Bài 18
NHỮNG NĂM ĐẦU CỦA CUỘC KHÁNG CHIẾN
TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1946 – 1950)
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1. Về kiến thức:
- Nắm được lí do ta phát động cuộc kháng chiến toàn quốc chống thục dân Pháp
19/12/1946).
- Nội dung cơ bản của đường lối kháng chiến chống Pháp.
- Các cuộc kháng chiến trong các đô thò từ vó tuyến 16 độ ra Bắc nhất là cuộc chiến
đấu giam chân đòch tại thủ đô Hà Nội, ý nghóa của những cuộc chiến đấu đó đối với
cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Nguyên nhân những ngày đầu toàn quốc kháng chiến ta phải tích cực chuẩn bò mọi
mặt cho cuộc kháng chiến lâu dài, những công việc đã làm và ý nghóa của những
việc làm đó.
- Nguyên nhân Pháp tấn công lên Việt Bắc thu đông năm 1947. nét chính về diễn
biến, kết quả và ý nghóa của chiến thắng Việt Bắc.
- Nguyên nhân ta chủ động mở chiến dòch Biên giới. Diễn biến, kết quả, ý nghóa của
chiến dòch Biên giới.
2. Về tư tưởng :
- Giáo dục lòng yêu nước, ý chí quyết tâm chống xâm lược, bảo vệ Tổ quốc của
nhân dân ta ngay từ khi Pháp quay trở lại xâm lược, trên cơ sở đó giúp HS nhận rõ
bản chất và dã tâm xâm lược nước ta của thực dân Pháp.
- Củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ.
3. Về kó năng:
- Củng cố kỉ năng đánh giá, phân tích các sự kiện lòch sử để rút ra những nhận đònh
khách quan về cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Kó năng cảm nhận lòch sử qua tranh ảnh và tư liệu, kó năng sử dụng lược đồ khi
trình bày diễn biến các chiến dòch.
II. THIẾT BỊ VÀ TÀI LIỆU DẠY HỌC:
- Tranh, ảnh về những ngày đầu toàn quốc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta.
- Lược đồ Chiến dòch Việt Bắc thu- đông 1947; Chiến dòch Biên giới thu- đông 1950.

III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY – HỌC:
1. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Đảng và Chính phủ đã thực hiện chủ trương, sách lược như thế nào đối
với Pháp trong hai thời kì trước và từ ngày 6/3/1946?
2. Giới thiệu bài mới:
Thiện chí của dân tộc ta là muốn hoà bình. Chúng ta đã nhân nhượng bằng việc
kí Hiệp đònh Sơ bộ 6/3/1946 và Tạm ước 14/9/1946 nhưng càng nhân nhượng thực
dân Pháp càng lấn tới. Do Pháp bội ước nên từ 19/12/1946 nhân dân ta đã bước vào
cuộc kháng chiến toàn quốc chống Pháp xâm lược 1946 – 1954. trong những năm
đầu của cuộc kháng chiến (1946 – 1950), ta đã xây dựng lực lượng mọi mặt, chuẩn
bò cho cuộc kháng chiến lâu dài và bước đầu giành thắng lợi quan trọng với chiến
thắng Việt Bắc thu – đông 1947 và chiến thắng Biên giới tuh – đông 1950. Bài học
hôm nay sẽ giới thiệu cụ thể về những vấn đề này.
3. Tổ chức các hoạt động dạy – học:
Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản
* Hoạt động 1: Tập thể, cá nhân
- GV: Sau Hiệp đònh Sơ bộ 6/3/1946 và Tạm
ước 14/9/1946, về phía Pháp đã có thái độ
như thế nào? Tại sao có thái độ đó?
- HS trả lời.
- GV chốt ý: Sau Hiệp đònh Sơ bộ 6/3/1946
và Tạm ước 14/9/1946, về phía Pháp với dã
tâm xâm lược nước ta một lần nữa nên
chúng đã có những hành động gây hấn với
tamở các cuộc hành quân tiến công ta Nam
Bộ, Hải Phòng, Lạng Sơn... điển hình nhất
là những hành động gây hấn của Pháp tại
Hà Nội. Sự kiện ngày 18/12/1946, Pháp gửi
tối hậu thư đòi ta phải giải tán lực lượng tự
vệ chiến đấu và giao quyền kiểm soát thủ

đô cho chúng, nếu không thì sáng
20/12/1946 chúng sẽ hành động.
- GV hỏi: Hành động gây hấn của Pháp sẽ
dẫn tới hậu quả gì?
- HS trả lời.
- GV phân tích: Với hành động của Pháp
khả năng tiếp tục đấu tranh bằng chính trò,
ngoại giao của ta không còn nữa, đẩy nhân
dân ta đứng trước hai con đường để lựa
chọn: một là phải nô lệ cho Pháp; hai là
cầm súng đứng lên bảo vệ độc lập – tự do
của Tổ quốc.
- GV hỏi: Theo em, Đảng ta đã chọn con
đường nào và biểu hiện cụ thể?
- GV gọi HS trả lời và chốt lại: Với truyền
thống yêu nước, Đảng ta và nhân dân ta đã
chọn con đường thứ hai, đứng lên cầm súng
chống Pháp, bảo vệ nền độc lập của dân tộc.
- Biểu hiện:
+ Từ ngày 18 – 19/12/1946, Hội nghò Trung
I. Cuộc kháng chiến toàn quốc
chống thực dân Pháp bùng nổ:
1. Thực dân Pháp bội ước và tấn công
nước ta:
- Âm mưu của Pháp: bằng mọi cách
quay trở lại xâm lược nước ta.
- Hành động:
+ Pháp mở các cuộc hành quân tiến
công ta ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ
ngay từ sau ngày 6/3/1946.

+ Tại Bắc Bộ, Pháp mở các cuộc
khiêu khích ở Hải Phòng và Lạng Sơn
đặc biệt là sự kiện ngày 18/12/1946
tại Hà Nội.
- Hậu quả: Buộc nhân dân ta không
còn con đường nào khác phải cầm
súng đứng lên chống Pháp.
2. Đường lối kháng chiến chống Pháp
của Đảng:
- Ngày 18 – 19/12/1946, Hội nghò
Trung ương Đảng họp tại Vạn Phúc
(Hà Đông) đã quyết đònh phát động
cả nước kháng chiến chống Pháp.
ương Đảng họp tại Vạn Phúc (Hà Đông), đã
quyết đònh phát động cả nước kháng chiến
chống Pháp.
+ Tối ngày 19/12/1946, công nhân nhà máy
điện Yên Phụ phá máy, điện tắt là tín hiệu
của cuộc kháng chiến toàn quốc bắt đầu.
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ
tòch Hồ Chí Minh được truyền đi khắp cả
nước.
- GV gọi 1 HS đọc to nội dung Lời kêu gọi
toàn quốc kháng chiến của Bác trong SGK.
Các HS khác theo dõi và trả lời câu hỏi: Nội
dung cơ bản của văn kiện này là gì?
- GV hỏi: Nội dung cơ bản của đường lối
kháng chiến chống Pháp là gì? Thể hiện
trong các văn kiện nào? Phân tích từng nội
dung cụ thể?

- HS trả lời.
- GV chốt ý, phân tích: Tính chất: toàn dân,
toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh và
tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế.
- GV hỏi: Tại sao phải kháng chiến Toàn
dân, Toàn diện, Tự lực cánh sinh và tranh
thủ sự ủng hộ của quốc tế?
- HS trả lời.
- GV nhận xét, phân tích:
+ Kháng chiến toàn dân: xuất phát từ quan
điểm cách mạng là sự nghiệp của quần
chúng, do đó phải động viên toàn thể nhân
dân tham gia...
+ Kháng chiến toàn diện: Giặc Pháp đánh ta
về mọi mặt cho nên ta cần phải đánh bại
mọi âm mưu phá hoại của chúng, vì vậy
phải kháng chiến toàn diện. Kháng chiến
toàn diện mới huy động được sức mạnh toàn
dân tham gia vào cuộc kháng chiến.
+ Kháng chiến lâu dài: để khắc phục khó
khăn và phát huy cao độ sức mạnh tinh thần
để càng đánh càng thắng.
+ Kháng chiến dựa vào sức mình là chính và
tranh thủ sự giúp đỡ của quốc tế:
- Tối ngày 19/12/1946, cuộc kháng
chiến toàn quốc bắt đầu, Lời kêu gọi
toàn quốc kháng chiến của Chủ tòch
Hồ Chí Minh được truyền đi khắp cả
nước.
- Nội dung đường lối kháng chiến

chống Pháp thể hiện qua các văn
kiện:
+ Chỉ thò toàn dân kháng chiến
(12/12/1946).
+ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
(19/12/1946).
+ Tác phẩm Kháng chiến nhất đònh
thắng lợi (9/1947) của Tổng bí thư
Trường Chinh.
→
Tính chất, mục đích, nội dung và
phương châm: Toàn dân, toàn diện,
trường kì, tự lực cánh sinh và tranh
thủ sự ủng hộ của quốc tế.
Ngay từ đầu Đảng ta đã xác đònh cuộc
kháng chiến của ta phải dựa vào sức mạnh
của nhân dân là chính, phải đem sức ta mà
giải phóng cho ta. Tuy nhiên, sự giúp đỡ của
bên ngoài về vật chất và tinh thần là rất
quan trọng.
* Hoạt động 2: Cá nhân, nhóm
- GV hỏi: Tại sao ta phải tiến hành kháng
chiến ở các đô thò trước?
- HS trả lời. GV nhấn mạnh:Do âm mưu của
Pháp là muốn đánh úp cơ quan đầu não và
lực lượng vũ trang của ta ở các dô thò để
nhanh chóng kết thúc chiến tranh, vì vậy ta
phải tiến hành chiến đấu ở các đô thò trước
để giam chân đòch trong thành phố. Di
chuyển cơ quan đầu não và lực lượng chiến

đấu đến chỗ an toàn, tạo điều kiện để kháng
chiến lâu dài.
- GV chia lớp thành các nhóm (3 nhóm) và
giao nhiệm vụ cho các nhóm: Mô tả cuộc
chiến đấu trong các đô thò, nhất là ở Hà Nội
qua các mẫu chuyện (HS tự sưu tầm).
- GV nhấn mạnh một số trận tiêu biểu: Trận
Bắc Bộ phủ, cuộc chiến đấu của quân dân
Liên khu I...
* Hoạt động 3: Cá nhân
- GV cho HS tự nghiên cứu SGK mục 2, đặt
câu hỏi gợi mở: Ta đã làm gì để kháng chiến
lâu dài?
- HS trả lời. GV nhận xét, chốt ý:
+ Sơ tán cơ quan đầu não lên chiến khu Việt
Bắc, tản cư dân ra khỏi thành phố; máy móc,
các phương tiện phục vụ cho nhu cầu của
kháng chiến lâu dài được vận chuyển thành
công ra các căn cứ.
+ Thực hiện “vườn không nhà trống”, “phá
hoại để kháng chiến”.
II. Cuộc chiến đấu ở các đô thò và
việc chuẩn bò cho cuộc kháng chiến
lâu dài:
1. Cuộc chiến đấu ở các đô thò phía
Bắc vó tuyến 16:
- Pháp mở rộng ra Bắc và chiếm đóng
Hà Nội và các đô thò nhằm tiêu diệt
cơ quan đầu não và lực lượng vũ trang
của ta nhằm nhanh chóng kết thúc

chiến tranh.
- Cuộc chiến đấu ở các đô thò diễn ra
vô cùng anh dũng, tiêu biểu là cuộc
chiến đấu 60 ngày đêm ở thủ đô Hà
Nội với tinh thần quyết tử cho Tổ
quốc quyết sinh.
- Những trận đánh tiêu biểu: Chợ
Đồng Xuân, Nhà bưu điện, trận Bắc
Bộ phủ...
- Ý nghóa: Giam chân đòch trong
thành phố, tạo điều kiện cho cả nước
bước vào cuộc kháng chiến lâu dài.
2. Tích cực chuẩn bò cho cuộc kháng
chiến lâu dài.
- Di chuyển cơ quan đầu não và các
thiết bò máy móc phục vụ kháng
chiến lên vùng căn cứ đòa Việt Bắc.
- Khi rút khỏi các thành phố, dân ta
thực hiện tiêu thổ kháng chiến.
- Xây dựng mọi mặt để phục vụ
kháng chiến: chính trò, kinh tế, quân
sự và văn hoá.
- Ý nghóa: Bước đầu đã xây dựng hậu
phương vững mạnh về mọi mặt để
phục vụ cho cuộc kháng chiến lâu
+ Đảng, Chính phủ tổ chức cho nhân dân cả
nước xây dựng lực lượng kháng chiến về
mọi mặt: Chính trò, quân sự, văn hoá...
→
Tích cực chuẩn bò về mọi mặt cũng là

một trong những thành tựu đầu tiên của cuộc
kháng chiến lâu dài.
* Hoạt động 4: Tập thể, cá nhân
- GV cho HS nghiên cứu SGK, thảo luận và
trả lời câu hỏi: Âm mưu của thực dân Pháp
khi mở cuộc tấn công lên Việt Bắc?
- GV chốt ý: Sau khi bò giam chân trong
thành phố, Pháp thực hiện kế hoạch tấn
công lên Việt Bắc nhằm:
+ Quân sự: Tiêu diệt cơ quan đầu não và bộ
đội chủ lực của ta để nhanh chóng kết thúc
chiến tranh.
+ Chính trò: Muốn nhanh chóng lập ra chính
phủ bù nhìn do Bảo Đại đứng đầu để tiếp
tục cai trò nhân dân ta.
- GV treo lược đồ chiến dòch Việt Bắc lên
bảng, cho HS nghiên cứu SGK, thảo luận
nhóm.
+ Nhóm 1: Diễn biến chiến dòch.
+ Kết quả của chiến dòch.
+ Ý nghóa của chiến dòch Việt Bắc.
- GV nhận xét, chốt ý:
* Diễn biến chiến dòch:
- Về phía đòch: Huy động 12.000 quân và
hầu hết máy bay ở Đông Dương, mở cuộc
tiến công lên Việt Bắc.
- Về phía ta: chủ trương của Đảng: “Phải
dài.
III. Chiến dòch Việt Bắc thu – đông
1947 và việc đẩy mạnh kháng chiến

toàn dân, toàn diện:
1. Chiến dòch Việt Bắc thu – đông
1947:
a. Âm mưu của Pháp: Tấn công lên
Việt Bắc nhằm nhanh chóng kết
thúc chiến tranh.
b. Diễn biến:
- Ngày 7/10/1947: Pháp cho quân
nhảy dù xuống Bắc Kạn, Chợ Mới;
cho một binh đoàn từ Lạng Sơn theo
đường 4 lên Cao Bằng. Rẽ xuống
đường 3, tạo thành một gọng kìm bao
vây Việt Bắc từ phióa Đông và phía
Bắc.
- Ngày 9/10/1947: Binh đoàn hỗn hợp
từ Hà Nội ngược sông Hồng, sông Lô
lên Tuyên Quang, Chiêm Hoá tạo
thành một gọng kìm phía Tây, hai
gọng kìm này kẹp lại ở Đài Thò
(Đông Bắc Chiêm Hoá).
* Chủ trương của ta: “Phải phá tan
cuộc tấn công mùa Đông của Pháp”.