Chỉång I Sáu hải cáy lỉång thỉûc - lụa, bàõp, khoai
5. Biãûn phạp phng trë
a/ Biãûn phạp canh tạc. Cho rüng ngáûp nỉåïc cao hån ngn lạ lụa khong 2
ngy, sau âọ bọn thãm phán, cáy lụa s vỉåüt qua âỉåüc.
b/ Biãûn phạp họa hc:
- Ạp dủng thúc dảng dung dëch vo bøi chiãưu.
- Cọ thãø sỉí dủng thúc lỉu dáùn dảng hảt ri vo rüng.

MÙI HNH (MÙI NÀN, LỤA NÀN)
-Tãn khoa hc: Orseolia oryzae (Wood-Mason),
cn cọ tãn l Pachidiplosis oryzae (Wood-Mason)
- H Mùi Nàn (Cecidomyiidae), Bäü Hai Cạnh (Diptera)
1. Phán bäú. Trãn thãú giåïi, mùi hnh gáy hải tráưm trng åí cạc vng träưng lụa thüc
Nam v Âäng Nam Ạ cháu, âàûc biãût åí ÁÚn Âäü, Indonesia, Miãún Âiãûn, Sri-lanka, Thại
Lan v Trung Qúc.
ÅÍ Viãût Nam, trỉåïc âáy Mùi Hnh gáy hải nàûng åí Bçnh Trë Thiãn, Qung
Nam, Â Nàơng v mäüt säú tènh åí miãưn Bàõc. Nàm 1983 Mùi Hnh âỉåüc ghi nháûn xút
hiãûn åí Long An, Tiãưn Giang, Háûu Giang. Nàm 1984 Mùi Hnh â phạt sinh thnh
dëch åí G Cäng Âäng (Tiãưn Giang), M Xun, Long Phụ (Háûu Giang), gáy hải trãn
3000 ha. Gáưn âáy, mùi hnh gáy hải cho lụa vủ 3 åí vng canh tạc 3 vủ lụa trong
nàm khi thåìi gian gieo sả ca vủ ny vo khong thạng 6-7 trng vo lục cọ mỉa
nhiãưu, nhỉ åí cạc tènh An Giang, Âäưng Thạp, Tiãưn Giang.

2. K ch. Ngoi lụa, mùi hnh cn cọ thãø sinh säúng trãn lụa hoang, cạc loải c
nhỉ c bàõc, c Paspalum scrobilulatum, Ischaenum cilliare, Echinochloa, Leersia, Panicum
v Brachiaria.

3. Âàûc âiãøm hçnh thại v sinh hc
Thnh trng cại di tỉì 3 - 5 mm, si cạnh räüng 8,5 - 9 mm, bủng mu â; thnh
trng âỉûc nh hån v cọ mu vng náu. Âáưu ráút nh, háưu nhỉ bë màõt kẹp cọ mu
âen choạn hãút. Ráu âáưu mu vng, dảng chùi hảt, âiãøm näúi giỉỵa cạc âäút ráu cọ 1

hay 2 hng gai mc xung quanh. Chán di mu náu âáûm. Mùi cại cọ thãø säúng tỉì 2
âãún 5 ngy v â tỉì 100 - 200 trỉïng, trong khi mùi âỉûc säúng tỉì 1 âãún 2 ngy.
Trỉïng hçnh báưu dủc di tỉì 0,4 - 0,5 mm âỉåüc â thnh tỉìng cại riãng l hồûc
tỉìng nhọm tỉì 3 - 4 cại åí màût dỉåïi lạ, gáưn chán ca phiãún lạ. Måïi â trỉïng mu tràõng
bọng, sàõp nåí chuøn sang mu â têm bọng. Thåìi gian trỉïng tỉì 3 - 5 ngy.
ÁÚu trng måïi nåí di khong 1 mm, låïn â sỉïc di khong 3 mm, cå thãø mu
häưng nhảt, cọ tỉì 3 - 4 tøi, phạt triãøn trong thåìi gian tỉì 13 - 15 ngy.

11
Chỉång I Sáu hải cáy lỉång thỉûc - lụa, bàõp, khoai

Mùi hnh Orseolia oryzae (Wood-Mason):
a. Thnh trng, b. ÁÚu trng
(Theo Reissig v ctv., 1986)

Sỉû táún cäng vo cáy lụa ca mùi hnh: vë trê xám nháûp vo chäưi non ca áúu trng (a), sỉû
hçnh thnh lạ hnh (b, c), lạ hnh våïi v nhäüng dênh bãn ngoi (d)
(Theo Reissig v ctv., 1986).


Nhäüng di tỉì 2 - 3 mm mu häưng nhảt khi måïi hçnh thnh v chuøn sang
mu häưng sáûm khi sàõp v hoạ, cọ nhiãưu hng gai ngỉåüc trãn thán mçnh. Thåìi gian
nhäüng tỉì 6 - 8 ngy.
Vng âåìi mùi hnh tỉì 26 - 35 ngy.

4. Táûp quạn sinh säúng v cạch gáy hải
Thnh trng v họa vo âáưu ma mỉa, thỉåìng l ban âãm, cọ thãø bàõt càûp
ngay v â trỉïng vi giåì sau âọ v thêch hoảt âäüng vo ban âãm, ban ngy thỉåìng
âáûu trong khọm lụa, gáưn màût nỉåïc hay c dải åí båì rüng. Thnh trng àn cạc git
sỉång âãm âãø säúng v bë thu hụt nhiãưu båíi ạnh sạng ân v vo ân nhiãưu lục tràng

trn.
Trỉïng cáưn áøm âäü cao (80-90%) âãø phạt triãøn v nåí v thỉåìng nåí vo bøi
sạng.
ÁÚu trng nhåì sỉång trãn lạ b dáưn xúng giỉỵa bẻ v thán âãún ât non hay
chäưi phủ v àn âènh sinh trỉåíng ca cáy lụa. Trong khi chêch hụt âènh sinh trỉåíng

12
Chỉång I Sáu hải cáy lỉång thỉûc - lụa, bàõp, khoai
ca cáy lụa, áúu trng tiãút ra nỉåïc bt kêch thêch lm cho bẻ ca lạ non nháút mc di ra
thnh äúng trn mu xanh lạ cáy nhảt, cn phiãún lạ chè l mäüt mnh nh åí âáưu äúng.
Äúng ny di khong 10 - 30 cm v cọ âỉåìng kênh tỉì 1 âãún 2 mm. Trong mäùi äúng chè
cọ mäüt áúu trng. Khongü 7 ngy sau khi bë táún cäng, äúng lụa s mc di ra v trn
giäúng nhỉ cng hnh v ráút dãù nhçn tháúy vç äúng cọ mu xanh lạ cáy nhảt. Lục âọ áúu
trng bãn trong â â låïn hồûc â lm nhäüng. Nhäüng cọ thãø di chuøn lãn xúng
trong äúng lụa nhåì cạc gai ngỉåüc trãn thán. Tråìi mỉa hay rám mạt nhäüng di chuøn
lãn phêa trãn äúng lụa; tråìi nàõng gàõt nhäüng thỉåìng di chuøn xúng phêa dỉåïi. Khi
sàõp v họa nhäüng di chuøn lãn phêa trãn ca äúng lụa v âủc mäüt läù nh chui ra khi
äúng lụa, mäüt âáưu cn gàõn vo äúng lụa.
Mùi hnh thỉåìng táún cäng cáy lụa tỉì giai âoản mả âãún nhy chäưi täúi âa.
Chäưi chênh bë hỉ s kêch thêch cáy lụa sinh chäưi måïi. Lụa bë gáy hải såïm s mc thãm
chäưi måïi, nhỉng âäi khi chè l nhỉỵng chäưi vä hiãûu hay nãúu cọ cho bäng thç hảt lẹp
nhiãưu. Mùi hnh thỉåìng qua giai âoản ng nghè vo ma khä, trong chäưi ng ca
k ch phủ.
Triãûu chỉïng âãø nháûn diãûn cáy lụa bë mùi hnh gáy hải l cáy lụa bë ln, âám
ráút nhiãưu chäưi, pháưn thán håi cỉïng, chiãưu ngang thán cáy lụa nåí to dáưn theo sỉû tàng
trỉåíng ca áúu trng nàòm bãn trong, lạ lụa xanh tháùm ngàõn, dỉûng âỉïng v cọ nhiãưu
cng lụa giäúng nhỉ cng hnh láùn trong bủi lụa.
5. Cạc úu täú nh hỉåíng âãún máût säú
a/ Thåìi tiãút. Âäúi våïi mùi hnh, áøm âäü l úu täú quan trng lm tàng kh nàng
sinh sn ca thnh trng v kh nàng phạt triãøn ca áúu trng. ÁÚu trng nåí ra s bë

chãút nãúu thiãúu sỉång âãm hồûc cạc git nỉåïc mỉa âãø giụp chụng b dáưn xúng v
chui vo ât lụa. Do âọ mỉa nh, sỉång m v tråìi cọ máy ám u ráút thûn låüi cho
mùi hnh phạt triãøn. ÁØm âäü thêch håüp nháút âäúi våïi Mùi Hnh l 85 - 95% v nhiãût
âäü thêch håüp l 26 - 30
o
C. Vç cạc l do nãu trãn nãn åí âäưng bàòng säng Cỉíu Long
mùi hnh chè xút hiãûn v gáy hải nhiãưu vo vủ H - Thu hng nàm.
b/ Thỉïc àn. Trãn thãú giåïi â tçm âỉåüc cạc giäúng lụa khạng Mùi Hnh, nhỉng
Mùi Hnh cọ nhiãưu dng sinh hc tải cạc âëa phỉång khạc nhau nãn ráút khọ phạt
triãøn giäúng khạng.
c/ Thiãn âëch:
- Ong cạc h Platygasteridae, Encyrtidae, Pteromalidae, Eurytomydae k sinh
trỉïng v áúu trng.
- Nhãûn nh thüc h Phytoseiidae àn trỉïng v nhãûn låïn àn thët thnh trng.

13
Chỉång I Sáu hải cáy lỉång thỉûc - lụa, bàõp, khoai
6. Biãûn phạp phng trë
a/ Biãûn phạp canh tạc:
- Diãût c xung quanh rüng lụa.
- Diãût lụa ri, lụa chẹt v gieo cáúy såïm ráút cáưn thiãút âãø gim máût säú Mùi Hnh
trãn âäưng rüng.
- Träưng giäúng lụa nhy chäưi nhiãưu.
- Khäng bọn nhiãưu phán N.
- Thàm rüng thỉåìng xun tỉì giai âoản mả âãún lục cáy lụa nhy chäưi täúi âa.
b/ Biãûn phạp họa hc:
- Nhụng rãù mả vo dung dëch thúc trỉì sáu lỉu dáùn trong 1 âãm trỉåïc khi cáúy.
- Ạp dủng thúc nỉåïc âãø diãût thnh trng hồûc áúu trng vỉìa nåí ra.
- Ri thúc häüt khi rüng ch âäüng nỉåïc.


SÁU ÂN (SÁU KEO, SÁU CÀÕN CHN)
Tãn khoa hc: Spodoptera mauritia (Boisduval)
H Ngi Âãm (Noctuidae), Bäü Cạnh Vy (Lepidoptera)

1. Phán bäú. Sáu xút hiãûn åí khàõp cạc vng träưng lụa trãn thãú giåïi, nhiãưu nháút l ÁÚn
Âäü, Australia, Ceylon, Bangladesh, Indonesia, Kampuchea, Malaysia, Lo, Pakistan,
Philippines, Sri - Lanka, Thại Lan, miãưn Nam nỉåïc Nháût, Trung Qúc, Triãưu Tiãn. ÅÍ
Viãût Nam sáu thỉåìng gáy hải nhiãưu åí miãưn Nam.

2. K ch. Ngoi lụa, sáu cn cọ thãø táún cäng bàõp, lụa miãún, mêa, âáûu xanh, thúc lạ,
âay, âu â dáưu, khoai lang, ci bàõp v cạc loải c ha bn.

3. Âàûc âiãøm hçnh thại v sinh hc
Bỉåïm cọ cå thãø di tỉì 14 - 20 mm, si cạnh räüng tỉì 30 - 35 mm, thán mu náu
xạm. Cạnh trỉåïc mu âen xạm våïi nhiãưu âäúm v ván khäng r nẹt, gáưn cảnh ngoi
cọ mäüt âỉåìng gåün sọng âáûm, âỉåìng ván phủ cảnh ngoi cọ mu tràõng xạm hçnh gåün
sọng, bãn trong cọ mäüt ván cng mu xạm chảy song song v giỉỵa cạnh cọ mäüt âäúm
âen to, dỉåïi âäúm ny cọ mäüt säú âäúm tràõng nh. Cạnh sau mu tràõng håi náu, cảnh
ngoi mu náu âáûm. Bỉåïm cại säúng trung bçnh tỉì 7 - 12 ngy, â tỉì 200 - 300 trỉïng
thnh tỉìng äø 50 - 100 cại åí màût dỉåïi lạ.
Trỉïng hçnh trn håi dẻp, räüng tỉì 0,4 - 0,6 mm, måïi â mu tràõng sỉỵa, sàõp nåí
chuøn sang mu vng xạm v sau cng l xạm âen, âỉåüc â thnh tỉìng äø hçnh báưu
dủc, cọ läng mu vng xạm bao ph. Thåìi gian trỉïng tỉì 3 - 7 ngy.

14
Chỉång I Sáu hải cáy lỉång thỉûc - lụa, bàõp, khoai
Khi måïi nåí sáu non mu xanh lủc, cng låïn sáu cng chuøn sang mu náu,
pháưn bủng cọ mu nhảt hån pháưn lỉng. Låïn â sỉïc sáu di tỉì 35 - 40 mm. Giỉỵa thán
cọ mäüt sc mu låüt, mäùi bãn thán cọ 3 sc mu náu v mu xanh lủc, phêa trãn ba sc
náu cọ mäüt hng âäúm âen hçnh bạn nguût. Sáu cọ 5 tøi v phạt triãøn tỉì khi nåí âãún

låïn hon ton tỉì 15 - 24 ngy.
Nhäüng di 12 - 14 mm, mu náu âáûm, cọ hai gai nh åí cúi bủng. Thåìi gian
nhäüng tỉì 7 - 15 ngy.
Vng âåìi sáu Keo tỉì 30 - 55 ngy.



4. Táûp quạn sinh säúng v cạch gáy hải
Bỉåïm hoảt âäüng vãư âãm, nháút l âáưu âãm v bë thu hụt nhiãưu båíi ạnh sạng
ân. Ban ngy bỉåïm thỉåìng träún åí màût dỉåïi lạ hồûc trong c ven båì rüng.
Vç sáu tøi nh cọ mu xanh giäúng nhỉ mu xanh ca lạ lụa v hay träún trong
lạ non hay åí màût dỉåïi lạ vo ban ngy nãn khọ phạt hiãûn. Khi låïn sáu cọ mu âáûm v
vãút àn âỉït phiãún lạ ráút r nãn dãù tháúy. Sáu cọ táûp quạn säúng táûp trung thnh tỉìng
ân, sỉïc phạ hải ráút nhiãưu v àn lạ lụa ráút mảnh. Lục nh sáu chè àn khuút phiãún lạ
tỉì ngoi vo, khi låïn sáu càõn âỉït c phiãún lạ, do âọ sáu thỉåìng bë thiãúu thỉïc àn v
phi di chuøn tỉì rüng ny sang rüng khạc thnh tỉìng ân låïn nãn cọ tãn l “sáu
ân”. Sáu cọ táûp quạn cün trn mçnh khi âủng âãún. Sáu thỉåìng àn lạ lụa vo ban
âãm, hay ban ngy nãúu tråìi ám u, cọ mỉa nh, lm hỉ phiãún lạ, gim kh nàng
quang håüp ca cáy. Cáy lụa non bë sáu táún cäng nhiãưu s trủi hãút lạ, phạt triãøn khäng
täút v chãút. Sáu lm nhäüng dỉåïi âáút. ÅÍ âäưng bàòng säng Cỉíu Long sáu xút hiãûn theo
sỉû xút hiãûn ca lụa, thỉåìng l åí giai âoản âáưu ca cáy lụa, êt khi tháúy máût säú cao khi
lụa träø.

5. Biãûn phạp phng trë
a/ Biãûn phạp canh tạc.
- Lm sảch c quanh rüng.
- Lm nỉång mả xa nåi cọ c.
b/ Biãûn phạp sinh hc.

15