BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
TÌM HIỂU KHẢ NĂNG TÁI SINH CỦA CÂY GỤ LAU
(SINDORA TONKINENSIS) TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN
ĐAKRÔNG TỈNH QUẢNG TRỊ

Họ và tên sinh viên : VÕ ĐẶNG XUÂN THỌ
Ngành: LÂM NGHIỆP
Niên khóa: 2005 - 2009

Tháng 07/2009


TÌM HIỂU KHẢ NĂNG TÁI SINH CỦA CÂY GỤ LAU
(SINDORA TONKINENSIS) Ở KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN
ĐAKRÔNG TỈNH QUẢNG TRỊ

Tác giả

VÕ ĐẶNG XUÂN THỌ

Khóa luận được đệ trình để đáp ứng yêu cầu
cấp bằng kỹ sư ngành Lâm nghiệp

Giáo viên hướng dẫn: Th.S TRẦN THẾ PHONG

Tháng 07 năm 2009

i

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………............................


ii


NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN 1
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………............................


iii


NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN 2
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

……………………………………………............................

iv


TÓM TẮT
Đề tài ” Tìm hiểu khả năng tái sinh của cây Gụ lau (Sindora tonkinensis)” được
thực hiện tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông tỉnh Quảng Trị, trong thời gian từ tháng 3
cho đến tháng 6.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài :
Nắm bắt được tình hình tái sinh tự nhiên cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến tái
sinh tự nhiên của cây Gụ lau (Sindora tonkinensis) trong rừng tự nhiên.
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, đề tài đã tiến hành nghiên cứu các nội dung
sau:
Đặc điểm chung về hình thái của cây Gụ lau (Sindora tonkinensis).
Đặc điểm về tái sinh tự nhiên của cây Gụ lau (Sindora tonkinensis).
Để đạt được nội dung nghiên cứu, đề tài đã sử dụng các phương pháp:
Lập 6 ô 500 m2 (20 x 25) theo 2 tuyến, mỗi tuyến lập 3 ô theo độ cao. Trong ô
500 m2 lập 5 ô dạng bản 4 m2.
Số liệu được xử lý bằng máy tính theo phương pháp thống kê thông thường.
Từ đó, đề tài đã có các kết quả sau:
Đặc điểm chung về hình thái của cây Gụ lau (Sindora tonkinensis).
Đánh giá khái quát được tình hình sinh trưởng phát triển cũng như tổ thành cây
gỗ lớn trong khu vực điều tra.
Đánh giá được phẩm chất cũng như hình thức tái sinh chủ yếu của cây Gụ lau.
Phân tích được mối quan hệ giữa mật độ cây gỗ lớn, độ tàn che, cây bụi - thảm
tươi và số lượng cây Gụ lau tái sinh.

v



LỜI CẢM ƠN
Luận văn này được hoàn thành theo chương trình đào tạo kỹ sư chuyên ngành lâm
nghiệp. Tôi xin được tỏ lòng biết ơn đến:
- Ban giám hiệu Trường Đại học Nông lâm Thành phố Hồ Chí Minh.
- Quý thầy, quý cô Trường Đại học Nông lâm Thành phố Hồ Chí Minh, khoa Lâm
nghiệp và bộ môn Lâm sinh đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học
tập tại trường.
- Thạc sĩ Trần Thế Phong là Giảng viên trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá
trình thực hiện và hoàn thành luận văn này .
- Ban Quản Lý Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông tỉnh Quảng Trị đã tạo điều kiện
thuận lợi cũng như giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực tập tại địa phương và thực hiện
luận văn này.
- Cô giáo chủ nhiệm, bạn hữu và tập thể lớp lâm nghiệp 31 đã giúp đỡ tôi hoàn
thành luận văn này.
Tp. Hồ Chí Minh, tháng 6 năm 2009
Võ Đặng Xuân Thọ

vi


MỤC LỤC
Trang
Trang tựa..................................................................................................................i
Tóm tắt…………………………………………………………………………….v
Lời cảm ơn.............................................................................................................. vi
Danh sách các bảng ............................................................................................... ix
Danh sách các hình .................................................................................................. x
Danh sách biểu đồ .................................................................................................. xi
Danh sách các chữ viết tắt ......................................................................................xii

Chương1. ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………1
Chương 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU……………………… 3
2.1. Lịch sử nghiên cứu có sự liên quan ………………………………………… 3
2.2. Cơ sở lý luận………………………………………………………………… 3
2.3.Cơ sở thực tiễn……………………………………………………………… 3
2.4.Cơ sở pháp lý……………………………………………………………….. 6
2.5. Tình hình cơ bản khu vực nghiên cứu……………………………… ……… 8
2.5.1. Đặc điểm tự nhiên………………………………………………………… 8
2.5.1.1. Vị trí địa lý……………………………………………………..................8
2.5.1.2. Địa hình địa mạo………………………………………………………… 9
2.5.1.3. Khí hậu………………………………………………………………… 10
2.5.1.4. Thủy văn…………………………………………………………………12
2.5.1.5. Địa chất, thổ nhưỡng……………………………………………………. 13
2.5.1.6. Độ che phủ của rừng……………………………………………………. 13
2.5.1.7. Thảm thực vật rừng……………………………………………………... 14
2.6. Đặc điểm kinh tế - xã hội vùng đệm………………………………………. 16
2.6.1. Dân số, lao động………………………………………………………….. 16
2.6.2. Tình hình sản xuất lâm nghiệp……………………………………………. 16
2.7. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu…………………………………………16
2.7.1. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………. 16
vii


2.7.2. Đặc điểm chung của cây Gụ lau………………………………………….. 17
2.7.3. Phạm vi phân bố………………………………………………………….. 17
Chương 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………….18
3.1. Mục tiêu nghiên cứu…………………………………………………………18
3.2. Nội dung nghiên cứu……………………………………………………….. 18
3.3. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………….18
3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu……………………………………………..18.

3.3.2. Cách điều tra đo đếm……………………………………………………... 19
3.3.2.1. Đo đếm cây gỗ lớn……………………………………………………… 19
3.3.2.2. Đo đếm cây tái sinh…………………………………………………….. 19
3.3.2.3. Xác định độ tàn che……………………………………………………. 20
3.3.2.4. Tổ thành cây mẹ………………………………………………………… 20
3.3.2.5. Thảm tươi cây bụi………………………………………………………. 20
3.3.3. Phương pháp xử lý, tổng hợp số liệu…………………………………….. 21
Chương 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN……………………. 23
4.1. Đặc điểm hình thái cây Gụ lau……………………………………………

23

4.2. Đặc điểm về thành phần loài và tổ thành cây gỗ lớn……………………… 23
4.3. Đặc điểm về mật độ và tổ thành cây tái sinh……………………………

26

4.4. Đặc điểm về phân bố số cây Gụ lau tái sinh theo cấp chiều cao H………… 28
4.5. Đặc điểm về phân bố tái sinh theo nguồn gốc và phẩm chất……………… 31
4.6. Một số nhân tố ảnh hưởng đến tái sinh…………………………………… 35
4.6.1. Ảnh hưởng của số lượng cây mẹ, tổ thành, mật độ cây gỗ lớn…………… 36
4.6.2. Ảnh hưởng của độ tàn che đến tái sinh Gụ lau………………………… 38
4.6.3. Ảnh hưởng của cây bụi – thảm tươi đến tái sinh của cây Gụ lau………. 40
Chương 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……………………………………… 41
5.1. Kết luận……………………………………………………………………. 41
5.2. Kiến nghị……………………………………………………………………. 42
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………….44
PHỤ LỤC
viii



DANH SÁCH BẢNG
TÊN BẢNG

Trang

Bảng 4.1: Tổng hợp về mật độ tổ thành cây gỗ lớn

24

Bảng 4.2: Tổng hợp các chỉ tiêu đánh giá tổ thành loài

25

Bảng 4.3: Mật độ tổ thành cây tái sinh

26

Bảng 4.4: Phân bố số cây tái sính theo cấp H

29

Bảng 4.5: Phân bố tái sinh theo phẩm chất

31

Bảng 4.6: Phân bố tái sinh theo nguồn gốc

33


Bảng 4.7: Tổ thành, mật độ cây gỗ lớn, cây mẹ và cây tái sinh

36

Bảng 4.8: Phân bố tái sinh theo độ tàn che

39

Bảng 4.9:Phân bố cây Gụ lau tái sinh theo độ che phủ của cây bụi thảm tươi

40

ix


DANH SÁCH HÌNH
TÊN HÌNH

Trang

Hình 2.1: Các khu bảo vệ hiện có và đề xuất ở tỉnh Quảng Trị

8

Hình 2.2: Bản đồ hiện trạng rừng Khu bản tồn thiên nhiên Đakrông

18

x



DANH SÁCH BIỂU ĐỒ
TÊN BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 4.1: Chỉ số IV% của cây Gụ lau

24

Biểu đồ 4.2: Chỉ tiêu đánh giá tổ thành loài

25

Biểu đồ 4.3: Mật độ cây Gụ lau tái sinh

27

Biểu đồ 4.4: Phân bố cây tái sinh theo cấp H cm

30

Biểu đồ 4.5: Phân bố cây tái sinh theo phẩm chất

32

Biểu đồ 4.6: Phân bố cây tái sinh theo nguồn gốc

34


Biểu đồ 4.7: Mối liên hệ giữa tổ thành cây mẹ và cây tái sinh

37

Biểu đồ 4.8: Phân bố cây tái sinh theo độ tàn che

39

Biểu đồ 4.9:Phân bố cây tái sinh theo độ che phủ của cây bụi

40

xi


DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
KBTTN

: Khu bảo tồn thiên nhiên

NN&PTNT

: Nông nghiệp và phát triển nông thôn

UBND

: Ủy Ban nhân dân

ĐHNL


: Đại học nông lâm

KTTV

: Khí tượng thủy văn

Ô TC

: Ô tiêu chuẩn

STT

: Số thứ tự

Nbq

: Số cây bình quân

xii


Chương 1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, trong các yếu tố tạo nên môi trường, rừng có vai trò cực
kỳ quan trọng, là nguồn tài nguyên quý giá cung cấp các nhu cầu về gỗ để xây dựng
nhà cửa, trang trí nội thất, đóng tàu thuyền, là nguyên liệu cho ngành công nghiệp
giấy. Ngoài ra, rừng còn cung cấp các lâm sản ngoài gỗ như dược liệu, măng, mây.
Rừng còn có chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng trong bảo vệ đất, giữ và điều tiết
nguồn nước, điều hòa khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen, làm đẹp
cảnh quan, duy trì và tôn tạo các giá trị lịch sử văn hóa. Nói chung, rừng có giá trị về

các mặt kinh tế, sinh thái, nhân văn, cảnh quan, môi trường, an ninh, quốc phòng.
Từ năm 1945 cho đến nay, diện tích rừng tự nhiên ngày càng bị thu hẹp, vốn
rừng đang tiếp tục suy thoái, trong khi đó diện tích đồi núi trọc ngày một tăng lên mà
nguyên nhân chủ yếu là do khai thác vô ý thức, do thiếu hiểu biết về tái sản xuất tài
nguyên rừng, nạn du canh du cư của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao và của đồng
bào người Kinh khi đi xây dựng khu kinh tế mới đã phá rừng làm nương rẫy, do sự tàn
phá của chiến tranh.
Trong những năm qua, việc phát triển diện tích rừng để phủ xanh đất trống đồi
núi trọc đã được nhà nước và các cấp chính quyền quan tâm, đặc biệt là chương trình 5
triệu ha rừng.
Quảng Trị là một tỉnh thuộc vùng núi thấp của miền Trung Việt Nam. Phía tây
giáp với bạn Lào, phía đông giáp với Biển Đông, phía bắc giáp với Quảng Bình, phía
nam giáp với tỉnh Thừa Thiên Huế. Chiều dài từ bắc đến nam theo quốc lộ 1A dài 75
km, chiều rộng từ tây sang đông, nơi rộng nhất có chiều dài 75,4 km và nơi hẹp nhất là
52,2 km. Bờ biển dài 68 km. Biên giới đất liền dài 206 km và có vị trí địa lý
16012’13’’đến 17010’ vĩ độ bắc và 106030’51’’ đến 107023’48’’ kinh độ đông. Tổng diện
tích tự nhiên: 474.573 ha. Trong đó, đất nông nghiệp: 68.928 ha, đất lâm nghiệp:
343.729 ha (rừng tự nhiên: 109.894 ha, rừng trồng: 62.815 ha, đất trống đồi núi trọc
1


chưa sử dụng quy hoạch cho lâm nghiệp: 171.020 ha, đất khác: 61.915 ha). Độ che
phủ của rừng hiện nay: 36%.
Rừng Quảng Trị tập trung phần lớn ở phía tây, vùng sâu, vùng xa, vùng đầu
nguồn các con sông lớn của tỉnh. Địa bàn rừng là nơi sinh sống của bà con dân tộc
thiểu số, phần lớn là dân tộc Vân Kiều, Pa Cô. Người dân ở đây với trình độ dân trí
thấp, kinh tế xã hội còn lạc hậu, chủ yếu làm nương rẫy, ruộng nước ít, với nguồn lao
động dư thừa, đời sống du canh du cư, họ trực tiếp khai thác tài nguyên rừng để đáp
ứng nhu cầu cuộc sống. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm tài nguyên
rừng dẫn đến đe dọa nhiều loài động thực vật quý hiếm, đe dọa đến tính đa dạng sinh

học và tính năng phòng hộ của rừng đầu nguồn.
Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông tỉnh Quảng Trị có nguồn tài nguyên động
thực vật phong phú. Trong đó khu hệ thực vật phần lớn diện tích vẫn còn giữ được hệ
sinh thái nguyên sinh. Tuy nhiên bên cạnh đó, vẫn tồn tại khá lớn diện tích rừng thứ
sinh và phục hồi. Vấn đề bảo tồn và phát triển hệ sinh thái ở đây trong tương lai là
nhiệm vụ đặt ra trước mắt. Để làm được vấn đề này, công tác nghiên cứu khoa học,
đặc biệt là những nghiên cứu lâm sinh thuần túy, đề xuất giải pháp lâm sinh là không
thể thiếu.
Từ những lý do trên mà tôi đã chọn đề tài “Tìm hiểu khả năng tái sinh của
cây Gụ lau (Sindora tonkinensis) ở Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, tỉnh Quảng
Trị”.
Do Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông tỉnh Quảng Trị có diện tích rộng lớn và
thời gian hạn chế nên tôi chỉ tìm hiểu khả năng tái sinh tự nhiên của cây Gụ lau
(Sindora tonkinensis) ở một trong những tiểu khu của Khu bảo tồn.

2


Chương 2
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1. Lịch sử nghiên cứu có liên quan
Trong việc nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng nói chung và rừng nhiệt đới
nói riêng thì việc nghiên cứu tái sinh tự nhiên và quá trình tái sinh rừng là một nội
dung quan trọng, được nhiều người quan tâm.
Nhiều nghiên cứu về tái sinh tự nhiên thường hướng vào việc xác định các điều
kiện tái sinh và phân tích ảnh hưởng của các nhân tố đến tái sinh, trong đó nhân tố
được đề cập nhiều nhất là ánh sáng (thông qua độ tàn che tán rừng), kết cấu quần thụ,
cây bụi thảm tươi.
Các chỉ tiêu đánh giá tái sinh rừng được nhiều nhà khoa học xác định là: Mật độ
cây con, tổ thành loài, cấu trúc tuổi, đặc điểm phân bố, các thời kỳ tái sinh.

Trong việc nghiên cứu không thể tách rời việc nghiên cứu tổ thành, mật độ cây
gỗ lớn, số lượng, phẩm chất cũng như sự phân bố của cây mẹ bởi vì điều đó có quan
hệ mật thiết đến số lượng, phẩm chất và sự phân bố của cây tái sinh.
Trong nghiên cứu trồng cây gỗ lớn, cần chú ý xem xét những chỉ tiêu ảnh
hưởng đến sinh trưởng, phẩm chất của đối tượng kinh doanh và mục tiêu của tái sinh
mà thực tiễn sản xuất đòi hỏi. Còn đối với cây táí sinh cần phân chia các giai đoạn tái
sinh để xác định được các nhân tố chủ yếu thúc đẩy hoặc cản trở cây tái sinh nhất là
đối với những loài được xác định là mục đích kinh doanh. Việc nghiên cứu tái sinh
rừng vừa mang tính định tính, vừa mang tính định lượng, là cơ sở cho việc xác định
các biện pháp xử lý rừng.
2.2. Cơ sở lý luận
Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang tính đặc thù của hệ sinh thái rừng.
Biểu hiện đặc trưng của tái sinh rừng là sự xuất hiện một hệ cây con của những loài
cây gỗ ở những nơi còn hoàn cảnh rừng, dưới tán rừng, lỗ trống trong rừng, rừng sau
khai thác trên đất rừng sau làm nương đốt rẫy. Vai trò lịch sử của thế hệ cây con này là
thay thế thế hệ cây già cỗi. Vì vậy, tái sinh rừng hiểu theo nghĩa hẹp là quá trình phục
3


hồi lại thành phần cơ bản của rừng, chủ yếu là tầng cây gỗ. Sự xuất hiện lớp cây con là
nhân tố mới làm phong phú thêm về số lượng và thành phần loài cây, đóng góp vào
việc hình thành tiểu hoàn cảnh rừng, làm thay đổi cả quá trình trao đổi vật chất và
năng lượng diễn ra trong hệ sinh thái. Do đó, tái sinh rừng, hiểu theo nghĩa rộng là sự
tái sinh của một hệ sinh thái rừng (Ngô Quang Đê, 1992).
Một trong những vấn đề then chốt trong kinh doanh rừng là làm sao xác định
được phương thức tái sinh có hiệu quả. Tùy theo điều kiện kinh tế, kỹ thuật và điều
kiện kinh doanh mà có thể sử dụng một trong các phương thức sau: Tái sinh tự nhiên,
tái sinh nhân tạo và xúc tiến tái sinh tự nhiên.
Có thể nói, vấn đề tái sinh tự nhiên của một số loài cây nói chung đã được một
số nhà khoa học Lâm nghiệp đề cập đến từ nhiều thập kỷ trước đây.

Nghiên cứu di truyền cây rừng còn gặp nhiều khó khăn do tính chất đặc thù của
cây rừng và hoạt động của ngành Lâm nghiệp đưa lại. Cây rừng có đời sống dài chịu
sự chi phối của không gian và thời gian thông qua sự phát triển của các yếu tố sinh
thái.
Bảo vệ và phát triển cây rừng tự nhiên là nguyện vọng của người làm công tác
lâm nghiệp, là một vấn đề luôn có tính thời sự và ý nghĩa thực tiễn to lớn không chỉ
cho ngày hôm nay mà mãi mãi về sau.
Với các vùng miền núi nói chung và vùng rừng Khu bảo tồn thiên nhiên
Đakrông nói riêng diễn biến hiện trạng tài nguyên rừng là sự kiện kéo dài hàng mấy
thập kỷ nay. Vì kế sinh nhai, không riêng gì dân bản xứ, một số người dân ở vùng kinh
tế mới đã bắt tay mở mang canh tác nông nghiệp mà chủ yếu là vùng thung lũng eo
hẹp, ở các vùng đất phù sa nhỏ bé, để nâng cao đời sống và giải quyết lương thực tạm
thời họ phải phá rừng tự nhiên, dần dần tập quán khai thác lâm sản, đốt rừng làm
nương rẫy trở nên phổ biến và làm rừng ngày càng bị thu hẹp dần, nguồn nước bị mất
cân bằng gây lũ lụt lớn vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô.
Khai thác lâm sản theo phương thức truyền thống làm cho rừng tuy giảm ít về
diện tích nhưng giảm đáng kể về chất lượng, nên rừng ngày càng trở nên nghèo kiệt.
Nạn khai thác củi, đốt than đại trà, chăn thả gia súc, đốt nương làm rẫy, canh tác nông
nghiệp ngắn ngày đã thu hẹp diện tích rừng, đồng thời làm xói mòn đất rất lớn có khi
không phục hồi lại được. Do đó, để giải quyết các nhu cầu của người dân trong tương
4


lai thì việc tái tạo rừng là rất cần thiết. Do vậy bước đầu tìm hiểu khả năng tái sinh của
cây Gụ lau (Sindora tonkinensis) là rất quan trọng. Cây rừng phát triển trên đất có độ
phì cao và nó còn mang tính chất đất rừng, cho nên chỉ có tái sinh tự nhiên mới phù
hợp nhất.
2.3. Cơ sở thực tiễn
Rừng tự nhiên ở Việt Nam có tính đa dạng cao về loài, mang những đặc trưng
của vùng mưa nhiệt đới. Tuy nhiên, với cơ chế hoạt động khai thác rừng tự nhiên của

các Lâm Trường trước đây đã làm cho chất lượng rừng nước ta giảm đi đáng kể, nhiều
diện tích rừng trở nên nghèo kiệt, thậm chí có những nơi trở thành đất trống đồi núi
trọc, đất bị thoái hóa, không có khả năng phục hồi lại rừng.
Với cơ chế hiện nay, Nhà nước ta đã rất chú trọng đến công tác bảo vệ và phát
triển rừng. Một thực tế rõ nhất là nước ta ngày càng có nhiều Vườn quốc gia, Khu bảo
tồn ra đời và hoạt động rất có hiệu quả.
Với mục đích bảo tồn những gì vốn có và phục hồi lại những khu rừng đã bị tàn
phá trước đây, Nhà nước ta đã quy định chặt chẽ đối với từng loại rừng cụ thể. Quy
định các biện pháp kỹ thuật lâm sinh đối với chương trình phục hồi sinh thái ở các
Vườn quốc gia, Khu bảo tồn.
Phục hồi sinh thái một cách có hiệu quả cần thực hiện theo nguyên tắc sử dụng
các loài cây bản địa, tránh sử dụng các loài cây có nguồn gốc ngoại lai. Vì vậy đã có
nhiều công trình nghiên cứu về các loài cây bản địa nhằm đáp ứng cho công tác bảo
tồn ở nước ta.
Kỹ thuật lâm sinh là lĩnh vực được chú ý trong công tác bảo vệ và phục hồi rừng.
Nước ta diện tích rừng thứ sinh nghèo chiếm diện tích khá lớn. Một số công trình
nghiên cứu và đã áp dụng thành công một số kỹ thuật lâm sinh như:
-

Kỹ thuật xúc tiến tái sinh tự nhiên.

-

Kỹ thuật phục hồi rừng bằng khoanh nuôi.

-

Phục hồi rừng bằng khoanh nuôi xúc tiến tái sinh kết hợp trồng bổ sung.

-


Kỹ thuật làm giàu rừng.

-

Trồng rừng thay thế.

5


-

Căn cứ vào từng điều kiện tự nhiên, thực trạng nguồn tài nguyên thực vật, diễn
thế tài nguyên, điều kiện kinh tế kỹ thuật và đặc điểm tổ thành loài cây kiến tạo
nên thảm thực vật rừng mà xác định kỹ thuật lâm sinh khác nhau.

2.4. Cơ sở pháp lý
Để bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn các hệ sinh thái của đất nước đã
được pháp luật Việt Nam quy định khá sớm. Điều 5 của Pháp lệnh qui định việc bảo
vệ rừng (1972) ghi: “Chính phủ qui định những khu rừng cấm nhằm bảo vệ thiên
nhiên, bảo vệ di tích lịch sử, bảo vệ sức khoẻ, nghiên cứu khoa học hoặc phục vụ các
lợi ích khác”. Thực hiện pháp lệnh, ngành Lâm nghiệp đã nhanh chóng triển khai điều
tra phát hiện những khu rừng có giá trị Đa dạng sinh học cao để bảo tồn, chủ yếu là
các khu rừng dọc theo dãy Trường Sơn, vùng được đánh giá là giàu tiềm năng kinh tế,
có giá trị cao về Đa dạng sinh học. Theo đó tháng 1/1977 đã trình Thủ tướng Chính
phủ quyết định công nhận 10 khu rừng cấm (QĐ 41-TTg ngày 24/1/1977), tiếp đến
tháng 8/1986 Chủ tịch HĐBT (nay là Chính phủ) quyết định công nhận tiếp 73 khu
rừng cấm (QĐ 194-CT) và cho đến tháng 2/2003 cả nước có 121 khu rừng đặc dụng
với diện tích khoảng 2.478293ha (đã thành lập Ban quản lý), 1/3 trong số đó thuộc các
tỉnh dọc theo dãy Trường Sơn.

Công cuộc đổi mới (từ 12/1986 đến nay) đã làm thay đổi cơ bản một số chính
sách về đất đai và tài nguyên thiên nhiên, Nhà nước công nhận nền kinh tế nhiều thành
phần, đa dạng hoá sở hữu, giao đất giao rừng cho các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và
cộng đồng quản lý, sử dụng ổn định lâu dài theo quy định của pháp luật. Các bộ luật
quan trọng đã được ban hành làm cơ sở và đảm bảo cho các chính sách trên như:
- Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (2004)
- Luật Bảo vệ môi trường (1993)
- Luật Đất đai (1993) và sữa đổi (1998)
- Luật Đa dạng sinh học (2008)
Về bảo tồn, Luật bảo vệ và phát triển rừng (2004) quy định: Rừng được phân
thành 3 loại rừng: Rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất (điều 4) và rừng
đặc dụng được sử dụng chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái rừng
của Quốc gia, nguồn gen sinh vật rừng; nghiên cứu khoa học; bảo vệ di tích lịch sử,

6


văn hoá, danh lam thắng cảnh; phục vụ nghỉ ngơi, du lịch, kết hợp phòng hộ, góp phần
bảo vệ môi trường (khoản 2, điều 4).
Để phát triển bền vững, các Chiến lược ngành, liên ngành và tỉnh Quảng Trị đã
được phê duyệt đồng thời như:
- Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo (2002)
- Chiến lược phát triển Lâm nghiệp quốc gia giai đoạn 2001 - 2010 (2001)
- Chiến lược quản lý hệ thống khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam đến 2010 (2003)
- Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm
2020.
- Kế hoạch hành động Đa dạng sinh học (1995). Bên cạnh đó Quyết định
08/2001/QĐ-TTg ngày 11/10/2001 của Thủ tướng chính phủ về việc ban hành quy chế
quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất là rừng tự nhiên đã tạo thuận lợi
cho Khu bảo tồn hoạt động có hiệu quả, bảo tồn được những giá trị về đa dạng sinh

học.
- Chương trình bảo tồn đa dạng sinh học Trung Trường Sơn giai đoạn 2004 - 2020
(2004).
- Chiến lược phát triển Lâm nghiệp tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2005 - 2010 và định
hướng phát triển đến 2020 (2005).
Từ năm 1997 UBND tỉnh Quảng Trị đã có tờ trình gửi Bộ Nông nghiệp và
Phát triển nông thôn, Cục Kiểm lâm và các tổ chức khoa học trong nước và quốc tế về
việc khảo sát xây dựng Khu BTTN Đakrông. Dự án KBTTN Đakrông đã được Bộ
NN&PTNT thẩm định tại văn bản số 4218/BNN-KH ngày 05/12/2000, tiếp đó là
Quyết định số 768/QĐ-UB ngày 9/4/2001 của UBND tỉnh Quảng Trị phê duyệt dự án:
Xây dựng khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông. Ngày 05/7/2002 UBND tỉnh ra Quyết
định số 4343/QĐ-UB thành lập Ban quản lý Khu BTTN Đakrông trực thuộc Chi cục
Kiểm lâm Quảng Trị cho đến nay.

7


2.5. Tình hình cơ bản khu vực nghiên cứu
2.5.1. Đặc điểm tự nhiên
2.5.1.1. Vị trí địa lý

Hình 2.1 Các khu bảo vệ hiện có và đề xuất ở tỉnh Quảng Trị

8


Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông tỉnh Quảng Trị có tọa độ địa lý như sau:
16023’ - 16042’ vĩ độ bắc.
106052’ - 107009’ kinh độ đông.
-


Phía bắc giáp với huyện Cam Lộ và Triệu Phong.

-

Phía nam giáp với huyện A Lưới (Thừa Thiên Huế).

-

Phía tây giáp sông Đakrông và quốc lộ 14 (đường Hồ Chí Minh).

-

Phía đông giáp huyện Phong Điền (Thừa Thiên Huế).
Bao gồm một phần diện tích của 6 xã là: Hải Phúc, Ba Lòng, Triệu Nguyên, Tà

Long, Húc Nghì và Hồng Thủy. Tổng diện tích tự nhiên là 40.526 ha. Được phân chia
thành 2 phân khu chức năng và vùng đệm, nhằm thuận tiện cho việc quản lý bảo vệ
rừng, trong đó:
-

Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 24.451 ha, chiếm 60,3% diện tích của Khu bảo

tồn.
- Phân khu phục hồi sinh thái: 16.075 ha, chiếm 39,7% diện tích của Khu bảo tồn.
-

Diện tích vùng đệm: 51.607 ha, chiếm 6,5% tổng diện tích tự nhiên.
Mỗi phân khu có chức năng và phương thức quản lý khác nhau. Với mục tiêu


vừa bảo vệ tài nguyên vừa duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định dân cư vùng đệm.
Vùng đệm được xây dựng thành một dự án riêng, nhằm giảm sự tác động của
dân cư địa phương vào Khu bảo tồn.
Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông được xây dựng nhằm mục đích bảo tồn một
số mẫu điển hình của hệ sinh thái rừng nhiệt đới vùng đồi núi thấp vùng Bắc Trường
Sơn của Việt Nam. Trên đó còn giữ được độ che phủ lớn của thảm thực vật rừng
nguyên sinh và thứ sinh, với các giá trị sinh học cao và cảnh quan đặc sắc.
2.5.1.2. Địa hình địa mạo
Địa hình Khu bảo tồn chủ yếu là vùng đồi núi thấp và trung bình, thuộc phần
phía nam của dãy Trường Sơn Bắc. Chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, dọc theo
ranh giới 2 tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Nhìn chung, địa hình Khu bảo tồn
thiên nhiên Đakrông bị chia cắt khá mạnh, do lịch sử kiến tạo địa chất và tạo núi hình
thành. Chúng có đặc điểm chung là: Núi thấp, dốc ngắn, độ chia cắt sâu và độ dốc khá
lớn. Có 4 kiểu địa hình chính phân bố trong khu vực đó là:

9


-

Kiểu địa hình núi trung bình: Có độ cao từ 800 m đến 1500 m, đây là vùng bị
chia cắt mạnh , độ dốc phổ biến là 300 - 350. Bao gồm toàn bộ dãy núi chạy dọc
theo hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, có diện tích là 3169 ha ( chiếm
7,8% diện tích). Do những kiểu địa hình trên và nơi đây tập trung rừng nguyên
sinh còn lại ở khu vực này là nơi che chở cho những loài động vật.

-

Kiểu địa hình núi thấp: Có độ cao từ 300 m đến dưới 800 m bao chiếm toàn bộ
phần trung tâm. Độ cao và độ dốc giảm dần, độ dốc bình quân 250. Có diện tích

là 20.421 ha.

-

Kiểu địa hình đồi: Có độ cao dưới 300 m, địa hình thấp, dốc thoải. Độ dốc bình
quân 15 - 200, có diện tích là 16.786 ha (chiếm 41,4% tổng diện tích tự nhiên).

-

Kiểu địa hình thung lũng và đồng bằng ven sông Đakrông: Có độ cao dưới 300
m đến 20 m (tại sông Đakrông). Lòng thung lũng hẹp, vùng thượng nguồn khá
dốc. Phần hạ lưu sông có nhiều bãi bồi khá bằng phẳng và màu mỡ. Kiểu địa
hình này phần lớn nằm ngoài Khu bảo tồn. Do địa hình bằng phẳng đất đai khá
tốt, gần nguồn nước nên dân cư tập trung đông đúc. Phần diện tích có trong Khu
bảo tồn là 150 ha.

2.5.1.3. Khí hậu
Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông nằm trong vùng khí hậu Bình Trị Thiên cũ,
thuộc miền khí hậu Đông Trường Sơn. Vùng này có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Do địa
hình của dãy núi Trường Sơn ảnh hưởng mạnh đến hoàn lưu khí quyển đã tạo nên sự
khác biệt lớn trong phân hóa khí hậu của khu vực làm cho khí hậu khắc nghiệt.
Theo tài liệu khí hậu quan trắc nhiều năm của đài khí tượng Khe Sanh - A Lưới
- Quảng Trị, chế độ khí hậu được chỉ ra ở bảng sau.

10


Bảng 1. Chế độ khí hậu thủy văn khu vực nghiên cứu
Khe
TT


Các nhân tố khí hậu

Sanh

A Lưới

Quảng Trị

22,30C

21,50C

25,00C

1736 giờ

1505 giờ

1

Nhiệt độ trung bình năm

2

Tổng số giờ nắng trong năm

3

Nhiệt độ không khí cao nhất tuyệt đối (0C)


35,40C

38,10C

42,20C

4

Nhiệt độ không khí thấp nhất tuyệt đối (0C)

9,3/XII

4,0/XII

9,8/XII

5

Tổng lượng mưa trung bình trong năm (mm)

2054,0

3018,2

2563,8

6

Tổng lượng mưa trung bình tháng lớn nhất


772/IX

732,0/IX

620,5/IX

7

Lượng mưa trung bình tháng nhỏ nhất (mm)

13/II

16,4/II

66,2/II

8

Số ngày mưa trong năm

199

212

151

9

Độ ẩm trung bình


89,5

86

85

10

Tổng lượng bốc hơi (mm)

880,1

934

1509

Vĩ độ bắc

16038’

16012’

16050’

Kinh độ đông

106050’

107025’


107005’

300,0

250,0

4

76 - 95

74 - 95

73 – 95

Độ cao (m)
11

Tọa độ

Thời kỳ quan trắc (năm)

(Nguồn: Trạm KTTV Khe Sanh, 2008)
- Về chế độ nhiệt của khu vực:
Nhiệt độ trung bình hằng năm bình quân từ 22 - 230C.
Mùa đông từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông
Bắc. Nhiệt độ trung bình trong các tháng này giảm xuống dưới 230C, nhiệt độ trung
bình tháng thấp nhất xuống dưới 150C.
Trong mùa hè do có sự hoạt động của gió Tây Nam nên thời tiết rất nóng và
khô, kéo dài từ tháng 4 cho đến tháng 8, nhiệt độ trung bình lên trên 250C. Tháng nóng

nhất là tháng 6, 7 nhiệt độ trung bình lên tới 290C. Nhiệt độ cao nhất tuyệt đối lên tới
39 - 400C. Độ ẩm trong các tháng này có thể giảm xuống dưới 30%.
- Về chế độ mưa, ẩm:

11


Vùng này có lượng mưa rất lớn, trung bình hằng năm có tổng lượng mưa đạt tới
2500 - 3000 mm, 90% tập trung trong mùa mưa. Hai tháng có lượng mưa lớn nhất là
tháng 10 và tháng 11. Mùa khô từ tháng 4 đến tháng 8, tuy vậy lượng mưa trong tháng
7 cũng đạt tới 60 mm. Tháng 2 - 3 còn có mưa phùn vì vẫn còn chịu ảnh hưởng của
gió mùa Đông Bắc. Tháng 4, 5, 6, 7 là những tháng khô nhất và lượng bốc hơi cũng
cao nhất.
Độ ẩm không khí trong vùng đạt 85 - 87%. Trong mùa mưa độ ẩm lên tới
90%.Tuy vậy, những giá trị cực đại về độ ẩm vẫn thường đo được trong thời kỳ khô
nóng kéo dài.
• Một số hiện tượng thời tiết đáng chú ý:
+ Gió Tây Nam khô nóng: Đây là vùng chịu ảnh hưởng của gió Tây Nam khô
nóng nhiều nhất, hoạt động của gió Tây Nam thường gây nên hạn hán và cháy rừng
trong mùa nắng từ tháng 5 đến tháng 8. Trong những tháng này, nhiệt độ tối đa có thể
vượt quá 390C và độ ẩm thấp xuống dưới 30%. Đây là thời điểm nguy cơ cháy rừng
thường xảy ra bất cứ lúc nào.
+ Mưa bão: Vùng này chịu ảnh hưởng của mưa bão. Hai tháng nhiều bão nhất
là tháng 9 và tháng 10. Bão thường kèm mưa lớn gây lũ lụt và lũ quét.
2.5.1.4. Thủy văn
Sông Đakrông là một nhánh lớn nhất của sông Thạch Hãn bao kín gần như 3
mặt của Khu bảo tồn (phía Nam, Tây, Bắc). Tổng diện tích lưu vực là 1300 km2.
Ngoài ra, trong vùng còn có một số hệ thống khe, suối là nhánh đổ ra sông Đakrông
chỉ có nước trong mùa mưa và cạn kiệt vào mùa khô.
Do sự phân bố lượng mưa không đồng đều trong năm và do rừng trong vùng

phía Bắc Khu bảo tồn bị tàn phá nhiều, tạo nên những tần suất về dòng chảy trong năm
không ổn định. Vì vậy, hàng năm vào mùa mưa thường xảy ra lũ lụt, xói lỡ và vào
mùa khô lại thường xảy ra hạn hán.
Nhìn chung, hệ thống sông ngòi trong Khu bảo tồn dày đặc nhưng các sông
thường ngắn dốc, lắm ghềnh thác, cửa sông hẹp nên mùa mưa lưu lượng nước sông
thường dâng cao. Còn mùa khô lưu lượng nước các con sông thường giảm xuống.

12