TR

NG
I H C S PH M HÀ N I 2
KHOA GIÁO D C TI U H C

LÂM TH L CH

CH T DÂN GIAN TRONG TRUY N
NG THO I C A TÔ HOÀI
KHÓA LU N T T NGHI P

IH C

Chuyên ngƠnh: V n h c thi u nhi

HÀ N I- 2017


TR

NG
I H C S PH M HÀ N I 2
KHOA GIÁO D C TI U H C

LÂM TH L CH

CH T DÂN GIAN TRONG TRUY N
NG THO I C A TÔ HOÀI
KHÓA LU N T T NGHI P

IH C

Chuyên ngƠnh: V n h c thi u nhi
Ng

TH.S.

HÀ N I- 2017

ih

ng d n khoa h c

TH HUY N TRANG


L IC M

N

Trong qua trình th c hi n khóa lu n,ă emă đưă nh nă đ
nhi t tình c a cô giáo - Th.S.ă

cs h

ng d n

Th Huy n Trang, các th y cô gi ng d y

trong b mônăv năh c thi u nhi, các th y cô khoa giáo d c Ti u h c - Tr


ng

i h căS ăph m Hà N i 2.
Tác gi khóa lu n xin bày t lòng bi tă nătrơnătr ng nh t t i các th y cô,
đ c bi tălƠăcôăgiáoă

Th Huy n Trang - ng

iăđưătr c ti păh

ng d n, ch

b o t nătìnhăđ em hoàn thành khóa lu n này.
V iăđi u ki n, th i gian nghiên c u và v n ki n th c còn h n ch , ch c
ch năđ tài c a em s không tránh kh i nh ng thi u sót. Em kính mong nh n
đ

c s góp ý c a quý th y cô và các b năđ đ tài c a em th c s hoàn ch nh

và h u ích.
Em xin chân thành c m n!
Hà N i, ngày tháng 04 n mă2017
Sinh viên

Lâm Th L ch


L I CAM OAN
hoàn thành khóa lu n này, ngoài s n l c c a b năthơn,ăemăđưănh n

đ

cs h

ng d n, ch b o t n tình c a cô giáo - Th.S.

Th Huy n Trang

EmăxinăcamăđoanăđơyălƠăcôngătrìnhănghiênăc u c a riêng em. Nh ng k t
qu nghiên c u không trùng v i k t qu c a tác gi nào.
Em xin ch u trách nhi m hoàn toàn v s camăđoanănƠy.
Hà N i, ngày tháng 04 n mă2017
Sinh viên

Lâm Th L ch


M CL C
M

U ....................................................................................................... 1

1. Lí do ch năđ tài ........................................................................................ 1
2. L ch s nghiên c u v n đ ........................................................................ 2
3. M căđíchănghiênăc u ................................................................................. 7
4. Nhi m v nghiên c u ................................................................................ 7
5.ă
6.ăPh

iăt


ng và ph m vi ngiên c u............................................................... 7
ngăphápănghiênăc u........................................................................... 7

7. C u trúc khóa lu n .................................................................................... 8
N I DUNG ................................................................................................... 9
CH

NGă1: NH NG V Nă

CHUNG .................................................. 9

1.1. Gi i thi u v nhƠăv năTôăHoƠiăvƠătruy năđ ng tho i c a Tô Hoài ........ 9
1.1.1. S ăl

c v ti u s c aănhƠăv năTôăHoƠi ............................................. 9

1.1.2. Quan ni m c aănhƠăv năTôăHoƠiăv truy năđ ng tho i .................... 10
1.2. nhăh ng c aăv năh cădơnăgianăđ i v iăv năxuôiăhi năđ i Vi t Nam........... 15
CH

NGă2:ăBI U HI N C A CH T DÂN GIAN TRONG TRUY N

NG THO I C A TÔ HOÀI ..................................................................... 19
2.1.ăVayăm

năvƠăsángăt oăl iăc tătruy nădơnăgian. .................................... 19

2.2. Sáng t o d a theo phong cách dân gian ............................................... 33
2.3. K th a và sáng t o các mô típ dân gian ............................................. 38

2.3.1. Mô típ sinh n th n kì ....................................................................... 38
2.3.2. M t s mô típ dân gian khác ............................................................. 40
2.4. S d ng ngôn ng dân gian ................................................................. 42
2.4.1. S d ng ca dao, thành ng , t c ng ................................................. 43
2.4.2. S d ng v n t dơnăgian,ăph

ngăng ............................................. 50

K T LU N ................................................................................................. 57
TÀI LI U THAM KH O........................................................................... 59


M

U

1. Lí do ch n đ tài
1.1. Trongădòngăv năh c Vi t Nam hi năđ i, Tô Hoài đ
th . NhƠăphêăbìnhăv năh căV
bútăđ

c coi là m t cơyăđ i

ngăTríăNhƠnăđưăt ng nh năxét:ă“So v i các cây

ngăth i, Tô Hoài có l lƠănhƠăv năgiƠuăch t chuyên nghi p b c nh t.

S ngă đ nă đơuă vi tă đ nă đ y. Vi c vi tă láchă đ i v i ông là m t th laoă đ ng
h ngăngƠy”. Qu th t, chúng ta có th th yăTôăHoƠiăđưămi t mài sáng tác su t
h nă70ăn mănayăvƠăđưăchoăraăđ iăh n 170 tác ph m l n nh . Ông thành công

nhi u th lo iănh :ătruy n ng n, truy n dài, ti u thuy t, truy năđ ng tho i,
k ch, h i kí, ti u lu n, phê bình. Nghiên c u ngh thu tăv năch
s giúpăchúngătaăđánhăgiáăđ
v nă h că n

ngăTôăHoƠiă

căđ yăđ h nănh ngăđóngăgópăc a ông v i n n

c nhà. Trong s nghi p sáng tác c a Tô Hoài có m t b ph n

sáng tác dành cho thi u nhi. Ông là m t trong s ítă nhƠă v nă chuyênă nghi p
luônăquanătơmăđ n b năđ c nh tu i vƠă đ

că coiălƠă ng

iăcóăcôngăđ t viên

g chăđ u tiên cho n năv năh c thi u nhi Vi t Nam hi năđ i.
1.2. Truy năđ ng tho i đ

c coi là th lo iăđ c bi t c aăv năh c thi uănhiăđưă

có quá trình phát tri nălơuădƠiăvƠăđ tăđ

c nhi u thành t u quan tr ng.ă óălƠă

nh ng câu chuy n vi t v các nhân v t là các loài v t s ngăđ ng hay c nh ng
đ v t vô triăvôăgiácăđưăđ


cănhơnăcáchăhóaăđ t o nên m t th gi i v aăh ă

v a th c. Trong n n v năh c Vi t Nam hi năđ iăkhiănóiăđ n truy năđ ng tho i
không th không nh c t i nhƠăv năTô Hoài. Ông là m t trong nh ng nhƠăv nă
đ u tiên vi t truy năđ ng tho i

Vi t Nam. Trong các s nghi păv năch

ngă

c a Tô Hoài, truy năđ ng tho i là m t m ngăsángătácăđ c s c không ch h p
d năđ i v i tr em mà ngay nh ngăng

i l n tu i, nh ngăng

iăđưălƠmăchaă

làm m c ngăthíchăđ c nh ng câu chuy n c a ông. V iătƠiăn ngăthiênăphú, Tô
HoƠiăđưă sángăt o nên nhi u tác ph m sinh đ ng h p d năđ i v i bao th h
b nă đ că nh :ă D Mèn phi u l u ký, Võ s b ng a,

1

ám c

i chu t, Chim


chích l c r ng... Chính vì v yăTôăHoƠiăđ
t oăđ


căxemălƠăng

iăđiătiênăphongăvƠă

căđ nh cao trong th lo i truy năđ ng tho i.

1.3. Trong s hình thành và phát tri n n năv năh c c a m t dân t c, các sáng
tácădơnăgianăluônălƠăc ăs n n t ng, v ng ch c c aăv năh c vi t.ăCácănhƠăv nă
xu t s căđưăh p th tinh hoa ngh thu t truy n th ng c aănhơnădơnăvƠăđưăsángă
t o ra các tác ph mă uătúăc a chính mình d a trên n năv năhóaă y. Trong n n
v năh c Vi t Nam hi năđ i có r t nhi u tác gi tên tu iăđưăv n d ng sáng t o
các ch t li u s n có c aăv năh cădơnăgianăđ sáng tác ra nh ng tác ph măđ c
s c c aăriêngămình,ătrongăđóăph i k đ năcácănhƠăv nănh ăV ăTúăNam,ăPh m
H , Võ Qu ng vƠăđ c bi t là Tô Hoài. TôăHoƠiălƠăng

iăđiănhi u, bi t nhi u

nên có th nói ông thông th oă v nă hóaă dơnă giană c a các dân t c,ă cácă đ a
ph

ngă n iă ôngă đưă t ngă đ tă chơnă đ n nên các sáng tác c a ông luôn mang

đ m ch t dân gian, đ c bi t là m ng sáng tác v truy n đ ng tho i dành cho
thi u nhi c a ông. Có th nói có m tăđ căđi m r t quan tr ng trong các truy n
đ ng tho i c aăTôăHoƠiăđóălƠăcác tác ph m thu c th lo i này c a ông ch u
nhi u nhăh

ng c aăv năh c dân gian.


Xu t phát t lí do trên, chúng tôi m nh d năđiăvƠoătìmăhi u, nghiên c u đ
tài: Ch t dân gian trong truy n đ ng tho i c a Tô Hoài. Quaăđó góp ph n
nƠoăđ kh ngăđ nhătƠiăn ngăvƠănh ngăđóngăgópătoăl n c aănhƠăv năTôăHoƠiă
cho n năv năh căn

c nhà.

2. L ch s nghiên c u v n đ
Truy n vi t cho thi u nhi c a Tô Hoài r tăphongăphúăvƠăđ c s c.ăTrongăđóă
truy năđ ng tho i là m ng sáng tác khá thành công c a ông. Nét n i b t trong
các sáng tác c aăTôăHoƠiălƠăn ngăl c quan sát và miêu t tinh t , v n hi u bi t
v đ i s ng c a các loài v t phongăphú,ăđaă d ng,ăđ c bi t có khá nhi u tác
ph m thu c th lo i này c aăôngăluônămangăđ m ch t dân gian, t c t truy n
choăđ n vi c s d ng ngôn t trong t ng câu chuy nầ Tr iăquaăcácăgiaiăđo n

2


phát tri n c aăv năh c Vi t Nam TôăHoƠiăđưăkh ngăđ nhăđ
trong n năv năh căn

c v trí c a mình

c nhà.

C ngănh ănhi u th lo i sáng tác khác, truy năđ ng tho i c a Tô Hoài
luônăđ

c nhi u th h b năđ căđónănh n,ăyêuăthíchăvƠăđ


c nhi u nhà nghiên

c u,ăphêăbìnhăv năh căđưăquanătơm,ătìmăhi u.
NhƠă phêă bìnhă v nă h c V ă Ng c Phan trong cu n Nhà v n Vi t Nam
hi n đ i (quy n IV, Nxb TơnăDơn,ăH.1994)ăđưăvi t:ă“Truy n c a ông có tính
ch t n a tâm lí, n a tri t lí, mà các nhân v t l i là loài v t. M iăngheăt

ng

nh ănh ng truy n ng ngôn,ănh ngăth t không có tính ng ngôn chút nào: ông
không ph i m t nhà tâm lí, truy n c aăôngăkhôngăđ r năđ i. Nó là truy n t n
chân v loài v t, v cu c s ng c a loài v t, tuy b ngoài có v l ng l ,ănh ngă
bên trong có l măcáiă“ năƠo”,ăvuiăc ngăcóămƠăbu năc ngăcó”ă[25, tr. 59].
Trong m t bài vi t khác, V ă Ng c Phan l i ti p t c kh ngă đ nh:ă “O
chu t là t p truy n ng năđ u tay c aăTôăHoƠiăvƠăc ngălƠăm t tác ph m tiêu
bi u cho l iăv năđ c bi t c a ông, m t l iăv nădíăd m,ătinhăquáiăđ y nh ng
phong v và màu s c thôn quêầăTruy n loài v t c a ông là nh ng truy n tâm
tình loài v t, c a nh ng loài v t th păh năloƠiăng

iầăNh ng truy n loài v t

c aăTôăHoƠiăth

ng ph n chi u c nh s ng c aădơnănghèoăthônăquêầăNh ng

tâm h n gi n d

y, c tâm h n v t l n tâm h năng

di n t nh ng n iăth


ngătơmăc a c nh ngây d i nghèo nàn, t p O chu t này

taănênăđ c theo con m t riêng, không nên phân bi tăng
c ngălƠăng

i,ăcóăng

năđ

i. Tô HoƠiăđưăm

i, thì ng

i v i v t, vì

đó,ăv t

iăc ngăg nănh ăv tầăTôăHoƠiăcònăvi t nhi u

truy nă nhiă đ ng, nh ng truy nă nhiă đ ng c aă ôngă cóă cáiă đ c s c là r t sinh
đ ng và dí d mầ”ă[26, tr. 34].
Tr nă ìnhă Nam đưă nêuă nh ng nh n xét r tă xácă đángă v m ng truy n
loài v t c aăTôăHoƠi.ă“ÔngălƠăm t nhà v năxuôi b m sinh. Ch có m tănhƠăv nă
xuôi b m sinh m i vi tăđ

c m t cu năsáchănh ăD Mèn phiêu l u ký

3


đ


tu i 20ầăTôăHoƠiăcóăm t xê - ri sách vi t v các con v t: d , chu t, chim,
mèo, cáầă đ

c g i là truy n loài v t. Truy n loài v t c a Tô Hoài là m t

c ng hi năđ căđáo vƠoăv năh c Vi t Nam hi năđ i nói chung và v năh c dành
cho thi u nhiănóiăriêng.”ă[22, tr. 66]
- Giáoăs ăHƠăMinhă

c trong i tìm chân lý ngh thu t (NXB H i nhà

v n, 2014) có nh n xét: “TôăHoƠiăr t thu c tính n t c a m i loài, nh ngăđ ng
tác c a chúng lúc ki mă n,ăkhiăc păkèăđôiăl a, khi nh n nhác lo s , lúc h hê
sungăs

ngầăôngăc ngăquanăsátăgi i,ăk ăđ n t ng chi ti t, phân bi t chính xác

ti ng kêu, màu s c, hình dáng v i nh ng s că đ khác nhau c a t ngă loƠi.”
[6, tr.332].
Trong l i gi i thi u Tuy n t p Tô Hoài, ôngăđưăđiăđ n nh ng phát hi n
đ căđáoătrongăvi c miêu t th gi i loài v t c a Tô Hoài: “Vi t v loài v t, Tô
Hoài mu nănóiăđ n cu c s ng c aăconăng
xa xôi mƠăng

iătaăth

i. Ông không vi t nh ng loài v t


ng g p trong th gi i loài v t c a m t s nhƠăv n,ănhƠă

th ă nh ă Chóă Sói,ă Cáo,ă Th r ng, Voi, H ầă Ôngă chúă Ủăđ n nh ng con v t
quanh qu n và g năg iăv i cu c s ng c aăconăng

iănh ăchúăMèo,ăchúăGƠ,ă

con Chu t và c nh ng con v t nh bé nh ăB Ng a, D Mèn, D Tr i, Xi n
Tóc. Có th
c aăconăng

nh ng con v t này tác gi t oăđ

c s g năg iăh năv i th gi i

i.” [5, tr. 43].

HƠă Minhă

c c ngă b c l lòng m n ph că đ iă v iă nhƠă v nă cóă nhi u

đóngăgópăchoăn năv năh c thi uănhiăn

cănhƠ:ă“Ôngăc ngălƠănhƠăv năl n c a

thi uănhi.ăÔngăđ n v i các em b ng tâm h năng

i ngh s .ăÔngăđemăđ n cho


các em m t ni m vui, m t bài h c nh , m t l iăc năd n. V i các em lúc nào
ngòi bút c aăôngăc ngăđ m măt

iătr . Th i gian không m t m i, không h n

v t trên trang vi t cho các em. Có bi t bao câu chuy n b íchăvƠă đ p trong
cu căđ i s còn dành cho tu iăth ,ăôngăcònălƠăng
sáng t o”.

4

i k chuy n h ng thú và


- Vân Thanh đưă t ng có ý ki n nh n xét v ngôn ng trongăv năxuôiă
c a Tô Hoài:ă“Ngôn ng TôăHoƠiăth

ng ng n g n và r t g năg iăv i kh u

ng c aă nhơnă dơnă laoă đ ng”ă [20, tr.64]. Trong tác ph m c a Tô Hoài nhìn
chung ngôn ng c a qu năchúngăđưăđ
- Nguy nă

c nâng cao và ngh thu t hóa.

ngă i p trongăbƠiă“TôăHoƠi,ăng

iăsinhăraăđ vi t”ă (T p

chíăv năh c s 9ăn mă2004)ăđưăcóănh ng nh năđ nh h t s c s cănét:ă“Cóăm t

l nhăv c mà m i khi nh căđ n Tô Hoài ta không th không nh căđ n là nh ng
truy n ông vi t cho con tr . Th c ra, n u ch c n nêu ra nh ng tên sách v đ
tƠiănƠy,ăTôăHoƠiăđư đ t n t i v iăt ăcáchălà m t tác gi đángăn . Ngoài D
Mèn phiêu l u ký, l a tu i thi u nhi còn say mê v i Chim chích l c r ng, àn
chim gáy, Con mèo l

i, Chuy n ông Gióng,

o hoangầăY u t quan tr ng

nh t là Tô Hoài không gi gi ng tr conăđ k chuy n tr conănh ănhi u cây
bút khác t ng làm. Ông r t hi u tâm lí tr th ,ăk v iăchúngătheoăcáchăngh ă
c a chúng, lý gi i s v t theo logic c a tr .ăH năth , v i bi t tài miêu t loài
v t, Tô Hoài d ng lên m t th gi i g nă g iă v i tr th ... Khi c n, ông bi t
đemăvƠoăch t du kí khi n b năđ c nh tu i v a h i h p theo dõi, v a thích thú
khám phá...” [2, tr. 162]
- Trong cu n Phong cách ngh thu t Tô Hoài, tác gi Mai Th Nhung
đưăđ aăraănh n xét v th gi i loài v t trong truy n c aăTôăHoƠiă“Trongăconă
m t c a Tô Hoài, th gi i loài v t không nh ngăcóă“đ i s ng n iătơm”ăphongă
phú mà còn r tă“ho tăbát”,ă“n ngăđ ng”.ăChúngăc ngăcóă“suyătính”ăvƠă“hƠnhă
đ ng”,ăcóă“phongăt c”ăvƠă“t p quán”ănh ăconăng

i. V y nên vi t v loài v t,

truy n c a Tô Hoài không ph i là truy n ng ngôn mà là truy năđ ng tho i.”ă
[24, tr. 33]
- N mă2007,ăcu n Truy n ng n Vi t Nam l ch s - thi pháp - chân dung
do nhà nghiên c u Phan C

ch biênăđưăvi t v quáătrìnhăraăđ i, phát tri n


c a truy n ng n Vi t Nam cùng v i nh ngă g

5

ngă m tă nhƠă v nă tiêuă bi u.


Trongăđó,ăTôăHoƠiăđ

c nh căđ n cùng v i các tác gi tên tu iănh ăNguy n

Công Hoan, Nguyên H ng,ăNamăCao...ăNg

i vi tăđưănh n m nh m t s đ c

tr ngăngh thu t truy n ng năTôăHoƠiănh :ă“l i vi t thông minh, hóm h nh,
th m trí tinh quái, m tăđôiănétătơmălíăvƠătri tălíăđ

m s c thái bu n pha chút

mùi v chua chát ki uăNamăCao”;ă“Nh ng con v t trong tác ph m Tô Hoài có
nétăgìăđóăgi ngăng

i, quen thu c v iăng

i. Tô Hoài b t r t nhanh nh ng nét

đ cătr ngătrongătínhăcáchăc a chúng”. “Truy n ng n Tô Hoài ch u nhi u nh
h


ng c aăv năh cădơnăgian.ăNh ngăl i d n truy n, k t c u truy n, gi ngăđi u

tr n thu tă c ngă nh ă cácă th pháp kh c h a tính cách nhân v tă đưă thu c v
truy n ng n hi năđ i”.ă “Trongăm t s truy n,ăc ngăgi ngănh ăNamăCaoătrongă
ChíăPhèo,ăTôăHoƠiăđưăs d ng ngôn ng v năxuôiăđaăthanh,ăgi ngăđi u c a
ng

i k hòa l n gi ngăđi u c a nhân v t.” [3, tr 232]
Có th th y, khi nghiên c u truy n vi t cho thi uănhi,ătrongăđóăcóăth

lo i truy năđ ng tho i c a nhƠăv năTôăHoƠi,ăchúngătaănh n th y các tác gi đưă
đ c păđ n đ n nhi u khía c nh khác nhau, song v n còn nh ng v năđ
đ

c nghiên c u sơu.ă

ch aă

c bi t là vi c tìm hi u bi u hi n c a ch t dân gian

trong các truy nă đ ng tho i c aă nhƠă v nă vi t cho thi u nhi, qua m t s tác
ph m tiêu bi uănh : D Mèn phiêu l u ký, Ông tr ng chu i, Trê và Cóc và
qua các truy n trong hai tuy n t p là Tuy n t p V n h c thi u nhi (2001) và
Nh ng truy n hay vi t cho thi u nhi c a Tô Hoài ch aăcóăm t khóa lu n hay
lu năv nănƠoănghiênăc u sâu v v năđ nƠy.ăDùăđơyălƠăl năđ u tiên ngiên c u
khoa h c, tuy kh n ngăcònăh n ch , tác gi khóa lu năđưăc g ng tìm hi u các
tài li u, k th a nh ng nghiên c uătr

căđóăđ góp ph n làm rõ v năđ này.


Hi v ngăđơyăs lƠăđ tƠiăcóăỦăngh aăv i nh ngăaiăquanătơmăđ nănhƠăv năTôă
Hoài nói chung và th lo i truy năđ ng tho i c a ông nói riêng.

6


3. M c đích nghiên c u
- Tìm hi u ch t dân gian qua m t s truy năđ ng tho i c a Tô Hoài vi t
cho thi u nhi.
4. Nhi m v nghiên c u
- Tìm hi u nh ng bi u hi n c a ch t dân gian trong truy năđ ng tho i
c a Tô Hoài
5.

it

ng và ph m vi ngiên c u.
iă t

-

ng nghiên c u c aă đ tài là: Bi u hi n c a y u t dân gian

trong truy n đ ng tho i c a Tô Hoài
- Ph m vi nghiên c u:ă

tài kh o sát qua m t s truy năđ ng tho i c a

TôăHoƠiănh :

+) Ông tr ng chu i, NxbăKimă

ng (1986)

+ ) Truy n Trê và Cóc, NxbăKimă

ng (1986)

+ ) D Mèn phiêu l u ký, Nxb Th iăđ i (tái b n 2011)
+) Cái Cò cái V c (Truy năđ c l p 2), Nxb Giáo d c (2009)
+) M t s truy n trong Tuy n t p v n h c thi u nhi nh :ă Cái ki n c a
lão Trê, G u n tr ng, Nxb Hà N i (1994)
+) M t s truy n trong cu n Nh ng truy n hay vi t cho thi u nhi c a Tô
Hoài nh :ă ám c

i chu t, O chu t, ôi ri đá, M ngan., NxbăKimă

b n 2015)
6. Ph

ng pháp nghiên c u

Khóa lu n s d ng m t s ph

ngăphápănghiênăc uănh ăsau:

- Ph

ngăphápăth ng kê


- Ph

ngăphápăphơnătích, t ng h p

- Ph

ngăphápăsoăsánh, đ i chi u

7

ng (tái


7. C u trúc khóa lu n
Ngoài ph n m đ u và k t lu n và tài li u tham kh o, khóa lu n tri n
khai g măhaiăch

ngănh ăsau:

Ch

ng 1. Nh ng v n đ chung

Ch

ng 2. Bi u hi n c a ch t dân gian trong truy n đ ng tho i c a Tô

Hoài

8



N I DUNG
CH

NG 1:

NH NG V N

CHUNG

1.1 . Gi i thi u v nhƠ v n Tô HoƠi vƠ truy n đ ng tho i c a Tô Hoài
1.1.1. S l

c v ti u s c a nhà v n Tô Hoài

TôăHoƠiăsinhăngƠyă27ăthángă9ăn mă1920ăm tăngƠyă6ăthángă7ăn mă2014,ălƠă
m tănhƠăv năVi t Nam n i ti ng. Tên khai sinh c a ông là Nguy n Sen, ông
sinh ra t i quê n i

thônăCátă

ng, th tr n Kim Bài, huy n Thanh Oai, t nh

HƠă ôngă(nay là Hà N i) trong m tăgiaăđìnhăth th công nghèo, tuy nhiên
ông l i l n lên và th c s g n bó v i quê ngo i
c, t nhăHƠă ôngă(nay thu căph

lƠngăNgh aă ô,ăph Hoài


ngăNgh aă ô,ăqu n C u Gi y, Hà N i).

Ông có nhi uă bútă danhă khácă nhauă nh :ă Tôă HoƠi,ă Maiă Trung,ă Duyă Ph
M t Bi n, H ngăHoa,ăV ă

tăKíchănh ngăbútădanhăTôăHoƠiăđ

nh tă(đơyălƠătênăghépăc aăhaiăđ a danh c aăquêăh
ph HoƠiă

ng,ă

c dùng nhi u

ngăôngălƠăsôngăTôăL ch và

c.)

NhƠăv năTôăHoƠiăkhôngăđiăh c nhi u, ông ch h c h t b c Ti u h căsauăđó
ôngăl năl n ki m s ng và h cătrongătr
đưăph iăb

ngăđ i.ăB

c vào tu i thanh niên ông

năch i v i r t nhi u ngh đ ki m s ngănh :ăD y tr , bán hàng, k

toán hi u buônầ c ng có nh ng lúc th t nghi p, cu c s ng vô cùng khó
kh n,ăv t v .ăKhiăđ n v iăv năch


ng,ăôngănhanhăchóngăđ

căng

iăđ c chú

Ủ,ăđ c bi t là qua truy n D Mèn phiêu l u ký.
Tr

c Cách m ng tháng Tám,ăTôăHoƠiăđưăthamăgiaăcácăphongătrƠoădoăm t

tr n Dân ch kh i x

ng ngay

quêă h

ngă ông.ă C ngă trongă th i gian này

ôngăđưă choăraă đ i tác ph măđ u tay c aă mình.ăN mă1943, Tô Hoài ra nh p
H iăv năhóaăc u qu c.
Sau Cách m ng tháng Tám, Tô Hoài làm ch nhi m báo C u qu c. Ông là
m t trong s nh ngănhƠăv năđ u tiên tham gia phong trào Nam ti n và tham

9


d m t s chi n d ch
1946,ăôngăđ


m t tr n phía Nam (Tây Nguyên, Nha Trangầ) N mă

c k t n păvƠoă

ng. Ông t ng có kho ng th i gian dài lên s ng

Vi t B c và gi nhi u v tríăkhácănhauănh :ălƠmăphóngăviênăbáoăC u qu c
trungă

ng,ăth ăkíătòaăso n T p chí C u qu c. Ông là m tăng

công tác nhi uăn iăvƠăthamăgiaănhi u chi n d ch quan tr ng

i t ng tr i,ăđiă
Vi t B c, Tây

B c chính vì v y mà ông có nh ng tác ph m h t s că đ c s c v công cu c
chi năđ u và cu c s ng c a nh ngăng

i dân khu v c mi n núi phía B c. T

n mă1950,ăôngăv công tác t i H iănhƠăv năVi tăNam.ăTrongă
v năVi tăNamăn mă1957,ăTôăHoƠiăđ

i h i H i Nhà

c b u làm T ngăth ăkíăc a H i. T n mă

1958ăđ năn mă1980ăôngăti p t c tham gia Ban ch p hành, Phó T ngăth ăkíă

H iăNhƠăv năVi t Nam. T N mă1966ăđ năn mă1996ăôngălƠăCh t ch H iăV nă
ngh Hà N i. Ngoài ra Tô Hoài còn tham gia và gi nhi uă c
nhau trong các ho tăđ ng xã h iăkhácănh :ă

ngă v khác

i bi u Qu c h i khóa VII, phó

ch t ch yăbanăđoƠnăk t Á- Phi, Phó ch t ch H i h u ngh Vi t- n, y viên
Ban ch p hành H i h u ngh Vi t - Xô (c ),ă giámă đ c nhà xu t b n Kim
ng.

n v iă conă đ

ng ngh thu t t cu i nh ngă n mă baă m

nay,ă Tôă HoƠiă đưă sángă tácă đ
sách)

cm ts l

iă choă đ n

ng tác ph mă đ s (h nă 170ă đ u

nhi u th lo iăkhácănhauănh :ăti u thuy t, truy n ng n, bút kí, h i kí,

ti u lu n và kinh nghi m sáng tác. V i nh ngăđóngăgópătoăl n cho n năV nă
h că n


c nhà,ăvƠoăn mă1996,ăôngăđ

că nhƠă n

c trao t ng gi iăth

ng H

Chí Minh v V năh c - Ngh thu tă(đ tă1ăn mă1996).
Nhìn chung, Tô Hoài là m tăng

i t ng tr i, s măb

căvƠoăđ i, vào ngh

v năvƠăs m tham gia các ho tăđ ng cách m ng. Ông vi t nhi u th lo i và th
lo iănƠoăc ngăcóănh ng thành công nh tăđ nh.
1.1.2. Quan ni m c a nhà v n Tô Hoài v truy n đ ng tho i
Tô Hoài chính th c vào ngh n mă1940ăv i truy n ng n N
đóăđ n khi d ngăbút,ăôngăđưăcóăm t kh iăl

10

c lên. K t

ng tác ph m l n, v i nhi u th


lo iăkhácănhauănh :ăti u thuy t, truy n ng n, bút kí, h i kí, ti u lu n và kinh
nghi m sáng tác. Các tác ph m c a ông dành cho nhi uăđ iăt

tr emăchoăđ năng

ngăđ c gi t

i l n.

Vi t và thành công trên nhi u th lo i khác nhau, nh ngătruy năđ ng tho i
là m ngă sángă tácă đ c bi t c a nhà v nă Tôă HoƠiă dƠnhă choă thi u nhi. Ông là
ng

iăluônăquanătơmăđ năcácăđ c gi nh tu iăvƠăc ngălƠăcơyăbútăđ u tiên vi t

v th lo i truy năđ ng tho i.
D

i d ngă traoă đ i kinh nghi m,ă Tôă HoƠiă đôiă l n phát bi u ý ki n v

truy năđ ng tho i. Theo ông, truy năđ ng tho i là m t th lo iăv năh c dành
cho thi u nhi, l y loài v t làm nhân v t,ă lúcă nƠoă c ngă thíchă h p. Nhân v t
trong truy năđ ng tho iăđ

cănhơnăcáchăhóaătrênăc ăs đ m b oă“không thoát

li sinh ho t có th t c a loài v t”,ă đ ng th i không xa r i cái nhìn theo thói
quen c a các em. Hình th c nhân hóa loài v tănƠyăđemăl i cho th lo i kh
n ngădi năđ t nh ng v năđ c aăđ i s ng m tăcáchăhìnhăt

ng, ý v . Trong tôi

vi tăđ ng tho i: D Mèn, Chim Gáy, B Nông, nhƠăv năchoăbi t lí do ông xây

d ng hình nh chim gáyă ch a đ nă thángă m
mu n qua hi năt

iă đưă r nhauă điă nă đƠn.ă Ôngă

ngă“đ iătính”ăđóăđ “ng m”ănóiăđ n công cu călƠmă năm i

đưăt o nên nh ngăthayăđ i kì di uăchoănôngăthônăvƠăđ ng ru ng
nh ngăn mă60ăc a th k tr
t u cu c s ng m iă đưă đ

c. Nh ăv y, ch đ c a

mi n B c

Ơnăchim gáy là thành

c Tô Hoài di n t qua hình th că đ ng tho i, k

chuy n loài v t mà nói chuy năconăng

i. Ông b o,ăđóălƠăcáchăbi u hi n có

vi c,ăcóăỦăngh ,ăphùăh p v i kh n ngăti p nh n c a các em. Khi phát bi u
đi uănƠyăTôăHoƠiăđưăcó s quan sát, n m b tăk ăđ căđi m tâm lí c a các b n
đ c nh tu i. Theo ông, l a tu i các em là l u tu iă“ng i trò chuy n v i cái
g c cây, v i con mèo, v iănhƠnhăhoaăc ngăthíchănh ăv i b n.”
Th c ra, theo Tô Hoài, hình th c nhân hóa v i s v t trong ngh thu t có
tác d ng r ng rãi t i nhi uăđ iăt


ng khác nhau. V năđ là, ngh thu t nhân

11


hóa ph iăđ t t iătrìnhăđ điêuăluy n thì chuy n cái gh bi tăc
th trò chuy n,ăôngătr ngăbi t nói,ầ đ u g iăđ
đ n sâu xa cho b t c ng

i, con mèo th

c nh ngăđi uăngh ăng i,ăđúngă

iăđ c nào.

Trongăsuyăngh ăc a Tô Hoài, truy năđ ng tho i là th lo i dành cho các
em.ă Nh ngă đi uă đóă khôngă cóă ngh aă lƠă truy nă đ ng tho i xa l v i b nă đ c
ng

i l n. M i l a tu iă đ u tìm th y

đ ng tho i nh ng l i ích tinh th n

khácănhau.ăChúngătôiăngh ,ăquanăđi m này c aăTôăHoƠiălƠăcóăc ăs , cho th y
nhƠăv năđưăth uăđ

c cái l t n t i c a v năch

ng.ăRõărƠng,ăkhôngăth t o ra


nh ng gi i h n nh m bu c tác ph m xoay v nătrongăkhôngăgianăđưăđ nh s n.
Nh ng tác ph m hay bao gi c ng là tài s n chung c a m iăng
lên nh ng gi i h năđ v

i.ăNóăv

t

năt i giá tr ph quát. Tô Hoài coi tr ngăđi u này

nên trong quá trình sáng tác truy năđ ng tho i,ăôngăđưătìmăcáchăx lí t t v n
đ đ c gi c a th lo i. Ông vi tănh ăsau:ă“ ưăđƠnh,ătácăph m hay s tr nên
tác ph m c a chung m iăng

i.ăNh ngăvi tăchoăcácăem,ătr

c nh t ph i là c a

cácăem”.ăTrênătinh th năđó,ăôngăch ra nh ng yêu c u mà m t tác ph m dành
cho các em ph iăđ tăđ
giƠuăt

ngăt

c,ăđóălƠ:ăn i dung giáo d c, ngh thu tăđ p và vui,

ng, giàu ch tăth ,...ăTôăHoài k t lu n:ă“Nh ăv y,ăđ ng tho i là

lo i truy năcóăc ăh i tung hoành nh t v nh ng m tăđó.”ă(Tôi vi t đ ng tho i:
D Mèn, Chim Gáy, B Nông).

Trong bài vi t c a mìnhă Tôă HoƠiă đưă nóiă rõă quană đi m vi tă truyênă đ ng
tho i c a ông. T u trung có ba khía c nh c năl uăỦ:
Th nh t, v nhân v t,ăôngă“khôngăthíchăvi t cái gh ,ăcáiăbƠn,ăđôiăgiƠy,ă
nh ng con v tăvôătriăthƠnhăđ ng tho i.ă
là các con v t g năg iătrongăcu c s ngăth

it

ng yêu thích nh t c a Tô Hoài
ng ngày. Khi vi t v chúng, ông

luônă“d a vào tâm lí thi u nhi và s quen bi tăthôngăth

ngăx aănayăc a các

em v loài v t”,ă“khôngăđ t m t con v t c tăđ b năđ c hi u ng măđ y là m t

12


conă ng

i, m t giai c p. Khi miêu t , ông c g ngăđ cho nhân v t hi n ra

m t cách t nhiên và d a vào thói quen, phong t căđ nh n xét chúng.
- Th hai, v n i dung, ông không vi tăvìăbơngăqu ,ăvìămu n làm cho
l ,ămƠă“mu năđemăvƠoăđ ng tho i m t n i dung xã h i”.ăụăki n này cho th y,
ngay t khi m i vào ngh ,ăngòiăbútăTôăHoƠiăđưăcóăthiênăh

ngăđiăv phía hi n


th c, xa l v i l i vi t vi n vông giang h kì hi p v n khá ph bi n th i b y
gi . V nă đ là, ông quan tâm t i hi n th c nào trong bi nă đ i mênh mông
này? Câu tr l i có trong T truy n:ă“
t ăt

i s ng xã h i trong xã h i quanh tôi,

ng và hoàn c nh c aăchínhătôiăđưăvƠoăc trong nh ng sáng tác c a tôi. Ý

ngh ă t nhiên c a tôi b y gi là vi t nh ng s x y ra trong nhà, trong làng
quanhămình”.ăSauănƠy,ăkhiăđưătr thƠnhănhƠăv năcáchăm ng, ngòi bút Tô Hoài
cƠngăcóăđi u ki năh năđ g n bó v i hi n th căđ i s ng. T nh ngăgìăđưătr i
nghi m,ăđưăthơnăthi t, ông tái hi n lên trang vi t c a mình; hình th c dù có v
hoangăđ

ngă(nh ăđ ng tho i) v n l p lánh hình bóng cu căđ i v i t t c m i

bu năvui,ăđ

c m t c a cõi nhân sinh.

- Th ba,ă tr
nh mă tránhă l
nh ngăt ăt

că n mă 1945,ă Tôă HoƠiă s d ng hình th că đ ng tho i là

i kéo ki m duy t c a ch đ đ


ngăyêuăn

ngă th i, bóng gió g i g m

c, yêu t do... V đi u này, ông vi tănh ăsau:ă“Tr

kia, vì đ qu c c m nh ng sáng tác có nh ngăt ăt

ngăyêuăn

c ậ t ăt

c
ng

chính tr , ch ngă đ i, cho nên có truy n tôi vi t l i bóng gió, ám ch ,ă nh ă
truy n ám c

i chu t,ầ

Tóm l i, quan ni m v truy nă đ ng tho i n m trong h th ng quan
ni m v năch

ngăc a Tô Hoài. T nh ngăgìăđưămôăt , chúng ta nh n th y, Tô

Hoài có m t quan ni măsángărõ,ăđ ng th i bi t ch đ ng m t l i vi t mà qua
đóăv aăđápă ngăđ

c nhu c u c a b năđ c nh tu i, v aăv


năt iăđ

cm t

đ i s ngăv năhóaătinhăth n c ngăđ ng. Giá tr c a quan ni m, suy cho cùng

13


chínhălƠăđưăgópăph n t o nên nh ng tác ph m hay làm r ng danh tên tu i Tô
HoƠi,ălƠmăsayămêăđ c gi x aănay.
Tô Hoài là m tă nhƠă v nă l n, m tă nhƠă v nă tơmă huy t v i s nghi p
sángătácăv năh c.ăÔngăc ngălƠăm t trong nh ng ng

iăcóăcôngăđ t viên g ch

đ u tiên xây d ng n năv năh c thi u nhi Vi tăNam;ălƠăng
hình thành và phát tri n th lo i truy năđ ng tho i

i m đ u cho s

Vi t Nam. Nghe nh ng

chia s v quan ni m vi t truy năđ ng tho i c a ông, chúng ta có th kh ng
đ nh th lo i truy năđ ng tho i có vai trò và v tríăđ c bi t quan tr ng trong
các sáng tác cho thi u nhi c a Tô Hoài.
Trong th lo i này tác ph măđ u tiên ph i k đ n là D Mèn phiêu l u
ký.ăKhiăđ n v i tác ph m ng

iăđ căđ


c ti p xúc v i m t th gi i côn trùng

vô cùng phong phú v i muôn hình muôn v và nh ng tính cách khác nhau.
Có th nói qua thiên truy nănƠyătƠiăn ngăngh thu t c aăTôăHoƠiăđ
trên nhi uăph

cb cl

ngădi n. B ng cách quan sát tinh t v loài v t, k t h p v i

nh ng nh n xét thông minh hóm h nh,ă nhƠă v nă đưă lôiă cu n các em vào th
gi i loài v t nh bé, g năg iă vƠă h p d n qua hình nh c a: Hai anh em k t
ngh aăs ng ch tăcóănhauălƠăMènăvƠăTr i.ăBácăxi n tóc tr m l ng lúc thì yêu
đ i,ăvìăngh aăl n lúc l iăchánăđ i b m c t t c . Chú B Ng aăkiêuăc ng,ăng o
m n. Ch CƠoăCƠoăduyênădáng,ăxinhăđ p. Cóc huênh hoang, d h i.ăC u chim
Tr non có m mƠăđ u óc l i r ng tu ch... T đ i s ng và tính cách c a t ng
nhân v t,ă nhƠă v nă bƠyă t quan ni m c a mình v nhân sinh, v khát v ng
chínhăđángăc aăng

iădơnălaoăđ ng, v cu c s ng bình yên, v lòngăth

ngăvƠă

s đoƠnăk t. B i th câu chuy n v chú D Mèn không ch cóăỦăngh aădƠnhă
cho tr em, mà còn c choăng

i l n và cho c xã h i.

Nhìn chung các sáng tác c a Tô Hoài thu c th lo i này có th chia làm

haiăgiaiăđo n:
Tr

c Cách m ng Tháng Tám:

14


Các tác ph m tiêu bi u c a ông trong th i gian này ph i k đ n: D Mèn
phiêu l u kí,

ám c

i chu t, Trê và Cóc, O chu t, Võ s b ng a, M t cu c

b dâu, M Ngan, Mèo già hóa cáo, Hai con ng ng, Ba anh em, B n con gà,
Dê và L n, Ông tr ng chu i...ăKhiăđ c các tác ph m này chúng ta có th nh n
th y tác gi th

ng vi t v cái t tăđ p, cái hay, cái thi n trong cu c s ng và

bày t mong mu n m t cu c s ng h nh phúc, bình yên cho t t c m iăng

i.

Sau Cách m ng Tháng Tám:
Ti p n i nh ngăthƠnhăcôngăđưăđ tăđ

c


giaiăđo nătr

c, Tô Hoài ti p

t c phát tri n m ngăđ tƠiănƠyănh ngăv i m t quan ni m m i, m t cách nhìn
m i v s đ iă thay,ă t

iă sángă c aă t

ngă laiă đ t n

c. Nh ng truy nă đ ng

tho i tiêu bi uănh :ăCá đi n th , Chim chích l c r ng,

àn chim gáy, Ch o

b o đánh Qu , V n i là V n, Nh ng chuy n xa l , Ghi chép m t ngày c a Gà
Nhép, Con mèo l

i.. đưătáiăhi n b cătranhăsinhăđ ng và b c l đ

ng ngàng c a tác gi tr
1.2.

nh h

c cái nhìn

c cu c s ng m i.


ng c a v n h c dơn gian đ i v i v n xuôi hi n đ i Vi t Nam

Trong s hình thành và phát tri n n năv năh c c a m t dân t c,ăv năhóaă
dơnăgianăđóngăvaiătròăr t quan tr ng. Nh năxétăv ă nhăh

ngătoăl năc aăv nă

h cădơnăgianăđ iăv iăv năh căthƠnhăv năVi tăNam,ăt ngăcóăỦăki nănh năđ nh
nh ăsau:ă“V năh cădơnăgianălƠăc iăngu n,ălƠăb uăs aăm ănuôiăd
h că dơnă t că Vi tă Nam.ă Nhi uă th ă lo iă v nă h că vi tă đ

ngăn năv nă

că xơyă d ngă vƠă phát

tri năd aătrênăs ăk ăth aăcácăth ălo iăv năh cădơnăgian.ăNhi uătácăph m,ănhi uă
hìnhăt

ngădoăv năh cădơnăgianăt oănênălƠăngu năc măh ng,ălƠăthiăli u,ăv nă

li uă c aă v nă h că vi t.ă Nhi uă nhƠă th ,ă nhƠă v nă l nă c aă dơnă t că nh ă Nguy nă
Trãi ,ă Nguy nă B nhă Khiêm,ă Nguy nă Du,ă H ă Xuơnă H

ng,ă Phană B iă Chơu,

Nguy n Bính,ăH ăChíăMinh,ăNguy n Duyầ đưăti păthuăcóăk tăqu ăv năh că
dơnăgianăđ ăsángăt oănênănh ngătácăph măv năch

15


ngă uătú.”


T ănh năđ nhănƠyăchúngătaăcóăth ănh năth yăv năh cădơnăgian chính là
n năt ngăc aăv năh căvi t,ălƠăngu năt ăli uăvƠăngu năc măh ngăsángăt oăvôă
h năchoăcácănhƠăv n, nhƠăth .
V nă h că vi tă ch uă nhă h
di năt ăn iădungăt ăt
V ăph

ngă c aă v nă h că dơnă giană v ă nhi uă ph

ngă

ngăchoăđ năhìnhăth căngh ăthu t.

ngădi năn iădung:ăV năh cădơnăgianăcungăc păchoăcácănhƠăv nă

c aăm iăth iăđ iănh ngăquanăni măxưăh i,ăđ oăđ căc aănhơnădơnălaoăđ ng,ăc aă
cácădơnăt c.ăNgoƠiăra,ănóăcònăcungăc pănh ngătriăth căh uăíchăv ăt ănhiên,ăxưă
h i,ăgópăph năquanătr ngăv ăs ăhình thƠnhănhơnăcáchăconăng

i.ăNóăb oăt n,ă

phátăhuyănh ngătruy năth ngăt tăđ păc aădơnăt cănh : truy năth ngăyêuăn
tinhăth năh
V ă ph

ngăthi n,ătr ngănhơnăngh a,ăgiƠuătìnhăth


c,ă

ngầ

ngă di nă ngh ă thu t:ă V nă h că dơnă giană cungă c pă choă cácă nhƠă

v năm tăkhoătƠng cácătruy năth ngăngh ăthu tădơnăt c,ăt ăngônăng ăđ năcácă
hìnhăth căth ăca,ăcácăph

ngăphápăxơyăd ngănhơnăv t,ăhìnhă nh,ăcáchănói,ăcácă

bi năphápătuăt ,ăth ălo i,ăch tăli uădơnăgianầ
Chúngătaăcóăth ănh năth yăs ătácăđ ngătoăl năc aăv năh cădơnăgianăđ iă
v iăv năh căthƠnhăv nătrongăsu tăquáătrìnhăt ăkhiăv năh căhìnhăthƠnhăchoăđ nă
nay trênănhi uăph

ngădi năkhácănhau. Th iăkìăđ uăv năh cădơnăgianălƠăch tă

li uăch ăy uăvƠălƠăngu năc măh ngăt ănhiênăc aăcácănhƠăv n,ănhƠăth .ăNh ngă
d năv ăsauăđóăcácătácăgi ăkhôngăcònăph ăthu căquáănhi uăvƠoăcácăsángătácădơnă
gianămƠăh ăđưătìmătòi,ăch tăl cănh ngăkinhănghi m,ăngh ăthu tăphongăphúăc aă
v năh cădơnăgianăđ ăs ăd ngăvƠoăm căđíchăvƠăỦăđ ăngh ăthu tăriêngăc aămìnhă
đ ăsángăt oănênănh ngătácăph măđ căs căcóăgiáătr ăv ăn iădung,ăngh ăthu tăvƠă
mangăd uă năriêngăc aăm iătácăgi .
Nh ngă nhăh

ngăc aăv năh cădơnăgianăv iăv năh căvi tăđôiăkhiăđ

că


th ăhi năkháărõătrongăcácătácăph m.ăNh ngăd uăhi uăđó chúng ta cóăth ănhìnă
th yăđ

c,ăc mănh năđ

c,ăch ngăh năcácăy uăt ăhìnhăth c,ăt ăt

16

ngăxưăh iăvƠă


quanăđi măth măm ăho căngu năcaădao,ăt căng ,ăhayămôăph ngăcácăơmăđi uă
truy năc ,ăs d ngăc uătrúc,ămôătípăc aăcácăth ălo iătruy năk ădơnăgianăđ ăsángă
t oăraăcácătácăph măm i,ăho căb tătr

căphongăcáchădơnăgian.

Trongă su tă ti nă trìnhă phátă tri nă c aă n nă v nă h că Vi tă Nam,ă t ă khiă m iă
hìnhăthƠnhăchúngătaăđưănh năth yăs ă nhăh

ngăc aăv năh cădơnăgianăđ iăv iăcácă

tácăph măv năh căc aăcácănhƠăv n, nhƠăth ăl nănh :ăNguy năTrưi,ăNguy năDu,ă
Nguy năB nhăKhiêm,ăH ăXuơnăH

ng,ăNguy nă ìnhăChi u...ăH ăđưăv năd ngă

ngu năcaădao,ăt căng ăvƠăthiăphápăc aăv năh cădơnăgianăđ ăsángătácănênănh ngă

bƠiăth ăđ măđƠăch tădơnăgian.ăCònătrongăv năh căVi tăNamăhi năđ i,ăcácătácăgi ă
lƠănh ngănhƠăv nătênătu iănh :ăTôăHoƠi,ăPh măH ,ăV ăTúăNam,ăNguy năHuyă
T

ng,ăNguyênăNg c,ă ƠoăV ,ăNguy năThi...ăc ngăluônăkh ngăđ nhăvaiătròătoă

l năc aăv năh cădơnăgianăđ iăv iăcácăsángătác v năh c.ăH ăluônătìmătòi,ăkhámă
pháăvƠăđ aănh ngăch tăli uădơnăgianăvƠoătrongăcácătácăph măc a mình.
Tómăl i,ătrongăh năm

iăth ăk ăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n,ăb ăph năv nă

h căthƠnhăv năVi tăNamăđưăg năbó,ăsongăhƠnhăvƠăch uă nhăh
v nă h că dơnă giană Vi tă Namă trênă nhi uă c pă đ ă vƠă ph

ngăsơuăs căc aă

ngă di nă khácă nhau.ă

ngăth iăchínhăcácănhƠăv nănhƠăth ăđưăgópăph năkhôngănh ăvƠoăvi cănơngă
caoăch tăl

ngăc aăcácăsángătácădơnăgian.ăNh ăv yăchúngătaăcóăth ănh năth yă

m iăquanăh ăvƠătácăđ ngăquaăl iăgi aăhaiăb ăph năv năh călƠăm iăquanăh ăr tă
kh ngăkhítăvƠăb nălơu.
Ti u k t ch

ng 1:


V iăh nă70ăn mătrênăhƠnhătrìnhăsángăt oăngh ăthu t,ăTôăHoƠiăđưăcóănhi uă
đóngăgópăquanătr ngăchoăn năv năh căVi tăNamăhi năđ i.ăSángătácăc aăôngă ă
c ăhaiăth iăkìătr

căvƠăsauăCáchăm ngăthángăTámăđưăph năánhăđ

ki năl chăs ăquanătr ngăc aăđ tăn
vƠă t oă đ

cănhi uăs ă

c,ăđiăsơuăvƠoănhi uăv năđ ăc aă cu căs ngă

că nhi uă giáă tr ă th mă m .ă V nă xuôiă Tôă HoƠiă h pă d nă ng

17

iă đ că ă


nhi uă th ă h ă khôngăch ătrongăn

că mƠă c ă cácă đ că gi ă n

că ngoƠiă c ngă yêuă

thíchăcácăsángătácăc aăôngăb iăm tăb năs cădơnăt cărõănétăvƠăđ măs căthái.
ngă tho iă lƠ truy nă choă tr ă em,ă trongă đóă các loƠiă v tă vƠă cácă v tă vôă triă
đ


cănhơnăcáchăhóa đ ăt oănênăm tăth ăgi iăth năkì,ăthíchăh păv iătríăt

t

ngăc aăcácăem. TôăHoƠiălƠăm tătrongăs ănh ngănhƠăv năth căs ătơmăhuy tă

khiăvi tătruy năph căv ăcácăb năđ cănh ătu i.ăÔngălƠănhƠăv năcóăs ătr

ngă

ngăkhi

vi tăv ăth ăgi iăloƠiăv t.ăNh ngăloƠiăv tăg năg iăv iăcu căs ngăc aăconăng

i

nh :ă chó,ă mèo,ă l n,ăngan,ă chu t,ăd ă mènầă trongăsángă tácă c aă Tôă HoƠiăđ uă
hi nă lênă chơnă th c,ă sinhă đ ngă vôă cùng.ă Truy nă đ ngă tho iă c aă Tôă HoƠiă
th

ngăg iăchoăng

iăđ cănh ngăliênăt

đ ăc aăth ăgi iăconăng

ngăkínăđáoămƠăsơuăs căv ănhi uăv nă

i.ăCácătácăph măc aăôngăthu căth ălo iănƠyăluôn có


giáătr ăngh ăthu tăđ căđáoăvƠăgiáătr ăgiáoăd căth măthíaăđưăt oănênăs căh păd nă
đ iăv i baoăth ăh đ căgi .

18


CH

NG 2: BI U HI N C A CH T DỂN GIAN

TRONG TRUY N
2.1. Vay m

NG THO I C A TỌ HOÀI.

n vƠ sáng t o l i c t truy n dân gian.

TheoăLêăTi năD ng:ă“C tătruy nălƠăhìnhăth căt ăch căc ăb nănh tăc aă
truy nă baoă g mă cácă giaiă đo nă phátă tri nă chính,ă cácă s ă ki nă chínhă vƠă hƠnhă
đ ng chínhătrongătácăph m.” [1, tr.30]. Hay chúngătaă cóăth ă hi uă c tătruy nă
chính lƠătoƠnăb ănh ngăs ăki năđ

cănhƠăv năk ătrongăv năb năt ăs ămƠăng

iă

đ căcóăth ăk ăl i.ăC tătruy nălƠăy uăt ăquanătr ngăb cănh t,ăkhôngăth ăthi uă
trongăb tăkìălo iăhìnhăt ăs ănƠo.
Cácă nhƠă v nă khiăsángă t oă cácă tácă ph mă c aă mìnhăth


ngăs ă t ă t oă raă

nh ngăc tătruy năm i.ăD aăvƠoăv năhi uăbi tălỦălu năvƠăđ iăs ngăk tăh păv iă
s ăt

ngă t

ng,ă h ă c uă nhƠă v nă s ă xơyă d ngă nênă m tă c tă truy nă m iă theoă

quanăni măc aă mình.ăTuyăv yăv năcóănh ngănhƠă v năs ăd aă vƠoănh ngăc tă
truy n, hìnhăt

ngănhơnăv tăcóăs nătrongăcácăsángătácădơnăgianăđ ăphátătri nă

lên và táiăt oăl i,ăb ăsungăthêm vi tăthƠnhănh ngătácăph măm iăchoăphùăh pă
v iăth ăhi uăđ căgi ăc aăth iăđ iăngƠyănay. Cóăth ănóiăđơyălƠăm tăho tăđ ngă
sángăt oăđ yăkhóăkh năvƠăth ăthách, b iănh ngătruy nădơnăgianămƠăđ

căcácă

nhƠăv năl aăch năkhaiăthácăđ ăvi tăl iăbaoăgi ăc ngăhay,ăc ngăđ căs c,ănhƠăv nă
ph iăkhéoăléoăl aăch năvƠăsángăt oăl iătácăph măm tăcáchăhoƠnăh oăh n.
Trongăl chăs ăv năh căVi tăNam,ăvi căvi tăl iătruy nădơnăgianăđưădi năraă
t ăth iătrungăđ i.ăTruy n Ng

i con gái Nam X

ng c aăNguy năD hay các

truy năth ănômănh :ăTrê Cóc, Th ch Sanh, Chàng Chu i...ăchúngătaăđ uănh nă

th yăcóăngu năg căt ădơnăgian.

năth iăhi năđ i,ăho tăđ ngănƠyădi năra tích

c căh n, cóăr tănhi uănhƠăv năđiătheoăphong cách sángătácănƠy,ătrongăđóăph iă
k ăđ năcácătácăgi ătênătu iănh :ă TôăHoƠi,ăV ăTúăNam,ăNguy năHuyăT
VõăQu ngầ

19

ng,ă


Nóiăriêngăv ă truy năđ ngătho i,ănh ngătácă ph măđ
c tă truy nă dơnă giană chi mă s ă l

că vi tătrênăc ă s ă

ngă không nhi u,ă nh ngă đơyă lƠă nh ng tác

ph măcóăgiáătr . NhƠăv năVõăQu ngăvi tă21ătruy năđ ngătho iăđ

căinătrongă

haiăt păNh ng chi c áo m và Bài h c t t. Trongă21ătruy năđóăcóăđ năm tăn aă
s ătruy năd aăvƠoăc tătruy nădơnăgiană(l yăt ăngu nătruy năc ătíchăloƠiăv t).ă
NhƠăv năVõăQu ngăc ngăđiăvƠoăgi iăthíchăđ căđi măc aăloƠiăv tănh :ăv tăr nă
trênămaiărùa,ănh ngăv tăv nătrênăl ngăh ,ămèoăt măkhô,ăm tăcáăgi căđ hoe,
quáătrìnhăti năhóaăt ănòngăn căthƠnhăconănháiăbénầăM cădùăm


năc tătruy nă

dơnăgianănh ngănhƠăv năđưăsángăt oăl iăcácăcơuăchuy n,ălƠmăchoăcácănhơnăv tă
trongătruy năđ ngătho iăhi nălênăcó tính cách. Ch ngăh nănh ătácăph mă Bài
h c t t l yăc tătruy năt S tích v t r n trên mai rùa,ăk ăv ănhơn v tăRùaăđ nă
nhƠăKh ă năgi ,ăb ătaiăn n.ăDoănhƠăKh ă ătrênăcaoănênăRùaăph iăng măvƠoăđuôiă
Kh ,ă đ ă Kh ă kéoă lên.ă Nh ngă khiă g nă lênă đ nă n i,ă th yă h ă hƠngă nhƠă Kh ă raă
chƠo,ăRùaăli năm ămi ngăraăđ ăđápăl iănênăb ăr iăxu ng đ t,ăk tăqu ălƠăRùaăb ă
v ă mai.ă Cònă truy nă c aă Võă Qu ng,ă tuyă v nă d aă vƠoă c tă truy nă dơnă giană
nh ngă ôngă đưă xơyă d ngă m tă tìnhă hu ngă khác,ă m tă hìnhă nhă khácă v ă Rùa.ă
Theoă truy nă c aă nhƠă v n,ă chúă Rùaă thíchă điă đơyă điă đó đ ă ng mă xemă phongă
c nhăđ tăn

c,ănh ngădoăcáiătínhăng iăđi,ănênăc uătaăvi năh tălíădoănƠyăđ nălíă

doă n ,ă nƠoă lƠă mùaă hèă thìă nóngă b c,ă mùaă đôngă thìă l nhă l oầ khôngă th ă điă
đ

c.ăNh ngăkhiăt iămùaăthu,ătr iăxanhăgióămát,ăRùaăkhôngăcònălíădoăgìăn aă

nênăđƠnhăph iălênăđ

ng.ăSauăn măngƠyăh ngăháiănh ăcóăaiăxôăđ y,ăRùaăl iă

c mă th yă m tă m iă nênă nh ă Ng aă điă h .ă Nh ngă th tă khôngă mayă choă Rùa,ă
Ng aăch yănhanhăquáănênăRùaăb ăcƠnhăcơyăqu ngăqu tăraăxa,ălƠmăchoămaiăb ă
v ầă V ă n iă dung,ă c ă haiă truy nă đ uă gi iă thíchă ngu nă g că nh ngă v tă d că
ngangătrênămaiărùa,ăđ uăgi i thíchăr ngăđóălƠăd uăv tăc aătaiăn n.ăNhƠăv năxơyă
d ngăhìnhăt


ngănhơnăv tăRùaăcóăcáătính,ăcóăn iătơmăvƠăđ căbi tălƠănóăcònăcóă

dángăd păc aăm tăđ aătr ăhi uăđ ng,ăthíchăđiăđơyăđiăđó,ănh ngăl iăcóătínhăhayă

20