<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<i>Ngày soạn: 25/10/2009</i>
<i>Ngày dạy: 27/10/2009</i>

<b>Tiết 20: HÀM SỐ BẬC NHẤT</b>
<b>A. MỤC TIÊU </b>

Về kiến thức cơ bản, yêu cầu HS nắm vững các kiến thức sau:
- Hàm số bậc nhất và hàm số có dạng y = ax + b; a  0.

- Hàm số bậc nhất y = ax + b luôn xác định với mọi giá trị của biến số x thuộc R.
- Hàm số bậc nhất y = ax + b đồng biến trên R khi a > 0, nghịch biến trên R khi a < 0.
Về kỹ năng: Yêu cầu HS hiểu và chứng minh được hàm số y = -3x + 1 nghịch biến trên R,
hàm số y = 3x + 1 đồng biến trên R. Từ đó thừa nhận trường hợp tổng quát: Hàm số y = ax +
b đồng biến trên R khi a > 0, nghịch biến trên R khi a < 0.

Về thực tiễn: HS thấy tuy Toán là một môn khoa học trừu tượng, nhưng các vấn đề trong
Tốn học nói chung cũng như vấn đề hàm số nói riêng lại thường xuất phát từ việc nghiên
cứu các bài tốn thực tế.

<b>B. CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS </b>
GV: - Đèn chiếu hoặc bảng phụ.
- Giấy trong ghi bài toán SGK.

- Giấy trong ghi ?1, ?2, ?3, ?4, đáp án bài ?3, bài tập 8 SGK.
HS: - Bút dạ, giấy trong (hoặc bảng nhóm).

C. TIẾN HÀNH DẠY – HỌC

<i><b>Hoạt động của GV</b></i> <i><b>Hoạt động của HS</b></i>

<i><b>Hoạt động 1 : KIỂM TRA </b></i>

GV yêu cầu kiểm tra.

a. Hàm số là gì? Hãy cho một ví dụ về
hàm số được cho bởi cơng thức.

Một HS lên bảng kiểm tra.

- Nêu khái niệm hàm số tr 42 SGK.
b. Điền vào chỗ (...)

Cho hàm số y = f(x) xác định với mọi x
thuộc R.

Với x1, x2 bất kỳ thuộc R.

b. Điền vào chỗ (...)

Nếu x1 < x2 mà f(x1) < f(x2) thì hàm số y =
f(x)... trên R.

Nếu x1 < x2 mà f(x1) > f(x2) thì hàm số y =
f(x)... trên R.

- GV nhận xét, cho điểm HS.

đồng biến
nghịch biến

HS lớp nhận xét bài làm của bạn.

<i><b>Hoạt động 2: KHÁI NIỆM VỀ HAØM SỐ BẬC NHẤT </b></i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

- Để đi đến định nghĩa hàm số bậc nhất,
ta xét bài toán thực tế sau:

- GV đưa bài toán lên màn hình

- GV vẽ sơ đồ chuyển động như SGK và
hướng dẫn HS:

- Một HS đọc to đề bài và tóm tắt.

Trung tâm Hà Nội Bến xe
Huế

8 km
? 1 Điền vào chỗ (...) cho đúng.
- Sau 1 giờ, ôtô đi được:...

- Sau t giờ, ôtô đi được:...

- Sau t giờ, ôtô cách trung tâm Hà Nội là:
s = ...

- GV yêu cầu HS làm ? 2 .

HS: - Sau một giờ, ơtơ đi được 50km.
- Sau t giờ, ôtô đi được: 50t (km)

- Sau t giờ, ôtô cách trung tâm Hà Nội là:
s = 50t + 8 (km)

? 2 Điền bảng:

t 1 2 3 4 ...

S = 50t + 8 58 108 158 208 ...
- GV goïi HS khác nhận xét bài làm của
bạn.

- HS đọc kết quả để GV điền vào bảng ở
màn hình.

- Em hãy giải thích tại sao đại lượng s là
hàm số của t?

Vì: Đại lượng s phụ thuộc vào t.

Ứng với mỗi giá trị của t, chỉ có một giá
trị tương ứng của s. Do đó s là hàm số của
t.

- GV lưu ý HS trong công thức
s = 50t + 8

Nếu thay s bởi chữ y, t bởi chữ x ta có
cơng thức hàm số quen thuộc:

y = 50x + 8.

Nếu thay 50 bởi a và 8 bởi b thì ta có
y = ax + b (a  0) là hàm số bậc nhất.

Vậy hàm số bậc nhất là gì? - Hàm số bậc nhất là hàm số được cho bởi
công thức:

y = ax + b, trong đó a, b là các số cho
trước và a  0.

- GV yêu cầu HS đọc lại định nghĩa.
- GV đưa lên màn hình:

Bài tập: Các hàm số sau có phải là hàm
số bậc nhất không? Vì sao?

a. y = 1 – 5x; b. <i>y=</i>1
<i>x</i>+4
c. <i>y=</i>1

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

- GV cho HS suy nghĩ 1 đến 2 phút rồi gọi
một số HS trả lời lần lượt.

- Nếu là hàm số bậc nhất, hãy chỉ ra hệ
số a, b?

- GV lưu ý HS chú ý ví dụ c. hệ số b = 0,
hàm số có dạng ax (đã học ở lớp 7)

HS1: y = 1 – 5x là hàm số bậc nhất vì nó

là hàm số được cho bởi công thức

y = ax + b, a = -5  0.
HS2: <i>y=</i>1

<i>x</i>+4 không là hàm số bậc
nhất vì không có dạng y = ax + b.
HS3: <i>y=</i>1

2<i>x</i> là hàm số bậc nhất (giải
thích tương tự như câu a).

HS4: y = 2x2_{+ 3 không phải là hàm số}
bậc nhất.

HS5: y = mx + 2 không phải là hàm số
bậc nhất vì chưa có điều kiện m  0.
HS6: y = 0.x + 7 không phải là hàm số
bậc nhất vì có dạng y = ax + b nhưng
a = 0.

<i><b>Hoạt động 3 : TÍNH CHẤT </b></i>

- Để tìm hiểu tính chất của hàm số bậc
nhất, ta xét ví dụ sau đây:

Ví dụ: Xét hàm số y = f(x) = -3 + 1
- GV hướng dẫn HS bằng đưa ra các câu
hỏi:

- Hàm số y = -3x + 1 xác định với những
giá trị nào của x? Vì sao?

- Hàm số y = -3x + 1 xác định với mọi giá
trị của xR, vì biểu thức -3x + 1 xác định
bởi mọi giá trị của x thuộc R.

- Hãy chứng minh hàm số y = -3x + 1
nghịch biến trên R?

- Nếu HS chưa làm được, GV có thể gợi
ý:

+ Ta lấy x1, x2  R sao cho x1 < x2, cần
chứng minh gì? (f(x1) > f(x2)).

+ Hãy tính f(x1), f(x2).

HS nêu cách chứng minh.

- Lấy x1, x2  R sao cho x1 < x2  (f(x1) =
-3x1 + 1

f(x2) = -3x2 + 1
Ta coù: x1 < x2
 -3x1 > -3x2

 -3x1 + 1 > -3x2 + 1
 f(x1) > f(x2)

Vì x1 < x2  f(x1) > f(x2) nên hàm số
y = -3x + 1 nghịch biến trên R.
- GV đưa lên màn hình bài giải theo cách

trình bày của SGK.

- GV yêu cầu HS laøm baøi ? 3
? 3 Cho hàm số bậc nhất
y = f(x) = 3x + 1

Cho x hai giá trị bất kỳ x1, x2 sao cho x1 >
x2. Hãy chứng minh f(x1) < f(x2) rồi rút ra
kết luận hàm số đồng biến trên R.

- 1 HS đứng lên đọc.

- HS hoạt động theo nhóm.

HS: Khi a  a' và b = b' thì hai đường
thẳng cắt nhau tại một điểm trên trục tung
có tung độ là b.

- GV cho HS hoạt động theo nhóm từ 3
đến 4 phút rồi gọi đại diện 2 nhóm lên
trình bày cách làm của nhóm mình.

Bài làm:

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

(GV nên chọn 2 nhóm có 2 cách trình bày

khác nhau nếu coù). f(x

2) = 3x2 + 1
Ta coù: x1 < x2
 3x1 < 3x2

 3x1 + 1 < 3x2 + 1
 f(x1) < f(x2)

Vì x1 < x2  f(x1) < f(x2) suy ra hàm số
y = 3x + 1 đồng biến trên R.

- GV: Theo chứng minh trên hàm số
y = -3x + 1 nghịch biến trên R, hàm số y =
3x + 1 đồng biến trên R.

Vậy tổng quát, hàm số bậc nhất y = ax +
b đồng biến khi nào? Nghịch biến khi
nào?

- GV đưa phần "tổng quát" ở SGK lên
màn hình.

- GV chốt lại: Ở trên, phần ? 3 ta chứng
minh hàm số y = 3x + 1 đồng biến theo
khái niệm hàm số đồng biến, sau khi có
kết luận này, để chỉ ra hàm số bậc nhất
đồng biến hay nghịch biến ta chỉ cần xem
xét a > 0 hay a < 0 để kết luận.

Hàm số y = -3x2 + 1 có hệ số a = -3 < 0,
hàm số nghịch biến. Hàm số y = 3x2 + 1
có hệ số a = 3 > 0, hàm số đồng biến.
- Khi a < 0, hàm số y = ax + b nghịch biến
trên R.

- Khi a > 0, hàm số y = ax + b đồng biến
trên R.

- 1 HS đứng lên đọc to.

- Quay lại bài tập *:

Hãy xét xem trong các hàm số sau, hàm
số nào đồng biến, hàm số nào nghịch
biến? Vì sao?

a. Hàm số y = -5x + 1 nghịch biến vì
a = -5 < 0

b. <i>y=</i>1

2<i>x</i> đồng biến vì <i>a=</i>
1
2>0

c) Hàm số y = mx + 2 (m  0) đồng biến
khi m > 0, nghịch biến khi m < 0.

- GV cho HS laøm baøi ? 4 :

Cho ví dụ về hàm số bậc nhất trong các
trường hợp sau:

a) Hàm số đồng biến.
b) Hàm số nghịch biến.

+ GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, mỗi
em tìm 1 ví dụ, dãy phải làm câu a, dãy
trái làm câu b.

+Gọi 1 số HS đọc ví dụ của mình, GV

viết lên bảng - 3 HS cho ví dụ câu a- 3 HS cho ví dụ câu b
+ Gọi 1 HS nhận xét bài của bạn và yêu

cầu giải thích vì sao các hàm số đó đồng
biến hay nghịch biến ( chọn 1 ví dụ d
9ồng biến, một ví dụ ngịch biến)

- GV nhắc lại các kiến thức đã học gồm:
Định nghĩa hàm số bậc nhất, tính chất
hàm số bậc nhất

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

<b>HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ </b>

Nắm vững định nghĩa hàm số bậc nhất, tính chất của hàm số bậc nhất.
- Bài tập về nhà số 9, 10 SGK.trg48

</div>


<!--links-->