1
Bài 21
Tiết 89
Tuần 24
Tiếng Việt :

CÂU(TT)

THÊM TRẠNG NGỮ CHO

I.MỤC TIÊU:
1. Kiến thức:
- Hiểu được cơng dụng của trạng ngữ.
- Biết cách tách trạng ngữ thành câu riêng.
2. Kĩ năng:
- Phân tích tác dụng của thành phần trạng ngữ của câu.
- Tách trạng ngữ thành câu riêng.
3. Thái độ: Có ý thức khi sử dụng tiếng Việt cho đúng đắn, phù hợp.
4.Năng lực HS: Quan sát, nhận biết, phân tích , vận dụng.
II. NỘI DUNG HỌC TẬP: Cơng dụng của trạng ngữ và cách tách trạng ngữ thành câu riêng .
III. CHUẨN BỊ
- GV :Sách tham khảo, ví dụ
- HS : Soạn bài theo gợi ý GV
IV. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1.Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2. Kiểm tra miệng : (3 phút)
- Nêu đặc điểm của trạng ngữ , tác dụng của TN? cho ví dụ minh
hoạ
+ Xác định thời gian , nơi chốn, ngun nhân , mục đích, phương tiện , cách thức diễn ra sự
việc nêu trong câu.
+ VD: Mùa xuân, trong vườn, mùi hoa hồng hoa huệ sực nức mùi

thơm.
- Về hình thức thì trạng ngữ đứng ở vị trí nào trong câu .
+ Vò trí: Đầu câu, cuối câu hay giữa câu
+ Giữa trạng ngữ và vị ngữ thường có một qng nghỉ khi nói hoặc dấu phẩy khi viết
3. Tiến trình bài học (34 phút)
HOẠT ĐỘNG GIỮA GV VÀ HS
NỘI DUNG BÀI DẠY
Hoạt động 1: Dẫn vào bài(2 phút)
Trong tiết “Thêm trạng ngữ cho câu” tuần trước các
em đã được tìm hiểu khái niệm trạng ngữ trong câu để
làm gì, để giúp các em hiểu rõ hơn cơng dụng của
trạng ngữ và việc tách trạng ngữ thành câu riêng có
tác dụng gì? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu qua bài “Thêm
trạng ngữ cho câu (tt)”.
I. Cơng dụng của trạng ngữ
Hoạt động 2: HD tìm hiểu cơng dụng của trạng ngữ
(15 phút)
+Hs đọc VD (bảng phụ - máy chiếu).
* Ví dụ:Sgk/45
? Tìm và gọi tên các TN trong đoạn văn(a) của nhà văn
a.-Thường thường, vào khoảng
Vũ Bằng.
đó
- Sáng dậy
- chỉ độ tám chín giờ sáng
-> TN chỉ thời gian.


2
- Trên giàn thiên lí

- trên nền trời trong trong
-> TN chỉ địa điểm.
b. -Về mùa đơng
-> TN chỉ thời gian.

a. - Thường thường, vào khoảng đó
- Sáng dậy
- chỉ độ tám chín giờ sáng
-> TN chỉ thời gian.
=> Khơng nên lược bỏ TN vì:
- Trên giàn thiên lí
+ Giúp cho nội dung miêu tả
- trên nền trời trong trong
của
câu chính xác hơn.
-> TN chỉ địa điểm.
+ Tạo liên kết câu.
? Tìm và gọi tên các trạng ngữ ở đoạn văn(b).
-Về mùa đơng -> TN chỉ thời gian.
? Ta có nên lược bỏ các TN trong 2Vd trên khơng ?Vì
sao .
=> Khơng nên lược bỏ vì:
+ Giúp cho nội dung miêu tả của câu chính xác hơn.
+ Tạo liên kết câu.
GV đặt vấn đề: TN khơng phải là thành phần bắt buộc
của câu, nhưng vì sao trong các câu văn trên, ta khơng
nên hoặc khơng thể lược bớt TN ? ->Vì khi nói, viết
nếu sử dụng các TN hợp lí sẽ làm cho ý tưởng câu văn
được thể hiện sâu sắc, biểu cảm hơn.
? Em có nhận xét gì về cấu tạo của các TN trên .

->TN là cụm DT, cụm ĐT, cụm TT.
? TN ở trong các đoạn văn trên có cơng dụng gì .
a. TN bổ sung thêm thơng tin cho câu văn miêu tả được
đầy đủ hơn, làm cho câu văn cụ thể hơn, biểu cảm hơn.
b.Nếu khơng có TN thì câu văn sẽ thiếu cụ thể và khó
hiểu.
THTLV: Trong văn nghị luận, em phải sắp xếp luận cứ
theo những trình tự nhất định (thời gian, khơng gian,
ngun nhân, kết quả...).
? Vậy, TN có vai trò gì trong việc thể hiện trình tự lập * Ghi nhớ 1: Sgk/46.
luận ấy.
- Xác đònh hcảnh, đkiện diễn ra sviệc
trong câu, góp phần làm cho ndung
của câu được đầy đủ, chính xác.
- Nối kết các câu, các đoạn với
nhau, góp phần làm cho đoạn văn ,
bài văn được mạch lạc.
? Vậy qua đó, cho biết TN có những cơng dụng gì.
-> Hs trả lời, đọc ghi nhớ.
*) Bài tập nhanh: Nhận xét các cặp câu sau:
(1) a. Làm lấy để ăn.
b. Để ăn, làm lấy.
(2) a. Tơi đi học bằng xe đạp.
b. Bằng xe đạp, tơi đi học.
(3) a. Chúng ta học tập một cách chăm chỉ.


3
b. Một cách chăm chỉ, chúng ta học tập.
Gợi ý: Mỗi cặp câu đều có trạng ngữ và bổ ngữ cùng

tên gọi. Cụ thể:
II. Tách TN thành câu riêng
(1) a. để ăn: BN chỉ mục đích (động từ “làm”)
1. Ví dụ: Sgk/47.
b…….: TN …………….
(2) a. bằng xe đạp: BN chỉ phương tiện (“đi”)
b……………:TN ……………….
(3) a. một cách chăm chỉ: BN chỉ cách thức (“học
tập”)
b…………………..:TN …………….
- để tự hào với tiếng nói của
Hoạt động 3: HD tách trạng ngữ thành câu riêng.(8 mình.
- Và để tin tưởng hơn nữa vào
phút)
tương lai của nó.”
+Hs đọc ví dụ.
? Ví dụ có mấy câu văn .
- 2 câu
? Tìm TN ở đoạn văn .
“Người Việt Nam ngày nay có lí do đầy đủ và vững
chắc để tự hào với tiếng nói của mình
TN1
. Và để tin tưởng hơn nữa vào tương lai của nó.”
TN2
? Ta có thể ghép câu 1 và câu 2 thành một câu có 2
trạng ngữ được không ? (được)
- Ta có thể ghép câu 2 vào câu 1 để tạo thành một câu
có 2 TN “Người VN ngày nay có lí do đầy đủ và vững
chắc để tự hào với tiếng nói của mình và để tin tưởng
hơn nữa vào tương lai của nó.”

? Nhưng ở đây TN nào được tách thành một câu riêng.
- Trạng ngữ 2 được tách thành câu riêng: “Và để tin
tưởng hơn nữa vào tương lai của nó”.
? Việc tách TN thành câu riêng như trên có tác dụng gì.
- TN2 được tách ra thành một câu riêng để: nhấn mạnh
ý của TN (niềm tin tưởng vào tương lai của tiếng Việt)
? Vậy khi nào, người ta tách TN thành câu riêng.
- Khi nhấn mạnh ý, chuyển ý, tạo nhịp điệu cho câu
văn, có giá trị tu từ .
? TN phải đứng ở vị trí nào thì mới có thể tách thành
câu riêng.
- TN đứng ở cuối câu mới có thể tách thành câu riêng.
-> Gọi Hs đọc ghi nhớ.
*) Bài tập thêm: Nhận xét các trường hợp tách TN
thành câu riêng sau:
(1) Vì ốm mệt, Nam không ăn gì cả, đã hai ngày rồi.
→………………………………… Đã hai ngày rồi.
(2) Chị nói với tôi bằng chất giọng tâm tình.
→………………. Bằng chất giọng tâm tình.
G chốt: Câu (1) có 2 TN: vì ốm mệt, đã 2 ngày rồi.
Tách được vì: Nhấn mạnh thời gian Nam không ăn,
giúp câu gọn và rõ nghĩa hơn.
Câu (2) có 1 TN: bằng giọng chân tình. Không

-> TN2 được tách ra thành một
câu riêng để: nhấn mạnh ý của
TN

* Ghi nhớ 2:Sgk/47.


III. Luyện tập:
1. Bài 1/47: Nêu công dụng của
TN.
a. - kết hợp những bài này lại ->
TN cách thức
- ở loại bài thứ nhất
- ở loại bài thứ hai


4
nên tách vì sau khi tách câu khơng rõ nghĩa nữa.
Hoạt động 4 : Làm bài tập.(10 phút)
-HS đọc Bài tập 1trang 47.
-GV hướng dẫn HS làm.

-> TN nơi chốn
b.- Lần đầu tiên chập chững
bước đi
- lần đầu tiên tập bơi
- lần đầu tiên chơi bóng bàn.
- lúc còn học phổ thơng
-> TN chỉ thời gian
- về mơn hóa -> TN nơi chốn

GV giới thiệu tác giả đoạn trích

Louis Pasteur
(1822- 1895), nhà khoa học nổi tiếng
người Pháp.
G chốt: Tóm lại trong hai trường hợp trên TN vừa có

tác dụng bổ sung những thơng tin tình huống, vừa có
tác dụng liên kết các luận cứ trong mạch lập luận của
bài văn, giúp cho bài văn trở nên rõ ràng, dễ hiểu.
GV gọi HS đọc bài 2 – u cầu

=>Tác dụng: bổ sung những
thơng tin tình huống, vừa có tác
dụng liên kết các luận cứ trong
mạch lập luận của bài văn, vừa
giúp cho bài văn rõ ràng, dễ
hiểu.
2.Bài 2/47:
a. Năm 72. ->Tách TN có tác
dụng nhấn mạnh tới thời điểm hi
sinh của nhân vật được nói đến
trong câu đứng trước.
b. Trong lúc tiếng đờn vẫn khắc
khoải vẳng lên những tiếng đờn
li biệt, bồn chồn.->Nhấn mạnh
âm thanh tiếng đờn.

a) Năm 72. → nhấn mạnh đến thời điểm hy sinh của
nhân vật được nói đến trong câu trước đó.
b) Trong lúc tiếng đờn vẫn khắc khoải vẳng lên những
chữ đờn li biệt, bồn chồn. → Trước hết có tác dụng làm
nổi bật thơng tin ở nồng cốt câu (Bốn người lính đều 3. Bài 3: viết đoạn( GV hướng
cúi đầu,tóc xỗ gối.). Nếu khơng tách TN ra thành câu dẫn về nhà làm)
riêng, thơng tin ở nồng cốt có thể bị thơng tin ở TN lấn
át (bởi vì ở vị trí cuối câu, TN có ưu thế được nhấn
mạnh về thơng tin). Sau nữa, việc tách câu như vậy còn

có tác dụng nhấn mạnh sự tương đồng của thơng tin
mà TN biểu thị so với thơng tin ở nồng cốt câu.
GV gọi HS đọc bài 3 – u cầu
Đoạn văn tham khảo
Người Việt Nam ta ln tự hào với tiếng nói của mình.
Từ xưa đến nay, tiếng Việt đã vun đắp, bồi dưỡng trí
tuệ, tâm hồn để người Việt có tiếng nói hay và đẹp. Vì
niềm tự hào ấy, mỗi người dân Việt dù ở nơi đâu vẫn
khơng qn nguồn cội của mình.
Một số câu tham khảo để viết đoạn


5

Trên dòng sơng, chiếc thuyền câu lững lờ trơi.

Mùa xn, mai vàng đua nhau khoe sắc.

Sáng sớm, đàn chim đón chào bình minh.

Vào mùa đơng, tuyết phủ trắng rừng cây.
4 .Tổng kết(Củng cố , rút gọn kiến thức)(5 phút)
-Nêu công dụng của trạng ngữ ? Tại sao lại tách trạng ngữ thành
câu riêng ?
->Nhấn mạnh ý nghóa của trạng ngữ ;Tạo nhòp điệu cho câu
văn. ;Có giá trò tu từ.
-GV gọi 5 HS mang vở lên chấm điểm
5. Hướng dẫn học tập( Hướng dẫn HS tự học ở nhà)(2 phút)
* Đối với bài học ở tiết học này : Học ghi nhớ SGK , xem lại các bài tập SGK
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo

- Chuẩn bò bài: “Kiểm tra TV ”
+ Học lại tất cả các bài TV
+ Xem lại các bài tập SGK
V. PHỤ LỤC : các ví dụ có liên quan