TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG MIỀN TÂY
KHOA KIẾN TRÚC
--------------------

BÀI TIỂU LUẬN

LỊCH SỬ KIẾN TRÚC PHƯƠNG TÂY

LƯU TOÀN ĐỨC

----------------------VĨNH LONG – 2016



KIẾN TRÚC CẬN ĐẠI (CUỐI TK XVIII - ĐẦU TK XX)
I.TÓM TẮT NỘI DUNG:
GIAI ĐOẠN I CUỐI TK XVIII - CUỐI TK XIX (1760 - 1880 )
- XU HƯỚNG KIẾN TRÚC CỔ:
+ Chủ nghĩa phục hưng cổ điển (Tân cổ điển): Phục hưng kiến trúc Hy-La cổ đại.
+ Chủ nghĩa lãng mạn: Phục hưng Gothic.
+ Chủ nghĩa chiết trung: chạy theo hình thức bên ngoài, phô diễn sự giàu có ít chú trọng
công năng.
- XU HƯỚNG KỸ THUẬT MỚI:
Vật liệu mới, kỹ thuật mới: nền sản xuất công nghiệp TBCN phát triển
(20 năm cuối TK XIX).
+ Phong trào ART and CRAFT:trang trí hàng thủ công và kiến trúc.
+ Học phái Chicago: nhà chọc trời khung thép.
GIAI ĐOẠN II CUỐI TK XIX - ĐẦU TK XX
- TRÀO LƯU KIẾN TRÚC CẬN ĐẠI GIAI ĐOẠN II:
+ Phong trào ART NOUVEÀU: thiết kế mới – nghệ thuật trang trí – chuộng đường
cong

+ Phái phân ly Áo: phản ánh phong cách sống hiện đại, vật liệu mới quyết định hình
thức mới. Tìm tòi trong kiến trúc Áo và Hà Lan.
+ Chủ nghĩa vị lai Italia: ca tụng kỹ thuật
+ Chủ nghĩa biểu hiện Đức: 2 nhóm (hình khối kiến trúc mới và xu hướng lãng mạn)
+ Chủ nghĩa kết cấu Nga: hình thức cấu trúc mới, quy mô kích thước đồ sộ.
+ Phong trào ART DECO: kế thừa từ Art Nouveau, chú trọng hình dáng hình học, trang
trí màu sắc, điêu khắc, vật liệu mới – chuộng đường ngang tuyến tính.


PHÂN TÍCH TRƯỜNG PHÁI, PHONG TRÀO NGHỆ THUẬT ART NOUVEAU:
Phong trào nghệ thuật ART NOUVEAU là gì ?
- ART NOUVEAU (Tân nghệ thuật) là một trường phái quốc tế, một phong
cách nghệ thuật, kiến trúc, nghệ thuật ứng dung (đặc biệt là nghệ thuật trang trí) phổ
biến vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX (1890–1905). Nghĩa của Art nouveau
trong tiếng Pháp là nghệ thuật mới, nó còn được biết đến với cái tên Jugendstil, tức
nghệ thuật trẻ trong tiếng Đức, hay một tên khác là Stile Liberty trong tiếng Anh tiếng
Ý, theo tên cửa hàng Liberty & Co. tại Luân Đôn, một nơi khiến phòng trào nay trở nên
nổi tiếng.
Như một sự đối lập lại trường phái hàn lâm của thế kỷ 19, Art Nouveaulà một dạng thức
kiến trúc mang tính trình diễn với các không gian mở, tràn đầy ánh sáng, một nội thất
rực rỡ và tinh tế bởi các đường cong trang trí. Tại đây các vật liệu mới thép và thủy tinh
được sử dụng.
Sự xuất hiện của phong cách Art Nouveau trong những năm cuối của thế kỷ 19, đánh
dấu một giai đoạn quyết định trong sự phát triển của kiến trúc ở phương Tây, là minh
họa rực rỡ cho quá trình chuyển đổi về nghệ thuật, tư tưởng và xã hội từ thế kỷ 19 sang
thé kỷ 20.
Thuật ngữ này dùng để mô tả một phong cách trang trí thịnh hành từ thập niên cuối
cùng của thế kỷ XIX cho đến đầu thế chiến thứ I.
Nó được nhận ra bởi phong cách trang trí phức tạp, tỷ mỉ bằng cách sử dụng các đường
thẳng không đối xứng, thường mô tả hoa lá hay các hình xoắn, hoặc là mái tóc đang bay

trong gió của người phụ nữ. Đây được coi là một trong những thời kỳ gây ấn tượng nhất
của nghệ thuật trang trí, chẳng hạn trong trang trí nội thất, các tác phẩm làm từ thuỷ tinh
hoặc đồ trang sức. Tuy nhiên, cũng có thể tìm thấy phong cách này ở các poster và minh
họa cũng như trong một vài bức tranh hay tượng ở thời kỳ này.
Trào lưu này được đặt tên theo một cửa hàng ở Paris hoạt động với mục đích thúc đẩy
và ủng hộ cho các ý tưởng nghệ thuật hiện đại: "la Maison de l? Art Nouveau". Nó chịu
ảnh hưởng của nghệ thuật Biểu trưng về sự chia sẻ sự quan tâm đến các chi tiết đẹp,
cũng như chịu nhiều ảnh hưởng của nghệ thuật Celtic và Nhật Bản. Art Nouveau nở rộ
ở Anh cùng với trào lưu tiến bộ Art & Craft, nhưng đã thực sự thành công trên toàn thế
giới.
Victor Horta được cho là một trong những người khởi xướng, báo hiệu sự chuyển động
của kiến trúc Art Nouveau. Bốn trong số các tòa nhà do Victor Horta thiết kế: Hotel
Tassel, Hotel Solvay; Hotel van Eetvelde; Maison và Atelier Horta, đã được tôn vinh là
Di sản thế giới (2000).


Những đường nét tỉ mỉ hay phá cách về nghệ thuật là nét độc đảo của chủ nghĩa Art
Nouveau
Art Nouveau là một trong số ít các sáng tạo được chú ý nhất cuối thế kỷ 19. Xu hướng
nghệ thuật này này được ví như một cuộc cách mạng phong cách biểu diễn bởi những
tác phẩm này được thiết kế theo một tư duy mới, một phong cách mở, với những cấu
trúc tổng thể và phần trang trí được chú ý từng chi tiết.

Nghệ thuật hoa văn và hoạ tiết luôn là tâm điểm của sự thu hút và hoà quyện.


TIỂU SỬ KTS. VICTOR HORTA:

Victor Horta (1861 - 1947)
Victor Horta, Nam tước Horta (1861 - 1947) là một kiến trúc sư, nhà thiết kế người

Bỉ. Ông được coi là một trong những cái tên quan trọng nhất của kiến trúc Tân nghệ
thuật. Với việc xây dựng Hôtel Tassel tại Bỉ trong năm 1892- 1893, ông được coi là
người đầu tiên đưa nghệ thuật trang trí vào trong kiến trúc. Phong cách kiến trúc mà
ông theo đuổi chịu ảnh hưởng sâu sắc từ kiến trúc sư người Pháp Hector Guimard,
người mà đã sử dụng trong nhiều dự án thiết kế tại Pháp và đã tạo ảnh hưởng tới nhiều
quốc gia khác.
Victor Horta là một trong những kiến trúc sư quan trọng nhất, kiến trúc sư đầu tiên giới
thiệu một phong cách kiến trúc mới – kiến trúc từ nghệ thuật trang trí, nghệ thuật Art
Nouveau.
Năm 1932, vua Albert I của Bỉ đã phong ông là Nam tước cho những đóng góp của ông
về kiến trúc. Bốn trong số các tòa nhà do ông thiết kế đã được UNESCO công nhận
là Di sản thế giới.
Victor Horta sinh ra tại Ghent và lần đầu tiên bị thu hút bởi ngành kiến trúc là khi ông
giúp việc cho người chú của mình trên một địa điểm xây dựng ở tuổi mười hai.
Ngoài ra, ông cũng có sự quan tâm lớn tới âm nhạc từ khi còn nhỏ, và trong năm 1873
ông đã theo học lý thuyết âm nhạc tại Học viện Âm nhạc Hoàng gia Ghent. Sau khi bị
đuổi học vì hành vi xấu, ông theo đuổi Kiến trúc tại Học viện Hoàng gia Mỹ thuật
Ghent như là một sự lựa chọn thay thế. Năm 1878, ông rời Paris tìm kiếm việc làm
với Jules Debuysson ở Montmartre.


Quan điểm đặc trưng kiến trúc của Victor Horta là sự rõ ràng giầu sức truyền cảm. Nét
tương đồng của các công trình bởi Victor Horta là có vẻ bề ngoài rất đồ sộ với những
nét uốn lượn mềm mại, giảm bớt sự nặng nề, cứng nhắc. Phần bên trong các công trình
được đặc biệt chú trọng với những thiết kế tinh tế đến từng chi tiết, các món nội thất
cũng được chọn lựa kỹ để có được sự hoà quyện mềm mại, uyển chuyển. Theo Victor
Horta thì "nghệ thuật phải là 1 phần của cuộc sống".
Các công trình mang đậm nét nghệ thuật Art Nouveau do Victor Horta thiết kế luôn
mang một sự cuốn hút kì lạ.
+ Các công trình nổi tiếng của Victor Horta mang phong cách Art Nouveau:


Hotel Solvay

Hôtel Tassel

Bảo tàng Horta

Hôtel van Eetvelde


Hotel Tassel
HotelTassel nằm tại số 6 Rue Paul-Emile Jansonstraat, Brussels, là một ngôi nhà phố
được Victor Horta xây dựng cho nhà khoa học Bỉ, giáo sư Emile Tassel trong 18931894.
Công trình được cho là một trong kiến trúc đầu tiên được thiết kế và xây dựng theo
phong cách kiến trúc mới Art Nouveau, bởi các đột phá về sáng tạo trong thiết kế kiến
trúc và sử dụng vật liệu, trang trí. Tổ hợp công trình gồm 3 khối nhà, một tòa nhà tại
phía đường phố, một tòa nhà phía vườn và một cấu trúc bằng thép phủ kính nối hai tòa
nhà trên. Khối nhà kính có vai trò như một không gian để đưa ánh sáng vào sâu trong
nhà. Khối nhà bằng kính là một sáng tạo độc đáo của Victor Horta, đầu tiên được xây
dựng tại Bruxelles.
Nội thất của công trình được thiết kế rất chi tiết, từ trang trí tường, trần, sàn đến đồ nội
thất.

Hotel Solvay
Hotel Solvay là một ngôi nhà tọa lạc tại số 224 đường Louise thành phố Bruxelles,
được thiết kế và xây dựng 1895-1900. Đây là công trình được tài trợ bởi Armand
Solvay, con trai của nhà hóa học và công nghiệp người Bỉ Ernest Solvay.
Đây là công trình được thiết kế rất chi tiết, từ đồ nội thất, thảm, đèn chiếu sáng, bộ đồ
ăn và thậm chí chuông cửa. Công trình sử dụng vật liệu đắt tiền nhưđá cẩm thạch, mã
não, đồ đồng, gỗ nhiệt đới.



Hotel van Eetvelde
Hôtel van Eetvelde là ngôi nhà tọa lạc tại số 4 Avenue Palmerston Bruxelles được thiết
kế xây dựng năm 1898 hoàn thành năm 1900 cho Edmond van Eetvelde.
Công trình có một tầng hầm, 4 tầng nổi và một tầng áp mái, gồm hai khối công trình,
nối với nhau bằng khối cầu thang.
Trong công trình các vật liệu mới như thép và thủy tinh được sử dụng: Khối mặt tiền
bằng cấu trúc thép; Nội thất được nhận thêm ánh sáng thông qua không gian cầu thang
trung tâm có mái vòm bằng kính.

Mặt đứng công trình Hôtel van Eetvelde

Chi tiết cấu trúc trang trí
bằng thép trên mặt đứng

Mặt bằng

Mái vòm kính

II. PHÂN TÍCH CÔNG TRÌNH TIÊU BIỂU: VIỆN BẢO TÀNG HORTA


Maison và Atelier Horta (Horta Museum)
Viện bảo tàng Horta được xây dựng vào năm 1898, tọa lạc tại số 25, phố Américaine,
thành phố Bruxellles, Bỉ. Công trình tuân theo lối kiến trúc phong cách Nghệ thuật mới.

Bảo tàng Horta

Công trình gồm 1 tầng hầm và 4 tầng nổi. Cầu thang đặt ở giữa, được lấy ánh sáng từ

trên mái.
Bảo tàng là nơi trưng bày các đồ nội thất, đồ dùng sinh hoạt , hiện vật liên quan đến
cuộc sống và sự nghiệp củaVictor Horta. Ngoài tra đây còn là nơi trung bày các tác
phẩm nghệ thuật và các sinh hoạt học thuật liên quan đến nghệ thuật Art Nouveau và
các tài liệu liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của ông.


Mặt cắt


Mặt bằng Trệt và mặt bằng lầu 1

Mặt bằng lầu 2 và mặt bằng lầu 3


Đặc trưng về quan niệm nghệ thuật trong việc ứng dụng vào công trình của Victor
Horta:
+ Lấy cảm hứng từ hình thái và cấu trúc trong thiên nhiên, không chỉ là những loại cây
cỏ, hoa lá mà còn là những đường cong uyển chuyển, mềm mại trong tự nhiên.
+ Art Nouveau ảnh hưởng đến phong cách của nghệ thuật, kiến trúc, nghệ thuật đồ họa ,
thiết kế nội thất, và hầu hết các nghệ thuật trang trí bao gồm đồ trang sức, đồ gỗ, dệt
may.
+ Theo quan niệm triết lý của Victor Horta thì “nghệ thuật phải là một phần của cuộc
sống”. Sự ra đời của phong cách Art Nouveau và việc vận dụng nó vào công trình kiến
trúc đã thổi một làn gió mới vào trong triết lý nghệ thuật, dần giải phóng con người ra
khỏi những ý niệm “giáo điều” của chủ nghĩa Kinh viện, đưa con người và các tác
phẩm nghệ thuật gần gũi với thiên nhiên hơn nó học tập thiên nhiên chỉ vì những đường
cong “sở trường” là một sự đơn giản hóa vấn đề.
+ Kể từ thời Gothic, các nghệ sĩ đã lãng quên, bỏ bê thiên nhiên và Victor Horta đã đưa
Art Nouveau tìm về cội nguồn để có cảm hứng. Victor Horta và các kiến trúc sư khác

đã thực sự thành công trong việc vận dụng sự liên hệ giữa kết cấu và hình thức.
Các đặc điểm tiến bộ của nghệ thuật Art Nouveau nói chung và phong cách thiết
kế của Victor Horta nói riêng:
1. Cảm hứng mãnh liệt từ thiên nhiên:
Như chúng ta đều biết, đường thẳng tắp hoàn hảo hầu như chỉ tồn tại trong toán học chứ
ít có trong tự nhiên . Thiên nhiên quanh ta chủ yếu được cấu thành bởi các đường cong
và những đường “gần thẳng.” Các công trình mang phong cách Art Nouveau của Victor
Horta cũng vậy. Có hai cách tiếp cận thiên nhiên chủ yếu, một là bắt chước thiên nhiên,
hai là đem đến cho thiên nhiên một ý nghĩa, tâm trạng nào đó. Art Nouveau của Victor
Horta tập trung vào cách thứ hai. Và thiên nhiên dưới lăng kính của Victor Horta không
phải là thiên nhiên dịu dàng và hòa ái, mà là thiên nhiên ẩn chứa sức mạnh không thể dò
được.


2. Quan niệm của Victor Horta về Art Nouveau là sự chú trọng vào vẻ đẹp lạ, kỳ
ảo.
Về đường nét, đặc điểm chung nhất của Art Nouveau là đường cong, hay còn gọi là “the
curvilinear line” hoặc “the whiplash line.” Những đường cong phóng khoáng như được
vung ra từ một chiếc roi vô hình, thu nhỏ lại ở cuối. Sức sống của đường cong có liên
quan đến tính chất hữu cơ của thiên nhiên, đồng thời đem lại cho Art Nouveau vẻ đẹp
trang hoàng. Còn về quan niệm của riêng mình, Victor Horta cho rằng vẻ đẹp quyến rủ,
kì ảo cùng với các đường nét mềm mại, hoa văn sắc sảo góp phần tạo nên nét riêng của
Art Nouveau cho riêng mình.
Bảo tàng Horta được vận dụng tối đa đặc trưng kiến trúc của Victor Horta bằng những
đường nét uốn lượn, các mái vòm kính, hoa văn tin xảo cùng với màu sắc nhẹ nhàng
càng làm du khách hứng thú với phong cách nghệ thuật của ông.
Ngoài ra nội thất còn được quan tâm kĩ lưỡng từ những chiếc ghế, cái bàn, sàn nhà,
chùm đèn đến những tay vịn cầu thang đều được chạm khắc, trang trí bằng các chi tiết
uốn lượn kiểu cách rất tự nhiên và sang trọng.


Các hoa văn, hoạ tiết được Victor Horta sử dụng rất ấn tượng.
3. Đa dạng về nguồn cảm hứng:
Theo như quan niệm của nghệ thuật Art Nouveau thì tất cả những dòng sông đều chảy
ra biển, các cung bậc trầm bổng của cuộc sống đều bị Art Nouveau thâu tóm. Còn riêng
Victor Horta, các cung bậc trầm bổng của cuộc sống được ông thể hiện hết sứ tự do
thông qua phong cách Art Nouveau chứ không giữ trọn nó, cô lập nó.Tất cả như vỡ tung
ra khỏi khuông khổ nghệ thuật đơn thuần mà dần vươn lên một bước tiến mới, từ hoa
văn, nội thất, chi tiết trang trí đến hình thể công trình đều không phụ thuộc hay gò bó
bởi những quy luật cứng nhắc.


4. Sử dụng vật liệu mới làm công cụ sáng tác:
Kiến trúc Art Nouveau đã sử dụng nhiều công nghệ cải tiến của cuối thế kỷ 19, đặc biệt
là việc sử dụng sắt để tạo những đường cong, họa tiết trang trí cửa ...
Gốm sứ, kính và những màu sắc tươi mới được sủ dụng rất phổ biến.
Victor Horta đã dần cải tiến và phá vỡ các rào cản về hạn chế vật liệu cho công trình,
không chỉ dừng lại ở các vật liệu thông thường. Bảo tàng Horta còn sử dụng nhiều hơn
thế, Victor Horta sử dụng các vật liệu Đồng, kính màu, gỗ, đá màu, đá hoa.. vào nội thất
cũng như vật dụng.
Chính vì thế, các công trình của ông tuy mang đậm đặc trưng kiến trúc Art Nouveau
nhưng vẫn toát lên vẻ thanh thoát, nét tinh xảo trong từng không gian.

Theo Victor Horta, một trong những phần quan trọng nhất của tòa nhà là mái nhà, là
giếng trời, lối cầu thang, ống khói. Tất cả những yếu tố này, được bọc bằng đá vôi, đá
cẩm thạch hoặc thủy tinh, nó không một chức năng kiến trúc cụ thể. Tuy nhiên, nó đã
trở thành tác phẩm điêu khắc tạo nên vẻ đẹp cho tòa nhà.
Tòa nhà là một thực thống nhất, nơi mà hình dạng của bên ngoài và bên trong có sự
thống nhất. Các phòng đều có trần thạch cao với phù điêu với những đường cong mạnh,
cửa gỗ thủ công, cửa sổ, đồ nội thất, các thiết kế bên ngoài và các yếu tố trang trí khác
nhau.



Ý nghĩa và bài học khinh nghiệm:
+ 4 công trình di sản là những tác phẩm đỉnh cao sáng tạo của con người, đại diện tiêu
biểu cho phong cách kiến trúc Art Nouveau, là minh chứng cho tài năng to lớn của kiến
trúc sư Victor Horta.
+ Victor Horta đã mang lại một bước đột phá cho phong trào kiến trúc Art Nouveau
bằng những đóng góp to lớn của mình. Hình thức kiến trúc của Victor Horta đề cao tính
thẩm mĩ, các thế mạnh về hình thức nhưng vẫn đảm bảo công năng sử dụng thoải mái.
Hình thức thể hiện tinh tế, hoa văng tinh xảo và việc áp dụng đột phá vật liệu mới.
Ngoài ý tưởng tạo hình mới mẻ, hoa văn đặc sắc, Victor Horta còn đề cao việc lựa chọn
vật liệu Sắt, Đồng, Gỗ, Kính...để tạo nét riêng. Khi ấy, người ta cho rằng vẻ đẹp tuyệt
vời nhất không thể chỉ vận dụng các vật liệu cao quý đắt đỏ mà cần vận dụng cách nào
đó để đem tinh hoa từ các loại vật liệu gần gũi hơn trong đời sống vào thiết kế mẫu mã,
nội thất hay kiến trúc.
+ Cuối cùng, có thể ví Art Nouveau như một khu rừng rộng lớn, mỗi phong cách kiến
trúc của mỗi Kiến Trúc Sư là mỗi loài hoa đang tồn tại, tưởng chừng độc lập, không có
liên hệ gì với nhau nhưng lại quấn quýt lấy nhau, song song với nhau và góp phần tô
điểm thêm cho phong trào Art Nouveau ngày càng tương sáng.

Tài liệu tham khảo:
- Giáo trình Lịch sử kiến trúc thế giới (Tập 1): Phần 1 - PGS. KTS. Đặng Thái Hoàng,
TSKH. KTS. Nguyễn Văn Đỉnh.
- Giáo trình Lịch sử kiến trúc thế giới (Tập 1): Phần 2 - PGS. KTS. Đặng Thái Hoàng,
TSKH. KTS. Nguyễn Văn Đỉnh.
- Giáo trình Lịch sử kiến trúc thế giới (Tập 2): Phần 1 - PGS. KTS. Đặng Thái Hoàng,
TSKH. KTS. Nguyễn Văn Đỉnh.
- Giáo trình Lịch sử kiến trúc thế giới (Tập 2): Phần 2 - PGS. KTS. Đặng Thái Hoàng,
TSKH. KTS. Nguyễn Văn Đỉnh.