1
VẤN ĐỀ TÔN GIÁO
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY
DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Chương X
2
I. BẢN CHẤT, NGUỒN GỐC
VÀ TÍNH CHẤT CỦA TÔN GIÁO
II. VẤN ĐỀ TÔN GIÁO TRONG THỜI KỲ
QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
III. VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ
CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG,
NHÀ NƯỚC TA HIỆN NAY
Nội dung:
Nội dung:
3
3
I. BẢN CHẤT, NGUỒN GỐC
VÀ TÍNH CHẤT CỦA TÔN GIÁO
1. Bản chất và nguồn gốc của
tôn giáo
2. Tính chất của tôn giáo
4
I. BẢN CHẤT, NGUỒN GỐC VÀ TÍNH
CHẤT CỦA TÔN GIÁO
-


Tôn giáo là hệ thống những quan niệm tín
Tôn giáo là hệ thống những quan niệm tín
ngưỡng

ngưỡng
sùng bái một hay nhiều vị thần
sùng bái một hay nhiều vị thần
linh
linh
nào đó và
nào đó và
những nghi lễ
những nghi lễ
thể hiện sự
thể hiện sự
sùng bái ấy.
sùng bái ấy.
1. Bản chất và nguồn gốc của tôn giáo
a. Bản chất của tôn giáo:
a. Bản chất của tôn giáo:
5

Chủ nghĩa duy tâm:
-


Thừa nhận có tôn giáo, thượng đế sáng tạo
Thừa nhận có tôn giáo, thượng đế sáng tạo
ra tôn giáo.
ra tôn giáo.
-


Tôn giáo ra đời cùng với con người và tồn

Tôn giáo ra đời cùng với con người và tồn
tại cùng con người.
tại cùng con người.




Khẳng định tôn giáo là một phạm trù vĩnh
Khẳng định tôn giáo là một phạm trù vĩnh
viễn.
viễn.
Trong lịch sử, có những quan niệm khác
Trong lịch sử, có những quan niệm khác
nhau về tôn giáo:
nhau về tôn giáo:
6

Chủ nghĩa duy vật trước Mác:
-


Tôn giáo là
Tôn giáo là


sự phản ánh sai lệnh, lộn ngược
sự phản ánh sai lệnh, lộn ngược


hiện thực khách quan.

hiện thực khách quan.
-
-
Phản ánh sai lệnh do
Phản ánh sai lệnh do
nhận thức
nhận thức
của con
của con
người còn
người còn
hạn hẹp, ngu dốt
hạn hẹp, ngu dốt
.
.




Tiến bộ: thừa nhận TG là
Tiến bộ: thừa nhận TG là
hình thái ý thức
hình thái ý thức
xã hội
xã hội
, mặc dù các nhà DV trước Mác chỉ
, mặc dù các nhà DV trước Mác chỉ
mới dùng khái niệm “
mới dùng khái niệm “
sự phản ánh

sự phản ánh
”. Song
”. Song
chưa chỉ rõ bản chất của TG là gì.
chưa chỉ rõ bản chất của TG là gì.
Trong lịch sử, có những quan niệm khác nhau
Trong lịch sử, có những quan niệm khác nhau
về tôn giáo:
về tôn giáo:
7

Chủ nghĩa Mác - Lênin:
- Tín ngưỡng, TG là
- Tín ngưỡng, TG là
một hình thái ý thức xã
một hình thái ý thức xã
hội phản ánh tồn tại xã hội
hội phản ánh tồn tại xã hội
, phản ánh một
, phản ánh một
cách
cách
hoang đường
hoang đường
,
,
hư ảo
hư ảo
hiện thực khách
hiện thực khách

quan.
quan.
Trong lịch sử, có những quan niệm khác nhau
Trong lịch sử, có những quan niệm khác nhau
về tôn giáo:
về tôn giáo:
- Con người sáng tạo ra tôn giáo.
- Con người sáng tạo ra tôn giáo.
- Phạm vi phản ánh của tôn giáo: tự nhiên và
- Phạm vi phản ánh của tôn giáo: tự nhiên và
xã hội.
xã hội.
- Tôn giáo là một
- Tôn giáo là một


phạm trù lịch sử
phạm trù lịch sử
.
.
8
-
- Thể hiện mối quan hệ giữa con người với
con người, con người với tự nhiên  Xét cho
cùng thì tôn giáo là một hiện tượng xã hội,
phản ánh sự bất lực, bế tắc của con người
trước tự nhiên và xã hội.

Chủ nghĩa Mác - Lênin:
Trong lịch sử, có những quan niệm khác nhau

Trong lịch sử, có những quan niệm khác nhau
về tôn giáo:
về tôn giáo:
9
“
“
Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là
Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là
sự
sự
phản ánh hư ảo vào trong đầu óc của con
phản ánh hư ảo vào trong đầu óc của con
người
người
- của những lực lượng ở bên ngoài
- của những lực lượng ở bên ngoài
chi phối cuộc sống hằng ngày của họ; chỉ
chi phối cuộc sống hằng ngày của họ; chỉ
là sự phản ánh trong đó
là sự phản ánh trong đó
những lực lượng ở
những lực lượng ở
trần thế đã mang hình thức những lực
trần thế đã mang hình thức những lực
lượng siêu trần thế
lượng siêu trần thế
”.
”.
Ph.Ăngghen:
Ph.Ăngghen:

10
Phân biệt: Tôn giáo, tín ngưỡng
và mê tín dị đoan



Tín ngưỡng:
Tín ngưỡng:
niềm tin, sự ngưỡng mộ của
niềm tin, sự ngưỡng mộ của
con người vào một hiện tượng, một đấng siêu
con người vào một hiện tượng, một đấng siêu
nhiên, thần bí nào đó.
nhiên, thần bí nào đó.
Tín ngưỡng là yếu tố cơ bản
Tín ngưỡng là yếu tố cơ bản


hình
hình
thành tôn giáo và mê tín dị đoan.
thành tôn giáo và mê tín dị đoan.



Mê tín dị đoan:
Mê tín dị đoan:


là một hiện tượng xã hội

là một hiện tượng xã hội
tiêu cực. Con người quá tin vào những lực
tiêu cực. Con người quá tin vào những lực
lượng siêu nhiên, thần bí
lượng siêu nhiên, thần bí


dẫn đến mê muội,
dẫn đến mê muội,
mất lý trí - cuồng tín.
mất lý trí - cuồng tín.
11
Ảnh: Cầu nguyện trước ngày thi đại học
tại Văn Miếu Quốc Tử Giám
12
Ảnh: Cầu nguyện trước ngày thi ĐH
tại Văn Miếu Quốc Tử Giám
13
Nhiều sĩ tử tin rằng, xoa đầu rùa
tại Văn Miếu sẽ giúp thi đỗ đại học
14
+ Hệ thống lý luận: giáo lý, giáo luật, giáo lễ
+ Hệ thống lý luận: giáo lý, giáo luật, giáo lễ
và một đấng tối cao.
và một đấng tối cao.
+ Hệ thống tổ chức: nhà thờ, thánh thất,
+ Hệ thống tổ chức: nhà thờ, thánh thất,
miếu… các chức sắc TG.
miếu… các chức sắc TG.
+ Hệ thống tín đồ: số lượng tín đồ.

+ Hệ thống tín đồ: số lượng tín đồ.

Tôn giáo:
Phân biệt: Tôn giáo, tín ngưỡng
và mê tín dị đoan
15


- Về thế giới quan: TGQ duy vật mácxít và
- Về thế giới quan: TGQ duy vật mácxít và
TGQ tôn giáo đối lập nhau.
TGQ tôn giáo đối lập nhau.


- Tuy nhiên, TG cũng chứa đựng một số giá
- Tuy nhiên, TG cũng chứa đựng một số giá
trị văn hóa, phù hợp với đạo đức, đạo lý của
trị văn hóa, phù hợp với đạo đức, đạo lý của
xã hội.
xã hội.
1. Bản chất và nguồn gốc của tôn giáo
a. Bản chất của tôn giáo:
16

Nguồn gốc kinh tế - xã hội:

Trong xã hội nguyên thủy
b. Nguồn gốc của tôn giáo
- Do LLSX thấp kém, con người không giải
- Do LLSX thấp kém, con người không giải

thích được những hiện tượng tự phát của tự
thích được những hiện tượng tự phát của tự
nhiên.
nhiên.
- Họ gán cho tự nhiên sức mạnh thần bí, siêu
- Họ gán cho tự nhiên sức mạnh thần bí, siêu
nhiên
nhiên




Đó là hình thức tồn tại đầu tiên của
Đó là hình thức tồn tại đầu tiên của
tôn giáo.
tôn giáo.
1. Bản chất và nguồn gốc của tôn giáo
17
Tôn giáo nguyên thủy
18

Khi xã hội xuất hiện giai cấp đối kháng:
Sự bất lực trước sức mạnh tự phát trước các
Sự bất lực trước sức mạnh tự phát trước các
quy luật của xã hội.
quy luật của xã hội.

Nguồn gốc kinh tế - xã hội:
b. Nguồn gốc của tôn giáo
19

“
“
Lấy dao đồng cắt mũi, xẻo tai,
Lấy dao đồng cắt mũi, xẻo tai,


Chặt tay chân rồi băm thành mảnh nhỏ,
Chặt tay chân rồi băm thành mảnh nhỏ,


Và vứt bừa cho chó
Và vứt bừa cho chó


đói
đói
…”.
…”.




Một nô lệ nữ có giá bằng 4 đến 20 con bò.
Một nô lệ nữ có giá bằng 4 đến 20 con bò.


Ví dụ: Trong sử thi
Ví dụ: Trong sử thi
Ôđixê, phản ánh nô lệ chịu
Ôđixê, phản ánh nô lệ chịu

những hình phạt dã man:
những hình phạt dã man:
20


Thời đế quốc La Mã trị vì, nô lệ bị trừng phạt
Thời đế quốc La Mã trị vì, nô lệ bị trừng phạt
bằng nhiều hình phạt như:
bằng nhiều hình phạt như:
giam cầm dưới hầm
giam cầm dưới hầm
tối, bị tùng xẻo, bị đóng đinh chân tay trên giá
tối, bị tùng xẻo, bị đóng đinh chân tay trên giá
chữ thập…
chữ thập…
21
Chúa Jesus
Ví dụ: La Mã cổ đại
Ví dụ: La Mã cổ đại


Cuộc đấu tranh của nô lệ và
Cuộc đấu tranh của nô lệ và
dân nghèo đều bị thất bại. Từ
dân nghèo đều bị thất bại. Từ
sự thất vọng cuộc sống hiện
sự thất vọng cuộc sống hiện
thực, những người bị bóc lột tìm
thực, những người bị bóc lột tìm
đến hạnh phúc trong cuộc sống

đến hạnh phúc trong cuộc sống
ảo tưởng. Đạo Cơ đốc, một tôn
ảo tưởng. Đạo Cơ đốc, một tôn
giáo mới ra đời, do chúa Jesus
giáo mới ra đời, do chúa Jesus
Christ sáng lập tại Jerusalam
Christ sáng lập tại Jerusalam
trên đất Do Thái, Palestine.
trên đất Do Thái, Palestine.
22
Giang sơn ngàn năm của Chúa
Giang sơn ngàn năm của Chúa
C
C
uộc đời trần thế đầy tội ác nhưng
uộc đời trần thế đầy tội ác nhưng
con người có hy vọng được cứu
con người có hy vọng được cứu
vớt. Chúa sẽ là người phán quyết
vớt. Chúa sẽ là người phán quyết
và những tín đồ Đạo Cơ đốc sẽ
và những tín đồ Đạo Cơ đốc sẽ
sống sung sướng trong vương quốc
sống sung sướng trong vương quốc
của Chúa.
của Chúa.
Tất cả mọi con người
Tất cả mọi con người
bình đẳng với nhau trước Chúa lòng
bình đẳng với nhau trước Chúa lòng

lành bác ái, từ bi vô hạn…
lành bác ái, từ bi vô hạn…


(Trích Kinh Cựu ước)
(Trích Kinh Cựu ước)
23
24
Sự bần cùng về kinh tế
Sự bần cùng về kinh tế
25
Sự bần cùng về kinh tế
Sự bần cùng về kinh tế