18/08/2016

Kỹ thuật lập trình

Tuần 1 - Tổng quan về KTLT
Giáo viên: Hà Đại Dương


18/08/2016

1

A bit about me
• Hà Đại Dương, Phịng LV: 1901, tịa nhà S1
• Mail:
• Quan tâm về:
– Thị giác máy (Computer Vision): Kết hợp với trang
bị vũ khí như MBT03, Hiệu chỉnh súng; Phát hiện
cháy (Vision-based Fire Detection) …
– Hệ thông tin quản lý (Management Information
System): Hệ quản lý đào tạo; Hệ thống quản lý bảo
hiểm xã hội …
18/08/2016

2

1


18/08/2016

Nội dung
1. Giới thiệu chung





Mục đích, u cầu
Nội dung mơn học
Tài liệu học tập, tham khảo
Kiểm tra đánh giá

2. Bài tốn và việc giải bài tốn trên máy tính
 Bài tốn
 Phương pháp giải bài tốn trên máy tính
 Cấu trúc dữ liệu và giải thuật
18/08/2016

3

Nội dung
 Chương trình phần mềm

3. Cơng cụ lập trình
 Ngơn ngữ lập trình
 Microsoft Visual studio

4. Ngơn ngữ lập trình C/C++
 Những khái niệm cơ bản
 Chương trình AB


5. Bài tập
18/08/2016

4

2


18/08/2016

Giới thiệu chung

18/08/2016

5

Mục đích
• Kiến thức:
– Trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về phân
tích bài tốn, cách thức lập trình giải bài tốn;
– Mơ tả về cấu trúc dữ liệu, các cấu trúc lệnh trong
lập trình để giải bài tốn.

• Kỹ năng:
– Sử dụng thành thạo cơng cụ lập trình C
– Biết gỡ rối chương trình.
18/08/2016

6


3


18/08/2016

u cầu
• Có hiểu biết cơ bản về cấu trúc máy tính;
• Có hiểu biết cơ bản về hệ điều hành;
• Biết sử dụng các phần mềm hệ thống trong
việc quản lý tài nguyên, sao chép/copy dữ
liệu;
• Biết sử dụng các phần mền ứng dụng như
công cụ soạn thảo văn bản, truy cập internet,
web.
• Nghe giảng và làm bài tập
18/08/2016

7

Nội dung mơn học
1. Tổng quan
– Ngơn ngữ lập trình C: mô tả dữ liệu đơn giản …

2.
3.
4.
5.
6.


Cấu trúc điều kiểm: Chọn, lặp
Cấu trúc dữ liệu: Mảng, Xâu, Con trỏ, Tệp …
Tổ chức chương trình: Hàm
Cấu trúc dữ liệu nâng cao: Danh sách, stack …
Một số thuật tốn: Sắp xếp, Tìm kiếm …

18/08/2016

8

4


18/08/2016

Tài liệu học tập
• Slides bài bảng
• Hà Đại Dương, Nguyễn Mậu Uyên, Tập Bài
giảng Lập trình cơ bản, HVKTQS 2010;
• Trần Đức Hun, Phương pháp giải các bài
tốn trong tin học, Nhà xuất bản giáo dục
1997;
• Đào Thanh Tĩnh, Hà Đại Dương, Tin học đại
cương, Học viện KTQS, 2003;
18/08/2016

9

Tài liệu học tập
• Đỗ Xn Lơi, Cấu trúc dữ liệu và giải thuật,

NXB Giáo dục, 1997;
• Robert Sedgewick, Algorithns in C++, AddisonWesley 1992;
• Niklaus Wirth Bản dịch của Nguyễn Quốc
Cường, Cấu trúc dữ liệu + Giải thuật = Chương
trình, NXB KHKT, 2001;
• …
18/08/2016

10

5


18/08/2016

Kiểm tra đánh giá
• Chuyên cần: 10%
• Thường xuyên (Kiểm tra bài tập trong giờ BT
và TH): 20%
• Thi kết thúc mơn (vấn đáp): 70%

18/08/2016

11

Bài tốn và việc giải quyết bài
tốn trên máy tính

18/08/2016


12

6


18/08/2016

Bài tốn (thực tế)
• Đơn giản:
– Giải phương trình bậc 2 (quá quen)
– Tính tiền điện, tính thuế thu nhập cá nhân (???)
– Đổi số tiến dạng số -> Chữ (???)
–…

• Phức tạp:
– Kiểm sốt giáo thơng
– Chương trình quản lý sinh viên
–…
18/08/2016

13

Bài tốn (thực tế)
• Khái qt chung:

A => B
• Trong đó:
– Dữ liệu vào: A
– Kết quả ra: B
– Biến đổi: => từ đầu vào A thành kết quả ra B


18/08/2016

14

7


18/08/2016

Bài tốn (thực tế)
• Khái qt chung:

A => B
• Ví dụ: Giải phương trình bậc 2: ax2+bx+c=0
– Dữ liệu vào: A - Các hệ số a, b, c và ???
– Kết quả ra: B - Nghiệm x1, x2 và ???
– Biến đổi: => từ đầu vào A thành kết quả ra B: Tính
 = b2-4ac, tùy thuộc vào  để tính nghiệm …
18/08/2016

15

Bài tốn (thực tế)
• Khái qt chung:

A => B
• Ví dụ: Kiểm sốt giáo thơng: Các xe vi phạm …
– Dữ liệu vào: A - Hình ảnh thu được từ camera …
– Kết quả ra: B - Xe đi đúng, xe vượt đèn đỏ …

– Biến đổi: => từ đầu vào A thành kết quả ra B:

18/08/2016

16

8


18/08/2016

Phương pháp giải BT trên MT
Bài toán thực tế
1. Cụ thể hóa các u cầu của bài tốn
2. Mơ tả dữ liệu: Xác định dữ liệu dùng cho BT
3. Mô tả cách thức xử lý: Xác định các bước xử
lý (thuật tốn)
4. Soạn thảo chương trình và kiểm tra.
5. Biên dịch
Chương trình trên máy tính
18/08/2016

17

Cụ thể hóa bài tốn
A => B
• Bài tốn thực tế
• Bài tốn (sẽ giải quyết) trên máy tính
A’  B’
• Có thể: A’  A , A’  A, B’  B , B’  B

• Khó khăn:
– Thơng tin về A, B thường khơng rõ ràng và không
đầy đủ;
– Thông báo về điều kiện đặt ra cho cách giải (=>)
thường không được nêu ra một cách minh bạch
18/08/2016

18

9


18/08/2016

Mơ tả A’, B’
• A’ dữ liệu vào (Input):
– Đơn giản: Số nguyên, số thực, ký tự
– Phức tạp: Mảng, xâu ký tự, bản ghi

• B’ kết quả ra (Output):
– Giá trị cụ thể
– Kết luận khác …

A’, B’: Dữ liệu (Cấu trúc dữ liệu)
18/08/2016

19

Mơ tả 
• Cách thức xử lý : Thuật tốn (giải thuật)

• Thuật tốn: Các chỉ dẫn rõ ràng để 1 máy
(tính), hoặc 1 người có thể thực hiện được để
từ dữ liệu vào A’ đưa ra được kết quả B’.
• Tính chất:
– Chính xác
– Rõ ràng
– Khách quan
– Kết thúc …
18/08/2016

20

10


18/08/2016

Ví dụ
• Giải phương trình bậc 2: ax2 + bx + c = 0
– Thuật tốn:
• Bước 1: Tính Delta D
• Bước 2: Nếu D<0 -> Vơ nghiệm
• Bước 3: Ngược lại (D<0),
– Bước 3.1: Nếu D = 0: Có nghiệm kép
– Bước 3.2: Ngược lại: Có 2 nghiệm phân biệt

• Tìm số lớn nhất trong ba số a, b, c: T.Tốn ???
• Nấu cơm: Thuật tốn ???
18/08/2016


21

Trình tự logic của thuật tốn
• Thuật tốn được thiết kế dựa trên ba cấu trúc
logic về thứ tự thực hiện câu lệnh sau đây:
– Tuần tự (Sequential): Các công việc (lệnh) được
thực hiện một cách tuần tự, công việc này nối tiếp
công việc kia (từ trên xuống dưới).
– Lựa chọn (Selection) : Lựa chọn một công việc (lệnh)
để thực hiện căn cứ vào một điều kiện nào đó.
– Lặp (Repeating): Thực hiện lặp lại một công việc
(lệnh) không hoặc nhiều lần căn cứ vào một điều
kiện nào đó.
18/08/2016

22

11


18/08/2016

Biểu diễn thuật tốn
• Bằng ngơn ngữ tự nhiên. Ví dụ thuật tốn giải
phương trình ax+b=0.
– Bước 1: Nhận giá trị của các tham số a, b
– Bước 2: Xét giá trị của a xem có bằng 0 hay khơng?
Nếu a=0 thì làm Bước 3, nếu a  0 thì làm Bước 4.
– Bước 3: (a=0) Nếu b=0 thì ta kết luận phương trình
vơ số nghiệm, nếu b  0 thì ta kết luận phương

trình vơ nghiệm.
– Bước 4: (a  0) Ta kết luận phương trình có nghiệm
x=-b/a
18/08/2016

23

Biểu diễn bằng sơ đồ khối
• Ví dụ: So sánh 2 số

18/08/2016

24

12


18/08/2016

18/08/2016

25

Sử dụng giả mã (Pseudocode)
• Dùng ngơn ngữ tự nhiên kết hợp với 1 ngơn
ngữ lập trình nào đó (C, Pascal ..).
Vào: a,b,c
• Ví dụ:
Ra: Kết luận về nghiệm
BEGIN

Delta: = b*b – 4*a*c;
Giải pt bậc 2:
If Delta=0 Then
Phương trình có nghiệm kép x=-b/(2*a);
else
begin
if Delta<0 then
Phương trình Vơ nghiệm
Else
Begin
Phương trình có 2 nghiệm
x1=(-b+sqrt(Delte))/(2*a)
x2=(-b+sqrt(Delte))/(2*a)
end
end
18/08/2016

END.

26

13


18/08/2016

Cấu trúc dữ liệu và Thuật toán
Was born in Winterthur, Switzerland, in 1934
Professor of Informatics at ETH Zürich in 1968
Chief designer of the programming languages

Euler, Algol W, Pascal
He received the ACM Turing Award for the
development of these languages and in 1994

Niklaus Emil Wirth
In 1975 he wrte the book "Algorithms + Data Structures =
Programs", which gained wide recognition and is still
useful today.

Thuật tốn + Cấu trúc dữ liệu = Chương trình
18/08/2016

27

Chương trình (phần mềm)
• Chương trình (nguồn):
– Là một thể hiện Cấu trúc dữ liệu và Thuật toán
nhằm thực hiện một cơng việc nào đó trên 1 ngơn
ngữ lập trình.
– Là 1 dãy các chỉ lệnh nhằm thực hiện 1 công việc.

• Phần mềm:
– Chương trình nguồn được biên dịch => Phần mềm.

• Ví dụ: Sử dụng Visual Studio viết chương trình
giải pt bậc 2, biên dịch thành file dạng EXE.
18/08/2016

28


14


18/08/2016

Cơng cụ lập trình

18/08/2016

29

Ngơn ngữ lập trình
• Ngơn ngữ lập trình (Programming language)
– Ngơn ngữ dùng để viết chương trình cho
máy tính.
– Được thiết kế với 1 mục đích nào đó
– Có nhiều ngơn ngữ lập trình đã được phát minh
ra và sử dụng:
•
•
•
18/08/2016

Pascal, C
Java, PHP,
…
30

15



18/08/2016

Cơng cụ lập trình
• Là mơi trường tích hợp (IDE - Integrated
development environment), cho phép:
– Soạn thảo văn bản chương trình = ngơn ngữ LT nào đó.
– Kiểm tra lỗi cú pháp, kiểm tra lỗi logic (debug)
– Biên dịch chương trình nguồn (source) thành chương trình
thực thi được trên máy tính (executable program)

• Một số cơng cụ: điểm hình
– Microsoft Visual Studio
– Eclipse (), NetBeans
– QT, …
18/08/2016

31

Microsoft Visual studio
• Cho phép với nhiều ngôn ngữ:
– C, C++, C#
– Visual Basic
– ASP …

• Có đủ các tính năng:
– Soạn thảo văn bản chương trình
– Kiểm tra lỗi, debug, biên dịch …

• Được dùng tương đối phổ biến

18/08/2016

32

16


18/08/2016

Ngơn ngữ lập trình C/C++

18/08/2016

33

18/08/2016

34

17


18/08/2016

The C programming language
• Là một ngơn ngữ mệnh lệnh
• Phát triển từ đầu thập niên 1970 bởi Dennis
Ritchie để dùng trong hệ điều hành UNIX.
• Từ đó, ngơn ngữ này đã lan rộng ra nhiều hệ điều
hành khác và trở thành một những ngơn ngữ phổ

dụng nhất.
• C là ngơn ngữ rất có hiệu quả và được ưa
chuộng nhất để viết các phần mềm hệ thống.
• Cũng được dùng cho việc viết các ứng dụng.
• C cũng thường được dùng làm phương tiện giảng
dạy trong khoa học máy tính
18/08/2016

35

Ví dụ
• Chương trình “Hello World”

18/08/2016

36

18


18/08/2016

Bộ ký tự (Characters)
•
•
•
•
•
•


26 chữ cái latinh HOA A,B,C...Z
26 chữ cái latinh thường a,b,c ...z
10 chữ số thập phân 0,1,2...9
Các ký hiệu toán học: +, -, *, /, =, <, >, (, )
Các ký hiệu đặc biệt: :. , ; " ' _ @ # $ ! ^ [ ] { } ...
Dấu cách (space bar)
C phân biệt chữ HOA và chữ thường, Aa

18/08/2016

37

Từ khóa (Keyword)
• Là các từ dành riêng (reserved words) của C
với mục đích đã được xác định trước.
• Các từ khóa cơ bản

18/08/2016

38

19


18/08/2016

Tên (Identifier)
• Dùng để định danh (đặt tên) cho các thành
phần của chương trình: Biến, Hàm, Hằng …
• Tên là một dãy các kí tự gồm các chữ cái [a-z, AZ, 0-9] và gạch nối “_”


• Lưu ý:
– Tên khơng đuợc chứa kí tự trống,
– Tên khơng được bắt đầu bằng một chữ số,
– Tên không được trùng với từ khóa
• Nên đặt các tên gợi nhớ, có ý nghĩa, khơng q
dài.
18/08/2016

39

Kiểu dữ liệu cơ bản (Data Types)
• Fundamental Types of the C/C++ Language
– Kiểu nguyên (Integral)
– Kiểu thực (Floating point)
Tham khảo:
/>
• Kích thước bộ nhớ, miền giá trị của các kiểu dữ
liệu. Tham khảo:
/>
18/08/2016

40

20


18/08/2016

/>

18/08/2016

41

/>
18/08/2016

42

21


18/08/2016

/>
18/08/2016

43

/>
18/08/2016

44

22


18/08/2016

Câu lệnh (Statement)

• Lệnh đơn
– Thực hiện 1 cơng việc nào đó, kết thúc bằng dấu ;

• Khối lệnh
– Các lệnh nằm giữa cặp dấu {}

• Lệnh điều khiển
– Lựa chọn: if , switch
– Lặp: for, while, do .. while

18/08/2016

45

Biến (Variable)
• Dùng để mơ tả dữ liệu trong chương trình.
• Có thể thay đổi giá trị trong khi chương trình
đang chạy.
• Khai báo biến:
– Cú pháp (Syntax):
Kiểu_dữ_liệu Tên_biến (, …);
– Ví dụ:
int a, b, c;
char ch;
18/08/2016

46

23



18/08/2016

Hằng (Constant)
• Dùng để mơ tả dữ liệu trong chương trình.
• Khơng thể thay đổi giá trị trong khi chương
trình đang chạy.
• Khai báo biến:
– Cú pháp (Syntax):
const Kiểu_dữ_liệu Tên_hằng = Giá trị;
– Ví dụ:
const float Pi = 3.14;
18/08/2016

47

Chú thích (Comment)
• Dùng để ghi nhớ, diễn giải vấn đề gì đó trong
văn bản chương trình mà khơng ảnh hưởng
đến chương trình.
• Chú thích dịng: sau dấu //
– Ví dụ: const int Pi = 3.14; //Khai báo hằng

• Chú thích đoạn: giữa cấp /* và */ (cho phép
viết chú thích trên nhiều dịng)
– Ví dụ: /* Đoạn chương trình tính
nghiệm phương trình bậc 2 */
18/08/2016

48


24


18/08/2016

Nhập dữ liệu
• Nhập dữ liệu từ bàn phím.
• Hàm scanf() (stdio.h)
– Cú pháp:
scanf(“chuỗi định dạng”, danh sách địa chỉ biến);
Ví dụ:
scanf(“%d %d”, &a, &b);

• Hàm scanf() hoạt động thế nào???
• Có thể dùng các hàm nhập khác
18/08/2016

49

Xuất dữ liệu
• Xuất dữ liệu ra màn hình.
• Hàm printf() (stdio.h):
– Cú pháp:
printf(“chuỗi hiển thị và định dạng”, DS biểu thức);
Ví dụ:
printf(“Tong %d + %d = %d”, a, b, a+b);

• Hàm printf() hoạt động thế nào???
• Có thể dùng các hàm xuất khác

18/08/2016

50

25