TRƯỜNG THPT ĐỒNG ĐẬU

ĐỀ THI HSG CẤP TRƯỜNG LẦN 2
NĂM HỌC 2020 - 2021
MÔN: NGỮ VĂN 10
Thời gian làm bài: 180 phút, không kể thời gian giao đề.

Câu 1 (6,0 điểm)
Ngày 5/1/2019, chương trình WeChoice Awards 2019 - chủ đề Mặt trời ẩn trong
tim đã được tổ chức với thông điệp:
Có những người mang trong mình trái tim như mặt trời. Họ truyền cảm hứng và
lòng tin, giúp chúng ta mỉm cười vì được chiếu rọi dù là giữa những mịt mù của cuộc
sống. Họ giống như chúng ta, có xuất phát điểm như bất cứ ai, họ đến từ bất cứ nơi nào
trong xã hội – thế nhưng, họ khiêm nhường giấu trong tim mình những mặt trời rực rỡ đó,
để nó âm thầm lan toả hơi ấm của mình cho tất cả những người ở cạnh bên. Họ là những
người có mặt trời ẩn trong tim.
Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của mình về lẽ sống với mặt
trời ẩn trong tim.
Câu 2 (14,0 điểm)
Trong Việt Hán văn khảo, học giả Phan Kế Bính viết:
Ngồi trong xó nhà mà lịch lãm suốt hết các nơi danh lam thắng cảnh của thiên hạ;
xem trên mảnh giấy mà tinh tường được hết các việc hay, việc dở của thế gian; sinh sau
mấy nghìn năm mà tựa hồ như được đối diện và được nghe tiếng bàn bạc của người sinh
về trước mấy nghìn năm, cũng là nhờ có văn chương cả.
Anh/Chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua tác phẩm Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) và
Phú sông Bạch Đằng (Trương Hán Siêu), hai tác giả đã giúp thế hệ hơm nay thấy được
những gì về thời đại trước?

--------------- HẾT--------------Thí sinh khơng được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi khơng giải thích gì thêm.
Họ và tên thí sinh:……………………………….………; Số báo danh:………………

TRƯỜNG THPT ĐỒNG ĐẬU

Câu
1

Ý

*

*

HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI HSG CẤP TRƯỜNG LẦN 2
NĂM HỌC 2020 - 2021
MÔN: NGỮ VĂN 10
(HDC gồm 5 trang)

Nội dung
Bài văn nghị luận suy nghĩ về lẽ sống với mặt trời ẩn trong
tim.
a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn
đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.
b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
Lẽ sống với mặt trời ẩn trong tim.
c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp tốt các lí lẽ, dẫn
chứng; rút ra bài học nhận thức và hành động. Học sinh có thể
trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý cơ

bản sau:
Giải thích
- Mặt trời là một thiên thể trong vũ trụ, là nguồn chiếu sáng và
sưởi ấm cho trái đất, là biểu tượng cho ánh sáng, sự sống và niềm
hi vọng….
- Mặt trời ẩn trong tim là một biểu tượng rất đẹp và ý nghĩa, mặt
trời - nguồn ánh sáng vĩ đại ấy lại khiêm nhường được ẩn sâu
trong trái tim. Nguồn ánh sáng này âm thầm tỏa sáng và sưởi ấm,
mang đến cảm hứng và lòng tin cho chúng ta – dù là giữa đêm
đông mịt mù của cuộc sống.
- Lẽ sống với mặt trời ẩn trong tim là một lẽ sống đẹp, cao q,
có ý nghĩa truyền cảm hứng về tình người, về niềm tin, về sự
quyết tâm và khát vọng để biến giấc mơ thành hiện thực.
Bàn luận
- Trong cuộc sống, ánh sáng và bóng tối, niềm vui và nỗi buồn,
cái tốt và cái xấu… luôn song song tồn tại. Thế nhưng, sứ mệnh
của con người là luôn hướng về ánh sáng để đẩy lùi bóng tối,
hướng tới những niềm vui, những điều tốt đẹp để vượt lên nỗi
buồn, chiến thắng cái xấu, cái ác… Những điều đó cần bắt nguồn
từ nhận thức của mỗi cá nhân, từ đó lan tỏa giá trị sống tốt đẹp
đến cả cộng đồng.
- Sống với mặt trời ẩn trong tim là sống với những trái tim chứa
đầy tình u thương, lịng nhiệt thành, sự đam mê, nghị lực, niềm
tin, niềm lạc quan, lửa nhiệt tình…; có những việc làm, hành động
tốt đẹp nhưng thầm lặng, khiêm nhường, không mưu cầu được

Điểm
6,0
0,25


0,25

1,5
0,5

0,5

0,5

2,25
0,5

0,5


*

2

người khác ngợi ca, tôn vinh.
- Lẽ sống với mặt trời ẩn trong tim có nhiều ý nghĩa tích cực:
+ Giúp bản thân mỗi người có đủ sức mạnh, niềm tin và nghị lực
chiến thắng những khó khăn, vượt qua chông gai bão tố để gặt
hái được thành công tạo nên những giá trị tốt đẹp trong cuộc
sống. Nguồn ánh sáng với mặt trời ẩn trong tim là nguồn ánh
sáng tự thân nên nó lung linh, cao đẹp.
+ Góp phần vào sự phát triển tốt đẹp của cộng đồng, làm cho
cuộc sống của bản thân mỗi người trở nên có ý nghĩa.
+ Góp phần lan tỏa giá trị sống, truyền cảm hứng sống tốt đẹp tới
cộng đồng, thắp lửa dẫn đường cho những hành động đáng giá

quý.
- Lẽ sống với mặt trời ẩn trong tim cần được thể hiện bằng những
hành động cụ thể, thiết thực thì nó mới có sức lan tỏa rộng rãi,
mới mang đến giá trị sống tốt đẹp cho xã hội, cho mỗi người.
- Phê phán những người sống ích kỉ, thiếu nhiệt huyết, chỉ nghĩ
đến bản thân, không dám xông pha, dâng hiến, tỏa sáng…
Lưu ý: Trong quá trình bàn luận, học sinh phải đưa ra những dẫn
chứng tiêu biểu, xác đáng để làm rõ vấn đề.
Bài học nhận thức và hành động
- Lẽ sống với mặt trời ẩn trong tim là một lẽ sống đẹp cần được
phát huy ở mỗi người và nhân rộng trong xã hội. Cần tôn vinh
những hành động đẹp, những con người, việc làm truyền cảm
hứng tích cực trong xã hội.
- Mỗi người hãy sống tích cực, có ý nghĩa với mặt trời ẩn trong
tim để giúp cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.
d. Sáng tạo
Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về
vấn đề nghị luận.
e. Đảm bảo các yêu cầu về chính tả, dùng từ, đặt câu
Trong Việt Hán văn khảo, học giả Phan Kế Bính viết:
Ngồi trong xó nhà mà lịch lãm suốt hết các nơi danh lam
thắng cảnh của thiên hạ; xem trên mảnh giấy mà tinh tường được
hết các việc hay, việc dở của thế gian; sinh sau mấy nghìn năm
mà tựa hồ như được đối diện và được nghe tiếng bàn bạc của
người sinh về trước mấy nghìn năm, cũng là nhờ có văn chương
cả.
Anh/Chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua tác phẩm Tỏ
lòng (Phạm Ngũ Lão) và Phú sông Bạch Đằng (Trương Hán
Siêu), hai tác giả đã giúp thế hệ hôm nay thấy được những gì về
thời đại trước?

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận
Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn

0,75

0,25

0,25

1,0
0,5

0,5

0,5

0,25
14,0

0,5


*

*

đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.
b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
Ngồi trong xó nhà mà lịch lãm suốt hết các nơi danh lam thắng
cảnh của thiên hạ; xem trên mảnh giấy mà tinh tường được hết

các việc hay, việc dở của thế gian; sinh sau mấy nghìn năm mà
tựa hồ như được đối diện và được nghe tiếng bàn bạc của người
sinh về trước mấy nghìn năm, cũng là nhờ có văn chương cả.
Qua tác phẩm Tỏ lịng (Phạm Ngũ Lão) và Phú sông Bạch Đằng
(Trương Hán Siêu), hai tác giả đã giúp thế hệ hôm nay hiểu được
về thời đại trước.
c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt
các thao tác lập luận; kết hợp tốt các lí lẽ, dẫn chứng, đánh giá
khái qt vấn đề nghị luận
Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần
đảm bảo các ý cơ bản sau:
Giải thích
- Ngồi trong xó nhà mà lịch lãm suốt hết các nơi danh lam thắng
cảnh của thiên hạ: nhờ có văn học mà người đọc khơng cần đi
đâu cả mà vẫn có thể am hiểu sâu sắc nhiều cảnh đẹp của thiên
nhiên trên khắp thế gian này (không gian);
- Xem trên mảnh giấy mà tinh tường được hết các việc hay, việc
dở của thế gian: nhờ văn học mà chỉ cần qua trang giấy, người
đọc hiểu được thấu đáo về cái hay, cái dở của việc đời, của con
người dù có thể chưa trực tiếp trải nghiệm;
- Sinh sau mấy nghìn năm mà tựa hồ như được đối diện và được
nghe tiếng bàn bạc của người sinh về trước mấy nghìn năm: cũng
nhờ văn học mà người thời hiện tại như được đối thoại với người
xưa trong quá khứ… (thời gian).
=> Nhận định của Phan Kế Bình khẳng định đặc trưng, vai trị,
chức năng hết sức quan trọng của văn học đối với đời sống tinh
thần, nhận thức của con người.
Bàn luận
- Dùng ngôn ngữ là chất liệu sáng tạo, văn học có những đặc
trưng của loại hình nghệ thuật ngơn từ mà các loại hình nghệ

thuật khác khơng có, trong đó có tính vơ cực hai chiều về khơng
gian, thời gian
+ Văn học có khả năng đưa người đọc đến với nhiều không gian
khác nhau từ vi mơ đến vĩ mơ
+ Văn học có thể đưa ta quay ngược về quá khứ hay đến với
tương lai
+ Văn học cịn có khả năng phản ánh tất cả những phong phú, đa
dạng, phức tạp của hiện thực đời sống và tình cảm con người
- Cũng chính vì có những đặc trưng thế mạnh ấy mà văn học có

0,5

1,0
0,25

0,25

0,25

0,25

2,0

0,5
0,5
1,0


*


*

thể giúp con người hiểu về đời sống ở cả bề rộng lẫn chiều sâu.
Đấy chính là chức năng nhận thức của văn học.
Chứng minh: Qua tác phẩm Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) và Phú
sông Bạch Đằng (Trương Hán Siêu), hai tác giả đã giúp thế hệ
hôm nay hiểu được những điều của thời đại trước.
Những điều thế hệ hôm nay nhận thấy được từ bài thơ Tỏ
lòng của Phạm Ngũ Lão:
- Hình ảnh của người tráng sĩ nhà Trần hiên ngang, kì vĩ, lớn lao
sánh ngang tầm vũ trụ. Tác giả đã đặt con người trong thế đối lập,
tương quan với thiên nhiên, vũ trụ để con người hiện lên với khí
khái, tráng trí của trang nam nhi trong xã hội đương thời.
- Nỗi lòng của tác giả với những trăn trở, suy tư về công danh, sự
nghiệp, về chí làm trai của người đàn ơng trong xã hội trước.
Đồng thời, nó cũng thế hiện khát vọng, hồi bão lớn lao và nhân
cách cao đẹp của một con người.
- Nghệ thuật: bài thơ tứ tuyệt Đường luật, xây dựng hình ảnh kì
vĩ, lớn lao; ngơn ngữ cơ đọng, hàm súc, giàu tính biểu cảm, có sự
dồn nén cao độ về cảm xúc.
Những điều thế hệ hôm nay nhận thấy được từ bài Phú sông
Bạch Đằng của Trương Hán Siêu:
- Những cảnh sắc phong phú qua sự miêu tả của nhân vật khách:
Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô…đến Đại Than, Đơng Triều, Bạch
Đằng.
- Những chiến cơng hiển hách trên dịng sông Bạch Đằng được
tái hiện sinh động.
- Bài học về giữ nước, về lẽ sống qua lời của khách và các bơ lão,
đề cao vai trị của con người trong quá trình dựng nước, giữ nước.
- Bài phú thể hiện niềm tự hào dân tộc, lòng yêu nước trước

những chiến công trên sông Bạch Đằng đồng thời ca ngợi truyền
thống anh hùng bất khuất, truyền thống đạo lí nhân nghĩa của dân
tộc Việt Nam.
- Nghệ thuật: thể phú cổ thể, xây dựng hình tượng nhân vật, hình
ảnh kì vĩ, hàm súc, biểu cảm cao, giọng điệu đa dạng….
Lưu ý: Trong mỗi luận điểm trên, học sinh cần đưa dẫn chứng để
phân tích, làm sáng tỏ vấn đề.
Đánh giá, nâng cao vấn đề
- Nhận định của Phan Kế Bình là hồn tồn đúng đắn.
- Nhận định đã nhấn mạnh tính đặc thù, độc đáo của văn học, vị
trí khơng thể thay thế của văn học đối với đời sống tinh thần con
người, đó cũng chính là lí do tồn tại và sự bất diệt của văn học.
Tác phẩm Tỏ lòng (Phạm Ngũ Lão) và Phú sông Bạch Đằng
(Trương Hán Siêu) được ra đời ở những thời điểm khác nhau, bởi
hai tác giả khác nhau nhưng đều là minh chứng rõ nét cho ý kiến

7,0

3,5
1,5

1,5

0,5
3,5
1,0

1,0

1,0


0,5

2,0
0,25
0,75


của Phan Kế Bính.
- Bài học với người sáng tạo, người tiếp nhận:
1,0
+ Đối với người sáng tạo: cần hiểu được chức năng của văn
chương, sứ mệnh của cầm bút, cần sống sâu sắc với cuộc đời, mở
rộng tâm hồn để đón nhận cuộc sống, phản ánh tất cả những
phong phú, đa dạng, phức tạp của hiện thực đời sống và tình cảm
con người để gửi gắm tới thế hệ sau.
+ Đối với người tiếp nhận: cần đọc sâu, hiểu thấu tác phẩm để
được điều tác giả muốn gửi gắm, từ đó rút ra được những bài học
quý giá. Tác phẩm văn học giúp chúng ta hiểu về đời sống ở cả
bề rộng lẫn chiều sâu.
d. Sáng tạo
0,5
Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về
vấn đề nghị luận.
e. Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu.
0,5
………………………. HẾT……………………….