ĐẠI CƯƠNG BỆNH
HỌC THỦY SẢN
Phần lý thuyết: 30

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

1


GIỚI THIỆU MƠN HỌC
MỤC TIÊU MƠN HỌC

Kiến thức: Mơn học này nhằm trang bị cho sinh
viên ngành nuôi trồng thủy sản những kiến thức:
- Lịch sử phát triển và những thành tựu
- Khái niệm về bệnh học và bệnh học thủy sản,
- Khái niệm về bệnh truyền nhiễm, bệnh KST và
bệnh do yếu tố vơ sinh
- Q trình bệnh lý trong cơ thể của ĐVTS
- Quan hệ giữa KST- KC -MT
- Quản lý sức khỏe ở ĐVTS
- Các loại thuốc, tác dụng, cách dùng
> Kỹ năng: - Dùng thuốc trong NTTS
lý sức khỏe ĐVNTS 2
Võ Chí Thuần 49bh - Biện pháp
PGS.TSquản
Đỗ Thị Hòa



GIỚI THIỆU MÔN HỌC
Các kiến thức
chung về bệnh
học và bệnh
học TS
Các q trình
bệnh lý cơ bản
ở ĐVTS

NỘI DUNG
CHÍNH

Khái niệm về
nhiễm và bệnh
ký sinh trùng

Thuốc và dùng
thuốc trong
NTTS
Võ Chí Thuần 49bh

Biện pháp tổng hợp
quản lý sức khỏe
ĐVTS

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

3



GIỚI THIỆU MƠN HỌC

Là mơn học
chun ngành

Là lĩnh vực
kiến thức quan trọng
, đặc biệt khi NT
TS thâm canh

Vị trí của môn
BHTS

Sau các môn
cơ bản, cơ sở
Cùng lúc hay sau
các môn KTCN

Học ở học kỳ
7 hoặc 8
Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

4


GIỚI THIỆU MƠN HỌC

Mơn dinh dưỡng và
thức ăn cho NTS

Các môn học
chuyên ngành

Các môn học
chuyên ngành khác

Môn quản lý chất
lượng nước
Mơn quản lý chất
lượng nước

CÁC MƠN HỌC
LIÊN QUAN

Các mơn học
cơ bản

Mơn
Mơn vi
sinh
sinh vật
học
học ĐC
Võ Chí Thuần 49bh

Mơn
hóa

học

Các mơn học
cơ sở

Mơn
sinh
thái
PGS.TS Đỗ Thị Hịa

Mơn
sinh lý

Mơn
miễn
dich

Mơn vi
vật ứng
dụng5


GIỚI THIỆU MÔN HỌC


LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA MÔN HỌC BỆNH HỌC TS


Thế giới
•

•
•
•

Cuối thế kỷ 19: Bắt đầu nhưng còn sơ khai
Năm 1929: Dogiell đưa ra phương pháp NC ký sinh trùng ở cá
Từ 1929- 1970: các thành tựu NC về ký sinh trùng ở cá
Từ 1970 đến nay:






NC về bệnh ở nhiều đối tượng TS khác nhau: cá, giáp xác, ĐVTM
NC nhiều loại bệnh khác nhau:
• Bệnh do ký sinh trùng ký sinh
• Bệnh do virus gây ra ở ĐVTS
• Bệnh do vi khuẩn gây ra ở ĐVTS
• Bệnh do nấm gây ra ở ĐVTS
• Bệnh do các yếu tố vơ sinh
NC thuốc và dùng thuốc để phịng trị bệnh ở ĐVTS: Vaccine, kháng sinh…
Đề xuất các biện pháp chẩn đốn bệnh: đơn giản tới hiện đại

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

6



GIỚI THIỆU MÔN HỌC


LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA MÔN HỌC BỆNH HỌC TS


ViỆT NAM
• Trước năm 1960: chưa có
• Từ năm 1960 đến 1990: nghiên cứu về KST và bệnh KST ở cá






NC khu hệ KST ký sinh ở cá nước ngọt ở miền Bắc VN- Hà Ký &CTV
NC khu hệ KST ký sinh ở cá nước ngọt ở miền Trung và Tây Nguyên- Nguyễn
Thị Muội, Đỗ Thị Hòa & CTV
NC khu hệ KST ký sinh ở cá nước ngọt ở miền Nam- Bùi Quang Tề & CTV
NC khu hệ KST ký sinh ở một số lồi cá biển có giá trị kinh tế ở Khánh HòaNguyễn Thị Muội, Đỗ Thị Hịa & CTV

• Từ năm 1990- 2002:




Nghiên cứu bênh ở tôm sú nuôi
Nghiên cứu bệnh truyển nhiễm ở cá nước ngọt
Nghiên cứu các phương pháp chẩn đốn và phịng trị bệnh ở tơm, cá


• Từ năm 2002-nay




Nghiên cứu bệnh trên cá biển nuôi
Nghiên cứu bệnh trên ốc hương nuôi
Nghiên cứu bệnh ở cua, tơm hùm ni

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

7


Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN
 Định

nghĩa về bệnh:

Tác nhân gây
bệnh tác động

Xuất
hiện các
dấu hiệu

bệnh lý

Tác nhân gây
bệnh xâm nhập
Hoạt động
sống bình
thường

Con cá
này đã
bị
bệnh

Hoạt động sống bị rối loạn
Hoạt động sống bị ngừng trệ
Hoạt động sống bị phá hủy

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

8




Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN
Phân loại bệnh – căn cứ vào tác nhân gây bệnh

Bệnh do sinh vật không ký sinh (bệnh địch hại)
Bệnh do
sinh vật
Bệnh do sinh
vật ký sinh

BỆNH

Bệnh do
yếu tố vô
sinh

Bệnh do virus, vi khuẩn, nấm
ký sinh (Bệnh truyền nhiễm)
Bệnh do động vật ký sinh
(Bệnh ký sinh trùng)

Bệnh do yếu tố môi trường
Bệnh do yếu tố dinh dưỡng
Bệnh do yếu tố di truyền

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

9


PHÂN LOẠI BỆNH DỰA VÀO TÁC NHÂN
BỆNH Ở ĐVTS


BỆNH KHÔNG CÓ SỰ
CẢM NHIỄM
(NON INFECTIOUS DISEASE

BỆNH CÓ SỰ
CẢM NHIỄM
(INFECTIOUS DISEASES

Bệnh
do virus

Bệnh
do vi
khuẩn

Võ Chí Thuần 49bh

Bệnh
do
nấm

Bệnh
do ký
sinh
trùng

Bệnh
do MT


PGS.TS Đỗ Thị Hịa

Bệnh
do
dinh
dưỡng

Bệnh
do di
truyền

Bệnh
do
dich
hai

10


Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN


Phân loại bệnh – căn cứ vào phạm vi gây tác hại
CẢM NHIỄM
CỤC BỘ

Gây tác hại bộ phận


CẢM NHIỄM
HỆ THỐNG

Gây tác hại hệ thống

BỆNH

Võ Chí Thuần 49bh

Nhiễm
trùng
máu

Xâm nhập vào
nhiều tổ chức
cơ
quan
PGS.TS Đỗ Thị Hòa

Tác
hại lớn
11


Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN


Phân loại bệnh – căn cứ vào tổ chức cơ quan bị

tấn công và gây tác hại
Bệnh ở hệ thống tiêu hóa
Bệnh ở hệ thống hơ hấp

BỆNH
Bệnh ở hệ thống thần kinh
Bệnh ở hệ thống tuần hoàn
Bệnh ở hệ thống sinh dục
Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

12


Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN


Phân loại bệnh – căn cứ vào mức độ nặng nhẹ
của bệnh.
BỆNH

BỆNH
CẤP TÍNH

Bệnh
xảy
ra đột

ngột

Diễn
biễn
bệnh
nhanh

Võ Chí Thuần 49bh

Tỷ lệ
nhiễm
cao ở
đàn

BỆNH
THỨ CẤP
TÍNH

Gây
chết
cao, tác
hại lớn

Bệnh
xảy ra
rất từ
từ

PGS.TS Đỗ Thị Hịa


BỆNH
MÃN TÍNH

Diễn
biễn
bệnh
chậm

Gây
chết
rải rác

Tác hại
chủ yếu
lên sinh
trưởng

13


Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN
 Các





thời kỳ phát triển của bệnh


Thời kỳ ủ bệnh: từ khi xâm nhập đến xuất hiện bệnh lý đầu
Thời kỳ tự phát: Từ khi bắt đầu đến khi bệnh lý rõ ràng
Thời kỳ phát triển: Đây là thời kỳ bệnh nặng nhất
Thời kỳ tiếp theo:
• Thời kỳ hồi phục
• Thời kỳ chưa hồn tồn hồi phục
• Thời kỳ khơng hồi phục

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

14


Chương I
KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH HỌC VÀ BỆNH
HỌC THỦY SẢN


Đặc điểm của bệnh ở ĐV thủy sản
Đặc điểm
của bệnh ở
ĐVTS

Trên ĐVTS
thường nhiễm TNGB,

Sức đề

Điều kiện
kháng của
mơi
vật chủ
trường
Võ Chí Thuần 49bh

Bệnh xảy ra ở ĐVTS
do nguyên nhân đa yếu tố

Độc lực
của tác
nhân

Khó phát
hiện sớm
PGS.TS Đỗ Thị Hịa

Bệnh ở ĐVTS
thường khó chữa,
tốn kém và ít
hiệu quả

Khó dùng
thuốc

Chữa bệnh
quần thể
nên tốn15



KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM
ĐỊNH NGHĨA
1.1. Hiện tượng truyền nhiễm
1.

Virus
Chưa biểu
hiện bệnh lý

Vi khuẩn

Nấm

Nhiễm trùng
Khỏe
mạnh

Biến đổi tổng hợp
Biến đổi cục bộ

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

16


KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ BỆNH TRUYỀN
NHIỄM

 Khái

niệm bệnh truyền nhiễm

Virus

Bệnh truyền nhiễm là kết quả quá trình xâm nhập của tác nhân
gây bệnh là Virus, vi khuẩn, nấm và sự cảm thụ của cơ thể vật
chủ dưới tác động của các điều kiện ngoại cảnh.

Xuất hiện bệnh
lý đặc thù

Vi khuẩn

Nấm

Nhiễm trùng
Khỏe
mạnh

Biến đổi tổng hợp
Biến đổi cục bộ

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

17



Một số ví dụ về bệnh truyền nhiễm

Máu của tơm hùm bị bệnh sữa và tơm hùm khỏe
Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

18


BỆNH VIRUS MBV

HÌnh ảnh mơ bệnh học gan tụy tơm khỏe (trái) và tơm bệnh (phải)
Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

19


MBV

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

20



YHV

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

21


YHV

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

22


BỆNH HPV(Hepatopanceatic Parvovirus)

Mô bệnh học của gan tụy tôm he
bị bệnh HPV với các các dấu
hiệu mô học đặc thù
Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

23



BỆNH NHIỄM TRÙNG MÁU DO
EDWARDSIELLA Ở CÁ

- Nội tạng sưng
to, xuất hiện các
đốm trắng nhỏ ở
lách và thận. Đặc
biệt ở đầu thận.

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hịa

24


BỆNH MỦ GAN Ở CÁ DA TRƠN VN

Võ Chí Thuần 49bh

PGS.TS Đỗ Thị Hòa

25