1
TƯ TƯỞNG MÁC - ĂNG GHEN VÀ LÊ NIN VỀ GIÁO DỤC CON NGƯỜI PHÁT
TRIỂN TOÀN DIỆN

1. Quan điểm phát triển toàn diện con người trong lịch sử GD thế
giới
- Giáo dục con người phát triển toàn diện luôn là mơ ước của mọi
thời đại Nhưng do hạn chế của điều kiện xã hội lịch sử, của giai cấp mà tư
tưởng giáo dục con người phát triển toàn diện Ở mỗi thời đại cũng khác
nhau. Quan điểm phát triển toàn diện con người đã được đặt ra từ thời cổ
đại. Theo quan niệm của Aristốt con người gồm 3 bộ phận là xương thịt, ý
chí và lý trí. Tương đương với 3 bộ phận đó có ba nội dung giáo dục là thể
dục, đức dục và trí dục.
Quan điểm này tuy còn thô sơ nhưng đã thể hiện được những ý
tưởng tiến bộ trong giáo dục lúc bấy giờ. .
- Quan điểm phát triển toàn diện con người đã được các nhà GD không
tưởng thời kỳ văn hoá phục hưng khôi phục và phát triển mở rộng hơn.
Quan điểm này đã hình đung ra con người lý tưởng với những mô
hình phẩm chất phát triển toàn diện. Nhưng họ lại tách con người ra khỏi
hiện thực xã hội, chủ trương giáo dục con người phát triển toàn diện trong
lòng một chế độ xã hội không hoàn thiện.
2. Quan điểm GD con người phát triển toàn diện của Mác -ăng ghen
- Quan điểm của Mác-ăng ghen về giáo dục con người phát triển
toàn diện được xây dựng dựa trên luận điểm về bản Chất xã hội của con
người. phát triển con người phải được thực hiện gắn với phát triển xã hội.
Những phẩm chất của con người là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội, những
phẩm chất toàn diện của con người chi có thể có được trong một xã hội
phát triển toàn diện. Phát triển con người toàn điện là đòi hỏi của nền sản
xuất đại công nghiệp, là quy luật khách quan của quá trình phát triển xã
hội.
- Quan niệm của Mác - ăng ghen về con người phát triển toàn diện

hoàn toàn mới so với các quan niệm đã xuất hiện trong lịch sử. ĐÓ không
phải là con người phát triển toàn diện tách khỏi lao động, con người trong


2
giới thượng lưu của xã hội nô lệ.như mơ ớc của Aristốt, đó cũng không
phải là con người phát triển toàn diện cả về thể chất và linh thần còn mang
nhiều dáng dấp của con người sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp hoặc
sản xuất công nghiệp Ở thời kỳ còn phôi thai chưa phát triển mà một số các
nhà xã hội không tưởng đã nêu lên.
Mác đã phác thảo một cách khái quát con người phát triển toàn diện:
"Phải thay thế người lao động bộ phận tức là kẽ phải chịu nhiều đau khổ
làm một chức năng sản xuất bộ phận bằng người lao động phát triển hoàn
toàn, tức là kẽ có thể làm được nhiều loại công việc khác nhau và đối với
anh ta những chức năng khác nhau do anh ta đảm nhiệm chỉ làm cho những
tài năng muôn vẻ vốn có hoặc do rèn luyện mà có được của anh ta, được tự
do phát triển mà thôi.
Mác đã chỉ ra nội dung, nhiệm vụ giáo dục toàn diện như
sau:"Chúng tôi hiểu giáo dục là gồm 3 việc sau đây:
Một là: Trí dục;
Hai là: thể dục giống như những điều người ta dạy Ở các trường thể
dục và trong huấn luyện quân sự;
Ba là: dạy kỹ thuật tổng hợp.
Những tư tưởng về nội dung giáo dục con người phát triển toàn diện
của Mác - ăng ghen đã được Lênin và các nhà giáo dục học XÔ viết vận
dụng trong thực tiễn, được bổ sung hoàn thiện, bao gồm cả đức dục, trí dục,
thể dục, mỹ dục và giáo dục kỹ thuật tổng hợp.
- Điều kiện đề con người phát triển toàn diện
+ là xoá bỏ xã hội cũ, xây dựng xã hội mới. Xoá bỏ xã hội cũ là xoá
bỏ tận gốc cái làm cho con người phát triển què quặt. Mác chỉ ra nguồn gốc

kìm hãm sự phát triển toàn diện của con người là quan hệ sản xuất t bản, là
sự phân công lao động của xã hội tư bản.
+ là phải xây dựng xã hội mới, quan hệ sản xuất mới và sự phân
công lao động theo nguyên tắc mới. ĐÓ là xây dựng xã hội cộng sản chủ
nghĩa. Quá trình tham gia đấu tranh xoá bỏ, cải tạo xã hôi cũ, xây dựng xã
hội mới cũng là quá trình cải tạo chính bản thân con người.
3. Ý nghĩa đối với thực tiễn giáo dục quân nhân hiện nay


3
- Nhận thức rõ quan điểm của Mác - ăng ghen về giáo dục con người
phát triển toàn diện là cơ sở để hiểu sâu sắc hơn tư tưởng HỒ Chí Minh và
quan điểm của đảng ta về mục tiêu giáo dục, đào tạo con người Việt Nam
mới, gắn chiến lược phát triển con người với chiến lược phát triển kinh tế
xã hội trong điều kiện hiện nay
- Dựa trên quan điểm của Mác - ăng ghen để xác định đúng đắn mục
tiêu giáo dục trong giáo dục, đào tạo quân nhân hiện nay. Lựa chọn nội
dung, mục tiêu, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục hợp lý tạo điều
kiện cho sự phát triển hài hoà các phẩm chất nhân cách quân nhân.
- Xây dựng nội dung giáo dục toàn diện mang tính cơ bản dân tộc và
hiện đại Thực hiện chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá giáo dục.
- Lôi cuốn các lực lượng cán bộ khoa học kỹ thuật tham gia giảng
dạy kỹ thuật tổng hợp cho học sinh. Từng bước thực hiện phổ cập hoá một
nền giác dục phổ thông và kỹ thuật tổng hợp.
- Tích cực đấu tranh phê phán những quan điểm phản động, phản
khoa học trong giáo dục con người phát triển toàn diện. Biểu hiện của các
quan điểm đó là phủ nhận khả năng phát .triển toàn diện của con người,
hoặc tách bạch giữa lý thuyết với thực hành, giữa các phẩm chất đạo đức
với trí thức trong giáo dục, đào tạo.
4. Tư tưởng Mác - ăng ghen về giáo dục kết hợp lao động sả'n

xuất
Học thuyết Mác không những đã chỉ ra mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ
giáo dục con người phát triển toàn diện mà còn chỉ ra~ con đường thực
hiện, biến ước mơ cao đẹp của loài người thành hiện thực.
Dựa trên nền móng những kiến thức mà nhân loại đã đạt được, đặc
biệt là những tư tưởng về giáo dục của các nhà xã hội không tưởng; đứng
vững trên những luận cứ khoa học về bản chất xã hội của con người; sau
khi đã nghiên cứu những mầm mống của nền giáo dục tơng lai xuất hiện
trong nền sản xuất công xởng dưới chế độ tư bản, Mác đã tìm ra lời giải
đáp khoa học về con đường để đào tạo những con người phát triển toàn
diện trong xã hội tương lai.


4
Mác nói: "chế độ công xưởng là nơi đầu tiên làm nảy nở mầm mống
của nền giáo dục tương lai, nền giáo dục sẽ kết hợp lao động sản xuất với
giáo dục và thể dục, đối với hết thảy các trẻ em trên một tuổi nhất định nào
đó, và làm như vậy không những chỉ là phương pháp tăng thêm sản xuất xã
hội mà còn là phương pháp độc nhất và duy nhất để đào tạo ra những con
người hoàn thiện”
*Nội dung tư tưởng của Mác về giáo dục kết hợp lao động sản
xuất được thể hiện trên những mặt chủ yếu như sau:
Một là, tại sao phải kết hợp? Nguồn gốc của giáo dục được xuất phát
từ lao động sản xuất, mục tiêu của giáo dục là chuẩn bị cho con người tham
gia vào lao động sản xuất của xã hội. Vì vậy giáo dục phải kết hợp với lao
động sản xuất. Giáo dục kết hợp với lao động sản xuất là yêu cầu, là quy
luật khách quan.
Hai là, Kết hợp như thế nào? Phải gắn chặt sự nghiệp giáo dục với
sự' nghiệp xây dựng, cải tạo xã hội mới.(giáo dục phải hướng vào chuẩn bị
con người có đủ phẩm chất và năng lực cho các lĩnh vực hoạt động khác

nhau của đời sống xã hội. Sản'phẩm của giáo dục phải đáp ứng yêu cầu của
lao động sản xuất của xã hội. Cơ cấu tổ chức, mục tiêu, nội dung, phương
pháp giáo dục'phải đi trước, đón đầu sự phát triển, phải tương thích với sự
phát triển của thực tiễn lao động sản xuất.
Ba là, lao động sản xuất phải được tổ chức một cách khoa học để tác
động trở lại đối với sự phát triển nhân cách của con người. Mác quan niệm
rằng lao động sản xuất không chỉ để tạo ra của cải cho xã hội mà còn là
'phương tiện có hiệu lực để đào tạo con người. "
Do được kết hợp chặt chẽ với giáo dục, các loại hình hoạt động cơ
bản của con người được xem nh một quá trình lĩnh hội độc đáo những kinh
nghiệm lịch sử xã hội. Trong khi lao động, tác động vào hoàn cảnh, cải tạo
hoàn cảnh thì con người cũng bị hoàn cảnh tác động trở lại và cải tạo chính
bản thân con người. Thông qua quá trình lao động, chinh phục tự nhiên, cải
tạo xã hội con người đã thiết lập được các mối quan hệ với những người


5
khác, với tự nhiên, với thế giới đồ vật do chính con người sáng tạo ra và do
đó con người cũng tìm thấy những phương tiện cần thiết cho sự phát triển
bản thân mình. ĐÓ là quá trình "trong sản xuất con người được khách thể
hoá, và trong con người thì vật đã được chủ thể hoá".
Nghiên cứu quan điểm của Mác - ănghen về giáo dục kết hợp lao
động sản xuất là cơ sở khoa học để chúng ta hiểu rõ hơn nguyên lý giáo
dục của đảng: "Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản
xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trờng kết hợp với giáo
dục gia đình và giáo dục xã hội"
Trong giáo dục phải tổ chức cho học viên tham gia các hoạt động lao
động phù hợp theo các lứa tuổi và bậc học. Phối hợp chặt chẽ giữa nhà
trường với đơn vị cơ sở và các cơ sở sản xuất. '
TỔ chức tốt các hoạt động lao động sản xuất, thông qua đó mà định

hướng giáo dục đào tạo, bồi dưỡng các phẩm chất cần thiết cho người học.
Phê phán những biểu hiện sai lệch trong thực hiện quan điểm của
Mác và nguyên lý giáo dục của đảng. .
II. NHỮNG TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CHỦ YẾU CỦA LÊNIN.

Tư tưởng giáo dục của Lênin bao gồm một hệ thống những quan
điểm lý luận về giáo dục và xây dựng nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Bao
gồm các luận điểm giáo dục cơ bản của sau:
1. Lênin bàn về cách mạng văn hoá và văn hoá vô sản. '
* Khi bàn về cách mạng văn hoá và văn hoá vô sản, Mác - ăng ghen
là người đã đặt nền móng cho những luận giải khoa học về văn hoá. Cụ thể:
+ Các ông đã nêu lên mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế, chính trị,
văn hoá, pháp quyền ..
+ Mác - ănghen cho rằng văn hoá cần được hiểu theo nghĩa rộng
nhất bao gồm cả tư tưởng, học thuật, nghệ thuật, lối sống, lẽ sống..... Văn
hoá vô sản là nền văn hoá tiến bộ nhất của xã hội loài người.
* Phát triển những luận giải về cách mạng văn hoá và văn hoá vô
sản, Lênin đã đề cập một loạt những kiến giải về văn hoá một cách sâu sắc
và đã tập trung xây dựng nền văn hoá XHCN. Cụ thể trên các vấn đề sau:
- Lênin khẳng định nền văn hoá vô sản là nền văn hoá mà toàn bộ
những giá trị tinh thần của nhân loại trở thành tài sản của GC ND lao động.


6
- Cách mạng vô sản đã tạo điều kiện để nâng cao trình độ văn hoá
của quần chúng nhân dân, đã mở ra khả năng phát triển văn hoá cho các
dân tộc bị áp bức . .
- Lênin đã coi cách mạng văn hóa là một bộ phận hợp thành của cách
mạng xã hội chủ nghĩa. .
+ Nội dung cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa có nội dung toàn diện.

ĐÓ là cuộc cách mạng trên các lĩnh vực đời sống vật chất và đời sống tinh
thần; Là công cuộc cải tạo và xây dựng cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng
tầng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, cách mạng văn hoá vô sản là một bộ phận
hợp thành của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Điều này cho thấy: Để đạt
được sự thắng lợi triệt để, giai cấp vô sản phải tiến hành cuộc cách mạng
.trên mọi lĩnh vực: Cuộc cách mạng giành chính quyền và bảo vệ chính trị (
trên lĩnh vực chính trị - kinh tế - xã hội đã tạo điều kiện để cách mạng văn
hoá phát triển). Nhiệm vụ của cuộc cách mạng văn hoá vô sản Nga phải
xây dựng nền văn hoá vô sản Nga góp phần trực tiếp vào sự thắng lợi của
sự nghiệp cách mạng toàn diện.
+ Nội dung và nhiệm vụ cụ thể của cuộc cách mạng văn hóa vô sản
Nga:
.Nhiệm vụ bao trùm, xuyên suốt của cách mạng văn hoá vô sản Nga
theo Lênin là làm cho nhân dân lao động tiếp thu một cách toàn diện mọi
thành tựu văn hoá của quá khứ và xây dựng nền văn hoá mới - nền văn hoá
vô sản Ở nớc Nga XÔ viết.
.Giáo dục - đào tạo, xây dựng con người mới ngay từ những ngày
đầu, giáo dục thế hệ trẻ trở thành những người lao động mới : cả về tư
tưởng, tinh thần , đạo đức , trí tuệ , thể lực . . .
.Phải giáo dục CN Mác, xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng
.Phải giáo dục đạo đức cộng sản
.Phải giáo dục tri thức nhân loại . . . . .
.Phải tiến hành công tác văn hoá Ở khắp đất nớc nhất là Ở nông thôn
và trong quần chúng nhân dân. Qua đó để thiết lập và gắn kết chặt chẽ giữa
giai cấp công nhân và nông dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản.


7
+ Cách mạng văn hoá phải tổ chức thành một phong trào mạnh mẽ
cuả quần chúng, quần chúng phải tự giác tham gia.

+ Đảng CS phải là người lãnh đạo sự nghiệp CMvăn hoá vô sản.
+ Cách mạng văn hoá VS phải là một quá trình kiên trì và kiên
quyết.
+ Đội ngũ giáo viên và nhà trường là lực lượng chủ yếu, là một bộ
phận trong việc liến hành cách mạng văn hoá vô sản.
2. 2. Lênin bàn về tính giai cấp của giáo dục. '
Kế thừa và phát triển quan điểm của Mác và ănghen , Lênin đã phân
tích sâu sắc tính chất giai cấp và biểu hiện của nó trên lĩnh vực giáo dục Và
nhà trường qua các chế độ xã hội:
Lênin vạch trần tính chất giả dối, phản động, cố tình che giấu về tính
giai cấp của nền giáo dục tư sản. "
Lênin cho rằng, giai cấp thống trị đã sử dụng giáo dục và nhà trường
làm công cụ thống trị giai cấp, đã cướp đoạt giáo dục thành tài sản riêng
mà vốn nó đã là sản phẩm tinh thần của toàn bộ xã hội loài người.Vì vậy,
việc giai cấp tư sản che giấu tính giai cấp là điều giả dối hoàn toàn.
Lênin đã luận chứng một cách khoa học về tính phản động, phản
khoa học của giai cấp tư sản và bọn Sa Hoàng. Thể hiện tập trung ở:
+ Mục đích giáo dục của chế độ cũ:
Là giáo dục bọn con em của GC tư sản thành người thống trị xã hội.
Giáo dục con em nhân dân lao động thành kẻ làm thuê.
+Nộì dung giáo dục của giai cấp tư sản:Phiến diện tách rời khỏi lao
động sản xuất
+ Về nguyên tắc và phương pháp giáo dục. ĐÓ là sự tách rời khỏi
lao động sản xuất và hoạt động xã hội. Nhà trường cũ dạy theo lối nhồi sọ,
giáo điều, lấy triết học duy tâm và tôn giáo làm vũ khí tinh thần.
+ việc giai cấp tư sản hạn chế mở trường học, dìm các dân tộc trong
vòng dốt nát, thất học. Lênin tố cáo: " 46% các trờng tiểu học thuộc về nhà
thờ số trẻ em đến tuổi đi học là 22o/o dân sô/mà sô học sinh chỉ có 4,7%
tức là chỉ có 1/5 trẻ em được đi học. Điều này có nghĩa là 4/5 nhi dộng và
thiếu niên bị cướp mất quyền học tập, mất quyền nắm tri thức..." .



8
- Lênin đòi hỏi nền giáo dục mới, nhà trường mới phải là nền giáo
dục của mọi tầng lớp nhân dân lao động và nền giáo dục đó, nhà trường đó
phải trở thành công cụ của chuyên chính vô sản.
2. 3. Lênin -bàn về mục đích giáo dục của nhà trường XHCN.
Sau cách mạng tháng Mười Nga, Lênin đã lãnh đạo việc xây dựng hệ
thống nhà trường xã hội chủ nghĩa trở thành phương tiện xây dựng xã hội
mới và con người mới để góp phần đấu tranh với những quan điểm phản
khoa học trong giáo dục, trong xã hội về vai trò của nhà trường.
Về mục đích của giáo dục và của nhà trường, theo Lênin có thể
tập trung vào các vấn đề sau:
- Giáo dục vô sản và nhà trường mới phải phục vụ cho đấu tranh của
giai cấp vô sản, phục vụ cho cuộc sống, cho nhân dân lao động.
- Giáo dục của giai cấp vô sản là giáo dục cho đông đảo nhân dân lao
động ( Giáo dục cho mọi người) '
- Nhiệm vụ của GD là ĐT những người lao động phát triển toàn
diện.
+ Người cho rằng nhà trường XÔ viết phải trở thành người tuyên
truyền những nguyên tắc của chủ nghĩa cộng sản và tư tưởng của giai cấp
vô sản trong quần chúng nhân dân lao động nhằm: " Giáo dục thê/hệ trẻ
thành những người có khả năng hoàn thành chủ nghĩa cộng sản":
+ Nhà trường có nhiệm vụ vũ trang cho thanh niên những tri thức
khoa học, rèn luyện thế giới quan duy vật, hoàn thành những quan điểm,
niềm tin xã hội chủ nghĩa và những những phẩm chất đạo đức CSCN.
" xoá bỏ sự phân công lao động giữa con người với nhau, người ta
sẽ giáo dục, -huấn luyện và đào tạo những ' con người phát triển về mọi
mặt, được' chuẩn bị về mọi mặt và biết làm mọi việc. ĐÓ là cái đích của
chủ nghĩa cộng sản đang đi .tới, phải đi tới và sẽ đạt tới, nhưng chỉ đạt tới

sau bao năm dàinữa"
+ Lênin đã nêu ra hình mẫu con người toàn diện cho từng thời kỳ
phù hợp với điều kiện lịch sử xã hội. người cho rằng con người toàn diện
không phải là từ trên trời rơi xuống mà đó là sản phẩm của toàn bộ quá


9
trình tác động xã hội, giáo dục của nhà trường, gia đình, đoàn thể và sự tự
giáo dục của thế hệ trẻ.
2. 4. Lênin bàn về nội dung giáo dục
Mác đặc biệt quan tâm tới giáo dục trí tuệ, giáo dục thể chất, thẩm
mỹ, tổ chức giáo dục lao động và giáo dục đạo đức. Vì theo nguyên tắc chủ
nghĩa cộng sản là " Làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu', nên Mác cho
rằng trong xã hội tương lai, giáo dục trí tuệ là chủ yếu nhất nhằm nâng cao
năng xuất lao động xã hội. Còn giáo dục thể lực: Làm cho người lao động
thích ứng được trạng thái lao động. Cho con người sức khoẻ để cảm thụ
đầy đủ hạnh phúc của chủ nghĩa công sản đem lại.
* Sau cách mạng 1 0/ 1 9 1 7 một thực tế đang đặt ra cho nhà trường
XÔ viết là " Cần đào tạo những con người có lập trường vững vàng, có
bản lĩnh chính trị kiên định, có lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa, sẵn sàng
bảo vệ nha nước XÔ viết non trẻ...". Vì lẽ đó, Lênin cho rằng nội dung giáo
dục là toàn diện nhưng giáo dục đạo đức cộng sản là quan trọng nhất.
2. 4.1 . Về giáo dục đạo đức.
Lênin cho rằng giáo dục đạo đức có tính lịch sử xã hội. Trong xã hội
có giai cấp đạo đức mang tính giai cấp. Người bác bỏ quan điểm cho rằng
đạo đức không mang tính giai cấp, tính lịch sử.
- Lênin lên án đạo đức tư sản là đạo đức bóc lột. ông cho rằng nguyên
tắc của đạo đức tư sản là " Hoặc anh cướp đoạt của người khác, hoặc người
khác tước đoạt của anh. Hoặc anh làm thuê cho người khác, hoặc người
khác làm thuê cho anh. Hoặc anh làm chủ nô, hoặc anh làm nô lệ"

- Lênin khẳng định đạo đức của giai cấp vô sản là tiến bộ nhất của xã
hội loài người, nó hoàn toàn đối lập với đạo đức t sản. ông cho rằng
đạo đức vô sản là sự đấu tranh nhằm tiêu diệt sự bất công xã hội, xóa bỏ
chế độ người bóc lột người, là sự liên kết hết thảy quần chứng cần lao trong
cuộc đấu tranh nhằm xây dựng xã hội mới - xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Lênin cho rằng giáo dục cộng sản là giáo dục đạo đức cộng sản chủ
nghĩa mà trớc hết là tính kế hoạch trong lao động và hoạt động tập thể vì
người khác. Người cũng chỉ rõ phải giáo dục lòng yêu nớc xã hội chủ nghĩa


10
và tinh thần quốc tế vô sản. Đây là một nội dung quan trọng trong việc hình
thành phẩm chất nhân cách con người xã hội chủ nghĩa.
Đạo đức cộng sản, theo Lênin còn được biểu hiện Ở tính tổ chức, ý
thức làm chủ, lòng dũng cảm, không sợ gian khổ hy sinh, là sự sáng suốt,
bình tĩnh, trung thực và kiên quyết trong hành động.
- Đạo đức công sản là sự khiêm tốn học tập quần chúng, lôi kéo quần
chúng, giác ngộ và tổ chức họ trong lao động, trong đấu tranh.
Đạo đức cộng sản còn là khả năng tự đánh giá để không ngừng rèn
luyện tự hoàn thiện về mọi mặt để trở thành con người phát triển toàn diện.
- Người yêu cầu giáo dục đạo đức cộng sản là một nội dung, một
nhiệm vụ rất quan trọng của nền giáo dục công sản chủ nghĩa, của nhà
trường. Đặc biệt là của tổ chức đoàn thanh niên, đội thiếu niên và của đội
ngũ thầy cô giáo...
- Muốn trở thành người có đạo đức cộng sản chủ nghĩa, Lênin cho
rằng cần tích cực tự giác tham gia vào cuộc đấu tranh cách mạng:
2. 4. 2. Về giáo dục trí tuệ.
Lênin coi giáo dục trí tuệ ( trí dục ) là một nội dung, một nhiệm vụ
của giáo dục cộng sản chủ nghĩa.
Về nội dung giáo dục trí tuệ, Lênin cho rằng cần phải trang bị cho

thế' hệ trẻ những tri thức toàn diện, cơ bản, hệ thống, hiện đại để họ có thể
tự tạo ra'quan điểm cộng sản. Tháng 2 năm 1919 Lênm nói: " Thiết lập nền
giáo dục phổ thông'để giới thiệu những tri thức lý luận và thục tiễn về tất
cả các ngành chủ yếu của nền sản xuất xã hộỉ'
Về con đường giáo dục trí tuệ.
+ Lênin đã luận giảng sâu sắc về lý luận nhận thức. Trong bút ký
triết học ông đã viết : " Từ trực quan sinh động đền tư duy trừu tượng và từ
tư duy trừu tượng đến thực tiễn là con đường biện chứng nhận thức chân lý
khách quan" ( Bút ký triết học, Nxb Chính trị Matxcơva 1936, trang 166) 1
+ Người yêu cầu phải đổi mới cách dạy và cách học, Người nói: "
Chúng 'ta không cần học vẹt, chúng ta cần phát triển, hoàn thiện sự hiểu
biết bằng cách nắm vững bản chất các sự kiện cơ bản, bởi lẽchủ nghĩa
cộng sản sẽ biến thành rỗng tuếch, sẽ biến thành một tấm biển quảng cáo


11
trông rỗng. người cộng sản sẽ chỉ là những kẻ khoác lác tầm thường nếu
tất cả những tri thức của nhân loại khòng được nhào luyện trong ý thức
của họ....". Người học phải thực hiện học nữa, học mãi. '
2.4.3. Lênin bàn về vấn đề giáo dục lao động và kỹ thuật tổng hợp.
Lênin cho rằng giáo dục lao động, tổ chức lao dộng sản xuất và giáo
dục kỹ thuật tổng hợp có quan hệ mật thiết với nhau. NÓ vừa là nội dung,
vừa là nguyên tắc giáo dục xã hội chủ nghĩa.
Việc tổ chức lao động sản xuất, giáo dục kỹ thuật tổng hợp phải
được coi như là phương tiện, công cụ đào tạo con người xã hội chủ nghĩa.
Lênin yêu cầu đưa giáo dục kỹ thuật tổng hợp vào nhà trờng XÔ
viết, ý kiến này đã trở thành cương lĩnh của Đảng Bônsêvich Nga và đã
được thực hiện.
+ Trong những năm lao động hoà bình xây dựng tổ quốc. Do yêu
cầu điện khí hoá toàn quốc, Lênin yêu cầu phải đưa vào nhà trường kế

hoạch điện khí hoá, tổ chức lao động sản xuất và thông qua hoạt động đó
để giáo dục đào tạo thế hệ trẻ.
+ Lênin cho rằng điện khí hoá là yếu tố quyết định công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Vì vây cần phải da vấn đề đó
vào rong giáo dục của nhà trờng xã hội chủ nghĩa. Người nói: " Những
người mùchữ và trình độ thấp không thể tiên hành điện khí hoá và những
người này hông đủ để hiểu thế nào điện khí hoá... Mọi người phải học tập'
để biết điều đó và dạy diều đó cho tất cả thế hệ trẻ lao động đang lớn lên"
+ Trong giáo dục của nhà trường Lênin đã nêu lên một khẩu hiệu
hành động: " Chương trinh của chúng ta là: giáo dục kỹ thuật tổng hợp,
tiên tới từng bưuớc giáo dục con người phát triển toàn diện.."
Lênin cho rằng thông qua giáo dục lao động, tổ chức lao động và
giáo đục kỹ thuật tổng hợp là con đường cơ bản để giáo dục đào tạo con
người lao động mới, hình thành nhân cách người cộng sản.
Về nội dung giáo dục lao dộng , giáo đục kỹ thuật tổng hợp và tổ
chức lao động sản xuất phải được thể hiện trên nhiều lĩnh vực từ: Trang bị
nhận thức đúng; rèn luyện kỹ năng lao động; hình thành các phẩm chất


12
nhân cách người lao động mới; thúc đẩy sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa
cộng sản phát triển.
2. 5. Lênin bàn về nguyên tắc xây dựng nhà trườngXHCN.
Lênin đã nêu lên một loạt các nguyên tắc xây dựng nhà trường xã hội
chủ nghĩa có thể khái quát lại là:
- " Tách giáo hội ra khỏi nhà trường, tách nhà trường ra khỏi tôn
giáo" Nhà trường phải trở thành công cụ của nền chuyên chính vô sản,
nghĩa là không những truyền bá các nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản nói
chung, mà còn tuyên truyền ảnh hưởng về tư tưởng, về tổ chức và giáo dục
của giai cấp vô sản đối với các tầng lớp quần chúng lao động nửa vô sản

và phi vô sản nhằm đập tan hoàn toàn sự phản kháng của bọn bóc lột và
thực hiện chê'độ cộng sản chủ nghĩa".
Đảng cộng sản là người lãnh đạo, tổ chức toàn diện sự nghiệp giáo
dục, Đảng cộng sản cho mình có trách nhiệm lãnh đạo nhà trường để tiếp
tục hoàn thiện cuộc cách mạng vô sản đến cùng.
- Giáo dục nhà trường XHCN phải là nền giáo dục bình đẳng giữa
nam và nữ, giữa các dân tộc. Nhà nước phải tạo mọi điều kiện thuận lợi
thoả mãn nhu cầu học tập của quần chúng lao động và con em của họ.
Lênin nói: " Nhân dân các dân tộc được quyền học tập bằng tiếng
mẹ đẻ. Quyền này được bảo đảm bằng cách lập ra các trường cần thiết
cho việc học tập đó. Phí tổn do nhà nớc và các cơ quan địa phơng tài trợ "
Giáo dục phổ cập bắt buộc, giáo dục chuyên nghiệp dạy nghề nhằm
đào tạo thế hệ trẻ có đủ tri thức, năng lực tham gia công cuộc xây dựng
CNXH. Đây là nguyên tắc của nền giáo dục XÔ viết.