KHAI THÁC GIÁ TRỊ CỦA LỄ HỘI VÀO PHÁT TRIỂN DU LỊCH
Ở PHÚ YÊN
ThS. LÊ ĐỨC THỌ
Trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng
(Bài đăng Bản tin Trí thức Phú Yên, ISSN 2354-0923. Số 2(2/2021),
tr.20-23. Năm 2021)

Tóm tắt
Bài viết sử dụng phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp nghiên cứu
tổng quan về các lễ hội trên địa bàn tỉnh Phú Yên hiện nay. Kết quả cho
thấy, tỉnh Phú Yên hiện có nhiều lễ hội rất độc đáo, mỗi một lễ hội đều
mang đậm bản sắc của mỗi một vùng miền và cộng đồng dân cư nơi diễn ra
lễ hội, đồng thời thu hút ngày càng đông đảo người dân, du khách trong và
ngoài tỉnh tham gia. Lễ hội ở Phú Yên không chỉ làm phong phú thêm đời
sống tinh thần, mà cịn đóng góp vào sự phát triển kinh tế, du lịch của địa
phương. Bài viết cũng đề xuất một số giải pháp nhằm khai thác giá trị của
lễ hội vào phát triển du lịch ở Phú Yên.
Từ khóa: Lễ hội; lễ hội ở Phú Yên; du lịch Phú Yên.
1. Đặt vấn đề
Du lịch là một trong những ngành ngày càng chiếm vị trí quan trọng
trong q trình phát triển của tỉnh Phú Yên. Mặc dầu có xuất phát điểm
thấp, nhưng đến nay du lịch Phú Yên đã vươn lên trở thành một trong
những mũi nhọn kinh tế của tỉnh. Kế thừa và phát huy những tinh hoa của
vùng đất giàu truyền thống, Phú Yên ngày nay là một trong những địa
phương có nhiều lễ hội độc đáo. Lễ hội là một hình thức sinh hoạt văn hóa
cộng đồng, tiêu biểu của nhiều dân tộc ở Việt Nam nói chung và ở Phú Yên
nói riêng. Nó là tấm gương phản chiếu đời sống văn hóa của từng vùng đất,
có vai trị rất lớn trong đời sống cộng đồng dân cư cũng như trong phát
triển du lịch. Đó là hoạt động để tôn vinh sức mạnh cộng đồng và cũng là
1

chất kết dính tạo nên sự đồn kết cộng đồng, là tài nguyên nhân văn để phát
triển du lịch.
Ở Phú Yên, trong những năm qua, vai trò của lễ hội đối với phát triển
du lịch ngày càng thể hiện rõ nét, đây là điều kiện thuận lợi để phát triển
loại hình du lịch văn hóa, một xu hướng du lịch mới hiện nay. Chính vì vậy,
việc nghiên cứu tổng quan về lễ hội ở Phú Yên và đề xuất một số giải pháp
nhằm khai thác có hiệu quả lễ hội vào phát triển du lịch ở Phú Yên là việc
làm cần thiết, đóng vai trị vơ cùng quan trọng.
2. Nội dung
2.1. Vai trò của lễ hội trong phát triển du lịch
Lễ hội là một phong tục lớn, một nét văn hố khơng thể thiếu trong
đời sống của người Việt. Đó là lý do vì sao nó thường diễn ra ở các vùng
quê nơi có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, có những cơng trình kiến trúc
mang dấu ấn của từng thời đại như đình, chùa, đền, miếu. Lễ hội truyền
thống ở Việt Nam thường được tổ chức vào mùa xuân, mùa thu, khi mùa
màng đã kết thúc, nơng dân có thời gian nghỉ ngơi. Lễ hội ngày càng trở
thành một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân,
mang tính cộng đồng cũng như biểu tượng của sức mạnh cộng đồng, ở đó
mọi người có mối quan hệ giao tiếp, sự tự hào đối với quê hương, ứng xử
tốt đẹp giữa các cá nhân với nhau. Đây chính là bản sắc văn hóa của q
hương, đất nước.
Lễ hội cịn là kho tàng văn hóa, nơi lưu giữ những tín ngưỡng, tơn
giáo, những sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, nơi phản ánh một cách đa dạng
tâm thức con người Việt Nam. Bởi những đặc trưng vốn có của lễ hội, đặc
biệt lễ hội dân gian là dịp để người dân tụ họp, cầu cúng, vui chơi, thực
hiện các nghi lễ đậm chất tâm linh, các sinh hoạt văn hóa nghệ thuật. Vì
vậy, trong các dạng tài ngun nhân văn, lễ hội truyền thống là tài nguyên
mang lại giá trị phục vụ du lịch rất lớn.
2



Những chương trình du lịch lễ hội được tổ chức nhằm giới thiệu với
du khách một cách sinh động về đất nước con người Việt Nam trong quá
khứ và hiện tại; giới thiệu những nét đặc trưng, những giá trị văn hố tín
ngưỡng. Đến với lễ hội, du khách cũng được cộng hưởng niềm vui với cái
vui của lễ hội, được hồ mình với phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, được
chiêm ngưỡng nhiều cơng trình kiến trúc có giá trị. Đối với du khách, lễ hội
là một chỉnh thể thống nhất đa dạng, du khách có thể được xem cách tổ
chức các lễ hội, các vai diễn, trình tự rước tế, các trang phục và được hiểu
biết về cội nguồn lịch sử của nó. Đến với các lễ hội cũng là đến với các
danh lam thắng cảnh, các di tích, được thưởng thức nhiều giá trị văn hoá
tổng hợp, bởi hầu hết các lễ hội đều diễn ra ở các địa điểm đó.
Khơng những vậy, lễ hội có khả năng thu hút khách du lịch rất lớn. Để
thu hút khách du lịch đến với các lễ hội, ngoài những điều kiện để phát
triển du lịch, du lịch văn hố nói chung và du lịch lễ hội nói riêng, chúng
ta cần có cái nhìn tổng quan. Khơng thể quan niệm đơn giản, có lễ hội rồi
chỉ cần tổ chức đưa khách đến là xong, hoặc cũng không thể tuỳ tiện lập kế
hoạch đưa lễ hội vào các chương trình du lịch bằng cách tái diễn lại lễ hội
phục vụ du khách. Bởi vì khách du lịch tìm đến những lễ hội dân gian
nhiều hơn do bản chất của du lịch là tìm đến những gì là mới lạ để được
thưởng ngoạn cảnh đẹp, được khám phá cuộc sống hay những đặc sản địa
phương và để vui chơi, giải trí. Do đó, lễ hội dân gian cần được phục dựng
một cách chi tiết, đúng trình tự và có sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ
chức.
2.2. Tổng quan về lễ hội ở tỉnh Phú Yên
Phú Yên là tỉnh có hệ thống cảnh quan thiên nhiên khá đa dạng, đầy
đủ với núi, cao nguyên, đồng bằng châu thổ, sông, hồ, đầm, vịnh, hải đảo...
Nét đặc trưng nổi bật của phong cảnh tự nhiên nơi đây là rất nên thơ, hùng
vĩ và độc đáo... Một số danh thắng tiêu biểu có thể kể ra như Gành Đá Dĩa,

3


Đầm Ô Loan, núi Đá Bia, vịnh Xuân Đài, bãi Mơn mũi Điện, và các di tích
lịch sử cấp quốc gia như Vũng Rô, núi Nhạn- sông Đà. Cùng với hệ thống
di sản văn hóa vật thể, Phú n cịn bảo tồn và phát huy được nhiều di sản
văn hóa phi vật thể với nhiều loại hình đa dạng, phong phú, trong đó có các
lễ hội.
Kế thừa và phát huy những tinh hoa của vùng đất giàu truyền thống,
Phú Yên ngày nay là một trong những địa phương có nhiều lễ hội độc đáo
như Lễ hội Sông nước Tam Giang, Lễ hội Đầm Ơ Loan, Lễ hội Sơng nước
Đà Nơng, Lễ hội Đập Đồng Cam, Hội đua ngựa Gị Thì Thùng, Lễ hội
Chùa Từ Quang, Hội thơ
Nguyên tiêu Núi Nhạn, Hội
chùa Ơng, Lễ hội đền Lê
Thành Phương, Hội bài chịi,
Lễ hội đền Lương Văn Chánh,
Lễ hội cầu ngư, Lễ hội mừng
sức khỏe, Lễ hội mừng lúa mới, Lễ bỏ mã của đồng bào dân tộc miền núi
Phú Yên, Lễ Vía Bà,… Các lễ hội ở Phú Yên mang đậm sắc thái văn hóa
địa phương, nếu được tổ chức tốt, những lễ hội này sẽ góp phần rất lớn
trong phát triển du lịch ở Phú n.
(Hình: Lễ hội sơng nước Tam Giang - Nguồn: Internet)
Những lễ hội lớn ở Phú Yên thường diễn ra vào các tháng đầu năm âm
lịch, đặc biệt từ tháng giêng cho đến tháng 3 âm lịch. Hằng năm, từ đầu
mùa xuân, người dân lại nô nức tham gia tổ chức các lễ hội cầu ngư, đua
thuyền, thả đèn hoa đăng, cúng nước…Tập quán này đã có từ lâu đời trong
sinh hoạt tinh thần của người dân đất Phú. Trong các lễ hội miền biển và
sông nước, lễ hội cầu ngư được xem là lễ hội truyền thống lâu đời tiêu biểu
của người dân ven biển tỉnh Phú n. Ngư dân thành kính tơn cá Voi là cá

Ơng thờ cúng nghiêm cẩn. Chính vì thế mà tất cả các làng chài ven biển từ
4


thị xã Sông Cầu đến huyện Tuy An, thành phố Tuy Hịa và huyện Đơng
Hịa có đến gần 50 lăng thờ cá Ơng.
Lễ hội hiện nay chính là một sản phẩm du lịch vô cùng hấp dẫn, “phát
triển kinh tế du lịch chỉ khai thác tài nguyên thiên nhiên thì chưa đủ, lễ hội
văn hóa mới là nguồn lợi vơ tận vì đó là nhu cầu hưởng thụ tâm linh của
mỗi con người” [3, tr.541]. Xuất phát từ nhu cầu tín ngưỡng của người dân
và du khách, loại hình du lịch tâm linh ở Phú Yên đã rất phát triển, mang
lại hiệu quả kinh tế cao, cải thiện đời sống người dân, đáp ứng nhu cầu
hưởng thụ văn hóa của người dân. Những thành tựu về kinh tế, văn hóa, xã
hội mà Phú Yên đã đạt được đều có sự hỗ trợ đáng lể từ các hoạt động lễ
hội nơi đây. Trong các dịp lễ hội, lượng khách du lịch đến Phú Yên tăng
lên, kéo theo các hoạt động dịch vụ, thương mại, tạo thu nhập cho nhiều lao
động địa phương, doanh thu từ hoạt động du lịch nhờ đó cũng đạt và vượt
chỉ tiêu.
Bảng 1: Tổng lượt khách du lịch đến Phú Yên và doanh thu từ du lịch
ở Phú Yên giai đoạn 2015 - 2019
Tổng lượt khách quốc tế và nội địa đến Phú
Nă
m
2015
2016
2017
2018
2019

Tổng


Tăng
Yên qua các năm (triệu lượt)
thu
Tổng Tăng Khách Tăng
Tăng
trưởng
Khách
(tỷ
lượt trưởng quốc trưởn
trưởn
(%)
nội địa
đồng)
khách (%)
tế
g (%)
g (%)
0,9
19,2
0,045 -41,5 0,855
26,1
850
33,3
1,17
30,6
0,04
-10
1,13
32,2 997,5

17,4
1,4
19,5
0,035 -12,4 1,365
20,8 1.245
25
1,6
14,6
0,041
15,5
1,559
14,2 1.556
25
1,8
13,7
0,045
9,8
1,755
12,5 1.940
24,6
(Nguồn: Kết quả điều tra tổng hợp do tác giả thực hiện)
Tuy nhiên, việc khai thác các giá trị của lễ hội vào phát triển du lịch

chưa thực sự phát huy hết các giá trị của nó. Tiềm năng phát triển du lịch
phong phú, nhưng lại thiếu sự đầu tư (cả nhà nước, các thành phần kinh tế
5


và nhân dân), nên chưa hấp dẫn du khách. Công tác quản lý lễ hội của các
cơ quan quản lý nhà nước chưa hiệu quả, nguồn lao động có trình độ phục

vụ lễ hội cịn hạn chế. Cơng tác tun truyền, quảng bá hình ảnh của các lễ
hội chưa phong phú, đa dạng cả về nội dung lẫn hình thức thể hiện.
2.3. Một số giải pháp nhằm khai thác giá trị của lễ hội phục vụ
phát triển du lịch ở Phú Yên hiện nay
Một là, tuyên truyền, giáo dục, giới thiệu và quảng bá du lịch Phú Yên
qua các lễ hội
Để nâng cao chất lượng hoạt động lễ hội, tỉnh Phú Yên cần tăng cường
công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của bộ máy chính quyền các cấp
và nhân dân về tính chất, đặc điểm, vai trị, vị trí của lễ hội trong đời sống
kinh tế văn hóa - xã hội. Cùng với sự gia tăng về số lượng du khách, thành
phần du khách tham gia lễ hội ở Phú Yên cũng có sự thay đổi. Bên cạnh
những du khách tìm về lễ hội để hành hương, tìm hiểu về văn hóa tâm linh
vùng miền cịn có những người là doanh nghiệp kinh doanh, cá nhân kinh
doanh tìm về với những mong muốn cầu tài, cầu lộc. Nhiều người dân tham
gia lễ hội nhưng lại không hiểu hết được giá trị văn hóa thực sự của lễ hội
mà chỉ đơn thuần xem đây là dịp để cầu cúng. Do đó, việc tăng cường các
hoạt động tuyên truyền, giáo dục để người dân, trong đó cư dân địa phương
– những chủ nhân thực sự của lễ hội hiểu rõ được những giá trị văn hóa,
lịch sử của lễ hội cần được xem là giải pháp ưu tiên. Khi và chỉ khi người
dân hiểu rõ được giá trị thực sự của lễ hội, xem đó là tài sản khơng chỉ của
địa phương, của cộng đồng mà của chính bản thân mỗi người, người dân
mới có thể trân trọng và chủ động bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của lễ
hội trong đời sống hiện nay.
Hai là, nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước đối với lễ hội
Từng bước xây dựng, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, các
văn bản hướng dẫn thực thi các quy định của Nhà nước về tổ chức và quản
6


lý lễ hội; tăng cường, củng cố bộ máy quản lý nhà nước và xây dựng các cơ

chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan, tạo nên sự thống nhất trong công
tác tổ chức và quản lý lễ hội. Xây dựng, hồn thiện khơng gian tổ chức lễ
hội, cần đặc biệt lưu ý xây dựng, bố trí chỗ nghỉ chân, tạm nghỉ qua đêm
cho du khách, trồng các loại cây cổ thụ lấy bóng mát, tạo vẻ cổ kính, thanh
tịnh, trang nhã cho khu vực tổ chức lễ hội và các hoạt động tín ngưỡng của
người dân trong những ngày thường. Đối với tất cả các hoạt động của lễ hội
đều phải được quản lý chặt chẽ, tránh để sai phạm trong công tác tổ chức,
trong các hoạt động của lễ hội theo quy định của pháp luật. Do mục đích tốt
đẹp của việc tổ chức lễ hội, theo ý nguyện của mỗi người dân, bảo đảm nét
văn hóa truyền thống dân tộc và của địa phương, ghi nhận công lao và học
tập truyền thống của các bậc tiền nhân trong lịch sử, giáo dục nâng cao ý
thức trách nhiệm của mỗi người dân đối với đất nước nói chung, địa
phương nói riêng, cầu mong cho dân giàu, nước thịnh, cá nhân và gia đình
những điều tốt lành và hạnh phúc. Do vậy, công tác quản lý lễ hội luôn
được coi trọng và chỉ đạo chặt chẽ bảo đảm cho người dân và du khách khi
tham gia lễ hội thực sự văn minh, an toàn, tiết kiệm và việc tổ chức lễ hội
đạt được mục đích tốt đẹp nêu trên. Tăng cường các biện pháp thanh tra,
kiểm tra, giám sát để giảm thiểu các hiện tượng tiêu cực xảy ra trong lễ hội,
nhất là các tệ nạn mê tín dị đoan, đầu cơ trục lợi; đề cao ý thức tham gia lễ
hội của một bộ phận du khách, dân cư địa phương thực hiện nếp sống văn
minh, giữ gìn vệ sinh môi trường, cảnh quan trong khu vực di tích, trong tổ
chức lễ hội.
(Hình: Múa siêu tại Lễ hội cầu ngư thơn Long Thủy (xã An Phú, TP
Tuy Hịa) – Nguồn: Tuyết Diệu)

7


Ba là, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ quản lý văn hóa lễ hội và đội ngũ
thực hiện nghi lễ trong lễ hội

Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức tham gia
quản lý nhà nước về văn hóa, lễ hội, định hướng tuyên truyền về giá trị, ý
nghĩa giáo dục của lễ hội. Bời vì, thực tế năng lực quản lý, tổ chức các hoạt
động lễ hội của cán bộ văn hóa cơ sở ở nhiều địa phương cịn hạn chế, rất
nhiều cán bộ khơng có trình độ chun mơn, khơng am hiểu các giá trị văn
hóa của lễ hội, khơng am hiểu các biểu tượng, ý nghĩa của các thực hành
nghi lễ, dẫn đến việc quản lý văn hóa lễ hội chưa hiệu quả. Vì vậy, Phú Yên
cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực ở nhiều cấp độ khác nhau, có khả
năng độc lập nghiên cứu, chỉ đạo thực tiễn, biết cách tham khảo kinh
nghiệm ở các địa phương khác, có khả năng tham mưu xây dựng các văn
bản mang tính chất quản lý đặc thù. Bên cạnh đó, cần đào tạo đội ngũ có
khả năng viết kịch bản lễ hội, xây dựng chương trình, đề án lễ hội.
Bốn là, phát triển mơ hình du lịch văn hóa lễ hội và tăng cường cơng
8


tác quảng bá lễ hội, kích cầu du lịch
Các lễ hội vốn là nguồn tài nguyên du lịch vô cùng hấp dẫn, do đó,
việc khai thác các giá trị văn hóa lễ hội trong du lịch từ lâu đã được thực
hiện. Bên cạnh đó, thơng qua hoạt động du lịch, các giá trị văn hóa của lễ
hội được bảo tồn và phát huy. Cần tăng cường công tác quảng bá giá trị của
lễ hội và các chương trình được thực hiện trong lễ hội, đó chính là một
trong những phương thức giúp phát huy có hiệu quả các giá trị của lễ hội ở
Phú Yên. Có thể nói, trong xã hội hiện nay, vai trị của thơng tin quảng bá
ngày càng đóng vai trị quyết định đến sự thành cơng của lễ hội. Cần sử
dụng có hiệu quả các phương tiện thông tin đại chúng trong quảng bá lễ
hội. Phát huy vai trị các cơ quan thơng tấn báo chí và hệ thống thông tin cơ
sở trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân và du khách thực hiện
các quy định của Nhà nước về tổ chức lễ hội, về thực hiện nếp sống văn
minh tại các cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tơn giáo và trong hoạt động lễ hội;

tuyên truyền giới thiệu về nguồn gốc, giá trị, nội dung và ý nghĩa lịch sử,
văn hóa của các lễ hội; đa dạng hóa các hình thức tun truyền về công tác
quản lý và tổ chức lễ hội, thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội.
Năm là, tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng trong việc giữ gìn
và phát huy giá trị của lễ hội
Việc tổ chức và quản lý lễ hội do nhiều chủ thể cùng tham gia như Ủy
ban nhân dân, Ban quản lý di tích, Ban trị sự cơ sở thờ tự,… Ngồi ra, giữ
gìn và phát huy giá trị của lễ hội là nhờ vào nhiều lực lượng khác nhau, bên
cạnh chính quyền địa phương, ban quản lý, Ban tổ chức lễ hội, cịn có các
nhà đầu tư khai thác du lịch, đến các tiểu thương buôn bán, cung cấp các
dịch vụ quanh lễ hội, và cả người dân, du khách trong lễ hội. Trên địa bàn
tỉnh có nhiều loại hình lễ hội bao gồm hệ thống các lễ hội truyền thống dân
gian, lễ hội tôn giáo, lễ hội lịch sử cách mạng, lễ hội văn hóa, thể thao và
du lịch... làm cho phạm vi và nội dung quản lý của các cơ quan quản lý nhà
9


nước bị dàn trải, thiếu tập trung. Vì vậy cần có giải pháp phân cơng, phân
cấp quản lý trong bộ máy nhà nước để quản lý hiệu quả, tránh chồng chéo.
Phối hợp với cộng đồng dân cư tại các khu, điểm diễn ra lễ hội để xây dựng
môi trường văn hóa, loại bỏ các hoạt động gây ảnh hưởng đến du lịch như
chèo kéo, đeo bám du khách. Đồng thời ngăn chặn kịp thời các hành vi
xâm hại văn hóa của du khách, tránh ảnh hưởng đến môi trường văn hóa,
du lịch.
3. Kết luận
Những năm gần đây, lễ hội văn hố truyền thống đã trở thành một loại
hình du lịch phát triển mạnh ở mỗi địa phương và ngày càng có sức thu hút
đối với khách du lịch. Lễ hội trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong
đời sống tinh thần của người dân. Mỗi địa phương ở Phú Yên đều có những
lễ hội truyền thống đặc trưng, thu hút sự tham gia của cộng đồng và là yếu

tố thu hút sự quan tâm, muốn trải nghiệm của du khách. Do đó, để khai
thác nguồn tài nguyên này phục vụ phát triển du lịch cần có chiến lược phát
triển lâu dài, đúng hướng và đặc biệt phải có sự tham gia của các cơ quan
quản lý nhà nước và cộng đồng dân cư địa phương.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Nguyễn Thị Phương Châm (2018), “Lễ hội dân gian và sự phát
triển du lịch”, .
[2]. Phạm Đăng Nhật (2000), Du lịch hội lễ tiềm năng và hiện thực
khả thi, Tạp chí Du lịch Việt Nam, Số 3.
[3]. Nguyễn Thị Diệp Mai (2008), “Lễ hội - Nguồn lợi du lịch văn
hóa vơ tận”, Kỷ yếu hội thảo Văn hóa biển miền Trung và Văn hóa biển
Tây Nam Bộ, Nxb. Từ điển bách khoa
[4]. Lê Hùng Phi (2009), Khai thác giá trị lịch sử di sản văn hoá để
10


phát triển du lịch, Tạp chí Du lịch Việt Nam, Số 5.
[5]. Lê Thế Vịnh (2011), Di sản văn hóa Phú Yên, Nxb. Thuận Hóa.

11