Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA THÔNG TIN – THƯ VIỆN
------------

ĐINH THỊ THU HIỀN

CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN VỐN TÀI LIỆU
TẠI THƯ VIỆN QUÂN ĐỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH: THÔNG TIN – THƯ VIỆN
Hệ đào tạo: Chính quy
Khóa học : QH - 2009 - X

HÀ NỘI - 2013

K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA THÔNG TIN – THƯ VIỆN

------------

ĐINH THỊ THU HIỀN

CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN VỐN TÀI LIỆU
TẠI THƯ VIỆN QUÂN ĐỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH: THÔNG TIN – THƯ VIỆN
Hệ đào tạo: Chính quy
Khóa học : QH - 2009 - X

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: Ths. Đồng Đức Hùng

HÀ NỘI - 2013
K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian nghiên cứu đề tài khóa luận, mặc dù đã rất cố gắng
song tôi còn gặp phải những khó khăn và bỡ ngỡ. Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi
xin chân thành cám ơn các thầy cô trong Khoa Thông tin - Thư viện Trường
Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban Giám
đốc và các cán bộ Thư viện Quân đội đã nhiệt tình quan tâm, hỗ trợ cho tôi
trong quá trình nghiên cứu đề tài.
Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn tới ThS. Đồng Đức Hùng - giáo viên

hướng dẫn đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, giúp tôi
thực hiện và hoàn thành khóa luận này.
Với năng lực và trình độ còn hạn chế, khóa luận không tránh khỏi
những khiếm khuyết và thiếu sót. Vì vậy, tôi rất mong được sự quan tâm, góp
ý của các thầy cô và các bạn để niên luận này được hoàn chỉnh hơn.
Hà Nội, ngày tháng năm 2013
Sinh viên

Đinh Thị Thu Hiền

K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC HÌNH......................................................................................5
1.Tính cấp thiết của đề tài..........................................................................................1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1. CD – ROM

Compact Disk - ReadOnly Memory (Bộ nhớ chỉ đọc)

2. CNTT

Công nghệ thông tin


3. CSDL

Cơ sở dữ liệu

4. LAN

Local Area Network (Mạng nội bộ)

5. NDT

Người dùng tin

6. TT / TL

Thông tin / tài liệu

7. TT - TV

Thông tin - Thư viện

8. TVQĐ

Thư viện Quân đội

9. VTL

Vốn tài liệu

K54 Thông Tin Thư Viện



Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

DANH MỤC CÁC HÌNH
THỨ TỰ

TÊN

TRANG

Hình 1

Sơ đồ cơ cấu tổ chức Thư viện Quân đội

10

Hình 2

Sơ đồ minh họa kho tài liệu tại thư viện

24

Hình 3

Quân đội
Sơ đồ minh họa vốn tài liệu tại thư viện

25


Hình 4

Quân đội
Các loại báo, tạp chí bổ sung tại thư viện

36

Hình 5

năm 2010 – 2012
Số lượng các loại báo, tạp chí ngoại văn

37

bổ sung năm 2012
Hình 6

Số lượng sách nộp lưu chiểu từ năm 2010

42

– 2012

DANH MỤC BẢNG BIỂU
THỨ TỰ

TÊN

TRANG


Bảng 1

Cơ cấu thành phần nội dung vốn tài liệu

32

Bảng 2

Số lượng sách quốc văn bổ sung từ năm

34

Bảng 3

2010 – 2012
Số lượng sách ngoại văn bổ sung từ năm

35

K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

2010 – 2012

K54 Thông Tin Thư Viện

Đinh Thị Thu Hiền



Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, nhân loại đang bước sang một kỷ nguyên mới - kỉ nguyên
của nền kinh tế tri thức. Hội nhập và giao lưu quốc tế đã trở thành một xu thế
chung của nhân loại, gắn kết các quốc gia trên thế giới lại với nhau. Vì vậy,
đây cũng chính là những thời cơ và thách thức đặt ra cho Việt Nam trước xu
thế phát triển chung của thế giới.
Để thực hiện mục tiêu tiếp thu và vận dụng một cách sáng tạo những
thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, Đảng và Nhà nước ta đã
và đang thực hiện các chính sách quan trọng tạo ra những thế mạnh trong
từng ngành, trong đó ngành Thông tin - Thư viện (TT – TV) đóng vai trò
không thể thiếu trong sự nghiệp phát triển đất nước. Đóng vai trò chuyển
giao, cung cấp thông tin đến bạn đọc, việc thúc đẩy quá trình thông tin hóa xã
hội gắn liền với cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã đặt ra cho mỗi cơ
quan thông tin – thư viện sứ mệnh tìm kiếm, bổ sung, thu thập, lưu trữ những
nguồn tài liệu có giá trị, đầy đủ và kịp thời.
Ngày nay, tiềm năng của một cơ quan thông tin – thư viện không chỉ
được đánh giá bằng số lượng nguồn tài liệu hiện có mà còn được thể hiện qua
năng lực đáp ứng nhu cầu tin của bạn đọc trên cơ sở huy động kịp thời các
nguồn lực thông tin của thư viện. Vì vậy, để đáp ứng được nhu cầu đó, Thư
viện Quân đội (TVQĐ) trong suốt những năm qua đã có sự định hướng xây
dựng và phát triển sự nghiệp thư viện đúng đắn với việc đề ra những phương
hướng phát triển vốn tài liệu và hợp tác, chia sẻ nguồn lực thông tin, đồng
thời áp dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong các khâu thu thập, xử lý, cung

cấp thông tin đến với người dùng tin một cách chính xác, đầy đủ, nhanh
chóng và kịp thời nhất.
Với tư cách là cơ quan văn hóa, giáo dục và thông tin khoa học của
quân đội, vừa mang tính khoa học tổng hợp, vừa mang tính khoa học chuyên
1 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

ngành, TVQĐ là thư viện trung tâm đầu ngành của hệ thống thư viện trong
quân đội. Không chỉ là một cơ quan phục vụ, tàng trữ sách báo mà thư viện
còn đóng vai trò là một cơ quan nghiên cứu khoa học có trách nhiệm quản lí,
xây dựng phương hướng, giải pháp cho toàn bộ hệ thống thư viện trong quân
đội. Vì vậy, phát triển vốn tài liệu là công tác hết sức quan trọng trong nghiệp
vụ thư viện, ảnh hưởng trực tiếp sự nghiệp phát triển thư viện trong thời gian
tới và góp phần quan trọng tới việc ra các quyết định của cán bộ lãnh đạo thư
viện, hoạt động nghiên cứu khoa học, học tập, tìm hiểu của các cán bộ và
chiến sĩ trong toàn quân.
Xuất phát từ nhu cầu cấp thiết trên tôi chọn đề tài “Công tác phát triển
vốn tài liệu tại Thư viện Quân đội” làm đề tài khóa luận cho mình với mục
đích tìm hiểu thực trạng công tác phát triển vốn tài liệu tại TVQĐ, từ đó đưa
ra những phương hướng, giải pháp phát triển vốn tài liệu trong thời gian tới.
2. Tình hình nghiên cứu theo hướng đề tài
Trước đây, đã có nhiều đề tài viết về TVQĐ nhưng ở các góc độ nghiên
cứu khác nhau như: Công tác phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quân đội từ
những năm đầu thời kì đổi mới đến nay, Công tác thu thập xử lý và tổ chức
phục vụ tài liệu xám, Tìm hiểu chu trình đường đi của tài liệu, Tổ chức và
khai thác nguồn lực thông tin, Tìm hiểu công tác tuyên truyền, giới thiệu tài

liệu, Tìm hiểu hoạt động thông tin thư mục tại Thư viện Trung ương Quân
đội, Thư viện Quân đội với việc áp dụng phần mềm quản lý Thư viện số Dilib
Bookeye 3.4…
Nghiên cứu về công tác phát triển vốn tài liệu cũng như nguồn lực
thông tin tại TVQĐ đã có một số công trình nghiên cứu sau:
- Khóa luận “Tìm hiểu công tác phát triển nguồn tin tại Thư viện Trung
ương Quân đội” của Nguyễn Văn Hùng – K49, Đại học KHXH & NV, 2006.
- Khóa luận “Tìm hiểu nguồn lực thông tin tại Thư viện Quân đội –
Thực trạng và giải pháp” của tác giả Trần Minh Huệ, TVTWQĐ, 2006.
2 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

Hai đề tài trên đã đề cập đến vốn tài liệu tại TVQĐ nhưng ở góc độ
nghiên cứu rộng hơn và hiện tại, nguồn lực thông tin đã có nhiều sự thay đổi.
Vì vậy, cho đến thời điểm này, “Công tác phát triển vốn tài liệu tại Thư viện
Quân đội” là đề tài mới ở cấp độ khóa luận nghiên cứu về công tác phát triển
vốn tài liệu tại TVQĐ.
3. Mục đích nghiên cứu
Khảo sát thực trạng công tác phát triển vốn tài liệu (VTL) tại TVQĐ.
Trên cơ sở đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng công tác phát triển vốn tài liệu tại TVQĐ.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu và xem xét toàn bộ nội dung liên quan đến
công tác phát triển vốn tài liệu của thư viện.
b. Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Công tác phát triển vốn tài liệu của TVQĐ.
- Phạm vi về thời gian: Công tác phát triển vốn tài liệu của TVQĐ
trong giai đoạn hiện nay.
5. Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thu thập, thống kê số liệu
- Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu
6. Bố cục của khóa luận
Ngoài các phần: Mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục
các hình và bảng số liệu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của
khóa luận chia làm 3 chương:
- Chương 1: Giới thiệu khái quát Thư viện Quân đội và cơ sở lí luận
về công tác phát triển vốn tài liệu.
3 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

- Chương 2: Thực trạng công tác phát triển vốn tài liệu tại Thư viện
Quân đội.
- Chương 3: Nhận xét và một số giải pháp nâng cao chất lượng công
tác phát triển vốn tài liệu tại Thư viện Quân đội.

4 K54 Thông Tin Thư Viện



Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT THƯ VIỆN QUÂN ĐỘI VÀ
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN VỐN TÀI LIỆU
1.1. Giới thiệu khái quát Thư viện Quân đội
1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển
TVQĐ được thành lập ngày 15/11/1957, theo chỉ thị của Tổng Quân uỷ
mà trực tiếp là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục
Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.
TVQĐ lúc ra đời chỉ có một tủ sách với gần 500 cuốn và 3 cán bộ,
nhân viên, chưa có trụ sở, chỉ được bố trí một căn phòng nhỏ tại Câu lạc bộ
Quân đội ở sân vận động Cột Cờ (Số 14, đường Nguyễn Tri Phương, Ba
Đình, Hà Nội)
Từ đầu năm 1973, Bộ Quốc phòng đã quyết định dành toàn bộ khu nhà
số 83 Lý Nam Đế, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội làm trụ sở TVQĐ, sau khi hiệp
định Pari được kí kết. Ban Giám đốc thư viện đã đề ra chủ trương nhanh
chóng đưa thư viện trở thành một thư viện khoa học tổng hợp, trung tâm đầu
ngành của hệ thống thư viện toàn quân, không chỉ phục vụ công tác tuyên
truyền, nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho bộ đội mà còn chú trọng
phục vụ công tác nghiên cứu khoa học.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết: “Thư viện là công cụ cực kỳ quan
trọng để truyền bá tư tưởng, đường lối cũng như khoa học quân sự trong
đông đảo cán bộ và chiến sĩ của quân đội ta”. Vì vậy chúng ta phải “Xây
dựng Thư viện Quân đội thành một trong những trung tâm khoa học và văn
hoá quan trọng của quân đội ta”. [13]
Hệ thống thư viện toàn quân có vai trò hết sức quan trọng mà đứng đầu
là TVQĐ. Thực hiện theo chủ trương của Tổng cục Chính trị, TVQĐ đã và

đang có rất nhiều cố gắng trong công tác, đặc biệt đứng trước tình hình,
5 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

nhiệm vụ mới của đất nước, TVQĐ từng bước đổi mới hoạt động chuyên
môn, nghiệp vụ nhằm phục vụ tốt nhu cầu ngày càng đa dạng, phong phú của
bạn đọc, đặc biệt là truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước và Quân đội tới cán bộ, chiến sĩ
trong quân đội và nhân dân để góp phần xây dựng quân đội vững mạnh, chính
quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, góp phần giữ vững ổn định chính trị, phát
triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Thư viện không ngừng củng cố và phát triển để chỉ đạo các thư viện
đơn vị trong toàn quân bao gồm góp phần phục vụ công tác nghiên cứu, nâng
cao đời sống văn hóa, tinh thần cho bộ đội đơn vị, xây dựng quân đội ta vững
về chính trị, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Công
tác bổ sung sách báo tập trung trọng điểm là sách báo khoa học quân sự, phát
triển nguồn bổ sung sách báo, đặt quan hệ với nhiều thư viện, cơ quan thông
tin trong cả nước; nhận lưu chiểu xuất bản phẩm trong quân đội, trao đổi sách
báo với thư viện quân sự một số nước xã hội chủ nghĩa.
Việc đào tạo cán bộ, nhân viên ngày càng được coi trọng (đào tạo tiến
sĩ ở nước ngoài, đào tạo tại Học viện Chính trị - Quân sự; thường xuyên mở
các lớp tập huấn nghiệp vụ ngắn hạn cho cán bộ thư viện đơn vị). Hàng năm,
thư viện tổ chức hội nghị công tác thư viện, tổ chức biên soạn tài liệu đào tạo
nghiệp vụ, tài liệu hướng dẫn mô tả theo chuẩn quốc tế ISBD.
Hơn nửa thế kỷ qua, TVQĐ không ngừng lớn mạnh, phục vụ xây dựng
quân đội chính quy tinh nhuệ hiện đại, vừa hoạt động trong thời bình vừa hoạt

động trong thời chiến. TVQĐ đã có những bước tiến lớn về mọi mặt, từ thư
viện phổ thông trở thành thư viện khoa học tổng hợp về quân sự cấp Nhà
nước, thư viện trung tâm đầu ngành của hệ thống thư viện trong quân đội.

1.1.2. Chức năng và nhiệm vụ
6 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

1.1.2.1. Chức năng
Với vai trò là cơ quan văn hóa, giáo dục, một trung tâm thông tin khoa
học của quân đội, thư viện khoa học tổng hợp - chuyên ngành quân sự cấp
nhà nước, TVQĐ không chỉ là một cơ quan phục vụ, tàng trữ sách báo đơn
thuần mà là cơ quan nghiên cứu khoa học có trách nhiệm quản lí, xây dựng kế
hoạch, phương hướng giải pháp cho toàn bộ hệ thống thư viện trong quân đội.
Chính vì vậy, ngoài các chức năng chung, thư viện còn thực hiện các chức
năng đặc thù chuyên ngành như:
- Tham mưu cho thủ trưởng Tổng cục Chính trị và Bộ quốc phòng về
công tác thông tin – thư viện và hoạt động sách báo trong quân đội.
- Sưu tầm, bảo quản, tàng trữ lâu dài tài liệu, vật mang tin về quân sự
và có liên quan ở trong và ngoài nước.
- Bổ sung sách tập trung để cấp phát cho các thư viện đơn vị trong toàn
quân để góp phần nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ
trong toàn đội.
- Tổ chức khai thác và phục vụ chung vốn tài liệu nhằm truyền bá tri
thức, cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu nghiên cứu học tập, giái trí của cán
bộ, chiến sĩ trong quân đội và nhân dân góp phần nâng cao dân trí, đào tạo

nhân lực, bồi dưỡng anh tài, phát triển khoa học, công nghệ, kinh tế phục vụ
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
- Biên soạn và phát hành thông tin - thư mục về các nội dung có liên
quan đến quân sự, quốc phòng, an ninh để cung cấp thông tin và định hướng
đọc cho cán bộ, chiến sĩ trong quân đội.
- Hướng dẫn và kiểm tra nghiệp vụ, bồi dưỡng đào tạo cho cán bộ thư
viện trong toàn hệ thống; tổ chức nghiên cứu khoa học, tổng kết kinh nghiệm
giữa các thư viện trong quân đội và kết hợp với các thư viện trong nước và
quốc tế.
7 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

1.1.2.2. Nhiệm vụ
TVQĐ có các nhiệm vụ sau:
- Thu thập các loại hình tài liệu với các hình thức mua, trao đổi, nhận,
biếu tặng; lưu chiểu các xuất bản phẩm của các đơn vị trong toàn quân; Xử lí
kĩ thuật tài liệu, xây dựng bộ máy tra cứu thông tin; Tổ chức, sắp xếp, bảo
quản kho sách báo, tài liệu của thư viện.
- Biên soạn và phát hành các loại hình thông tin - thư mục, cung cấp
thông tin phục vụ lãnh đạo, chỉ huy các cấp và cán bộ, chiến sĩ trong quân đội.
- Tổ chức các hình thức phục vụ đọc, mượn, trả lời yêu cầu bạn đọc,
tuyên truyền, giới thiệu sách báo cho các bạn đọc trong và ngoài quân đội.
- Bảo quản vốn tài liệu, phương tiện, trang thiết bị, cơ sở vật chất và
các tài sản khác của thư viện.
- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, nhân viên
trong thư viện.

- Tổ chức bổ sung sách tập trung cung cấp cho các đơn vị, bảo đảm đời
sống văn hóa, tinh thần cho bộ đội trong toàn quân.
- Hợp tác, trao đổi với các thư viện và cơ quan thông tin trong và ngoài
nước theo định hướng và sự ủy quyền của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
và Bộ Quốc phòng.
- Trao đổi tài liệu, tham gia các mạng thông tin thư viện trong và ngoài
nước theo quy định của Bộ Quốc phòng và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
- Tham gia hội nghề nghiệp trong nước và quốc tế về thư viện theo quy
định.
- Mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế, tham gia các hội nghị, hội thảo
khoa học trong và ngoài quân đội, các hoạt động nghiên cứu, đào tạo, tư vấn;
Tiếp nhận tài trợ của thư viện, tổ chức, cá nhân nước ngoài.
- Thực hiện tốt nhiệm vụ có nội quy quy định tại khoản 1 điều 5,
chương 1 của Pháp lệnh Thư viện.
- Giúp Thủ trưởng Tổng cục Chính trị theo dõi, kiểm tra, nắm bắt tình
hình của việc tổ chức hoạt động của hệ thống thư viện trong toàn quân.
- Thực hiện một số nhiệm vụ khác được Thủ trưởng Tổng cục Chính trị
giao phó, chăm lo xây dựng TVQĐ vững mạnh toàn diện.

8 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

1.1.3. Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ
1.1.3.1. Cơ cấu tổ chức
Bao gồm: Ban giám đốc và 6 phòng trực thuộc:
BAN GIÁM ĐỐC


Ban
Hành
chính

Phòng
Phát
hành

Phòng
Nghiệp
vụ

Phòng
Bổ
sung
và xử
lí kĩ
thuật

Bộ phận bổ
sung

Tổng
kho

Phòng
Đọc
tổng
hợp


Phòng
Thông
tin –
Thư
mục

Bộ phận xử lý
kỹ thuật

Phòng
Báo –
Tạp chí

Phòng
Máy
tính

Hình 1: Sơ đồ cơ cấu tổ chức Thư viện Quân đội
9 K54 Thông Tin Thư Viện

Phòng
Phục
vụ bạn
đọc

Phòng
Mượn



Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

* Phòng Bổ sung xử lý kĩ thuật:
Với chức năng xây dựng và phát triển vốn tài liệu thư viện, bổ sung và
xử lý kỹ thuật là một khâu không thể thiếu trước khi đưa tài liệu ra phục vụ
bạn đọc. Phòng bổ sung xử lý kỹ thuật thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu tình hình xuất bản trong nước và nước ngoài, xác định
diện tài liệu bổ sung, thu thập, lựa chọn các loại hình tài liệu.
- Thực hiện tất cả các khâu xử lý kỹ thuật đối với các tài liệu mới nhập
về thư viện.
* Phòng Thông tin - Thư mục:
- Xây dựng các cơ sở dữ liệu, nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin
cho TVQĐ.
- Biên soạn các ấn phẩm thông tin – thư mục, các thư mục theo chuyên
đề, thư mục giới thiệu, thông báo khoa học, tài liệu phục vụ lãnh đạo…
- Tổ chức và quản lý hệ thống thông tin của TVQĐ.
* Phòng Phục vụ bạn đọc:
Hệ thống phòng Phục vụ bạn đọc bao gồm 4 phòng: Phòng Đọc tổng
hợp, phòng Báo – Tạp chí, phòng Đọc điện tử, phòng Mượn đảm nhận:
- Quản lý ấn phẩm định kỳ nhập về thư viện.
- Phục vụ sách, báo – tạp chí, luận văn, luận án…
- Tổ chức các hoạt động tuyên truyền giới thiệu tài liệu, trưng bày, triển
lãm…
- Phục vụ các dịch vụ in ấn, sao chụp, sao chép tài liệu.
* Phòng Phát hành:
Phòng thực hiện nhiệm vụ tổ chức bổ sung sách tập trung và đảm bảo
việc cấp phát sách cho các thư viện đơn vị trong toàn quân.
* Phòng Nghiệp vụ:

- Xây dựng kế hoạch ngắn hạn và dài hạn của TVQĐ và hệ thống thư
viện toàn quân, nghiên cứu các vấn đề nghiệp vụ thông tin – thư viện;
10 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

- Nghiên cứu các vấn đề nghiệp vụ thông tin – thư viện; soạn thảo các
văn bản pháp quy về công tác thư viện.
- Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thư viện trong quân đội, hướng
dẫn nghiệp vụ, kiểm tra công tác thư viện và hoạt động sách báo của các đơn
vị cơ sở…
* Ban Hành chính:
Thực hiện chức năng cùng với Ban giám đốc thư viện phân công công
việc cho từng cán bộ, nhân viên, quản lý số lượng cán bộ, thực hiện nội quy,
quy chế…
1.1.3.2. Đội ngũ cán bộ
TVQĐ đã và đang hết sức chú trọng đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ
vững vàng về trình độ nghiệp vụ và tư tưởng không chỉ ở cơ quan mình mà ở
tất cả các đơn vị thư viện trong toàn quân.
Từ những ngày đầu thành lập chỉ với 3 cán bộ, đến nay, TVQĐ đã có
trên 40 cán bộ, nhân viên có độ tuổi trung bình từ 25 đến 55 với 60% là cán
bộ nữ được đào tạo nghiệp vụ vững vàng. Thư viện luôn tạo mọi điều kiện để
cán bộ đi học trong và ngoài nước nhằm nâng cao trình độ chuyên môn
nghiệp vụ. Hiện tại, TVQĐ có 90% cán bộ trình độ đại học chuyên ngành thư
viện, trong đó cán bộ có trình độ trên đại học chiếm 20%. Thư viện không chỉ
tập trung vào việc nâng cao trình độ nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học cho cán bộ
mà còn định hướng giáo dục về mặt tư tưởng, lý luận quân sự thông qua các

buổi xem phim tư liệu, các hội thảo, sinh hoạt Đảng trong cơ quan, hệ
thống…
1.1.4. Cơ sở vật chất, trang thiết bị và phần mềm
1.1.4.1. Cơ sở vật chất, trang thiết bị
Được sự quan tâm của Bộ Quốc phòng, TVQĐ được xây dựng một tòa
nhà 5 tầng tọa lạc tại số 83 Lý Nam Đế, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. TVQĐ là

11 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

một trong những thư viện lớn, khang trang và có một khuôn viên xanh, sạch,
đẹp.
TVQĐ có tổng diện tích khoảng 5000 m 2. Thư viện dành 3 tầng: tầng 1,
tầng 2, tầng 3 để phục vụ bạn đọc và hai tầng trên cùng của tòa nhà là tổng
kho lưu trữ tài liệu của thư viện từ lúc mới thành lập đến nay. Thư viện còn
xây dựng hai dãy nhà làm các phòng ban: Phòng Bổ sung và xử lý kỹ thuật,
Ban Hành chính, Phòng Nghiệp vụ…
TVQĐ đang có dự án mở rộng thư viện với việc xây dựng Thư viện
điện tử là một tòa nhà 7 tầng và 1 tầng hầm, tổng diện tích sàn 5672 m 2. Kinh
phí do Tổng cục chính trị đầu tư và thư viện sẽ được thi công xây dựng vào
năm 2013.
Thư viện đã trang bị các phương tiện kỹ thuật tương đối đầy đủ bao
gồm hệ thống tủ mục lục, giá sách, sổ sách, bàn ghế đến các thiết bị hiện đại
để phục vụ các hoạt động nghiệp vụ như máy vi tính, máy photocopy, máy
scan, máy nghe nhìn, máy chiếu, máy hút bụi, máy in mã vạch, in phích, in tài
liệu, in thẻ nhựa (làm thẻ bạn đọc), máy đọc mã vạch, máy ảnh,... Thư viện đã

đưa vào sử dụng mạng máy tính cục bộ với 20 máy tính, kết nối mạng Thông
tin Khoa học Quân sự Bộ Quốc phòng.
Hệ thống trang thiết bị của TVQĐ ngày càng được bổ sung nhiều thiết
bị hiện đại hơn nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ thúc đẩy hoạt động phục vụ
thông tin của thư viện.
1.1.4.2. Các phần mềm ứng dụng tại thư viện
TVQĐ đang sử dụng 2 phần mềm để tổ chức và quản lý nguồn lực
thông tin số. Đó là phần mềm Inforlib và phần mềm Quản lý tài liệu số D_lib.
Phần mềm quản trị thư viện tích hợp Inforlib được TVQĐ bắt đầu sử
dụng từ năm 2006 để tổ chức dữ liệu dạng thư mục, là một trong những phần
mềm quản trị thư viện dành cho các thư viện có quy mô vừa và nhỏ, đáp ứng
12 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

được một số tính năng cơ bản của một thư viện điện tử. Cuối năm 2009, thư
viện đã nâng cấp phần mềm này trong đó bổ sung thêm phân hệ quản lý tài
liệu toàn văn.
Từ năm 2006, TVQĐ bắt đầu xây dựng cơ sở dữ liệu thư mục và toàn
văn trên phần mềm Inforlib nhưng trong quá trình quản lý, khai thác tài liệu
toàn văn, phần mềm này đã bộc lộ nhiều hạn chế. Đến cuối năm 2011, thư
viện chuyển sang dùng phần mềm D_lib để quản lý tài liệu số chuyên biệt.
1.1.5. Người dùng tin và nhu cầu tin
1.1.5.1. Người dùng tin
Người dùng tin (NDT) là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin. Đó
là đối tượng phục vụ của công tác thông tin – tư liệu. Người dùng tin vừa là
khách hàng của các dịch vụ thông tin, đồng thời họ cũng là người sản sinh ra

thông tin mới.
Đi liền với việc đa dạng hóa các loại hình tài liệu và các hình thức phục
vụ bạn đọc thì số lượng người dùng tin đến với thư viện ngày một đông đảo
với trình độ học vấn, lứa tuổi và nghề nghiệp khác nhau.
Thời kỳ đầu mới thành lập, đối tượng người dùng tin mà thư viện
hướng tới chủ yếu là các cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên quốc phòng công
tác và hoạt động trong ngành quân đội. Bước vào thời kỳ đổi mới với công
cuộc xã hội hóa hoạt động thông tin thư viện, TVQĐ đã mở rộng diện phục
vụ tới những bạn đọc ngoài quân đội.
Qua việc khảo sát thực tế, đối tượng người dùng tin ở TVQĐ được chia
làm 5 nhóm cơ bản:
- Nhóm 1: Các nhà quản lí, lãnh đạo thuộc các cơ quan, đơn vị trong và
ngoài quân đội: cán bộ lãnh đạo các cấp, thủ trưởng các tổng cục, đơn vị…
- Nhóm 2: Các nhà nghiên cứu, những người làm công tác giảng dạy, ở
các trường đại học, các viện nghiên cứu trong và ngoài nước.
- Nhóm 3: Nhân viên các cơ quan quân đội và ngoài quân đội, nhà báo,
phóng viên, cộng tác viên các báo, đài truyền hình…
13 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

- Nhóm 4: Nghiên cứu sinh, học viên, sinh viên các trường đại học, cao
đẳng…
- Nhóm 5: Cán bộ hưu trí trong và ngoài quân đội.
Đến nay, TVQĐ đã cấp thẻ hơn 10.000 bạn đọc.
1.1.5.2. Nhu cầu tin
Nhu cầu tin phản ánh sự cần thiết thông tin của một cá nhân, tập thể

trong quá trình thực hiện một hoạt động nào đó. Nhu cầu tin thay đổi tùy theo
công việc và nhiệm vụ mà người dùng tin phải thực hiện.
Người dùng tin đến với thư viện với những nhu cầu tin khác nhau. Qua
khảo sát thực tế, nhu cầu tin được chia làm 5 nhóm cơ bản như sau:
Nhóm 1: Nhóm NDT này là những nhà quản lý, lãnh đạo, vì vậy, họ
đến TVQĐ để tìm hiểu những thông tin phục vụ cho việc ra các quyết định.
Nguồn thông tin họ hướng đến là các điều luật, văn bản pháp quy, thông tin
kinh tế - xã hội… Những thông tin này mang tính thời sự, cập nhật kịp thời và
có độ tin cậy cao.
Nhóm 2: Các nhà nghiên cứu, giảng dạy thường là những người có
trình độ hiểu biết cao, thường tập trung tìm hiểu những vấn đề mang tính
chuyên sâu. Nhu cầu tin của họ chủ yếu là tài liệu nghiên cứu một ngành khoa
học cụ thể và những thông tin hồi cố.
Nhóm 3: Với đặc thù nghề nghiệp, nhu cầu tin của nhóm người dùng
tin này là những vấn đề mang tính thời sự, cập nhật cao. Vì vậy, tài liệu phục
vụ họ thường là báo, tạp chí, các bản tin nhanh được cập nhật hàng ngày.
Nhóm 4: Nhu cầu chính của nhóm người dùng tin này là hướng đến tìm
hiểu, nghiên cứu, khai thác những tài liệu mới mang tính khoa học cơ bản và
chuyên ngành nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, học tập. Đây là những độc
giả thường xuyên của TVQĐ.
Nhóm 5: Đây là nhóm người dùng tin đông đảo của TVQĐ. Họ không
bị bó buộc về mặt thời gian nên họ đến thư viện để thư giãn, tìm hiểu thêm
kiến thức mới về chính trị - xã hội, lịch sử, văn học. Họ cũng là nhóm người
14 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền


dùng tin ít có điều kiện tiếp cận các nguồn tin điện tử, vì vậy, tài liệu truyền
thống thường là loại hình tài liệu họ hướng đến.
1.2. Cơ sở lý luận về công tác phát triển vốn tài liệu
1.2.1. Khái niệm phát triển vốn tài liệu
Vốn tài liệu là một khái niệm mới được hình thành và hoàn thiện vào
thế kỷ 20. Trước đó, nó trùng với khái niệm thư viện.
Đầu thế kỷ 20, khái niệm vốn tài liệu và thư viện đã bắt đầu có sự phân
biệt.
Giữa thế kỷ 20, khái niệm vốn tài liệu được hình thành: “Vốn tài liệu là
tổng hợp các xuất bản phẩm, các bản thảo và các tài liệu khác có trong thư
viện tạo điều kiện cho việc sử dụng của người đọc.”
Cuối thế kỷ 20, khái niệm vốn tài liệu mới hoàn thiện và được đưa vào
thuật ngữ chuyên ngành. “Vốn tài liệu là tổng hợp các xuất bản phẩm, các
bản thảo và các tài liệu khác trong thư viện, tạo điều kiện cho việc sử dụng
của độc giả” (E.I. Samurin – Chuyên gia thư viện Xô Viết)
Từ điển thuật ngữ Thư viện học Liên Xô định nghĩa: “Vốn tài liệu là bộ
sưu tập các xuất bản phẩm và các vật mang tin được hình thành phù hợp với
chức năng của thư viện để sử dụng có tính chất xã hội, phù hợp với chức
năng và được giới thiệu nhiều phương diện với sự trợ giúp của hệ thống mục
lục.”
Trong Pháp lệnh Thư viện Việt Nam, điều 2 mục 3 định nghĩa: “Vốn
tài liệu là những tài liệu được sưu tầm tập hợp theo nhiều chủ đề, nội dung
nhất định được xử lý theo quy tắc, quy trình khoa học của nghiệp vụ thư viện,
để tổ chức phục vụ người đọc đạt được hiệu quả cao và được bảo quản.”[1]
Trong “Cẩm nang nghề thư viện”, tiến sĩ Lê Văn Viết đã định nghĩa:
“Vốn tài liệu là bộ sưu tập có hệ thống các tài liệu phù hợp với chức năng,
loại hình và đặc điểm của từng thư viện, nhằm phục vụ cho ngành học của
chính thư viện hoặc của các thư viện khác, được phản ánh toàn diện trong bộ
15 K54 Thông Tin Thư Viện



Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

máy tra cứu, cũng để bảo quản lâu dài trong suốt thời gian được độc giả
quan tâm”. [9]
Từ những định nghĩa trên, ta có thể thấy rằng vốn tài liệu thực sự là
tiềm lực, là sức mạnh, là tiêu chí đánh giá sự phát triển của mỗi thư viện. Vốn
tài liệu của thư viện càng lớn, càng đa dạng, phong phú về loại hình, nội dung
và hình thức thì càng khẳng định được vị trí và tiềm năng của thư viện trong
sự nghiệp phát triển đất nước. Trên bình diện quốc tế, vốn tài liệu là kho tri
thức của toàn nhân loại.
Công tác phát triển vốn tài liệu là làm tăng thêm số lượng và chất lượng
tài liệu, phù hợp với tính chất, chức năng, nhiệm vụ của thư viện để đáp ứng
nhu cầu đọc. đó là quá trình sưu tầm, nghiên cứu và lựa chọn những tài liệu
có nội dung tư tưởng tốt, có giá trị khoa học, thực tiễn, nghệ thuật cao để đáp
ứng các nhu cầu đọc và thông tin của người dùng chính thư viện đó và của xã
hội.
1.2.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển vốn tài liệu
Trước khi tiến hành công tác phát triển, bổ sung tài liệu, thư viện cần
nghiên cứu kỹ những vấn đề ảnh hưởng đến vốn tài liệu cần sưu tập:
- Chế độ chính trị - xã hội của đất nước, nhiệm vụ của quân đội trong
từng thời kỳ.
- Loại hình thư viện, chức năng, nhiệm vụ và đối tượng bạn đọc của thư
viện.
- Tình hình xuất bản và phát hành, nghiên cứu kỹ tình hình xuất bản,
phát hành trên địa bàn để chủ động bổ sung vốn tài liệu thích hợp về nội
dung, số lượng, chất lượng.
- Trình độ chính trị, chuyên môn, văn hóa chung của người trực tiếp

làm công tác phát triển, bổ sung vốn tài liệu. Chất lượng vốn tài liệu thư viện
phụ thuộc rất nhiều vào trình độ chính trị, kiến thức xã hội, học vấn, năng lực
chuyên môn, sự nhạy cảm và tận tụy trong công việc của cán bộ làm công tác
bổ sung.
16 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

Đối với mỗi thư viện, vốn tài liệu giữ vị trí then chốt, là nền tảng cho
mọi hoạt động thư viện. Vì vậy, phát triển vốn tài liệu là công tác cực kỳ quan
trọng. Nếu làm tốt công tác bổ sung, thư viện sẽ không ngừng phát triển và
ngược lại, thư viện sẽ không phát huy được tác dụng.
1.2.3. Vai trò của công tác phát triển vốn tài liệu trong hoạt động
thông tin-thư viện
Vốn tài liệu là tiêu chuẩn hình thành thư viện cũng như xếp hạng thư
viện, là một trong 4 yếu tố cấu thành thư viện: Vốn tài liệu – cán bộ thư viện
– người dùng tin – cơ sở vật chất.
Phát triển vốn tài liệu là cơ sở cho mọi hoạt động thư viện:
- Biên soạn thư mục: chất lượng của thư mục biên soạn phụ thuộc vào
vốn tài liệu.
- Xây dựng cơ sở dữ liệu: số biểu ghi nhiều hay ít phụ thuộc vào sự đa
dạng của vốn tài liệu.
- Khả năng thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc phụ thuộc rất lớn vào vốn tài
liệu.
- Vốn tài liệu giúp thư viện hình thành các chức năng phục vụ: tàng trữ,
luân chuyển tài liệu.
- Các hoạt động triển lãm, giới thiệu sách phụ thuộc rất lớn vào sự đa

dạng của vốn tài liệu.
Công tác phát triển vốn tài liệu có một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối
với sự nghiệp thư viện. Thư viện có một chính sách phát triển vốn tài liệu hợp
lý, phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của từng thư viện sẽ thu hút được số
lượng người dùng tin đông đảo, đáp ứng được nhu cầu tin đa dạng của bạn
đọc.
1.2.4. Nguyên tắc bổ sung vốn tài liệu thư viện
1.2.4.1. Tính Đảng
Là nguyên tắc chỉ đạo trong công tác bổ sung vốn tài liệu của các thư
viện Việt Nam. Nguyên tắc tính Đảng đòi hỏi các thư viện phải lựa chọn
17 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

những tài liệu phù hợp với quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng Cộng
sản Việt Nam. Nguyên tắc này cũng bắt buộc các thư viện không được lưu
hành những xuất bản phẩm có hại đến an ninh quốc gia, thuần phong mĩ tục
của dân tộc.
Để đạt được tính Đảng, khi tiến hành công tác bổ sung tài liệu cần chú
ý đến các nội dung:
- Tác phẩm kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lê nin.
- Văn kiện, tài liệu của Đảng và Nhà nước.
- Những tác phẩm về sự lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội Nhân dân Việt
Nam.
- Những tác phẩm của các nhà hoạt động chính trị nổi tiếng.
- Tiến hành thường xuyên việc thanh lọc những sách có nội dung sai trái, đã
cũ và lạc hậu ra khỏi kho thư viện.

1.2.4.2. Bổ sung phải căn cứ vào đặc điểm, tính chất của từng thư viện
Mỗi loại hình thư viện được xây dựng với mục đích và phục vụ cho
những yêu cầu cụ thể của từng ngành, từng vùng, từng địa phương, đồng thời
vốn tài liệu của từng thư viện cũng phải xây dựng phù hợp với chức năng,
nhiệm vụ, đối tượng phục vụ của mình. Vì vậy, ngoài việc bổ sung tài liệu
theo nguyên tắc tính Đảng, thư viện có thể bổ sung có chọn lọc sách chính trị,
văn học, nghệ thuật của Việt Nam và thế giới, sách báo khoa học kĩ thuật
phản ánh thành tựu mới nhất của khoa học kĩ thuật trong nước và nước
ngoài…
1.2.4.3. Bổ sung phải thường xuyên, có kế hoạch
Chất lượng vốn tài liệu của thư viện sẽ bị giảm sút khi không được bổ
sung thường xuyên những tài liệu mới là do:
- Không thu thập được những tài liệu thư viện cần khi mới xuất bản, tạo
nên các lỗ hổng trong vốn tài liệu.
- Nếu không bổ sung thường xuyên và lâu dài, vốn tài liệu sẽ nghèo nàn
và ngày càng lỗi thời, cạn kiệt, dẫn tới việc đóng cửa thư viện.
18 K54 Thông Tin Thư Viện


Khóa luận tốt nghiệp

Đinh Thị Thu Hiền

1.2.5. Hình thức bổ sung vốn tài liệu thư viện
Có 3 hình thức bổ sung: Bổ sung ban đầu (khởi đầu), bổ sung hiện tại,
bổ sung hoàn chỉnh (hoàn bị - hồi cố).
1.2.5.1. Bổ sung ban đầu
Bổ sung ban đầu được áp dụng khi bắt đầu xây dựng thư viện, mục
đích chính là để xây dựng phần “hạt nhân” của vốn tài liệu thư viện. Căn cứ
vị trí, chức năng, nhiệm vụ, đối tượng bạn đọc để xác định kho sách hạt nhân,

đồng thời xây dựng chiến lược bổ sung vốn tài liệu thư viện lâu dài. Đây là
vốn tài liệu đặc biệt quan trọng, nó sẽ tồn tại, phát triển cùng với thư viện.
1.2.5.2. Bổ sung hiện tại
Được tiến hành thường xuyên trong quá trình hoạt động của thư viện.
Đối tượng của bổ sung hiện tại là những sách được xuất bản trong năm hiện
tại và một vài năm trước đó hiện vẫn bán trên thị trường. Đây là hình thức bổ
sung giữ vai trò quan trọng nhất.
Một số yêu cầu:
- Bổ sung đầy đủ những tài liệu có giá trị phù hợp với đặc điểm, tính
chất, chức năng, nhiệm vụ của thư viện.
- Số bản cho một tên sách phải phù hợp với yêu cầu.
- Việc bổ sung phải đảm bảo tính thời sự, kịp thời nhằm phục vụ tốt
các nhiệm vụ của đơn vị và không tạo ra lỗ hổng trong vốn tài liệu.
1.2.5.3. Bổ sung hoàn chỉnh
Bổ sung hoàn chỉnh là hình thức bổ sung nhằm đưa vào kho thư viện
những ấn phẩm cần thiết nhưng còn thiếu hoặc chưa đầy đủ, những tập còn
thiếu trong một bộ sách hay bổ sung những sách đã có nhưng mất hoặc hỏng
đang có nhu cầu sử dụng. Thư viện cần phải nghiên cứu kĩ kho tài liệu trước
khi tiến hành công tác bổ sung.

19 K54 Thông Tin Thư Viện