ChuySáng kiến kinh nghiệm Trần Văn Cát

A - mở đầu
I - Lý do chọn đề tài:
Trong các phơng pháp đổi mới phơng pháp dạy học lấy học sinh làm trung
tâm thì thảo luận là một trong những phơng pháp học sinh thể hiện rõ vai trò chủ thể
trong việc lĩnh hội tri thức, tự hoàn thành nhiệm vụ học tập của mình bằng cách phát
huy năng lực bản thân, dới chỉ đạo của giáo viên. Học sinh không những có điều kiện
thuận lợi để vận dụng các thảo tác t duy một cách tích cực, mà còn có điều kiện vận
dụng củng cố các tri thức cũ một cách sáng tạo vào những trờng hợp một cách thực
tế và cụ thể.
Phơng pháp thảo luận là một trong phơng pháp thích hợp với học sinh cuối cấp
ở trờng THPT - học sinh đã tích luỹ đợc nhiều kiến thức và kỹ năng học tập. Hơn nữa
chơng trình địa lí 12 nghiên cứu về kinh tế - xã hội Việt nam, là những vấn đề gần
gũi với học sinh đòi hỏi học sinh phải có tính tổng hợp, t duy và liên hệ với thực tế
cao, rất thích hợp với phơng pháp thảo luận.
Trong các trờng THPT hiện nay phơng pháp thảo luận còn đợc sử dụng hạn
chế do thời gian eo hẹp, cơ sở vật chất thiếu thốn... hơn nữa phơng pháp này cha đợc
coi trong đúng mức. Thảo luận chỉ đợc coi là một biện pháp hổ trợ cho việc học tập
cho việc học tập ngoài giờ của học sinh. Thực ra cho học sinh thảo luận trên lớp có
tác dụng rất lớn cho việc phát huy tối đa tính tích cực của học sinh. Đồng thời, quá
trình thảo luận dới sự hớng dẫn của giáo viên cũng tạo ra mối quan hệ hai chiều giữa
giáo viên và học sinh, giúp giáo viên nắm đợc hiệu quả giáo dục về mặt nhận thức
cũng nh thái độ, quan điểm, xu hớng, hành vi của học sinh.
Từ những kinh nghiệm giảng dạy khối 12 trong những năm qua tôi nhận thấy
sử dụng phơng pháp thảo luận có tác dụng rất lớn trong nâng cao chất lợng học tập
của học sinh. Do đó, tôi chọn đề tài " Sử dụng phơng pháp thảo luận trong dạy học
địa lý 12" làm đề tài nghiên cứu của mình.
Tuy nhiên, không phải áp dụng cho tất cả các bài trong chơng trình địa lý 12
mà chỉ áp dụng cho một số bài hoặc chỉ áp dụng cho một mục trong một tiết dạy,
một mục trong một bài.

II - Mục đích nghiên cứu:
- Đổi mới phơng pháp dạy học, cách soạn giáo án theo hớng lấy học sinh làm
trung tâm trong chơng trình địa lý lớp 12.
- Góp phần nâng cao chất lợng giáo dục và gây hứng thú cho học sinh học tập môn
địa lí 1
III - Nhiệm vụ nghiên cứu:
ChuySáng kiến kinh nghiệm Trần Văn Cát

1 - Các bớc chuẩn bị cho phơng pháp thảo luận
2 - Một số ví dụ để thảo luận trong chơng trình địa lí 12
3 - Một số kiến nghị đề xuất khi soạn giáo án, sử dụng phơng pháp thảo luận
trong dạy học.
IV - Đối tợng và phạm vi nghiên cứu:
- Sử dụng phơng pháp thảo luận thong soạn giáo án, dạy học địa lí lớp 12
- Tiến hành thực nghiệm.
- Chỉ áp dụng cho một số bài, hại một mục trong một tiết day để tránh nhàm
chán trong học sinh
VI - Phơng pháp nghiên cứu:
1 - Phơng pháp thu thập xử lý tài liệu, số liệu
2 - Phơng pháp thực nghiệm s phạm

2
ChuySáng kiến kinh nghiệm Trần Văn Cát

B - Nội dung
I - các bớc chuẩn bị thảo luận
- Bản chất của phơng pháp thảo luận là tập thể hoá mục tiêu, đối tợng, tiến
trình, nhịp độ học tập. Do vậy, phơng pháp thảo luận trong dạy học còn đợc xem là
một dạng phơng pháp hợp tác. Trong phơng pháp này các hoạt động của mõi cá nhân
đợc tổ chức phối hợp để đạt đợc mục tiêu chung. Việc phối hợp tổ chức theo chiều

đứng (Thầy - Trò) và theo chiều ngang ( trò - trò). Về mặt hiệu quả giảng dạy, phơng
pháp thảo luận ngoại việc giúp cho giáo viên đấnh giá đợc kiến thức, kỹ năng phơng
pháp làm việc của học sinh, còn giúp giáo viên hiểu đợc thái độ của học sinh.
- Phơng pháp thảo luận có nguồn gốc sâu xa trong xã hội. Những năm 20 - 30
của thế kỷ XX các nhà giáo dục Xô Viết đã phát hiện t tởng giáo dục trong tập thể. ở
Pháp, từ năm 1979, trên cơ sở các hoạt động thực tiễn, nhiều nhà nghiên cứu đã kết
luận rằng trong giáo dục, quá trình xã hội hoá phải đa dạng song song với quá trình
cá nhân hoá. Nghiên cứu các tổ chức quân đội, câu lạc bộ, dàn nhạc hay hội thảo
khoa học có thể thấy rõ vai trò của cá nhân và tập thể. Mỗi quyết đinh của tập thể
đều dựa trên sự thảo luận có tổ chức của các thanh viên. Sự phát huy sáng kiến của
mỗi cá nhân và sự thống nhất của tập thể là điều kiện đảm bảo hiệu quả công việc.
Nh vậy, phơng pháp thảo luận có khả năng phát huy năng lực học tập của tất cả các
thành viên trong lớp và giúp các em phối hợp với các thành viên khác để đi đến nhận
thức tài liệu học tập một cách chu đáo.
ở trên lớp, hình thức thảo luận thích hợp hơn cả là chia lớp học ra thành 2, 3,
hay 4 nhóm. Mỗi nhóm học sinh đợc giao một (hay một số) vấn đề cụ thể, có yêu
cầu về thực hiện nội dung, về thời gian, về cách làm theo các bớc sau:
B ớc 1: Chuẩn bị nội dung thảo luận
Cần chọn bài, vấn đề thích hợp cho học sinh thảo luận. Những bài cho học
sinh thảo luận thờng là những bài không khó về mặt nội dung, nhng lại có
3
ChuySáng kiến kinh nghiệm Trần Văn Cát

những vấn đợc nhiều ngời quam tâm, có nhiều cách giải quyết khác nhau. Những vấn
đề này thờng dễ gây hứng thú cho học sinh, lối cuốn các em tích cực tham gia vào
cuộc thảo luận. Nhất thiết không nên chon những vấn đề có cách giải quyết đã rõ.
Việc thảo luận sẽ biến thành cuộc tham gia minh hoạ, làm rõ thêm cho vấn đề. Nh
vậy, Trong chơng trình địa lý lớp 12 không phải bài nào cũng thích hợp cho phơng
pháp này. Việc lựa chọn bài không chính xác sẽ làm cho buổi thảo luận khô khan, tẻ
nhạt, thiếu sinh động, dẫn đấn hiệu quả giáo dục thấp.

B ớc 2: Giao nhiệm vụ cho từng nhóm:
Trớc khi tiến hành thảo luận giáo viện cần nêu lên mục đích yêu cầu và nội
dụng của vấn đề thảo luận
+ Về tổ chức: Chia lớp thanh 2, 3, 4 nhóm khác nhau. Mỗi nhóm thực hiện
những những nhiệm vụ nhất định theo một mục đích , yêu cầu của bài học
B ớc 3: Tổ chức thảo luận:
- Hoạt động của học sinh: Học sinh thảo luận theo từng nhóm, học sinh phát
biểu ý kiến cá nhân theo yêu cầu của câu hỏi. Sau đó mhóm trởng tổng kết hoặc sắp
xếp thành ý kiến chung của nhóm
- Hoạt động của giáo viên: Chủ yếu bao quát tất cả các nhóm nắm tình hình.
Giáo viên cần gợi ý, uốn nắn, định hớng giúp học sinh ở các nhóm thảo luận vào
những nội dung trọng tâm bài, tránh sa đà, lan man đi quá rộng hoặc quá sâu vào
một vấn đề cụ thể nào đó. Tuy nhiên trong quá trình thảo luận, giáo viên cần tạo điều
kiện để học sinh mạnh dạn, tự do phát biểu ý kiến của mình. Nếu xẩy ra tranh cải,
thắc mắc nhỏ giáo viên có thể giải thích thêm hoặc hớng dẫn học sinh tự giải đáp,
tránh giải đáp thay cho học sinh. Đối với những thắc mắc lớn, những vấn đề nảy sinh
lý thú, giáo viên cần dành lại giải quyết trong bớc giải quyết.
B ớc 4: Tổng kết thảo luận:
- Giáo viên tập trung toàn lớp lại, ổn định trật tự và giới thiệu đại diện của
từng nhóm lên trình trày ngắn gọn kết quả thảo luận của nhóm mình. Lu ý đại diện
nhóm trình bày lại những thắc mắc, những vấn đề còn tranh cãi.
4
ChuySáng kiến kinh nghiệm Trần Văn Cát

- Sau khi đại diện nhóm đã trình bày, giáo viên cần biểu dơng nhóm thảo luận
nào trình bày tốt, bám sát nội dung bài học. Sau đó căn cứ vào kết quả thảo luận ở
các nhóm, giáo viên tổng kết lại, đi sâu làm rõ những những kiến thức chính trong
sách giáo khoa hoặc uốn nắn những sai lệch của các em phát sinh trong quá trình
thảo luận.
II - Một số ví dụ sử dụng phơng pháp thảo luận

trong chơng trình địa lý 12 cha phân ban.
Ví dụ 1:
Bài 1: Việt Nam tiến vào thế kỷ XXI
B ớc 1: (3 - 5 phút) Giáo viên giới thiệu mục đích nội dung của bài, sau đó
chia lớp thành 3 nhóm
B ớc 2: (5 - 7phút) Giao nhiệm vụ cho từng nhóm
Chia lớp thành 3 nhóm với các nhiệm vụ sau:
Nhóm 1: Nền kinh tế xã hội thế giới và khu vực bớc vào thế kỷ XXI phát triển
theo xu hớng nào? Xu hớng đó ảnh hớng nh thế nào đến phát triển phát triển kinh tế
xã hội nớc ta nh thế nào?
Nhóm 2: Tại sao nói nền kinh tế xã hội nớc ta đang bớc vào giai đoạn có tính
chất bớc ngoặt?
Nhóm 3: Bớc vào thế kỷ XXI nền kinh tế xã hội nớc ta đang đứng trớc những
khó khăn thách thức nào?
B ớc 3 : Tổ chức thảo luận (25 phút)
B ớc 4 : Tổng kết thảo luận (10phút)
Ví dụ 2:
Bài 6: Vấn đề phát triển giáo dục, văn hoá và y tế
Đây là một bài tơng đối dài nếu giáo viên không có phơng pháp sử dụng hợp lí
thi sẽ không khai thác hết kiến thức trong một tiết, hơn nữa đây là những vấn đề nhạy
cảm, liên quan đến học sinh, thông qua các phơng tiên thông tin đại
5