ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
------------------------------------

LÊ THỊ TỐ THẢO

QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG TẠI CÁC
TRƯỜNG MẦM NON NGỒI CƠNG LẬP THÀNH PHỐ
THỦ DẦU MỘT TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Đà Nẵng - Năm 2021


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
-------------------------------

LÊ THỊ TỐ THẢO

QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG TẠI CÁC
TRƯỜNG MẦM NON NGỒI CƠNG LẬP THÀNH PHỐ
THỦ DẦU MỘT TỈNH BÌNH DƯƠNG

Chun ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

NGND.TS. THÁI VĂN LONG

Đà Nẵng - Năm 2021


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi tên Lê Thị Tố Thảo, là học viên lớp Cao học K38, chuyên ngành Quản lí giáo
dục, trường Đại học sư phạm Đà Nẵng.
Tôi xin cam đoan đề tài “Quản lý văn hóa nhà trường tại các trường mầm non
ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương” là đề tài nghiên cứu của cá
nhân tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được cơng bố trong bất kì một
cơng trình nào khác.
Học viên

Lê Thị Tố Thảo


ii
TÊN ĐỀ TÀI: QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON
NGỒI CƠNG LẬP THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT TỈNH BÌNH DƯƠNG

Ngành: Quản lý giáo dục
Họ và tên học viên: Lê Thị Tố Thảo
Người hướng dẫn khoa học: NGND.TS. Thái Văn Long
Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng
Tóm tắt: Văn hóa của nhà trường là sự tổng hịa tồn bộ sự phát triển của nhà trường từ hoạt
động đào tạo, giáo dục, quản lý nhân lực, người học, cơ sở vật chất, giao tiếp và ứng xử trong nhà
trường,... Xây dựng văn hóa của nhà trường là xây dựng hoạt động giảng dạy, giáo dục nhân cách

người học phù hợp, hiệu quả; xây dựng cách thức ứng xử văn minh, lịch sự, thân thiện trong nhà
trường; xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường hiện đại, tiện dụng, đảm bảo môi trường không bị ô
nhiễm, không gian và cảnh quan sạch đẹp. Một nhà trường có mơi trường văn hóa tốt là một nhà
trường giáo dục có chất lượng cao, có sự phát triển bền vững, có uy tín trong cộng đồng và toàn xã
hội. Trong hệ thống các bậc học, giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên, đặt nền móng cho sự phát
triển tồn diện của trẻ trên tất cả các lĩnh vực như: thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ… Giáo dục
mầm non có mục tiêu là hình thành cho trẻ những yếu tố đầu tiên của nhân cách, những năng lực và
phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát
triền tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học
tập suốt đời. Một trong những môi trường quan trọng được hình thành phẩm chất nhân cách trong quá
trình hoạt động của trẻ mầm non là văn hóa nhà trường.
Tại các trường mầm non ngồi cơng lập ở Thành phố Thủ Dầu Một, vấn đề xây dựng văn
hóa nhà trường cũng khơng nằm ngồi sự ảnh hưởng của mơi trường văn hóa - xã hội chung.
Trong nhiều năm qua, các trường này luôn ý thức và phấn đấu không ngừng cho mục tiêu nâng
cao chất lượng giáo dục trẻ. Trong đó văn hóa nhà trường ln song hành và có tác động mạnh mẽ
đến sứ mạng và mục tiêu giáo dục mà nhà trường đã đặt ra. Thế nhưng, vấn đề nhận diện văn hóa
nhà trường và tìm kiếm các biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Mầm non vẫn cịn
chưa được quan tâm đúng mức, cơng tác quản lý xây dựng văn hóa nhà trường chưa được xem xét
một cách hệ thống.Trước thực trạng đó, cần phải có biện pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường,
coi đây là nhiệm vụ cấp bách trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: Quản lý văn hóa nhà trường, trường mầm non ngồi cơng lập, giáo viên mầm non,
biện pháp quản lý, trẻ em mầm non.

Xác nhận của giảng viên hướng dẫn

Người thực hiện đề tài

NGND.TS. Thái Văn Long

Lê Thị Tố Thảo



iii
Name of thesis: MANAGEMENT OF EDUCATION ACTIVITIES
PREVENTION OF EDUCATION FOR CHILDREN IN PRIMARY SCHOOLS
BAN CAT COMMUNE IN BINH DUONG PROVINCE
Major: Education Management
Full name of master student: Lê Thị Tố Thảo
Supervisors: NGND.TS. Thái Văn Long
Training institution: The University of Danang, University of Education
Abstract: School culture is the synthesis of the entire school development from training,
education, human resource management, learners, facilities, communication and behavior in the
school. , ... Building the school's culture is building appropriate and effective teaching and educating
learners' personality; building a civilized, polite and friendly behavior in the school; building modern
and convenient facilities of the school, ensuring the environment is not polluted, the space and
landscape are clean and beautiful. A school with a good cultural environment is a school of high
quality education, with a sustainable development, and a reputation in the community and the whole
society. In the system of educational levels, preschool education is the first level, laying the foundation
for the comprehensive development of children in all fields such as: physical, emotional, intellectual,
aesthetic ... Education Preschool's goal is to form for children the first elements of personality,
fundamental competencies and qualities, necessary age-appropriate life skills, arousing and
maximizing development of capabilities, laying the foundation for learning at subsequent levels of
learning and for lifelong learning. One of the important environments that shape personality qualities
during preschool activities is school culture.
In the non-public kindergartens in Thu Dau Mot city, the issue of building school culture is not
out of the influence of the general socio-cultural environment. Over the years, these schools have
always been aware of and constantly strived for the goal of improving the quality of children's
education. In which, the school culture always goes hand in hand and has a strong impact on the
educational mission and goals set by the school. However, the problem of identifying school culture
and finding measures to build school culture in kindergartens has not been given due attention, the

management of school culture construction has not been considered. Before that situation, it is
necessary to have measures to manage the construction of school culture, considering this an urgent
task in the current period.
Keywords: School culture management, non-public preschools, preschool teachers,
management methods, preschool children
Supervisors’s confirmation
Student

NGND.TS. Thái Văn Long

Lê Thị Tố Thảo


iv

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................................i
TÓM TẮT .................................................................................................................... ii
MỤC LỤC .....................................................................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ......................................................................................... viii
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................................ix
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ .....................................................................................ix
MỞ ĐẦU ......................................................................................................................... 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ....................................................................................... 1
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ................................................................................. 2
3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU ............................................... 2
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC................................................................................. 3
5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ............................................................ 3
6. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ................................................................................. 3
7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU......................................................................... 3

8. Ý NGHĨA ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN ......................................................... 4
9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN: .......................................................................... 4
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở
TRƯỜNG MẦM NON NGỒI CƠNG LẬP ............................................................. 5
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề................................................................................... 5
1.1.1. Các cơng trình nghiên cứu ở nước ngoài ........................................................ 5
1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước ..................................................................... 6
1.2. Các khái niệm chính .................................................................................................8
1.2.1. Quản lý ............................................................................................................ 8
1.2.2. Quản lý giáo dục ........................................................................................... 10
1.2.3. Quản lý nhà trường ....................................................................................... 10
1.2.4. Văn hóa ......................................................................................................... 12
1.2.5. Văn hóa nhà trường ....................................................................................... 13
1.3. Văn hóa nhà trường ở trường mầm non ngồi cơng lập ......................................... 15
1.3.1. Trường Mầm non .......................................................................................... 15
1.3.2. Trường Mầm non ngồi cơng lập.................................................................. 16
1.3.3. Nội dung văn hóa nhà trường ở trường mầm non ngồi cơng lập ................ 17
1.4. Xây dựng văn hóa nhà trường ở trường mầm non ngồi cơng lập ......................... 19
1.4.1. Vai trị, vị trí, tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa nhà trường
mầm non ngồi cơng lập ................................................................................................ 19


v
1.4.2. Các yếu tố cấu thành văn hóa nhà trường mầm non ngồi cơng lập ............ 20
1.4.3. Nội dung xây dựng văn hóa nhà trường của trường mầm non ngồi cơng
lập ................................................................................................................................. 21
1.5. Quản lý văn hóa nhà trường ở trường mầm non ngồi cơng lập ............................ 23
1.5.1. Lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường ................................................. 23
1.5.2. Tổ chức văn hóa nhà trường ......................................................................... 24
1.5.3. Chỉ đạo xây dựng văn hóa nhà trường .......................................................... 25

1.5.4. Kiểm tra, đánh gía việc xây dựng văn hóa nhà trường ................................. 26
1.5.5. Đảm bảo các điều kiện xây dựng văn hóa nhà trường .................................. 27
1.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý văn hóa nhà trường của trường mầm non
ngồi cơng lập ................................................................................................................ 28
1.6.1. Yếu tố khách quan......................................................................................... 28
1.6.2. Yếu tố chủ quan ............................................................................................ 29
Tiểu kết Chương 1 ......................................................................................................... 30
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG TẠI
CÁC TRƯỜNG MẦM NON NGỒI CƠNG LẬP THÀNH PHỐ THỦ DẦU
MỘT, TỈNH BÌNH DƯƠNG ...................................................................................... 31
2.1. Khái qt q trình khảo sát ................................................................................... 31
2.1.1. Mục đích điều tra, khảo sát ........................................................................... 31
2.1.2. Nội dung điều tra, khảo sát ........................................................................... 31
2.1.3. Đối tượng và phương pháp khảo sát ............................................................. 31
2.1.4. Phương pháp xử lý số liệu............................................................................. 32
2.2. Khái quát điều kiện kinh tế xã hội và giáo dục của thành phố Thủ Dầu Một,
tỉnh Bình Dương ............................................................................................................ 33
2.2.1. Tình hình kinh tế - xã hội .............................................................................. 33
2.2.2. Khái quát tình hình giáo dục Thành phố Thủ Dầu Một ................................ 36
2.2.3. Tổng quan về giáo dục mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu
Một................................................................................................................................. 37
2.3. Thực trạng văn hóa nhà trường tại các trường mầm non ngồi cơng lập Thành
phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ............................................................................. 38
2.3.1. Nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên, cha mẹ học sinh về vai trị,
vị trí, tầm quan trọng văn hóa nhà trường ở trường mầm non ngồi cơng lập Thành
phố Thủ Dầu Một .......................................................................................................... 38
2.3.2. Thực trạng xây dựng các mục tiêu và chính sách, hệ thống chuẩn mực và
nội quy của các trường mầm non ngồi cơng lập ở Thành phố Thủ Dầu Một ............. 39



vi
2.3.3. Thực trạng xây dựng nghi thức và hành vi, đồng phục ở các trường mầm
non ngồi cơng lập ở Thành phố Thủ Dầu Một, Bình Dương ...................................... 41
2.3.4. Thực trạng xây dựng biểu tượng, các giá trị và truyền thống của nhà
trường............................................................................................................................. 42
2.3.5. Thực trạng xây dựng niềm tin, thái độ, cảm xúc và ước muốn cá nhân ....... 44
2.3.6. Thực trạng xây dựng các mối quan hệ giữa các nhóm và các thành viên ở
trường mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một, Bình Dương ..................... 45
2.4. Thực trạng quản lý văn hóa nhà trường tại các trường mầm non ngồi cơng lập
Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương .................................................................. 47
2.4.1. Thực trạng về lập kế hoạch xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường
mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một....................................................... 47
2.4.2. Thực trạng công tác tổ chức lực lượng triển khai kế hoạch ở các trường
mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một....................................................... 49
2.4.3. Thực trạng công tác chỉ đạo triển khai kế hoạch xây dựng VHNT ở các
trường mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một ........................................... 50
2.4.4. Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá xây dựng VHNT ở các trường
mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một....................................................... 52
2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng văn hóa nhà trường tại các trường mầm non
ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một....................................................................... 55
2.5.1. Khách quan ................................................................................................... 55
2.5.2. Chủ quan ...................................................................................................... 55
2.6. Đánh giá chung thực trạng quản lý VHNT tại các trường mầm non ngồi cơng
lập Thành phố Thủ Dầu Một ......................................................................................... 55
2.6.1. Thành tựu đạt được ....................................................................................... 55
2.6.2. Tồn tại, hạn chế cần khắc phục ..................................................................... 56
2.6.3. Nguyên nhân của hạn chế ............................................................................. 57
Tiểu kết chương 2 .......................................................................................................... 58
CHƯƠNG 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG TẠI CÁC
TRƯỜNG MẦM NON NGỒI CƠNG LẬP THÀNH PHỐ THỦ DẦU MỘT,

TỈNH BÌNH DƯƠNG.................................................................................................. 59
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường mầm non
ngồi cơng lập ở Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ...................................... 59
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu ............................................................... 59
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, thiết thực và phù hợp............................ 59
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển ............................................ 60
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ ................................................................ 60


vii
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .................................................................. 61
3.2. Đề xuất một số biện pháp quản lý văn hóa nhà trường tại các trường mầm non
NCL ở Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương ...................................................... 61
3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên, nhân viên về tầm
quan trọng của việc xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường MN ngồi cơng lập
thành phố Thủ Dầu Một................................................................................................. 61
3.2.2. Biện pháp 2: Nâng cao hiệu quả lập kế hoạch văn hóa nhà trường ở các
trường MN ngồi cơng lập thành phố Thủ Dầu Một ..................................................... 64
3.2.3. Biện pháp 3: Củng cố công tác tổ chức các lực lượng quản lý văn hóa
nhà trường ở các trường MN ngồi cơng lập thành phố Thủ Dầu Một ......................... 66
3.2.4. Biện pháp 4: Tăng cường cơ sở vật chất và các điều kiện xây dựng văn
hóa nhà trường ở các trường MN ngồi cơng lập thành phố Thủ Dầu Một .................. 67
3.2.5. Biện pháp 5. Tăng cường sự phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà
trường, để xây dựng văn hóa nhà trường ở các trường MN ngồi cơng lập thành
phố Thủ Dầu Một .......................................................................................................... 68
3.2.6. Biện pháp 6: Thường xuyên kiểm tra, đánh giá công tác xây dựng văn
hóa nhà trường ở các trường MN ngồi cơng lập thành phố Thủ Dầu Một .................. 70
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ............................................................................. 72
3.4. Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất ............................ 74
3.4.1. Mục đích khảo sát ......................................................................................... 74

3.4.2. Nội dung và phương pháp khảo sát............................................................... 74
3.4.3. Đối tượng khảo sát ........................................................................................ 75
3.4.4. Kết quả khảo sát về sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề
xuất ................................................................................................................................ 75
Tiểu kết chương 3 .......................................................................................................... 82
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................................... 84
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 87
DANH MỤC CƠNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CƠNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ........ 90
PHỤ LỤC
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)


viii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

bảng

Trang

2.1.

Tên các trường khảo sát.

31

2.2.


Quy ước mức độ thang đo.

32

2.3.

Quy ước thang đo.

33

2.4.

Kết quả nhận thức về vai trị, vị trí, tầm quan trọng của VHNT
và vấn đề xây dựng VHNT.

38

2.5.

Kết quả thực trạng xây dựng mục tiêu và các giá trị văn hóa cốt
lõi của các trường mầm non ngồi cơng lập ở Thành phố Thủ

39

Dầu Một, Bình Dương.
2.6.
2.7.
2.8.


2.9.

Bảng đánh giá thực trạng xây dựng nghi thức và hành vi, đồng
phục
Bảng đánh giá thực trạng xây dựng biểu tượng, các giá trị và
truyền thống của nhà trường
Thực trạng xây dựng niềm tin, thái độ, cảm xúc và ước muốn
cá nhân
Kết quả biểu hiện xây dựng các mối quan hệ giữa các nhóm và
các thành viên các trường mầm non ngồi cơng lập TP Thủ

41
43
45

47

Dầu Một, Bình Dương.
2.10.

Thực trạng lập kế hoạch xây dựng VHNT ở các trường mầm
non ngồi cơng lập TP Thủ Dầu Một, Bình Dương

48

2.11.

Đánh giá cơng tác tổ chức lực lượng triển khai kế hoạch xây
dựng VHNT ở các trường trường MN NCL Thành phố Thủ
Dầu Một


49

2.12.

Đánh giá công tác chỉ đạo triển khai kế hoạch xây dựng VHNT
ở các trường mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một

50

2.13.

Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá xây dựng VHNT ở các
trường mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một.

52

3.1.

Đánh giá sự cần thiết của các biện pháp đề xuất.

75

3.2.

Đánh giá về tính khả thi của các biện pháp đề xuất

77

3.3.


Thứ hạng tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp

79

3.4.

Bảng so sánh tỉ lệ mức độ cần thiết và khả thi của các biện
pháp đề xuất

80


ix
DANH MỤC CÁC HÌNH
Số hiệu

Tên hình

hình

Trang

1.1.

Sơ đồ khái niệm về quản lí

10

1.2.


Các thành tố cấu thành của VHNT (Trần Thị Tuyết Mai, 2015)

21

2.1.

Bản đồ hành chính TP Thủ Dầu Một

34

2.2.

Bản đồ văn hóa tại Thành phố Thủ Dầu Một

35

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Số hiệu
biểu đồ
3.1.
3.2.
3.3.

Tên biểu đồ

Trang

Tính cấp thiết của các biện pháp


77

Tính khả thi của các biện pháp

79

Tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp đề xuất.

80


1

MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Văn hóa của nhà trường là sự tổng hịa tồn bộ sự phát triển của nhà trường từ
hoạt động đào tạo, giáo dục, quản lý nhân lực, người học, cơ sở vật chất, giao tiếp và
ứng xử trong nhà trường,... Xây dựng văn hóa của nhà trường là xây dựng hoạt động
giảng dạy, giáo dục nhân cách người học phù hợp, hiệu quả; xây dựng cách thức ứng
xử văn minh, lịch sự, thân thiện trong nhà trường; xây dựng cơ sở vật chất của nhà
trường hiện đại, tiện dụng, đảm bảo môi trường không bị ô nhiễm, không gian và cảnh
quan sạch đẹp. Một nhà trường có mơi trường văn hóa tốt là một nhà trường giáo dục
có chất lượng cao, có sự phát triển bền vững, có uy tín trong cộng đồng và toàn xã hội.
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành trung ương lần
thứ 8, khóa XI “Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và
ý thức công dân. Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo
lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”. Điều này một lần nữa được khẳng định trong Nghị
quyết 33-NQ/TW “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện,
hướng tới chân- thiện – mỹ, thấm nhuần tinh hoa dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa

học. Văn hóa thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh
nội sinh quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, cơng bằng, văn minh”. Mặc dù có sự quan
tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước, của từng nhà trường nhưng cơng tác xây dựng và
phát triển văn hóa nói chung, văn hóa nhà trường nói riêng vẫn cịn hạn chế. Văn kiện
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã chỉ rõ một trong những hạn chế
trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người ở nước ta trong 5 năm 2011 – 2015 là:
“Môi trường văn hóa cịn tồn tại những biểu hiện thiếu lành mạnh, ngoại lai, trái với
thuần phong mỹ tục”, “đạo đức, lối sống có mặt xuống cấp đáng lo ngại”. Trong
những năm qua ở nước ta, văn hóa nhà trường đã chịu những tác động rất lớn từ môi
trường văn hóa - xã hội theo xu thế phát triển của kinh tế thị trường và tồn cầu hóa.
Bên cạnh những tác động tích cực, vẫn cịn những biểu hiện, hành vi tiêu cực hàng
ngày, hàng giờ tác động sâu sắc đến quá trình GD & ĐT trong các nhà trường, nó tác
động mạnh mẽ đến học sinh- một thế hệ tương lai của đất nước. Đó là sự vơ lễ; tình
trạng bạo lực học đường; xuất hiện và có xu hướng phát triển; quan hệ không đúng
chuẩn mực, không lành mạnh giữa học sinh với học sinh và giáo viên với học sinh;
biểu hiện, hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo, tệ nạn xã hội liên tuc gia tăng và ngày
càng nghiêm trọng khiến xã hội không khỏi băn khoăn lo lắng, thậm chí cịn mất niềm


2

tin về văn hóa nhà trường.
Trong hệ thống các bậc học, giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên, đặt nền móng
cho sự phát triển tồn diện của trẻ trên tất cả các lĩnh vực như: thể chất, tình cảm, trí
tuệ, thẩm mỹ… Giáo dục mầm non có mục tiêu là hình thành cho trẻ những yếu tố đầu
tiên của nhân cách, những năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng
sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triền tối đa những khả năng tiềm
ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời. Một
trong những môi trường quan trọng được hình thành phẩm chất nhân cách trong quá

trình hoạt động của trẻ mầm non là văn hóa nhà trường.
Tại các trường mầm non ngồi cơng lập ở Thành phố Thủ Dầu Một, vấn đề
xây dựng văn hóa nhà trường cũng khơng nằm ngồi sự ảnh hưởng của mơi trường
văn hóa - xã hội chung. Trong nhiều năm qua, các trường này luôn ý thức và phấn
đấu không ngừng cho mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục trẻ. Trong đó văn hóa
nhà trường ln song hành và có tác động mạnh mẽ đến sứ mạng và mục tiêu giáo
dục mà nhà trường đã đặt ra. Thế nhưng, vấn đề nhận diện văn hóa nhà trường và
tìm kiếm các biện pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Mầm non vẫn cịn
chưa được quan tâm đúng mức, cơng tác quản lý xây dựng văn hóa nhà trường chưa
được xem xét một cách hệ thống.Trước thực trạng đó, cần phải có biện pháp quản lý
xây dựng văn hóa nhà trường, coi đây là nhiệm vụ cấp bách trong giai đoạn hiện nay.
Xuất phát từ những vấn đề búc xúc nêu trên, với vai trò là người Cán bộ quản lý
trường Mầm non trong nhiều năm qua, tôi chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý văn hóa
nhà trường tại các trường mầm non ngồi cơng lập Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh
Bình Dương” để làm luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Quản lý giáo dục.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn về quản lý xây dựng văn hóa nhà
trường ở trường mầm non, đề tài đề xuất một số biện pháp quản lý văn hóa nhà trường
tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
Hệ thống hóa lý luận và khảo sát đánh giá thực trạng về công tác quản lý xây
dựng văn hóa nhà trường tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một,
tỉnh Bình Dương. Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp có tính khả thi nhằm nâng
cao hiệu quả cơng tác quản lý xây dựng văn hóa nhà trường, góp phần nâng cao chất
lượng giáo dục tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình
Dương.
3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
3.1 Khách thể nghiên cứu: Quản lý văn hóa nhà trường tại trường mầm non
ngồi cơng lập.



3

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý văn hóa nhà trường tại các trường mầm non
ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Quản lý văn hóa nhà trường tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu
Một, tỉnh Bình Dương đã đạt được một số kết quả; song vẫn còn một số hạn chế. Nếu
đánh giá đúng thực trạng, đề xuất được các biện pháp quản lý cần thiết và khả thi thì sẽ
khắc phục được hạn chế và góp phần xây dựng mơi trường văn hóa lành mạnh, nâng
cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường hiện nay.
5. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
- Giới hạn về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý văn hóa nhà trường
tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
- Giới hạn đối tượng khảo sát: Cán bộ quản lý (CBQL), GV, nhân viên (NV), cha
mẹ học sinh (CMHS), tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một tỉnh
Bình Dương.
- Giới hạn về thời gian: Số liệu khảo sát được thu thập trong 3 năm học,từ năm
học 2017 -2018 đến năm học 2019-2020.
6. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý văn hóa nhà trường MN và thực trạng
quản lý văn hóa nhà trường tại các trường MN ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh
Bình Dương.
- Đề xuất biện pháp quản lý văn hóa nhà trường tại các trường MN ngồi cơng
lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
- Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp.
7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
Dùng các phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá, hệ thống hóa, khái quát
hóa các tài liệu, lý luận liên quan đến văn hóa nhà trường và xây dựng văn hóa nhà
trường ở trường MN.

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Xây dựng các phiếu trưng cầu ý kiến
nhằm khảo sát ý kiến của các đối tượng khảo sát: CBQL, GV, CMHS và học sinh về
nhận thức, thực trạng, sự cần thiết phải phát triển văn hóa nhà trường.
- Phương pháp quan sát: Trực tiếp quan sát các hoạt động của CBQL, GV, học
sinh về quản lý văn hóa nhà trường tại các trường MN ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu
Một, tỉnh Bình Dương.
- Phương pháp nghiên cứu hồ sơ: Tiến hành nghiên cứu các Đề án, Quyết định,


4

Báo cáo, … Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), trường MN có liên quan đến
cơng tác quản lý xây dựng văn hóa nhà trường.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Trong quá trình nghiên cứu, tác giả xin ý
kiến các CBQL, GV, CMHS tại các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu
Một, tỉnh Bình Dương.
7.3 Phương pháp thống kê toán học
Để xử lý các số liệu, các kết quả nghiên cứu, trên cơ sở đó có nhận định, đánh giá
đúng đắn, chính xác các kết quả nghiên cứu.
8. Ý NGHĨA ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
8.1 Về mặt lý luận:
Đề tài góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý văn hóa nhà trường ở
trường mầm non trong giai đoạn hiện nay.
8.2 Về mặt thực tiễn:
Đánh giá thực trạng quản lý và đề xuất biện pháp quản lý văn hóa nhà trường tại
các trường mầm non ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN:
Luận văn gồm 3 phần
* Phần mở đầu: Lý do chọn đề tài, mục đích, khách thể, đối tượng nghiên cứu,

giả thuyết khoa học, phạm vi đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu.
* Phần nội dung: Gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý văn hóa nhà trường ở trường Mầm non
Ngồi cơng lập.
Chương 2: Thực trạng quản lý văn hóa nhà trường tại các trường Mầm non
Ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
Chương 3: Biện pháp quản lý văn hóa nhà trường tại các trường Mầm non Ngồi
cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
* Kết luận và kiến nghị:
Tài liệu tham khảo
Phụ lục


5

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG
MẦM NON NGỒI CƠNG LẬP
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các cơng trình nghiên cứu ở nước ngoài
Người đầu tiên mở đường cho nghiên cứu khoa học về văn hóa có thể kể đến
là Edward Burnett Tylor với tác phẩm nổi tiếng “Văn hóa nguyên thủy”. Theo ơng,
văn hóa hay văn minh theo nghĩa rộng về dân tộc học nói chung được hình thành
từ tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, tập quán cùng một số năng
lực và thói quen.
Cùng nói về văn hóa, Schein, E.H (2004) cho rằng văn hóa là một hiện tượng
bao gồm cả hai: Là hiện tượng rất năng động bao quanh chúng ta, tất cả mọi thời gian
được tạo ra bởi sự tương tác giữa con người với nhau và được hình thành bởi các hành
vi của người lãnh đạo; là tập hợp các cấu trúc, chuẩn mực, quy định và các thói quen
hàng ngày hướng dẫn các hành vi của chúng ta.

Tác giả Deal T.E.and Peterson D.K (2009) định nghĩa: văn hóa nhà trường là
một dịng chảy ngầm của những chuẩn mực, giá trị, niềm tin, truyền thống và nghi lễ
được hình thành theo thời gian do con người làm việc cùng nhau, giải quyết các vấn đề
và đối mặt với các thách thức… định hình suy nghĩ, cảm xúc và hành động của con
người trong nhà trường … tạo cho nhà trường sự khác biệt.
Tác giả Masencô M. V và Siskinna (Nga) trong nghiên cứu của mình về tổ chức
giáo dục văn hóa trong trường mầm non đã viết: “Trong tiến hành thực hiện việc quản
lý quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non cần đặc biệt lưu ý đến chức năng lập kế
hoạch vì nó là giai đoạn đầu của q trình quản lý; nó trả lời các câu hỏi cái gì, khi
nào, như thế nào, ai làm.”
Tác giả Sebecô V.N và Erơmax N.N (Nga) nghiên cứu về xây dựng hệ phương
pháp tổ chức q trình quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non: viết: “ Nhiệm vụ
chính của việc xây dựng hệ phương pháp quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non
là tạo điều kiện để phát triển tính chủ động và tư duy của các chủ thể quản lý. Nội
dung hệ phương pháp quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non bao gồm các phần
việc sau: a - Cấu trúc mơi trường văn hóa phải đầy đủ, cân đối giữa các thành phần văn
hóa thân thể và văn hóa tinh thần trong nhà trường mầm non; b - Xây dựng và áp dụng
một hệ thống các nhiệm vụ giáo dục trẻ sao cho phát triển được và làm phong phú
thêm tiềm năng văn hóa của trẻ; c- Đảm bảo sự liên thơng giữa các hình thức học văn
hóa của trẻ; d- Ứng dụng trong quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non các phương


6

pháp dạy phù hợp tâm lý trẻ; e - Thực hiện kiểm tra, giám sát kỹ quá trình và kết quả
giáo dục văn hóa cho trẻ.”
Tác giả Vưđơrin V.M đã viết về hướng sử dụng các hình thức quản lý xây dựng
văn hóa ở trường mầm non như sau: “Xét ở góc độ quản lý, có rất nhiều hình thức
quản lý như tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ bằng nội dâung và hình thức phù
hợp; tổ chức hoạt động các câu lạc bộ văn nghệ, thể thao góp phần xây dựng mơi

trường văn hóa trường mầm non an toàn, lành mạnh, thân thiện. Phối hợp chặt chẽ
giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong xây dựng mơi trường văn hóa trường mầm
non...”
Một hướng nghiên cứu khác về văn hóa nhà trường là những nghiên cứu về các
giải pháp phát triển văn hóa nhà trường. Nghiên cứu của Sarason, S. (1996), tác giả đã
cho rằng các giải pháp phát triển văn hóa nhà trường đóng vai trị quan trọng trong đổi
mới và phát triển của nhà trường. Kết quả nghiên cứu của tác giả về vấn đề này cũng
cho thấy, chủ thể quản lý nhà trường cần phải có những giải pháp cụ thể để phát triển
văn hóa trường mình theo đúng mục tiêu đã xác định. Các giải pháp này phải có tính
khả thi cao dựa trên việc xác định được chiến lược phát triển của nhà trường, mơ hình
văn hóa nhà trường mong muốn hướng tới.
Tóm lại, một số nghiên cứu ngồi nước về văn hóa từ nhiều khía cạnh khác nhau
bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau. Và qua các nghiên cứu về văn hóa nhà trường cho
thấy quan niệm về xây dựng văn hóa nhà trường hết sức đa dạng và phong phú.
1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước
Vấn đề văn hóa từ lâu đã được nghiên cứu ở nước ta. Các tác giả nghiên cứu ở
một số khía cạnh, biểu hiện cụ thể như văn hóa học đường, văn hóa ứng xử, văn hóa
giao tiếp… trong nhà trường, chẳng hạn:
Tác giả Hồ Bá Thâm (2003), tập trung làm rõ quan niệm chung về bản chất, đặc
trưng, vai trị của văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc. Tác giả cũng bàn về cơ hội và
thách thức của văn hóa trong thời kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, hiện đại
hóa.Đồng thời nghiên cứu một số khía cạnh bản sắc văn hóa của tư duy triết học Việt
Nam.
Tác giả Trần Ngọc Thêm (1999), với Cơ sở văn hóa Việt Nam, nghiên cứu các
điều kiện vật chất quy định và định vị văn hóa Việt Nam; từ đó thu được cái tinh thần
là văn hóa nhận thức và văn hóa tổ chức đời sống, rồi từ cái tinh thần đó tác động trở
lại đời sống vật chất.
Tác giả Trần Kiểm (2008), Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lý giáo dục,
Nhà xuất bản ĐHSP. Trong đó, tác giả nghiên cứu theo hướng áp dụng các vấn đề cơ
bản của văn hóa tổ chức vào GD và QLGD. Tác giả chỉ ra bộ ba cấu thành nên văn



7

hóa tổ chức đó là nhận thức – hành vi – thái độ và được xem xét trong mối quan hệ với
các yếu tổ bên trong và với môi trường bên ngồi của tổ chức.
Bên cạnh đó, một số tác giả tác giả quan tâm và đi sâu nghiên cứu một cách có
hệ thống về việc xây dựng văn hóa nhà trường như:
Tác giả Phạm Quang Huân (2007), trong bài Văn hóa tổ chức- Hình thức cốt
lõi của văn hóa nhà trường khẳng định văn hóa là văn hóa của một tổ chức. Tác giả
phân tích 7 biểu hiện trong hình thái và cấp độ biểu hiện của văn hóa nhà trường,
đồng thời đưa ra 5 lý do để khẳng định tầm quan trọng của văn hóa nhà trường đối
với chất lượng GD: văn hóa là tài sản lớn của bất kì tổ chức nào, văn hóa nhà
trường tạo động lực làm việc, văn hóa nhà trường hỗ trợ điều phối và kiểm sốt,
văn hóa nhà trường hạn chế tiêu cực và xung đột, văn hóa nâng cao chất lượng các
hoạt động trong nhà trường.
Tác giả Trần Văn Lâm, Đồng Sơn, Đồng Hới Quảng Bình (2010) trong nghiên
cứu của mình đã nêu khái niệm : “Văn hoá nhà trường là một tập hợp các chuẩn mực,
các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử…đặc trưng của một trường học, tạo nên sự khác
biệt với các tổ chức khác. Văn hố nhà trường liên quan đến tồn bộ đời sống vật chất
tinh thần của một nhà trường. nó biểu hiện trước hết là tầm nhìn, sứ mạng, triết lý,
mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý… bầu khơng khí tâm lý. Thể hiện
thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin, quy tắc ứng xử… được xem là tốt
đẹp và được mọi người trong nhà trường chấp nhận.”
Tác giả Lê Thi Thu Hồng, Trường Mầm non Phiêng Luông, Mộc Châu, Sơn La,
trong bài viết: “Kế hoạch xây dựng mơi trường văn hố trong trường học”(2017) đã đề
xuất nội dung xây dựng mơi trường văn hóa trong trường mầm non như sau: a. Tổ
chức các hoạt động văn hố, văn nghệ bằng nhiều nội dung, hình thức phong phú phù
hợp với tình hình chính trị, văn hoá, xã hội đối tượng tham gia và điều kiện thực tế của
địa phương; b. Xây dựng các quy tắc văn hoá đạo đức cốt lõi làm chuẩn, để của cán bộ

quản lý, giáo viên, nhân viên đồng thuận lấy đó làm mục tiêu phấn đấu; c. Xây dựng
Quy tắc ứng xử trong trường học là những chuẩn mực, giá trị và hành vi ứng xử văn
hố thơng qua các hoạt động giao tiếp, sinh hoạt, làm việc, học tập.
Tác giả Trần Văn Hưng, trong đề tài: “Xây dựng môi trường văn hóa trong các
trường mầm non trên địa bàn tình Thái Bình giai đoạn 2015- 2010” đã viết về mục tiêu
xây dựng như sau: “ Mục tiêu xây dựng mơi trường văn hóa trong các nhà trường an
tồn, lành mạnh, kỷ cương, trung thực, khách quan, công bằng, thân thiện. Phấn đấu
mỗi trường học phải thực sự là một trung tâm văn hóa giáo dục, rèn luyện con người
về lý tưởng, phẩm chất, nhân cách, lối sống, tạo cơ hội cho thế hệ trẻ được phát triển
năng lực, phẩm chất phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục hiện


8

nay.”
Tác giả Phan Thị Định, trong nghiên cứu của mình về quản lý xây dựng mơi
trường văn hóa trong trường mồm non đã viết về nhiệm vụ của giáo viên như sau:
“Giáo viên giúp học sinh hiểu rõ một số yêu cầu xây dựng và giữ gìn trường học thân
thiện, thực hiện có hiệu quả các mơn học trong chương trình giảng dạy. Ngồi kế
hoạch của trường, giáo viên chủ động thực hiện các hoạt động xanh – sạch – đẹp của
lớp phụ trách, gương mẫu trước học sinh về việc giứ gìn xây dựng, bảo vệ mơi trường
thân thiện.
Vấn đề xây dựng văn hóa nhà trường đã có một số cơng trình nghiên cứu của
các nhà khoa học từ luận văn thạc sĩ cho đến luận án tiến sĩ và nhiều cơng trình nghiên
cứu khác. Các nghiên cứu về hoạt động quản lý văn hóa ở trong trường mầm non đã
tập trung nghiên cứu sâu về tổ chức quản lý ở bình diện vĩ mơ và vi mơ đối với từng
hoạt động giáo dục văn hóa cụ thể. Đã phát hiện và đưa vào sử dụng nhiều phương
pháp, phương tiện quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non mới. Nhiều tác giả đã
nghiên cứu sâu về các hình thức quản lý quản lý xây dựng văn hóa trường mầm non
thơng qua việc đưa ra các hình thức giáo dục văn hóa mới với các cách thức quản lý

chúng đã được thực tiễn giáo dục mầm non chấp nhận. Điều đó cho thấy việc xây
dựng văn hóa nhà trường có ảnh hưởng quan trọng đến chất lượng và hiệu quả giáo
dục. Nhìn chung, các cơng trình nghiên cứu trên đây hoặc chưa đề cập ở đơn vị trường
mầm non cụ thể như tại các trường mầm non Ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh
Bình Dương.
Vì vậy tác giả chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ với hy vọng góp phần hệ
thống hóa cơ sở lý luận về quản lý văn hóa nhà trường ở trường mầm non ngồi cơng
lập, đồng thời đề xuất một số biện pháp quản lý văn hóa nhà trường góp phần tạo mơi
trường giáo dục lành mạnh, tích cực, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học
sinh tại các trường mầm non Ngồi cơng lập TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
1.2. Các khái niệm chính
1.2.1. Quản lý
Hoạt động quản lý bắt nguồn từ phân công lao động của xã hội loài người nhằm
đạt mục tiêu hiệu quả và năng suất lao động cao hơn. Là một dạng hoạt động đặc biệt
quan trọng của con người. Theo đó có nhiều khái niệm khác nhau về quản lý, tùy theo
quan niệm của mỗi người; dưới đây là một vài khái niệm cụ thể: Theo F.W Taylor là
một trong những người đầu tiên khai sinh ra khoa học quản lý với trường phái “quản
lý theo khoa học”, tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật cho rằng: “Quản lý
là hồn thành cơng việc của mình thơng qua người khác và biết được một cách chính
xác họ đã hồn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất.”


9

Harold Koontz (1998) cho rằng: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm
bảo sự phối hợp nỗ lực của cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ chức), mục
tiêu của quản lý là hình thành mơi trường trong đó con người có thể đạt được mục đích
của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất.”
Từ điển Giáo dục học (2001), “Quản lý là hoạt động hay tác động có định hướng,
có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm

cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức.” [Vũ Văn Tảo, Bùi Hiền,
Nguyễn Văn Giao, Nguyễn Hữu Quỳnh (2001), Từ điển Giáo dục học, NXB Từ điển
bách khoa, Hà Nội.]
Các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt (1988) cho rằng: “Quản lý là một q
trình định hướng, q trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những
mục tiêu nhất định.”
Tác giả Nguyễn Đức Trí (1999) định nghĩa: “Quản lý là một q trình tác động
có định hướng, có chủ đích, có tổ chức, có lựa chọn trong số các tác động có thể có,
dựa trên thơng tin về tình trạng và môi trường, nhằm giữ cho sự vận hành của đối
tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục tiêu đã định.” [Nguyễn Đức Trí
(1999), Quản lý quá trình giáo dục và đào tạo - Giáo trình Tổ chức và quản lý cơng tác
văn hố giáo dục, Tài liệu, Viện nghiên cứu phát triển giáo dục, Hà Nội.]
Những định nghĩa nêu trên cho thấy, quản lý là q trình tác động có tổ chức, có
định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong một tổ chức nhằm đảm
bảo cho sự vận động, phát triển của hệ thống phù hợp với quy luật khách quan, để đạt
được mục tiêu đã định của nhà quản lý.
Quản lý có các chức năng cơ bản sau:
+ Lập kế hoạch: Là ra quy định, nó bao gồm việc lựa chọn một đường lối hoạt
động mà cơ sở, đơn vị, bộ phận đó tuân theo. Kế hoạch là văn bản trong đó xác định
những mục tiêu và những quy định, thể thức để đạt được mục tiêu đó
+ Tổ chức: Là quá trình sắp xếp và phân bổ công việc, quyền hành và nguồn lực
khác nhau cho các thành viên để có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách
hiệu quả.
+ Chỉ đạo: Là điều khiển tác động đến các đối tượng dưới quyền thực hiện nhiệm
vụ được phân công. Đây là công việc thường xuyên của người quản lý, phải đặt tất cả
mọi hoạt động của bộ máy trong tầm quan sát và xử lý.
+ Kiểm tra, đánh giá: Là đối chiếu quá trình hoạt động với kế hoạch. Các yếu tố
cơ bản của kiểm tra là:



10

Chủ thể quản lí

Khách thể quản lí
Mục tiêu
quản lí

Nội dung quản lí

Cơng cụ,phương
pháp quản lí

Hình 1.1. Sơ đồ khái niệm về quản lí
1.2.2. Quản lý giáo dục
Theo tác giả Phạm Minh Hạc (1986), quản lý giáo dục là tổ chức các hoạt động
dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ
nghĩa mới. Quản lý giáo dục, tức là cụ thể hóa đường lối của Đảng và biến đường lối
đó thành hiện thực, đáp ứng nhu cầu của nhân dân, của đất nước.
Nếu giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế truyền kinh nghiệm của thế hệ
trước cho thế hệ sau thì quản lý giáo dục chính là nhân tố tổ chức, chỉ đạo, thúc đẩy
việc thực thi cơ chế đó. Quản lý giáo dục được thực hiện chủ yếu ở hai cấp vĩ mô và vi
mô, tuy nhiên, sự phân chia này chỉ mang tính tương đối. Khi xem xét vấn đề quản lý
phải xác định chủ thể quản lý đang ở cấp độ nào từ đó mới thấy được mối tương quan
trên dưới, vi mô và vĩ mô. Cụ thể, quản lý vĩ mô là quản lý hệ thống giáo dục và quản
lý vi mô là quản lý một nhà trường, cơ sở giáo dục. Dù ở cấp nào thì quản lý giáo dục
cũng bao gồm các yếu tố: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, khách thể quản lý và
mục tiêu quản lý.
Như vậy, quản lý giáo dục là quá trình tổ chức những tác động giáo dục của chủ
thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý, đồng thời thoả

mãn các điều kiện: có thơng tin hai chiều, chủ thể quản lý và đối tượng quản lý có khả
năng thích nghi.
1.2.3. Quản lý nhà trường
Nhà trường là một thiết chế chuyên biệt của xã hội, thực hiện chức năng kiến tạo
các kinh nghiệm xã hội cần thiết cho một nhóm dân cư nhất định, sao cho việc kiến tạo
kinh nghiệm xã hội đạt được mục tiêu xã hội đặt ra. Quản lý nhà trường là một loại


11

hình đặc thù của quản lý giáo dục và là cấp độ quản lý giáo dục vi mô.
Trong nhà trường, Hiệu trưởng quản lý mọi hoạt động của nhà trường theo chế
độ thủ trưởng. Hiệu trưởng là người phụ trách cao nhất của nhà trường vả chịu trách
nhiệm về các hoạt động trong nhà trường. Đồng thời trong nhà trường (Đại học, Cao
đẳng) cịn có các ban, phịng, khoa, tổ chuyên môn làm việc theo chế độ tập thể và các
hội đồng làm việc theo chế độ tư vấn để góp ý kiến, trợ giúp, tư vấn thủ trưởng xem
xét, quyết định và thực thi đối với những vấn đề quản lý nhà trường.
Thuật ngữ “Quản lý nhà trường” có thể xem là đồng nghĩa với quản lý
GD ở tầm vi mô. Song cần nhận rõ tác động của chủ thể quản lý đến nhà trường có hai
loại tác động từ bên ngoài và tác động bên trong nhà trường.
Tác động từ bên ngoài nhà trường là tác động của các cơ quan quản lý
GD cấp trên nhằm hướng dẫn và tạo điều kiện cho các hoạt động dạy học, GD của nhà
trường.
Tác động từ bên trong là hoạt động của các chủ thể quản lý của chính
nhà trường nhằm huy động, điều phối, giám sát các lực lượng GD của nhà trường thực
hiện có chiến lược, có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học và GD đặt ra. Đó là là sự tác
động của thủ trưởng, người chỉ huy cấp trên đối với các tổ chức cấp dưới thuộc quyền.
Sự tác động đó phải có mục đích, có kế hoạch và phải tuân theo các nguyên tắc quản
lý.
Quản lý nhà trường về bản chất là quản lý con người. Trong nhà trường, GV và

HS vừa là đối tượng, vừa là chủ thể quản lý. Với tư cách là đối tượng quản lý, họ là
những đối tượng tác động của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng). Với tư cách là chủ thể
quản lý, họ là người tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động quản lý chung và biến
nhà trường thành hệ tự quản lý. Do vậy, quản lý nhà trường không chỉ là trách nhiệm
riêng của hiệu trưởng mà là trách nhiệm chung của tất cả các thành viên trong nhà
trường.Như vậy quản lý nhà trường là những hoạt động của hiệu trưởng (chủ thể quản
lý) đến tập thể GV, công nhân viên, tập thể HS, cha mẹ HS và các lực lượng xã hội
trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu GD của
nhà trường.
Trường học là tổ chức GD, là một đơn vị cấu trúc cơ sở của hệ thống GD quốc
dân, thực hiện chức năng đào tạo nguồn nhân lực theo yêu cầu của xã hội, đào tạo các
công dân cho tương lai. Trường học với tư cách là một tổ chức GD vừa mang tính nhà
nước - xã hội - sư phạm, trực tiếp đào tạo thế hệ trẻ, là tế bào quan trọng của bất kỳ hệ
thống GD nào từ Trung ương đến địa phương. Cho nên, quản lý trường học là thực
hiện đường lối GD của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà
trường vận hành theo nguyên lý GD, để tiến tới mục tiêu GD, đào tạo đối với ngành


12

GD.
Tác giả Phạm Minh Hạc (1999) cho rằng: “Quản lý nhà trường là thực hiện
đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà
trường vận hành theo nguyên lý giáo dục tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo
đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng HS.” [ Phạm Minh Hạc (1986), Một số
vấn đề về giáo dục và khoa học giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội.]
Theo Từ điển Giáo dục học (2001), Quản lý nhà trường được hiểu là:
“Một là, quản lý nhà trường là những tác động do chủ thể quản lý nhà trường
(hiệu trưởng, CBQL trường học) thực hiện, bao gồm các hoạt động quản lý bên trong
nhà trường như: quản lý GV, quản lý HS, quản lý quá trình dạy học, giáo dục, quản lý

cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học, quản lý tài chính trường học, quản lý lớp học
và mối quan hệ giữa nhà trường với cộng đồng.
Hai là, quản lý nhà trường là những tác động của những chủ thể quản lý bên trên
nhà trường (cơ quan quản lý giáo dục cấp trên) nhằm hướng dẫn và tạo điều kiện cho
hoạt động của nhà trường và bên ngoài nhà trường, các thực thể bên ngoài nhà trường,
cộng đồng nhằm xây dựng những định hướng về sự phát triển của nhà trường và hỗ
trợ, tạo điều kiện cho nhà trường phát triển” [ Vũ Văn Tảo, Bùi Hiền, Nguyễn Văn
Giao, Nguyễn Hữu Quỳnh (2001), Từ điển Giáo dục học, NXB Từ điển bách khoa, Hà
Nội.].
Như vậy, có thể nói quản lý nhà trường là hệ thống tác động có mục đích, có kế
hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý [ Vũ Văn Tảo, Bùi Hiền, Nguyễn Văn Giao,
Nguyễn Hữu Quỳnh (2001), Từ điển Giáo dục học, NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội.]
nhà trường đến đối tượng quản lý, làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quan
điểm giáo dục của Đảng, thực hiện mục tiêu kế hoạch của nhà trường, góp phần thực
hiện mục tiêu chung của giáo dục [ Đặng Quốc Bảo (1997), Một số khái niệm về quản
lý giáo dục, Trường CBQL giáo dục, Hà Nội.].
1.2.4. Văn hóa
Văn hóa là một khái niệm đa nghĩa. Đến nay người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa
khác nhau về văn hóa. Văn có nghĩa là đẹp; Hóa là thay đổi, biến hóa; ghép lại văn hóa
có nghĩa là làm biến đổi một cái gì đó cho đẹp, đẹp hơn.
Tại Hội nghị Quốc tế các nhà văn học họp tại Mehico do Unesco tổ chức năm
1982, trên cơ sở của 200 định nghĩa khác nhau của văn hóa, bản tuyên bố chung của
hội nghị đã chấp nhận một quan niệm về văn hóa như sau: “Trong ý nghĩa rộng nhất
văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm
quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội. Văn hóa
bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con


13


người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng”.
Theo từ điển Tiếng Việt do nhà xuất bản khoa học xã hội xuất bản năm 1992,
văn hóa được hiểu theo 2 nghĩa: Văn hóa là tri thức, kiến thức khoa học; văn hóa là giá
trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội.
Trần Ngọc Thêm trong cơng trình “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam” đã định
nghĩa: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người
sáng tạo và tích lũy qua q trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác giữa con
người với mơi trường tự nhiên và xã hội của mình” (Trần Ngọc Thêm, 2012).
Theo những ý nghĩa đó, văn hóa là một hiện tượng xã hội đặc thù mà nét trội cơ
bản của hiện tượng này là ở chỗ chúng là một hệ thống những giá trị chung nhất cả về
vật chất và tinh thần cho một cộng đồng, một dân tộc, một thời đại hay một giai đoạn
lịch sử nào đó, là kết quả của quả trình hoạt động thực tiễn của con người trong môi
trường tự nhiên và trong các mốỉ quan hệ xã hội.
Như vậy, nói đến văn hóa là nói đến những thành tựu, những giá trị vật chất, tinh
thần do con người sáng tạo ra và được lưu truyền, phổ biến từ người này sang người
khác, từ nơi này sang nơi khác, được bảo quản, kế thừa từ đời này sang đời nọ nhằm
phục vụ sự phát triển của con người và xã hội của nó, làm cho con người ngày càng
hoàn thiện hơn để vươn lên làm chủ lấy vận mệnh lịch sử của mình trước tự nhiên,
trong xã hội và ngay nơi chính bản thân mình, và những giá trị ấy vốn gắn bó hữu cơ
với nhau trong nhiều hiện tượng xã hội.
1.2.5. Văn hóa nhà trường
Nhà trường có những đặc trưng cơ bản sau:
Mục đích của nhà trường là hướng vào việc hình thành phát triển nhân cách con
người theo yêu cầu của xã hội.
Hoạt động của nhà trường có tính tổ chức và tính kế hoạch hóa cao, mọi hoạt
động của nhà trường đều đặt dưới sự tổ chức, quản lý của lãnh đạo nhà trường.
Hoạt động của nhà trường luôn luôn phải đảm bảo tính hiệu quả đó là hiệu quả
bên trong và hiệu quả bên ngoài, hiệu quả bên trong là tạo ra sự phù hợp giữa sản
phẩm giáo dục với mục tiêu giáo dục đặt ra, tạo ra sự hài lòng của người dạy về sản
phẩm giáo dục của mình, tạo ra sự hài lịng của người học với những cách ứng xử của

thầy cô, các thành viên trong tập thể, thành tích cá nhân và tập thể đã đạt được. Hiệu
quả ngồi là xã hội ln ln hài lòng về sản phẩm do nhà trường cung ứng, nhà
trường góp phần nâng cao dân trí cho tồn xã hội, đào tạo nguồn nhân lực và bồi
dưỡng nhân tài đáp ứng yêu cầu của nghề nghiệp và nhà tuyển dụng.
Nhà trường có vai trị khẳng định các giá trị xã hội, định hướng tương lai cho
con người, giúp con người có tầm nhìn và những giá trị mà họ cần hướng tới. Nhà


14

trường có chức năng đi trước, đón đầu để thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Hoạt động
của nhà trường có tính chun biệt cho từng đối tượng hay tính phân biệt đối xử với
từng đối tượng theo trình độ về phát triển về thể chất tâm lý của đối tượng. (Trần Quốc
Thành, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2018, chuyên đề “Xây dựng văn hóa nhà
trường)
Nhà trường là một tổ chức với những đặc trưng riêng gắn với chức năng, nhiệm
vụ của mình. VHNT vì vậy có mối quan hệ chặt chẽ với văn hóa tổ chức. Xét về bản
chất , mỗi nhà trường là một tổ chức hành chính sư phạm. Đó là một thế giới thu nhỏ
với những cơ cấu, chuẩn mực, quy tắc hoạt động, những giá trị điểm mạnh và điểm
yếu riêng. Do đó VHNT là văn hóa của một tổ chức hành chính – sư phạm (Trần Thị
Tuyết Mai, 2015)
Theo Purkey và Smith (1982) xác định văn hóa nhà trường như một kết cấu, một
q trình và một khơng gian của các giá trị và chuẩn mực có khả năng dẫn các thành
viên (các giáo viên, học sinh và cán bộ nhân viên) theo hướng dạy và học chất lượng.
Dewit và nhóm tác giả (2003) cũng đã đưa ra những minh chứng về tác động, ảnh
hưởng rõ nét của văn hóa nhà trường đến kết quả học tập và hành vi của học sinh.
Xây dựng văn hóa nhà trường khơng phải chuyện ngày một ngày hai mà cần có
những bước đi phù hợp. Có nhiều mơ hình được các nhà nghiên cứu đề xuất. Các giá
trị cốt lõi phải là các giá trị khơng thể phai nhịa theo thời gian và là linh hồn của nhà
trường. Bên cạnh đó cũng cần thường xuyên đánh giá văn hóa nhà trường, thiết lập các

chuẩn mực mới, những giá trị mới mang tính thời đại và đặc biệt là các giá trị học tập
không ngừng có sự thay đổi thường xuyên. Việc truyền bá các giá trị mới cho những
thành viên trong nhà trường cần được coi trọng tương đương với việc duy trì những
giá trị, chuẩn mực tốt đã được xây dựng cùng với việc lọc bỏ những chuẩn mực, giá trị
cũ lỗi thời hoặc những giá trị gây ảnh hưởng tiêu cực đến tiến trình phát triển của văn
hóa nhà trường.
Như vậy, văn hóa tổ chức chính là những giá trị được tích lũy trong quá trình
hình thành và phát triển của tổ chức; văn hóa tổ chức tạo nên nét riêng biệt của tổ chức
đó so với các tổ chức khác. Theo Trần Kiểm: “VHNT là quan niệm giá trị cơ bản của
tổ chức được toàn thể các thành viên trong tổ chức tự giác chấp nhận. Nó quy định
cung cách tư duy, cung cách hành động của mọi thành viên trong tổ chức, đến mức trở
thành những thói quen, nếp nghĩ của mỗi người. Đây cũng là tài sản chung, là truyền
thống của tổ chức. Một tổ chức mạnh là tổ chức tạo được một nền văn hóa của nó gồm
những quan niệm giá trị cơ bản, ý thức trách nhiệm của tất cả các thành viên trong tổ
chức, một không khí tâm lý thúc đẩy mọi người phấn đấu, bảo đảm cho tổ chức ln
ln thành cơng, góp phần tích cực thúc đẩy quá trình đổi mới và phát triển của tổ