GIAMILIA

1

MUÅC LUÅC

CHÛÚNG 1........................................................................................................................... 2
CHÛÚNG 2........................................................................................................................... 8
CHÛÚNG 3......................................................................................................................... 14
CHÛÚNG 4......................................................................................................................... 21
CHÛÚNG 5......................................................................................................................... 26
CHÛÚNG 6......................................................................................................................... 32
CHÛÚNG 7......................................................................................................................... 44




Chingiz Aitmatov

2

CHÛÚNG 1
Thïë lâ giúâ àêy tưi lẩi àûáng trûúác bûác tranh nhỗ êëy, bûác tranh
lưìng trong têëm khung giẫn dõ. Sấng mai tưi cố viïåc phẫi vïì bẫn, vâ
tưi chùm ch ngùỉm nhòn bûác tranh hưìi lêu, dûúâng nhû nố cố thïí
nối vúái tưi mưåt lúâi chc mûâng tưët lânh tiïỵn chên tưi lïn àûúâng.
Bûác tranh nây chûa bao giúâ tưi gûãi ài triïỵn lậm. Hún nûäa,
mưỵi khi cố bâ con úã bẫn lïn chúi, tưi tòm cấch giêëu biïåt nố ài.
Chùèng phẫi bûác vệ cố àiïìu gò àấng cho tưi xêëu hưí, mâ chó vò
nố hoân toân khưng phẫi lâ mưåt mêỵu mûåc nghïå thåt. Nố giẫm dõ
nhû mẫnh àêët vệ trïn àố.

ÚÃ lúáp sêu trong cng va bûác tranh lâ mưåt mẫng trúâi thu
nhẩt nhôa. Giố la nhûäng àấm mêy àen nhỗ bế àưëm trùỉng ríi
nhan trïn dậy ni xa xa. ÚÃ cêån cẫnh ca bûác tranh lâ thẫo ngun
ngẫi cûäu mêìu nêu àỗ. Mưåt dẫi nhûäng àûúâng àen àen chûa kõp khư
sau mêëy trêån mûa vûâa qua. Mêëy bi cêy khư gậy ri chen chc
bïn vïå àûúâng. Dổc theo vïåt bấnh xe nham nhỗ cố vïët chên hai
ngûúâi ài bưå in dêëu liïìn liïìn. Câng ra xa, vïët chên câng múâ dêìn trïn
àûúâng, côn hai ngûúâi dûúâng nhû chó bûúác thïm mưåt bûúác nûäa lâ ra
khỗi têëm khung ca bûác tranh. Mưåt trong hai ngûúâi... Nhûng thưi,
tưi nối trûúác nhû vêåy húi súám quấ.
Hưìi êëy tưi côn trễ dẩi lùỉm. Chiïën tranh àậ sang nùm thûá ba.
Cha anh chng tưi chiïën àêëu úã nhûäng mùåt trêån xa xưi, àêu úã gêìn
Cëcxcú vâ Ưriưn. Chng tưi bêëy giúâ múái chó lâ nhûäng thiïëu niïn úã
lûáa tíi mûúâi lùm, vêåy mâ chng tưi àậ lâm lng trong nưng
trang. Cưng viïåc nhâ nưng nhổc nhùçn hâng ngây àê nùång lïn àưi
vai côn non ëu ca chng tưi. Vêët va? nhêët lâ vâo nhûäng ngây gùåt
hấi. Hâng tìn liïìn chng tưi khưng cố mùåt úã nhâ, ngây àïm biïåt
tùm ngoâi àưìng rång, trïn sên àêåp hay trïn àûúâng tẫi thốc ra ga.
Vâo mưåt ngây ma nhû thïë, trúâi nống nhû thiïu nhû àưët, lûúäi
liïìm nhû nống àỗ lïn vò gùåt hâi nhiïìu, tưi àấnh chiïëc Briske khưng
tẫi tûã ga vïì, vâ tưi cố àõnh ghế qua nhâ.




GIAMILIA

3

Ngay cẩnh chưỵ sưng cẩn, trïn mưåt trấi àưìi nhỗ cëi xốm, cố

hai cấi sên bao quanh bùçng tûúâng Toốc-xi vûäng chậi. Quanh nhâ
dûúng liïỵu mổc cao tûúi tưët. Àêëy lâ nhâ chng tưi. Tûâ thã nâo àïën
giúâ, hai gia àònh chng tưi vêỵn úã cẩnh nhau. Chđnh tưi lâ con "Nhâ
lúán". Tưi cố hai anh, cẫ hai lúán tíi hún tưi, cẫ hai cng chûa vúå vâ
cng ài chiïën àêëu, àậ lêu chûa cố tin tûác gò gûãi vïì.
Bưë tưi àậ giâ, lâm thúå mưåc. Sấng tinh mú c àổc kinh Coran
cêìu nguån, cêìu kinh xong c àïën xûúãng mưåc lâm viïåc, xûúãng úã
ngay trong sên chung ca bẫn. Bíi tưëi khuya bưë múái vïì nhâ.
ÚÃ nhâ chó côn mể tưi vâ àûáa em gấi nhỗ tíi.
Sên bïn, hay "Nhâ bế" nhû dên bẫng thûúâng gổi, lâ chưỵ hổ
hâng gêìn ca chng tưi. Àêu nhû c kõ chng tưi lâ anh em vúái
nhau, nhûng tưi gổi hổ lâ bâ con gêìn vò chng tưi sưëng chung
thânh mưåt gia àònh. Hai nhâ chng tưi gùỉn bố vúái nhau nhû vêåy
ngay tûâ thúâi côn lâ dên du mc, khi ưng nưåi chng tưi cng dûång
trẩi mưåt chưỵ, gia sc cng chùn chung. Khưng chó riïng hai nhâ
chng tưi, mâ cẫ xốm Aran chẩy dổc sët bẫn tïn dẫi àêët giûäa hai
con sưng, àïìu lâ ngûúâi cng bưå tưåc vúái nhau cẫ, cng mưåt dông hổ.
Sau khi têåp thïí hốa àûúåc đt lêu, ưng ch "Nhâ bế" qua àúâi, àïí
lẩi bâ vúå gốa vúái hai con trai nhỗ tíi. Theo tc lïå c ca ầat mâ
hưìi êëy dên bẫn vêỵn tn theo thò khưng àûúåc àïí ngûúâi àân bấ gốa
vúái hai con trai nhỗ ài núi khấc, búãi thïë hổ àûúng thu xïëp cho bưë
tưi lêëy bâ lâm lệ. Bưín phêån àưëi vúái tưí tiïn båc bưë tưi phẫi lâm nhû
vêåy: vò bưë tưi lâ chưỵ hổ hâng gêìn nhêët vúái ngûúâi quấ cưë.
Thïë lâ chng tưi cố thïm mưåt gia àònh thûá hai. "Nhâ bế" àûúåc
coi lâ mưåt hưå àưåc lêåp: cố cú ngúi riïng, gia sc riïng, nhûng thêåt ra
chng tưi vêỵn sưëng chung vúái nhau.
Nhâ bế cng àûa tiïỵn hai con vâo qn àưåi. Xầûác, anh con
cẫ, cûúái vúå àûúåc đt lêu thò ài. Hai ngûúâi vêỵn gûãi thû vïì, thûåc ra thò
hổa hóçn lùỉm múái àûúåc mưåt lấ.
ÚÃ "Nhâ bế" chó côn bâ mể mâ tưi gổi lâ "kichi-apa", tûác lâ mể

bế, vâ chõ con dêu bâ, tûác lâ vúå anh Xầûác. Hai mể con lâm lng tûâ
sấng àïën tưëi úã nưng trang. Bâ mể bế tưi lâ ngûúâi nhên hêåu, dïỵ
tđnh, hiïìn lânh, nhûng lâm lng thò khưng thua gò bổn trễ, d lâ
àâo mûúng hay tûúái nûúác: tốm lẩi, bâ cêìm vûäng chiïëc cëc trong
tay. Dûúâng nhû àïí thûúãng cưng, sưë phêån àậ ban cho bâ mưåt ngûúâi
con dêu cố nïët hay lâm. Giamilia thêåt xûáng vúái mể: lc nâo cng



Chingiz Aitmatov

4

ln chên ln tay, khưng biïët mïåt lâ gò, àẫm àang khếo lếo. Chó
phẫi cấi tđnh nïët húi khấc ngûúâi.
Tưi u q chõ Giamilia hïët chưỵ nối. Chõ cng u qu tưi.
Chng tưi thên nhau lùỉm, nhûng khưng dấm gổi nhau bùçng tïn.
Nïëu khưng phẫi lâ chõ em mưåt nhâ thò chùỉc chùỉn tưi àậ gổi chõ chó
àún giẫm lâ Giamilia. Nhûng tưi gổi chõ lâ "giïnï", tûác lâ chõ dêu
cẫ, côn chõ gổi tưi lâ "kichinï bala", nghơa lâ ch em bế bỗng, mùåc
d tưi chùèng bế bỗng gò cho cam, vâ chõ cng chùèng hún tíi tưi
bao lùm. Nhûng tc lïå ÚÃ bẫn lâ nhû vêåy: chõ dêu gổi em trai chưìng
lâ "kichinï bala" hay "kaini ca tưi".
Cưng viïåc ca cẫ hai nhâ do mể tưi quấn xuën, cư em gấi tưi
àúä thïm mưåt tay. Em gấi tưi lâ mưåt cư bế k cc, tốc tïët bđm bïån
lêỵn mêëy súåi chó. Tưi khưng bao giúâ qụn àûúåc em tưi àậ lùn lûng ra
lâm nhû thïë nâo trong nhûäng ngây gay go êëy.
Chđnh em tưi àậ àûa cûâu vâ bï ca hai nhâ ài chùn úã bậi cỗ
ngoâi vûúân rau, chđnh em tưi àậ ài nhùåt kigiùỉc vâ ci khư àïí nhâ
cố cấi àun. Chđnh cư em mi hïëch ca tưi àậ lâm cho mể tưi àểp

lông, àúä cư àún vâ qụn ài nhûäng nghơ bìn phiïìn vò khưng cố tin
tûác gò vïì hai con trai.
Gia àònh chng tưi àưng àc lâ thïë mâ trong nhâ vêỵn àûúåc
hôa thån, no à, êëy lâ nhúâ mể tưi. Mể tưi lâ ngûúâi àõnh àoẩt mổi
cưng viïåc ca cẫ hai nhâ, lâ ngûúâi giûä gòn tưí êëm gia àònh. Mể tưi vïì
lâm con dêu ưng bâ tưi tûâ hưìi côn non trễ, bêëy giúâ cha ưng chng
tưi côn sưëng cåc àúâi du mc, rưìi sau àố mể tưi ln ln thânh
kđnh tûúãng nhúá àïën ưng bâ tưi vâ cai quẫn hai gia àònh rêët mûåc
cưng bùçng. Trong bẫn ai cng coi mể tưi lâ ngûúâi nưåi trúå àấng
trổng nhêët, chu àấo nhêët vâ khưn khếo nhêët. Mổi viïåc trong nhâ
àïìu do mể Ooi cùỉt àùåt. Côn bưë tưi thò thûåc tònh mâ nối, dên bẫn
khưng coi ưng lâ ch gia àònh.
Nhiïìu lêìn tưi nghe thêëy ngûúâi ta nối vúái nhau, nhên viïåc nây
viïåc nổ:
"Nây, nây, chùèng cêìn àïën hỗi ustùca lâm gò (úã qụ chng tưi,
ngûúâi ta gổi nhûäng ngûúâi khếo tay nghïì lâ ustùca àïí tỗ kđnh
trổng), ưng ta chó biïët cố cấi ròu ca mònh thưi.
Mổi viïåc trong nhâ àïìu do bâ mể cẫ àõnh àoẩt, àïën nối vúái bâ
êëy thò múái ùn thua..." Cân nối rộ rùçng tuy côn đt tíi, tưi vêỵn
thûúâng can dûå vâo cưng viïåc gia àònh. Súã dơ tưi cố thïí xen vâo nhû



GIAMILIA

5

vêåy lâ vò hai anh tưi ài chiïën àêëu. Nhiïìu khi lâ bưng àa, nhûng
àưi lc cng lâ nối àûáng àùỉn, ngúâii ta gổi tưi lâ châng gighit ca
hai gia àònh, ngûúâi bẫo vïå vâ ni sưëng hai nhâ. Tưi lêëy thïë lâm

hậnh diïån, vâ khưng lc nâo lậng qụn trấch nhiïåm ca mònh.
Thïm nûäa, mể tưi cng khuën khđch tưi cố tđnh àưåc lêåp. Mể
tưi mën tưi biïët thu xïëp viïåc nhâ vâ lanh lển thấo vất, chûá àûâng
nhû bưë tưi, sët ngây chó li ci cûa àc bâo gổt.
Thïë lâ tưi àậ cho chiïëc briska dûâng lẩi cẩnh nhâ, dúáii bống
rúåp ca cêy liïỵu, núái lỗng dêy chùçng ngûåa, rưìi ài vïì phđa cưíng, vâ
tưi thêëy bấc àưåi trûúãng Ưrưzúmất àang úã trong sên nhâ tưi. Vêỵn
nhû mổi khi, bấc cûúäi trïn lûng ngûåa, chiïëc nẩng båc bïn n, Mể
tưi àûáng cẩnh bấc. Hai ngûúâi àang bân cậi chuån gò àố. Lc àïën
gêìn, tưi nghe thêëy mể tưi nối:
- Khưng àûúåc! Phẫi biïët kđnh súå Thûúång àïë múái àûúåc chûá: àúâi
thã nâo àân bâ lẩi àấnh xe briska tẫi thốc bao giúâ êëy?
Khưng, hậy àïí cho con dêu tưi àûúåc n, xin àïí mùåc cho nố
lâm ùn nhû tûâ trûúác àïën giúâ. Cûá thïë nây tưi cng à tưëi mùỉt tưëi
mi lẩi rưìi, thò bấc hậy thûã lo liïåu cưng viïåc ca hai nhâ nây ài
xem cố kham nưíi khưng nâo! May lâ con bế nhâ tưi àậ lúán... Ca?
tìn nay tưi chûa cố lc nâo àûáng thùèng lïn àûúåc, ï êím cẫ lûng, cûá
nhû thïí vûâa hng hc cấn ra. êëy, lẩi côn vẩt ngư àang hếo hùỉt chúâ
nûúác nûäa chûá,
- Mể tưi cố vễ nống nẫy, chưëc chưëc lẩi nhết àêìu chiïëc khùn
vêën tốc vâo cưí ấo. Mể tưi thûúâng lâm nhû vêåy mưỵi khi cố àiïìu gò
tûác giêån.
- Ư hay, cấi bâ nây múái lẩ chûá!
- Ưrưzúmất àẫo nghiïng ngûúâi ài trïn n, thưët lïn bùçng
giổng thêët vổng,
- Nïëu nhû chên tưi côn lânh lùån chûá khưng quê ct nhû thïë
nây thò tưåi gò tưi phẫi àïën àêy cêìu cẩnh bâ kia chûá? Giấ nhû trûúác
kia thò tưi cûá qúèng nhûäng bao thốc lïn xe, rưëiàanh ngûåa ài lâ
rẫnh chuån... Àấy khưng phẫi lâ cưng viïåc ca àân bâ, tưi biïët
quấ ài chûá, nhûng bối àêu ra àân ưng?... Vò thïë chng tưi tđnh

nûúác cêåy nhúâ chõ em vúå cấc chiïën sơ. Bâ thò bâ khưng cho con dêu
bâ ài, côn chng tưi lẩi bõ cêëp trïn mùỉng nhiïëc thêåm tïå... Bưå àưåi
cêìn bấnh mò, vêåy mâ chng ta khưng thûåc hiïån àûúåc kïë hoẩch.
Liïåu cố àang têm àûúåc khưng, côn mùåt mi nâo nûäa?



Chingiz Aitmatov

6

Tưi àïën gêìn, tay kếo lï chiïëc roi trïn mùåt àêët. Thêëy tưi, ưng
àưåi trûúãng tỗ ra mûâng rúä khấc thûúâng, chùỉc ưng chúåt nẫy ra mưåt
àõnh gò.
- Thưi àûúåc, nïëu bâ lo giûä gòn con dêu nhû thïë thò àêy, cố
kaini ca cư êëy àêy, - bấc vui mûâng trỗ vâo tưi, - cêåu êëy sệ khưng
cho àûáa nâo bến mẫng àïën gêìn chõ mònh. Bâ chùèng cêìn nghi ngẩi
gò nûäa! Xïit ca chng ta giỗi àấo àïí! Chđnh cấc ch nhỗ nây ni
sưëng chng ta, chó cố chng nố múái gúä àûúåc thïë bđ cho chng ta.
Mể tưi khưng àïí cho ưng àưåi trûúãng nối hïët lúâi.
- Rộ khiïëp chûa, nom cố ra cấi bưå dẩng gò khưng, thùçng mêët
nïët kia! - mể mùỉng tưi, - Tốc tai tm lum thïë kia kòa... Mâ cấi ưng
lậo nhâ nây cng àïën tïå, chùèng dânh lêëy mưåt lc cùỉt tốc cho con
nûäa...
- ÚÂ phẫi àêëy, hưm nay àïí thùçng bế nghó chúi úã nhâ bưë mể,
- Ưrưzúmất khếo lếo nối lûåa theo mể tưi.
- Xïit nây, hưm nay chấu úã nhâ, chùm cho ngûåa ùn thïm mưåt
cht, rưìi ngây mai bấc sệ giao xe briska cho Giamilia: hai chõ em
sệ chung sûác cng lâm. Phẫi cêín thêån àêëy, chấu ẩ, chấu sệ phẫi
chõu trấch nhiïåm vïì chõ Giamilia. Xin bâ àûâng lo ngẩi, baibitsï ẩ.

Xïit sệ khưng àïí cho ai chông ghểo chõ nố àêu. Nïëu cêìn nûäa tưi sệ
cho cẫ Àaniyar cng ài. Bâ biïët anh ta rưìi àêëy: anh châng hiïìn
nhû cc àêët... múái úã mùåt trêån vïì. Ca? ba ngûúâi sệ cng àấnh xe tẫi
thốc ra ga. Thïë thò côn àûáa nâo dấm àưång àïën con dêu bâ nûäa? Bấc
nối àng khưng, Xïit? Chấu nghơ thïë nâo? Bấc àõnh giao cho
Giamilia àấnh xe chúã thốc, nhûng mể chấu vêỵn chûa thån, chấu
hậy nối cho mể chấu nghe ra ài.
Àûúåc bấc àưåi trûúãng phónh nõnh, lẩi àûúåc bấc hỗi kiïën coi
mònh nhû ngûúâi lúán, tưi thđch trđ lùỉm. Thïm nûäa, tưi hònh dung ra
ngay cấi lc tưi cng vúái chõ Giamilia àấnh xe ngûåa ra ga, thêåt th
võ biïët bao. Tưi lâm ra vễ mùåt nghiïm chónh, nối vúái mể tưi:
- Chùèng viïåc gò phẫi lo cho chõ êëy, dïỵ thûúâng chõ êëy cố cú bõ
chố sối ùn thõt chùỉc?
Vâ nhû mưåt tay àấnh xe lổc lội, tưi tia nûúác bổt qua kệ rùng
mưåtcấch thânh thẩo, kếo lï cấi roi àùçng sau, vûâa bûúác ài vûâa àung
àûa hay vai ra dấng àơnh àẩc.




GIAMILIA

7

- Hûâ, cấi thùçng nây! - mể tưi ngẩc nhiïn vâ dûúâng nhû cố
phêìn vui sûúáng, nhûng rưìi ngay tûác thò, mể tưi quất lïn bùçng giổng
cấu kónh: - Rưìi tao sệ cho mây thêëy thïë nâo lâ chố sối! Mây biïët cấi
gò mâ dấm nối, rộ trûáng khưn hún võt!.
- Chûá nố khưng biïët thò ai biïët nâo, trong gia àònh bâ nố lâ
châng gighit ca cẫ hai nhâ, àấng cho bâ tûå hâo quấ ài chûá! Ưrưzúmất vûâa bïnh tưi vûâa nhòn mể tưi mưåt cấch e dê, chó lo mể tưi

lẩi vêỵn mưåt mûåc giûä c.
Nhûng mể tưi khưng nối lẩi cêu nâo, chó ci àêìu xëng thúã
dâi, thưët lïn:
- Gighit gò nố, múái tđ tíi àêìu mâ àậ ngây àïm lâm lng
qìn qåt, chùèng lc nâo thêëy mùåt úã nhâ... Nhûäng châng gighit
thên u ca chng ta bêy giúâ úã àêu, cố trúâi biïët! Nhâ cûãa quẩnh
quệ, cûá nhû khu lïìu trẩi bỗ hoang... Tưi àậ ài àûúåc mưåt quậng xa
vâ khưng nghe rộ mể tưi nối gò nûäa. Vûâa ài tưi vûâa vung roi qët
vâo gốc nhâ, bi bay m cẫ lïn, thêåm chđ em gấi tưi móm cûúâi vúái
tưi, tưi cng khưng àấp lẩi (em gấi tưi lc êëy àang nùỉm kigiùỉc
trong sên, hai tay vưỵ bưìm bưåp). Dấng bưå quan trong, tưi àïën dûúái
mấi hiïn. Tưi ngưìi xưím xëng, thong thẫ rûãa tay, dưåi bùçng nûúác
trong vô.
Rưìi tưi vâo bìn, ëng mưåt cưëc sûäa chua, rốt cưëc nûäa àem ra
àïí trïn bêåu cûãa sưí vâ bùỉt àêìu bễ vn bấnh mò thẫ vâo cưëc.
Mể tưi vâ bấc Ưrưzúmất vêỵn úã ngoâi sên. Cố àiïìu, hai ngûúâi
khưng bân cậi nûäa, mâ bònh tơnh nối chuån khe kkệ vúái nhau.
Chùỉc lâ hai ngûúâi nối vïì cấc anh tưi. Mể tưi chưëc chưëc lẩi àûa ưëng
tay ấo lïn lau àưi mùỉt sûng hp, trêìm ngêm gêåt àêìu àấp lẩi khi
nghe Ưrưzúmất nối (chùỉc bấc ta an i mể tưi), vâ mùỉt múâ lïå, mể
tưi, nhòn ài têån àêu àêu phđa trïn rùång cêy, nhû hy vổng nhòn thêëy
mêëy ngûúâi con trai ca mònh úã àùçng êëy.
Àùỉm lông trong nưỵi bìn phiïìn, hònh nhû mể tưi àậ thån
theo lúâi thónh cêìu cẫu bấc Ưrưzúmất. Côn bấc ta hâi lông vò àậ
àûúåc nhû , vung roi qët ngûåa phống nhanh ra khỗi sên.
Àûúng nhiïn, lc êëy cẫ mể tưi lêỵn tưi àïìu khưng thïí ngúâ mổi
chuån vïì sau sệ ra sao.





Chingiz Aitmatov

8

CHÛÚNG 2
Tưi biïët chùỉc mûúâi mûúi rùçng chõ Giamilia sệ àiïìu khiïín
thânh thẩo cưỵ briska hai ngûåa. Chõ sânh ngûåa lùỉm: chõ vưën lâ con
mưåt ngûúâi chùn ngûåa àân úã bẫn Bakair vng ni mâ. Anh Xầûác
tưi trûúác kia cng àậ tûâng chùn ngûåa. Cố lêìn, trong mưåt cåc àua
ngûåa vâo ma xn, àêu nhû anh êëy àậ khưng àíi kõp chõ
Giamilia. Nghe àưìn rùçng sau àố, tûác khđ vò bõ bệ mùåt, anh Xầûác
àậ bùỉt cốc chõ, chuån nây chùéng rộ thûåc hû ra sao. Nhûng cố mưåt
sưë ngûúâi lẩi bẫo anh chõ lêëy nahu vò u nhau. D sao ài nûäa, hai
ngûúâi ùn úã vúái nhau chó àûúåc cố bưën thấng. Chiïën tranh nưí ra, anh
Xầûác àûúåc gổi vâo qn àưåi.
Tưi khưng biïët nïn giẫi thđch thïë nâo, cố lệ vò tûâ têëm bế, chõ
Giamilia àậ theo bưë ài chùn ngûåa àân (ưng giâ chó cố mònh chõ, chõ
vûâa lâ con gấi vûâa lâ con trai ca bưë), búãi thïë tđnh nïët chõ cố nhûäng
nết nhû àân ưng, mưåt cấi gò dûä dưåi vâ àưi khi thêåm chđ húi thư.
Giamilia lâm viïåc hùm húã, xưëc vấc nhû àân ưng. Chõ biïët cấch ùn úã
vúái hâng xốm lấng giïìng, nhûng kễ nâo khưng biïët àiïìu lẩi ài gêy
chuån vúái chõ thò chõ chùèng chõu lếp, chõ chûãi khưng thua mưåt ai,
cố lêìn chõ côn tm tốc vđt àêìu kễ kia xëng.
Nhiïìu lêìn hâng xốm àïën nhâ than phiïìn:
- Ưng vâ cố thûá dêu con gò qu hốa thïë? Múái chên ûúát chên
rấo vïì nhâ chưìng mâ àậ mưìm nùm miïång mûúâi! Khưng côn kiïng
nïí ai, khưng côn biïët ngûúång ngng gò nûäa!
- Nố thïë mâ lẩi hay cú àêëy! - mể tưi àấp lẩi, - Con dêu chng
tưi nố ûa ùn ngay nối thùèng. Côn hún cấi lưëi trûúác mùåt thò im thin

thđt rưìi lẩi chûãi vng sau lûng. Con dêu cấc ưng cấc bâ bïì ngoâi thò
ra vễ nhu mò lùỉm, nhûng nhûäng cư a? nhû thïë chùèng khấc gò qua?
trûáng ung: bïn ngoâi thò sẩch sệ nhùén nhi, nhûng bïn trong thò
thưëi khùỉm khưng sao ngûãi àûúåc.
Àưëi vúái chõ Giamilia, bưë vâ mể bế tưi khưng bao giúâ tỗ ra khe
khùỉt, khưng búái lưng tòm vïët nhû thối thûúâng mể chưìng nâng dêu.
Bưë vâmể bế tưi rêët mûåc ên cêìn vúái chõ, thûúng u chõ vâ chó mong
mën cố mưåt àiïìu: chõ trung thânh vúái thûúång àïë vâ vúái chưìng.



GIAMILIA

9

Tưi hiïíu lông hai ngûúâi. Bưën con trai àïìu úã trong qn àưåi,
Giamilia lâ ngìn an i ca bưë vâ mể bế tưi, chõ lâ con dêu duy
nhêët ca cẫ hai nhâ, vò thïë bưë mể tưi qu chõ lùỉm. Nhûng tưi khưng
hiïíu àûúåc mể àễ tưi. Mể tưi khưng phẫi lâ ngûúâi u ai thò chó mưåt
mûåc lâ u. Mể tưi vưën khùỉc nghiïåt vâ àưåc àoấn. Mể tưi sưëng theo
lïì lưëi riïng ca mònh vâ khưng bao giúâ lâm trấi lïå thûúâng. Hâng
nùm, cûá ma xn àïën lâ mể tưi lẩi dûång cấi lïìu du mc úã sên vâ
àưët gưỵ tng xưng khối (chiïëc lïìu nây bưë tưi lâm tûâ hưìi côn trai trễ).
Mể tưi dẩy dưỵ chng tưi chõu thûúng chõu khố lâm ùn vâ tưn kđnh
nhûäng ngûúâi lúán. Mể tưi àôi hỗi mổi ngûúâi trong gia àònh phẫi mưåt
mûåc tn lúâi, khưng àûúåc cậi lẩi.
Thïë mâ chõ Giamilia, ngay tûâ ngây múái bûúác chên vïì nhâ
chưìng àậ tỗ ra khấc tđnh khấc nïët, khưng nhû mổi cư gấi khấc vïì
lâm dêu con ngûúâi ta. Thûåc ra chõ cng tưn kđnh vâ vên lúâi ngúâii
lúán, nhúng khưng bao giúâ chõu ci àêìu vêng chõu mưåt bïì, tuy vêåy

chõ cng khưng cố cấi lưëi quay mùåt ài lêìm bêìm chûãi vng sau lûng
nhû nhûäng nâng dêu khấc. Bao giúâ cng thïë, bng nghơ thïë nâo
thò chõ nối thùèng ra nhû vêåy, khưng hïì súå bây túã kiïën ca mònh.
Mể tưi thûúâng àûáng vê phđa chõ, cho lâ chõ nối phẫi, nhûng bao giúâ
cng giânh cho mđnh tiïëng nối quët àõnh.
Tưi cho rùçng vò thêëy Giamilia thùèng tđnh vâ cưng têm, mể tưi
coi chõ nhû ngûúâi ngang hâng vúái mònh, thêìm mú ûúác sau nây sệ
àïí chõ thay mònh, vâ chõ sệ trúã thânh ngûúâi nưåi trúå cng quìn thïë
nhû mònh, mưåt baibitsï nhû mònh, ngûúâi giûä gòn tưí êëm gia àònh.
- Con ẩ, nhúâ ún Àûác Alakhú, con àûúåc vâo lâm con mưåt nhâ
bïì thïë, àûúåc trúâi ban phûúác lânh, - mể tưi rùn bẫo Giamilia. - Àêëy
lâ phc cho con. Hẩnh phc ca ngûúâi àân bâ lâ sinh con àễ cấi,
trong nhâ dû dêåt. Ún nhúâ thûúång àïë, têët cẫ nhûäng gò bưë mể lâm ra
sau nây sệ lâ ca con cẫ. Cố ai mang theo ca cẫi xëng mưì àûúåc
àêu. Cố àiïìu, cấi phc nố chóúr vúái ngûúâi nâo biïët giûä gòn danh dûå
vâ lûúng têm mâ thưi. Lúâi mể dùån con ghi nhúá lêëy, phẫi biïët giûä
mònh múái àûúåc, con ẩ!...
Nhûng tđnh tònh Giamilia vêỵn cố cấi gò khiïën hai mể chưìng
khưng n lông: chõ vui vễ quấ lưå liïỵu, cûá nhû trễ thú. Àưi khi
dûúâng nhû chùèng cố dun cúá gò, chõ bưỵng phấ lïn cûúâi, mâ lẩi cûúâi
rêët to, rêët vui sûúáng. Ài lâm vïì, chõ khưng bûúác bònh thûúâng, mâ
chẩy âo vâo sên, nhẫu qua con mûúng. Chùèng cố dun cúá gò chõ
cng ưm lêëy mể cẫ hay mể bế mâ hưn.



Chingiz Aitmatov

10


Giamilia côn thđch hất nûäa, chõ ln ln khe khệ hất cêu gò,
ngay cẫ trûúác mùåt ngûúâi lúán tíi. Têët cẫ nhûäng cấi àố cưë nhiïn
khưng ùn nhêåp vúái quan niïåm cưí truìn trong bẫn vïì tđnh nïët na
ca con dêu trong gia àònh. Nhûng cẫ hai bâ mể chưìng àïìu tûå trêën
anh bùçng cấch tûå nh rùçng dêìn dâ Giamilia sệ chđnh chùỉn hún\"
lc trễ trung ai mâ chùèng thïë. Côn vúái tưi, trïn àúâi nây khưng cố
ngûúâi nâo àấng u hún chõ Giamilia. Hai chõ em tưi sưëng vúái nhau
rêët vui, tûå dûng vư cúá chng tưi cng cố thïí cûúâi phấ lïn vâ chẩy
àíi nhau quanh sên.
Chõ Giamilia xinh thêåt lâ xinh. Vốc ngûúâi thon thẫ, cên àưëi,
tốc cûáng khưng xón tïët thânh hay bđm dâu vâ nùång, chiïëc khùn
trùång chõ choâng rêët khếo trïn àêìu, chếo xëng trấn mưåt cht,
nom rêët húåp vúái chõ, lâm tưn hùèn nûúác da bấnh mêåt ca khn mùåt
bêìu bêìu, khiïën chõ câng thïm dun dấng. Mưỵi khi chõ Giamilia
cûúâi, àưi mùỉt hẩnh àâo àen lấy, ấnh mâu biïng biïëc ca chõ lẩi
bûâng lïn sûác sưëng hùng sau ca tíi trễ, hay khi bưỵng nhiïn chõ
cêët tiïëng hất nhûäng khc ca xìng xậ quen thåc trong bẫn, àưi
mùỉt àểp ca chõ lốe sấng mưåt cấch dẩn dơ, khưng cố vễ gò lâ mưåt cư
gấi ngêy thú cẫ. Tưi thûúâng àïí thêëy nhiïìu châng gighđt, nhêët lâ
nhûäng anh châng úã mùåt trêån vïì, cûá hay lêëm lết nhòn chõ. Chđnh
Giamilia cng thđch bưng àa, nhûng ca àấng tưåi, chõ vêỵn àe nểt
nhûäng anh nâo ài quấ trúán. Tuy nhiïn àiïìu àố bao giúâ cng lâm tưi
àưång lông. Tưi ghen vïì chõ, nhû cấc cêåu em thûúâng ghen vïì chõ
mònh, vâ hïỵ thêëy cấc châng trễ tíi xấn àïën gêìn Giamilia lâ tưi
kiïëm cấch ngùn cẫn. Tưi lâm bưå ta àêy, hùçm hê nhòn hổ, nhû mën
dng bưå dẩng ca mònh bẫo vúái hổ:
“Cấc anh àûâng cố mâ sìng sậ quấ. Chõ êëy lâ vúå anh tưi àêëu,
vâ chúá tûúãng rùçng khưng cố ai che chùỉn cho chõ êëy!" Nhûäng lc êëy,
tưi cưë tỗ ra lưỵ mậng, d àng lc hay khưng àng lc cng cûá xen
vâo cêu chuån ca hổ, tòm cấch chïë nhẩo nhûäng anh châng tấn

tónh chõ, vò nïëu lâm nhû vêåy mâ khưng ùn thua gò, tưi àêm cấu, cûá
mùåt sûng mây sóa khõt mi hoâi.
Mêëy châng trai cûúâi lùn ra.
- Ú nây, hậy nhòn ch bế nây mưåt tđ mâ xem! Hònh nhû cư êëy
lâ giïnï ca ch ta thò phẫi. Thêåt nhưån quấ, thïë mâ bổn mònh
chùèng biïët gò hïët!
Tưi cưë nến giêån, nhûng vêỵn cẫm thêëy àưi tai phẫn bưåi chấy
bỗng lïn, vâ ûác quấ, nûúác mùỉt tưi cûá trâo ra. Chõ Giamilia, giïnï



GIAMILIA

11

ca tưi, hiïíu lông tưi lùỉm. Mùåc d bìn cûúâi àïën nưn råt, chõ gùỉng
kòm lẩi, lâm ra vễ nghiïm nghõ.
- Thïë cấc anh tûúãng giïnï lâ ca vûúng vậi trïn àûúâng cho ai
mën nhùåt thò nhùåt â? - chõ lêëy mưåt tû thïë àơnh àẩc, nối vúái cấc
châng gighit.
- ÚÃ nhâ cấc anh thò cố lệ giïnï lâ ca rúi ca nhùåt thûåc àêëy,
chûá úã nhâ chng tưi thò khưng àêu! Ta ài chưỵ khấc ài, kaini ca
chõ, tưi xin kiïëu cấc anh!
Rưìi lâm àiïåu vïnh vang trûúác mùåt hổ, àêìu cêët cao kiïu hậnh,
hai vai ngng ngíy nhû khiïu khđch, chõ bỗ ài cng vúái tưi, lùång
lệ móm cûúâi.
Trong n cûúâi êëy, tưi thêëy cẫ sûå bûåc bưåi, lêỵn niïìm vui sûúáng.
Cố lệ lc êëy chõ nghơ thêìm:
"Ưi, ch em ngưëc nghïëch quấ! Nïëu chõ chó mën chúi búâi cho
thỗa tònh riïng thò ai cêëm giûä nưíi chõ? Ca? nhâ cố bấm theo tûâng

bûúác cng khưng canh giûä nưíi kia mâ!"
Nhûäng lêìn nhû thïë, tưi lùång thinh nhû cẫm thêëy mònh cố lưỵi.
Phẫi, tưi ghen vïì chõ Giamilia, tưi tưn sng chõ, tưi kiïu hậnh vò
chõ lâ giïnï ca tưi, kiïu hậnh vïì sùỉc àểp ca chõ, vïì tđnh tònh
phống khoấng, khưng chõu lïå thåc vâo ai ca chõ. Tưi vúái chõ lâ àưi
bẩn chđ thên, khưng giêëu nhau àiïìu gò.
Dẩo êëy, úã bẫn côn rêët đt àân ưng. Vò thïë cố nhûäng gậ cû xûã
vúái ph nûä mưåt cấch trêng trấo, tỗ vễ khinh miïåt ra lâ: cêìn gò
phẫi tưën cưng vúái bổn àân bâ nây, chó ngíy ngốn tay mưåt cấi lâ ẫ
nâo cng lao theo ngay!
Mưåt lêìn, úã bậi cỗ, Ưxmưn, mưåt ngûúâi hổ xa ca gia àònh tưi cûá
bấm lêëy Giamilia toan giúã trô ma mậnh. Gậ cng thåc loẩi nhûäng
kễ cho rùçng khưng mưåt cư gấi nâo cûúäng nưíi sûå cấm dưỵ ca mònh.
Giamilia cùm tûác gẩt tay hùỉn ra vâ àûáng phùỉt dêåu dûúái chên àưëng
cỗ khư, núi chõ àang ngưìi nghó trong bống rúåp.
- Bỗ cấi thối êëy ài! - chõ nối, giổng àau xốt vâ xoay lûng lẩi
phđa hùỉn. - Cấi ngûä cấc ngûúâi lâ thûá ngûåa àûåc ca àân, côn cố thïí
trưng mong gò khấc úã cấc ngûúâi kia chûá!
Ưxmon nùçm xoâi dûúái chên àưëng cỗ, bơu cùåp mưi ûúát, nối:
- Mêo chï thõt treo cao lâ thưëi... Rộ khếo lâm bưå, thêm chïët ài
àûúåc mâ lẩi côn bõt mi chï bai...



Chingiz Aitmatov

12

Giamilia quay ngóỉt lẩi.
- Cố lệ tưi thêm thêåt àêëy! Cố àiïìu chùèng qua sưë kiïëp bùỉt chõ

em chng tưi phẫi chõu cẫnh nhû vêåy, thïë mâ cấi àưì ngu xín nhâ
anh lẩi giïỵu cúåt chng tưi. Chùèng thâ phẫi sưëng cẫnh vúå lđnh xa
chưìng mưåt trùm nùm, chûá nhûäng thûá nhû anh tưi cûá nhưí toểt vâo:
thêåt lâ túãm. Nïëu nhû khưng phẫi thúâi bíi chiïën tranh thò cố mâ
chố nố thêm nối chuån vúái nhâ anh!
- Thò àêy cng bẫo thïë mâ! ÊËy lâ tẩi chiïën tranh, thiïëu cêy
roi ca chưìng nïn àùçng êëy múái phất rưì! - Ưxmưn cûúâi khêíy, - Nây,
nïëu àùçng êëy mâ lâ vúå túá thò àùçng êëy sệ hất giổng khấc ngay thưi
mâ.
Giamilia toan nhẫy xưí àïën trûúác mùåt hùỉn, chõ àõnh nối cêu gò
cho bộ tûác, nhûng rưìi lẩi lùång thinh: chõ hiïíu rùçng chùèng nïn dêy
vúái hùỉn lâm gò. Chõ nhòn hùỉn hưìi lêu bùçng con mùỉt cùm giêån. Rưìi
chõ nhưí bổt mưåt cấch ghï túãm, nhùåt cấi châng nẩng úã dûúái àêët lïn
vâ bỗ ài.
Bêëy giúâ tưi àûáng trïn chiïëc xe mogiara àùçng sau àưëng cỗ.
Thêëy tưi, chõ Giamilia quay ngóỉt ài. Chõ hiïíu têm trẩng tưi lc
êëy. Tưi cố cẫm giấc nhû khưng phẫi chõ bõ xc phẩm, mâ chđnh lâ
tưi, chđnh tưi bõ lùng nhc. Trong lông àau àúáng, tưi trấch chõ:
- Nhûäng thûá nhû thïë chõ dêy vúái nố lâm gò, bùỉt chuån vúái
chng nố lâm gò kia chûá?
Cho àïën têån chiïìu, Giamilia ln ln cau cố, ï, khưng nối
vúái tưi lúâi nâo vâ khưng hïì cûúâi nhû trûúác. Khi tưi àûa xe mưgiara
lẩi gêìn, vò khưng mën cho tưi àa? àưång àïën chuån ban nậy - nố
gêy cho chõ nưỵi ët hêån ghï gúám mâ chõ giûä kđn trong lông - chõ
giang tay lêëy àâ xổc mẩnh cấi châng nẩng vâo bố cỗ, xưëc ngay cẫ
bố lïn, giú cao úã phđa trûúác àïí che lêëp mùåt. Chõ lùng bưíng bố cỗ vâo
trong xe àấnh huch mưåt cấi, rưìi lêåp tûác xốc ngay bố khấc. Lấng
sau xe àậ àêìy cố. Lc àêíy xe ài, tưi ngoẫnh lẩi nhòn vâ thêëy chõ tûåa
mònh vâo cấn cêy châng nẩng, àûáng lùång mưåt lất, vễ chấn chûúâng,
nghơ ngúåi àiïìu gò, rưìi chõ chúåt nhúá ra, lẩi hùm húã bùỉt tay vâo viïåc.

Khi chiïëc mưgiara cëi cng àậ chêët àêìy cỗ, Giamilia dûúâng
nhû qụn hïët mổi thûá trïn àúâi, chõ ngùỉm nhòn hoâng hưn khưng
dûát. Àùçng xa, phđa bïn kia sưng, àêu àố úã cëi thẫo ngun
Cadùỉcxtan, vêìng mùåt trúâi ma gùåt bíi chiïìu tâ mïåt mỗi rậ rúâi
àang phun lûãa nhû cấi miïång lô tanàûr. Nố tûâ tûâ lêín xëng sau



GIAMILIA

13

àûúâng chên trúâi, hùỉt lïn ấnh lûãa hûâng nhåm àỗ nhûng àấm mêy
xưëp bế nhỗ vâ nếm nhûäng tia hưìi quang cëi cng xëng thẫo
ngun mâu hoa câ àậ àiïím nhûäng vïåt xanh biïëc ca bống tưëi àïën
súám úã nhûäng chưỵ àêët thêëp. Giamilia nhònh cẫnh mùåt trúâi lùån, vễ
mùåt hên hoang trêìm lùång nhû àang chiïm ngûúäng mưåt cẫnh thêìn
tiïn. Gûúng mùåt chõ sấng lïn vễ dõu dâng, cùåp mưi hế múã móm cûúâi
hiïìn lânh nhû trễ thú. Rưìi dûúâng nhû àïí trẫ lúâi nhûäng cêu trấch
mốc chó chûåc båt ra tûâ miïång tưi, chõ quay lẩi vâ nối, nhû thïí nối
tiïëp sau cêu chuån giûäa chng tưi:
- Mâ thưi, em àûâng bêån têm àïën hùỉn, Kichinï bala ẩ, mùåc
xấc hùỉn! Hùỉn cố phẫi lâ ngûúâi àêu nûäa?... - chõ chúåt im bùåt, àûa
mùỉt dội theo vânh mùåt trúâi àang li dêìn, àoẩn thúã dâi, trêìm ngêm
nối tiïëp: - Nhûäng kễ nhû gậ Ưxmưn nây lâm sao biïët àûúåc ngûúâi ta
êëp cấi gò trong têm hưìn? Mâ cng chùèng ai biïët àûúåc àêu. Cố lệ
trïn àúâi khưng cố nhûäng ngûúâi àân ưng nhû thïë...





Chingiz Aitmatov

14

CHÛÚNG 3
Trong lc tưi àûa mêëy con ngûåa quay trúã lẩi, chõ Giamilia àậ
kõp chẩy àïën chưỵ àấm ph nûä lâm viïåc cấch chng tưi mưåt quậng,
vâ tiïëng nối oang oang vui vễ ca hổ vang àïën tai tưi. Thêåt khố nối
rộ àiïìu gò àậ xẫy àïën vúái chõ: cố lệ têm hưìn chõ bûâng sấng lc chõ
ngùỉm cẫnh mùåt trúâi lùån, hóåc chùèng qua chõ cẫm thêëy vui vò àậ
lâm viïåc giỗi. Tưi ngưìi trïn àưëng cỗ cao trïn xe mưgiara vâ nhònh
Giamilia. Chõ àậ thấo bỗ chiïëc khùn choâng trùỉng nhỗ vâ giang
rưång hai tay, chẩy theo ngûúâi bẩn gấi, bùng qua àưìng cỗ àậ cùỉt tri
àang múâ dêìn trong bống tưëi. Vẩt ấo dẩi mùåc bay phêìn phêåt trûúác
giố. Thưët nhiïn, nưỵi bìn trong lông tưi cng biïën àêu mêët: "Húi
àêu mâ bêån têm àïën mêëy cêu lấo lïëu ca gậ Ưxmưn êëy!"
giậ.

- Nâo, dêën bûúác lïn! - Tưi vung roi qët mêëy con ngûåa, gic

Hưm êëy, theo lúâi dùån ca bấc àưåi trûúãng, tưi quët chúâ bố bïì
àïí cùỉt tốc, trong lc chúâ àúåi tưi viïët thû trẫ lúâi anh Xầûác.
Vïì chuån thû tûâ nây chng tưi cng cố phếp tùỉc riïng: cấc
anh tưi viïët thû vïì thò àïì gûãi cho bưë, ngûúâi giao thưng ca bẫn trao
thû cho mể chng tưi, côn àổc thû vâ trẫ lúâi lâ nhiïåm v ca tưi.
Chûa àổc thû anh Xầûác tưi àậ biïët trûúác anh viïët gò.
Mổi lấ thû ca anh àïìu giưëng nhau nhû nhûäng con cûâu non
trong àân. Bao giúâ anh cng múã àêìu bùçng cêu: "Tin sûác khỗe ca
tưi", tiïëp àố nhêët àõnh lâ: "Tưi gûãi lấ thû nây qua bûu àiïån vïì cho

bưë mể tưi hiïån úã bẫn Talax thõnh vûúång, trùm hoa àua núã vâ ngất
hûúng thúm, cho ngûúâi cha vư cng qu mïën ca tưi lâ
Giưntsûbai..." Tiïëp dau àố àïën mể tưi, mể àễ anh, rưìi lâ àïën chng
tưi, theo thûá tûå nghiïm ngùåt. Rưìi àïën nhûäng cêu khưng bao giúâ
thiïëu àûúåc thùm hỗi sûác khỗe vâ àúâi sưëng ca cấc ùỉcxakan trong
bẫn, thùm hỗi bâ con hổ gêìn, vâ mậi àïën cëi thû, anh Xầûác múái
nhû vưåi vậ viïët thïm: "Tưi cng gûãi lúâi thùm hỗi vúå tưi lâ
Giamilia..." Àûúng nhiïn, khi bưë mể côn sưëng, cấc ùcxakan vâ bâ
con hổ gêìn vêỵn khỗe mẩnh mâ trong thû nhùỉc àïën vúå trûúác tiïn,
nhêët lâ lẩi àïì thû gûãi riïng cho vúå thò thûåc lâ khưng tiïån, khiïëm



GIAMILIA

15

nhậ lâ àùçng khấc. Khưng chó riïng anh Xầûác cho nhû thïë lâ phẫi,
mâ bêët cûá ngûúâi àân ưng nâo biïët tûå trổng cng àïìu thûâa nhêån
nhû vêåy. Àiïìu nây chùèng cêìn giẫng giẫi nhiïìu, tc lïå úã bẫn lâ nhû
vêåy, chùèng nhûäng khưng phẫi lâ chuån àem ra bân cậi àûúåc, mâ
chng tưi cng chùèng bùn khón gò lùỉm vïì chuån êëy, nố chûa
àấng kïí bùçng bẫn thên lấ thû. Mưỵi lấ thû lâ mưåt sûå kiïån vui mûâng
cẫ nhâ àïìu mong mỗi.
Mể tưi bùỉt tưi àổc ài àổc lẩi bûác thû mêëy lêìn. Rưìi vûâa cẫm
àưång vûâa thânh kđnh, mể tưi àûa hai bân tay nûát nễ ra àốn lêëy nố,
giûä mẫnh giêëy mưåt cấch lng tng nhû giûä con chim cố thïí bay v
ài bêët cûá lc nâo. Cëi cng, mể tưi àưång àêëy mêëy ngốn tay cûáng
àúâ mưåt cấch khố nhổc, gêåp lấ thû thânh hònh tam giấc.
- Ưi húäi cấc con u qu ca mể, nhâ sệ gòn giûä thû ca cấc

con nhû giûä ba hưå mïånh! - mể tưi nối, giổng run run àêỵm lïå. - Con
hỗi thùm bưë mể, gia àònh, bâ con cố àûúåc bònh n khưng... ÚÃ nhâ
cố lâm sao àêu, vêỵn úã bẫn thưi mâ. Nhûng côn cấc con thò sao? Chó
cêìn con viïët cho mưåt chûä thưi - con côn sưëng, - thïë lâ à, chùèng cêìn
gò hún nûäa...
Mể tưi côn nhòn lấ thû gêëp hònh tam giấc hưìi lêu, rưìi cêët nố
vâo chiïëc ti da bế nhỗ àûång têët cẫ thû tûâ bêëy lêu nay vâ cho vâo
rûúng khốa lẩi.
Nïëu lc àố chõ Giamilia cố úã nhâ, chng tưi cng àûa thû cho
chõ àổc. Mưỵi lêìn chõ Giamilia cêìm lấ thû gêëp hònh tam giấc trong
tay, tưi thêëy mùåt chõ àỗ bûâng lïn. Chõ àổc nhêím mưåt cấch nghiïën
ngêëu, mùỉt lûúát vưåi qua nhûäng dông chûä. Nhûng àổc câng gêìn àïën
cëi, àưi vai chõ câng r xëng, mêìu ûãng hưìng trïn mấ chõ tân
dêìn. Chõ chau àưi lưng mây bûúáng bónh, vâ khưng àổc nưët mêëy
dông cëi, chõ trẫ lẩi mể tưi bûác thû, húâ hûäng lẩnh lng nhû trẫ
vêåt gò vûâa mûúån.
Hùèn lâ mể tưi hiïíu têm trẩng con dêu theo mònh, nïn tòm
cấch lâm cho chõ khy khỗa.
- Sao lẩi thïë, con? - mể tưi vûâa nối vûâa khốa rûúng. - Àấng lệ
phẫi vui mûâng thïë mâ con lẩi r vêåy! Phẫi àêu chó mònh con cố
chưìng ài bưå àưåi? Khưng phẫi chó riïng con bìn khưí, àêëy lâ nưỵi àau
bìn chung ca toân dên, con hậy gùỉng cng toân dên chõu àûång.
Con tûúãng thïë chûá, cố ai lâ ngûúâi khưng bìn, khưng mong nhúá
chưìng... Cố àiïìu bìn thò bìn, nhûng khưng nïn àïí lưå ra ngoâi,
chó giûä kđn trong lông thưi!



Chingiz Aitmatov


16

Giamilia lùång thinh. Nhûng cấi nhòn bûúáng bónh, bìn rêìu
ca chõ nhû mën nối: "Mể chùèng hiïíu gò cẫ, mể ẩ!" Lêìn nây thû
ca anh Xầûác vêỵn gûãi tûâ Xaratưëp. Anh nùçm qn y viïån úã àêëy.
Anh viïët trong thû rùçng nhúâ trúâi ph hưå, ma thu anh sệ vïì nhâ,
vò anh àậ bõ thûúng. Thû trûúác anh àậ bấo tin nây, vò thïë cẫ nhâ
àïìu vui sûúáng vò sùỉp àûúåc àốn anh vïì.
Tuy thïë, hưm êëy tưi vêỵn khưng úã nhâ, tưi ra sên àêåp la. Tưi
thûúâng ng àïm úã ngoâi êëy. Tưi dùỉt ngûåa ra båc úã bậi cỗ linh
lùng. Ưng ch tõch cố lïånh cêëm khưng cho chùn gia sc úã bậi nây,
nhûng mën cho ngûåa ca mònh bếo tưët, tưi vêỵn thẫ trưåm úã àêëy.
Tưi biïët mưåt chưỵ khët úã khu àêët thêëp, lẩi vâo ban àïm nûäa thò
khưng ai trưng thêëy àûúåc. Nhûng lêìn nây, khi thấo ngûåa dêỵn ra
bậi thò thêëy bưën con ngûåa ca ai àậ thẫ ra bậi linh lùng rưìi. Tưi tûác
lùỉm. Tưi lâ ch cưỵ xe briska hai ngûåa, tưi cố quìn tûác quấ ài chûá.
Khưng àùỉn ào gò hïët, tưi àõnh àíi mêëy con ngûåa nây ài thêåt xa àïí
cho kễ lấo xûúåc nâo dấm xêm nhêåp vâo àõa phêån ca tưi mưåt bâi
hổc. Nhûng bưỵng nhiïn tưi nhêån ra hai con ngûåa ca Àaniyar, anh
châng mâ lc ban ngây bấc àưåi trûúãng àậ nhùỉc àïën. Sûåc nhúá rùçng
ngây mai, chõ em tưi sệ cng Àaniyar àấnh xe chúã thốc ra ga, tưi
àïí mùåc mêëy con ngûåa vâ trúã lẩi sên àêåp.
Thò ra Àaniyar cng úã àêy. Anh vûâa tra dêìu xong vâo cấc
bấnh xe briska ca mònh vâ àang vùån mêëy chiïëc ï-cu trïn trc.
- Anh Àanikï, ngûåa ca anh úã dûúái thung lng phẫi khưng? tưi hỗi.
Àaniyar chêåm rậi quay àêìu lẩi:
- Hai con ca tưi.
- Thïë côn àưi kia?
- A, ca cấi cư gò... cư Giamilia phẫi khưng? Ngûåa ca cư êëy
àêëy. Cư êëy vúái ch lâ thïë nâo, giïnï ca ch â?

- Phẫi, giïnï.
- Chđnh bấc àưåi trûúãng thẫ ngûåa úã àêëy, bẫo tưi trưng nom...
May mâ tưi khưng àíi mêëy con ngûåa êëy ài!
Àïm xëng, ngổn giố hêy hêíy tûâ ni thưíi xëng lc ban
chiïìu àậ lùång hùèn. Trïn sên àêåp cng vùỉng lùång. Àaniyar nùçm dâi
cẩnh tưi, dûúái chên àưëng rúm, nhûng lất sau anh àûáng lïn vâ ài ra
sưng. Cấch mưåt quậng khưng xa, anh dûâng lẩi bïn búâ dưëc àûáng, rưìi



GIAMILIA

17

cûá àûáng àêëy, tay chùỉp sau lûng, àêìu húi ngẫ vïì mưåt bïn. Anh àûáng
xoay lûng vïì phđa tưi. Cấi dấng hònh dâi dâi, gốc cẩnh, nhû àệo
bùçng ròu ca anh in àêåm nết trong ấnh trùng ïm dõu. Dûúâng nhû
anh àang lùỉng nghe mưåt cấch nhêåy bến tiïëng ưìn âo dûúái sưng,
tiïëng ưìn âo vïì àïm mưỵi lc mưåt mẩnh thïm úã nhûäng khc nưng.
Hay cố lệ anh côn lùỉng nghe mhûäng êm thanh vâ tiïëng sưåt soẩt
ban àïm mâ tai tưi khưng thu nhêån dûúåc. "Anh châng lẩi àõnh ra
ng úã ven sưng àêy, ngûúâi àêu kò qúåc thêåt!" - tưi cûúâi khêëy.
Àaniyar múái xët hiïån úã bẫn chng tưi cấch àêy đt lêu. Lêìn
êëy, mưåt thùçng bế chẩy ra chưỵ cùỉt cỗ, phi bấo rùçng cố mưåt anh
thûúng binh vïì lâng, côn anh ta lâ ai, ngûúâi nhâ nâo thò nố khưng
biïët. Ưi, thêåt lâ mưåt biïën cưë phi thûúâng! ÚÃ bẫn tưi bao giúâ cng thïë:
hïỵ cố ngûúâi nâo úã mùåt trêån vïì lâ cẫ lâng, giâ trễ lúán bế, khưng trûâ
mưåt ai l lûúåt àưí ra xem ngûúâi múái àïën, tay bùỉt mùåt mûâng, hỗi
xem anh ta cố gùåp ngûúâi thên ca mònh úã ngoâi êëy khưng, àốn
nghe tin tûác. Thïë lâ tiïëng reo hổ nưíi lïn khưng thïí tûúãng tûúång

nưíi, ngûúâi nâo cng àoấn giâ àoấn non: cố lệ anh mònh vïì, hay cố
khi lâ ưng dêu gia cng nïn?
Nhûäng ngûúâi àang cùỉt cỗ bỗ cẫ cưng viïåc, chẩy a vïì xem sûå
thïí ra sao.
Thò ra Àaniyar chđnh gưëc lâ ngûúâi qụ tưi, sinh úã bẫn nây.
Ngûúâi ta kïí lẩi rùçng anh mưì cưi tûâ thã nhỗ, ba nùm trúâi ùn nhúâ úã
àêåu hïët nhâ nây sang nhâ khấc, rưìi anh bỗ àïën bng thẫo ngun
Tsùcmùỉc, úã vúái nhûäng ngûúâi Cadakhú lâ bâ con hổ ngoẩi vúái anh.
Ch bế chùèng côn ai lâ bâ con hổ gêìn, vò thïë chẫhwng ai gổi ch
vïì, rưìi ngûúâi ta qụn bùéng ch ài. Khi cố ngûúâi hỗi Àaniyar lâm ùn
sinh sưëng ra sao tûâ hưìi bỗ nhâ ra ài, anh chó trẫ lúâi cho qua
chuån, cố lẫng trấnh. Nhûng tuy vêåy vêỵn cố thïí biïët àûúåc rùçng
anh àậ nïëm à mi cay àùỉng, àậ thûâa biïët thïë nâo lâ thên phêån
ca kễ mưì cưi. Cåc sưëng xư àêíy Àaniyar lùn lưån khùỉp àố àêy, nhû
ngổn lưng chưng. Mưåt thúâi gian dâi, anh chùn cûâu úã vng àêët mùån
Tsùcmùỉc, lúán lïn anh ài àâo mûúng trïn cấc hoang mẩc, rưìi lâm úã
cấc khu mỗ Angren gêìn Tasken, tûâ núi nây anh vâo qn àưåi.
Dên bẫng niïìm núã àốn Àaniyar khi anh trúã vïì lâng qụ. "Nố
àậ lang thang phiïu bẩt khùỉp núi, nay lẩi trúã vïì, nhû vêåy lâ cấi sưë
nố lẩi àûúåc ëng nûúác con mûúng qụ hûúng. Nố vêỵn chûa qụn
tiïëng mể àễ, chó àưi khi àấ vâi tiïëng Cadakhú thưi, nố nối tiïëng
qụ ta vêỵn sội lùỉm".



Chingiz Aitmatov

18

"D mn trng cấch trúã, con Tunpar rt cåc sệ tòm lẩi bêìy.

Ai mâ khưng u qu qụ hûúng, u qu bâ con dên bẫn! Anh trúã
vïì lâ phẫi lùỉm! Bâ con bẫn ta vui lông, vong linh tưí tiïn anh cng
hïí hẫ. Ún trúâi rưìi àêy chng ta sệ àấnh thùỉng bổn Àûác, sệ sưëng
n lânh. Côn anh, cng nhû mổi ngûúâi khấc, anh sệ lêåp gia àònh,
vâ trïn nốc nhâ anh sệ bưëc lïn ngổn khối bïëp êëm cng", - cấc c
ùcxakan nối nhû vêåy.
Nhùỉc àïën tưí tiïn Àaniyar, cấc c nhúá lẩi àđch xấc anh lâ
ngûúâi dông hổ nâo. Thïë lâ trong bẫn chng tưi àậ xët hiïån "mưåt
ngûúâi bâ con múái" - Àaniyar.
Rưìi mưåt hưm, bấc àưåi trûúãng Ưrưzúmất àûa mưåt anh lđnh cao
lúán, húi g, têåp tïỵnh chên trấi ra chưỵ chng tưi cùỉt cỗ. Chiïëc ấo capưët vùỉt trïn vai, anh bûúác lêåt àêåt, cưë khưng chõu àïí cho con ngûåa
cấi ln phi nûúác kiïåu nhỗ ca Ưrưzúmất bỗ xa mònh. Bïn cẩnh ah
châng Àaniyar cao kïìu, bấc àưåi trûúãng têìm vốc nhỗ bế vâ hiïëu
àưång nom chùèng khấc gò con chim dệ úã ven sưng. Bổn trễ thêåm chđ
phấ lïn cûúâi.
Cấi chên bõ thûúng ca Àaniyar vêỵn chûa lânh hùèn, àêìu gưëi
khưng gêåp lẩi àûúåc, viïåc cùỉt cỗ khưng thđch húåp vúái anh, vò thïë
ngûúâi ta àïí anh cng lâm vúái bổn trễ con chng tưi, trong coi mấy
cùỉt cỗ. Th thûåc lâ lc àêìu chng tưi khưng thđch Àaniyar. Trûúác
hïët chng tưi khưng ûa cấi tđnh kđn àấo ca anh. Anh đt nối, vâ
nïëu cố nối, ta vêỵn cố cẫm giấc nhû lc êëy anh côn mẫi nghơ chuån
gò khấc têån àêu àêu, côn àang theo àíi nhûäng nghơ riïng tû, vâ
cng khưng thïí hiïíu àûúåc anh cố nhòn thêëy ta khưng, mùåc d anh
vêỵn nhòn thùèng vâo mùåt ta bùçng cùåp mùỉt mú mâng, tû lûå.
- Tưåi nghiïåp anh chang, chùỉc lâ vêỵn chûa hoân hưìn sau
nhûäng ngây úã mùåt trêån! - ngûúâi ta xò xâo vïì anh.
Nhûng cố àiïìu lẩ lâ mùåc d lc nâo cng trêìm ngêm nhû
vêåy, Àaniyar lâm viïåc lẩi rêët nhanh nhển vâ chđnh xấc, nhòn anh
lc êëy cố thïí tûúãng anh lâ con ngûúâi hưì húãi vâ cúãi múã. Cố lệ quậng
àúâi thú êëu mưì cưi, long àong lêån àêån àậ khiïën anh quen giûä kđn

tònh cẫm vâ nghơ ca mònh, àậ tẩo cho anh cấi tđnh dê dùåt êëy
chùng? Cố thïí lùỉm.
Cùåp mưi mỗng ca Àaniyar, vúái nhûäng nïëp nhùn nhỗ hùçn rộ
bïn khốe miïång ln ln mđm chùåt, àưi mùỉt nhòn bìn rêìu, àiïìm
tơnh, duy cố àưi lưng mây mïìm mẩi, ln ln àưång àêåy lâm cho
khn mùåt gêìy gô lc nâo cng cố vễ mïåt mỗi ca anh linh hoẩt



GIAMILIA

19

hùèn lïn. Àưi khi anh dỗng tai nghe, dûúâng nhû vûâa bùỉt gùåp mưåt
êm thanh gò mâ tai ngûúâi khấc khưng nghe àûúåc, thïë lâ àưi lưng
mây anh giûúng hùèn lïn vâ mùỉt anh bûâng sấng mưåt niïìm hên
hoan khố hiïíu. Rưìi anh móm cûúâi hưìi lêu, vui sûúáng vïì chuån gò
khưng rộ. Chng tưi coi têët cẫ àố lâ àiïìu kò qúåc. Chùèng phẫi chó cố
thïë mâ thưi, anh côn cố nhûäng thối kò qúåc khấc nûäa. Bíi chiïìu,
sau khi thấo ngûåa ra khỗi xe, chng tưi t têåp bïn cẩnh tp lïìu,
chúâ chõ cêëp dûúäng nêëu ùn, côn Àaniyar trêo lïn "cưìn canh gấc" vâ
ngưìi lò úã àêëy cho àïën tưëi mõt.
- Anh ta lâm gò úã àêëy, lâm nhiïåm v canh gấc chùỉc? - chng
tưi cûúâi, bẫo nhau.
Cố lêìn, vò tô mô tưi theo Àaniyar lïn cưìn. Dûúâng nhû úã àêëy
chùèng cố gò àùåc biïåt. Bưën bïì lâ thẫo ngun trung du trẫi rưång
mïnh mưng, chòm trong bống tưëi mâu hoa câ. Cấnh àưìng múâ tưëi
dûúâng nhû dêìn dêìn tan ra trong im vùỉng.
Lc tưi àïën, Àaniyar cng chùèng bìn àïí túái nûäa. Anh ngưìi
bố gưëi, nhòn àêu àùçng trûúác mùåt, ấnh mùỉt tû lûå nhûng trong sấng.

Vâ tưi lẩi cố cẫm giấc nhû anh àang chùm ch lùỉng nghe nhûäng
êm thanh mâ tai tiiu khưng nghe thêëy àûúåc. Àưi lc anh lùỉng tai
nghe vâ ngưìi lùång ài, mùỉt múã to. Cố àiïìu gò lâm anh khùỉc khoẫi,
tưi tûúãng chûâng nhû anh sùỉp àûáng lïn vâ phúi múã hïët têm hưìn,
nhûng khưng phẫi múã ra vúái tưi - anh khưng àïí àïën tưi, - mâ phúi
múã ra trûúác mưåt cấi gò vư cng rưång lúán, bao la mâ tưi chûa tûâng
biïët. Rưìi nhòn anh, tưi khưng nhêån ra anh nûäa: Àaniyar ngưìi r,
ụí oẫi, nhû chó lâ anh àang nghó ngúi sau bíi lâm.
Nhûäng bậi cùỉt cỗ ca nưng trang chng tưi úã rẫi rấc trïn cấc
khu bậi bưìi bïn sưng Kurkurïu. Sưng Kurkurïu ra khỗi hệm ni úã
mưåt chưỵ cấch bẫn chng rưi khưng xa vâ chẫy qua thung lng
thânh dông dûä dưåi, khưng gò chïë ngûå nưíi. Ma cùỉt cỗ lâ ma nûúác
l cấc con sưng trïn ni àưí xëng. Tûâ chiïìu, nûúác bùỉt àêìu dêng
cao, àc lêìm vâ ngêìu bổt. Nûãa àïm, àang ng trong lïìu, tưi chúåt
thûác giêëc vò sưng chuín mònh dûä dưåi. Àïm xanh thùèm, lùỉng àổng,
sao trúâi nhû nhûäng con mùỉt sấng nhòn vâo lïìu, giố lẩnh âo âo thưëc
túái tûâng cún, vẩn vêåt àïìu ng cẫ, duy cố con sưng vêỵn gêìm thết,
nhû dêåm dổa chưìm àïën chưỵ chng tưi. Tuy chng tưi khưng úã ngay
trïn búâ sưng, nhûng ban àïm, nghe nhû nûúác gêìn kïì bïn mònh,
cẫm giấc êëy khiïën tưi bêët giấc hoẫng súå: ngưå nhúä nûúác àïën cën
phùng cẫ ngûúâi lêỵn lïìu ài thò sao? Cấc bẩn tưi ng say lò, giêëc ng



Chingiz Aitmatov

20

khố lông àấnh thûác nưíi ca ngûúâi cùỉt cỗ, riïng tưi khưng thïí chúåp
mùỉt àûúåc, vâ tưi ra ngoâi lïìu.

Cẫnh ban àïm trïn bậi sưng Kurkurïu thêåt lâ àểp vâ àấng
súå. Àêy àố trïn bậi cỗ, nhûäng con ngûåa bõ trông chên lân thânh
nhûäng vïåt àen àen. Àấm ngûåa àậ ùn no nï cỗ ngêỵm sûúng vâ bêy
giúâ thónh thoẫng lẩi thúã phò phò, mú mâng trong giêëc ng chêåpp
chúân. Côn ngay bïn cẩnh, sưng Kurkurïu vđt cong mưåt cêy liïỵu nhỗ
ûúát àêỵm vâ túi tẫ, nhẫyh chưìm chưìm vâo búâ, xư àấ êìm êìm. Sưng
khưng ngúát gêìm rếo, àïm tưëi trân àêìy tiïëng êìm âo cìng loẩn, dûä
túån. Khng khiïëp. Rng rúån.
Nhûäng àïm nhû thïë, bao giúâ tưi cng nhúá túái Àaniyar. Ban
àïm anh thûúâng ng trïn nhûäng àưëng cỗ úã ngay búâ sưng. Anh
khưng súå hay sao? Tiïëng nûúác sưng gêìm rếo khưng lâm anh tai
û? anh cố ng khưng nhó? Tẩi sao ban àïm anh ng mưåt mònh trïn
búâ sưng? Anh tòm thêëy gò th võ trong àố? Con ngûúâi kò qúåc,
khưng phẫi ngûúâi ca thïë gian nây. Hiïån giúâ anh úã àêu? Tưi nhòn
tûá phđa, khưng thêëy ai. Búâ sưpng chẩy ra xa, nhêëp như nhûäng gô
àêët thoai thoẫi, nhûäng àónh ni múâ múâ trong àïm tưëi. Àùçng kia,
trïn thûúångngìn, àïm thanh vùỉng vâ vùçng vùåc sao.




GIAMILIA

21

CHÛÚNG 4
Dûúâng nhû àậ àïën lc Àaniyar phẫi tòm ngûúâi trong bẫn àïí
kïët bẩn. Nhûng anh vêỵn mưåt thên mưåt mònh nhû trûúác, cûá nhû thïí
anh khưng hïì biïët thïë nâo lâ bê bẩn hay th àõch, thiïån cẫm hay
ghen ghết. Vêåy mâ trong bẫn, châng gighit nâo cố thïí tûå bẫo vïå

mònh vâ bẫo vïå ngûúâi khấc, cố thïí lâm viïåc nghơa, nhûng àưi khi
cng cố thïí lâm àiïìu ấc, dấm cûúäng lẩi cấc ùcxakan vâ lâm theo
mònh trong cấc bûäa tiïåc tng hay ma chay, thò anh châng nhû thïë
thûúâng àûúåc mổi ngûúâi kiïng nïí, thêåm chđ àûúåc ph nûä àïí mùỉt túái.
Nhûng, nïëu mưåt kễ nhû Àaniyar, sưëng tấch biïåt, khưng can
dûå vâo mổi viïåc thûúâng ngây trong bẫn, thò ngûúâi ta khưng àïí
àïën hùỉn, sưë khấc thò nối vúái giổng bao dung: - Hùỉn khưng lâm hẩi
ai, cng chùèng cố đch cho ai. Khưí thên hùỉn, hùỉn sưëng vêåt vúâ cho
qua ngây àoẩn thấng, thưi thò cng àûúåc...
Ngûúâi nhû thïë thûúâng chëc lêëy sûå giïỵu cúåt hay thûúng hẩi
ca thiïn hẩ. Côn chng tưi, nhûäng gậ trai múái lúán, bao giúâ cng
mën tỗ ra giâ dùån hún tíi thûåc ca mònh àïí cố thïí sấnh ngang
vúái nhûäng châng gighit thûåc th, chng tưi ln ln chïë nhẩo
Àaniyar (dơ nhiïn khưng phẫi lâ trûúác mùåt anh, mâ giûäa chng tưi
vúái nhau thưi). Chng tưi chïë nhẩo cẫ viïåc anh ra sưng tûå giùåt lêëy
chiïëc ấo cưí àûáng bưën ti ca mònh. Ấo giùåt xong chûa khư anh àậ
àem ra mùåc: anh chó cố àưåc chiïëc ấo êëy thưi.
Thûåc cng lẩ, Àaniyar xem chûâng cố vễ àiïìm àẩm vâ hiïìn
lânh, vêåy mâ chng tưi khưng hïì dấm lúân vúái anh. Khưng phẫi vò
anh nhiïìu tíi hún chng tưi (hún nhau ba bưën tíi cố lâ bao, vúái
nhûäng ngûúâi nhû thïë chng tưi chùèng kiïng nïí gò, vêỵn mây tao chi
túái lâ thûúâng), cng khưng phẫi vò anh nghiïm nghõ hóåc lâm ra bưå
ta àêy, àiïìu àố àưi khi vêỵn cố thïí gúåi nïn mưåt cấi gò giưëng nhû sûå
kđnh nïí, khưng phẫi thïë. Vễ trêìm ngêm cau cố ca anh ngêìm chûáa
mưåt cấi gò khưng thïí hiïíu àûúåc, khiïën chng tưi phẫi e dê, mùåc d
chng tưi vưën sùén sâng chïë nhẩo bêët cûá kễ nâo.
Cố thïí dun do khiïën chng tưi e nïí Àaniyar lâ mưåt sûå viïåc
nhû thïë nây. Tưi vưën rêët tô mô vâ thûúâng hay lâm rêìy ngûúâi khấc




Chingiz Aitmatov

22

bùçng nhûäng cêu hỗi àïën àiïìu, mâ hỗi chuån chiïën tranh nhûäng
ngûúâi àậ tûâng chiïën àêëu úã mùåt trêån lẩi lâ niïìm say mï thûåc sûå ca
tưi. Hưìi Àaniyar vïì bẫn trong ma cùỉt cỗ, tưi ln ln tòm dõp
thån lúåi àïí dô hỗi mưåt àiïìu gò úã anh châng múái úã mùåt trêån vïì nây.
Mưåt bíi chiïìu, sau ngây lâm, chng tưi ngưìi bïn àưëng lûãa,
chng tưi àậ ùn xong vâ thung dung nghó ngúi.
- Àanikï, trûúác khi ài ng, anh kïí cho nghe chuån gò vïì
chiïën tranh ài, - tưi nâi.
Thoẩt àêìu Àaniyar lùång thinh, hònh nhû côn bûåc mònh lâ
àùçng khấc. Anh nhòn ngổn lûãa hưìi lêu, rưìi ngêíng àêìu lïn, nhòn
chng tưi.
- Kïí chuån chiïën tranh ûã? - anh hỗi rưìi nhû àïí trẫ lúâi cho
nhûäng duy tû riïng chẫ mònh, anh nối bùçng giổng khân khân: Khưng, cấc cêåu khưng nïn biïët gò vïì chiïën tranh thò hún.
Rưìi anh quay ài, vú lêëy mưåt ưm cỗ khư nếm vâo àưëng lûãa, vâ
bùỉt àêìu thưíi cho chấy bng lïn, mùỉt khưng nhòn ai trong bổn
chng tưi.
Àaniyar khưng nối gò thïm. Nhûng, chó mưåt cêu ngùỉn ngi
êëy tûâ miïång anh nối ra cng à khiïën chng tưi hiïíu àûúåc rùçng
khưng thïí nối vïì chiïën tranh mưåt cấch àún giẫn nhû vêåy, khưng
thïí tûâ àố tẩo nïn mưåt chuån cưí tđch àûa ta vâo giêëc ng.
Chiïën tranh àổng lẩi thânh êëu trong trấi tim sêu thùèm ca
con ngûúâi, vâ kïí chuån vïì nố khưng phẫi lâ dïỵ dâng.
Tưi xêëu hưí vúái chđnh mònh, vâ khưng bao giúâ tưi hỗi chuån
Àaniyar vïì chiïën tranh nûäa.
Nhûng, bíi tưëi hưm àố rưìi cng mau chống chòm vâo lậng

qụn, cng nhû trong bẫn ngûúâi ta chẫhwng côn àïí gò àïën chđnh
Àaniyar nûäa.
Sấng súám hưm sau, tưi cng vúái Àaniyar àûa ngûåa ra sên
àêåp, vûâa lc àố chõ Giamilia cng àïën. Nhòn thêëy chng tưi, tûâ xa
chõ àậ gổi to:
- Ư nây, kichinï bala, dùỉt ngûåa ca tưi lẩi àêy! Mêëy cấi vông
cưí ngûåa ca tưi àêu rưìi nhó?
- Rưìi dûúâng nhû soốt àúâi vêỵn lâm nghïì àấnh xe ngûåa, chõ bùỉt
àêìu xem xết chiïëc briska ra dấng thưng thẩo lùỉm, dng chên lay
thûã xem moa bấnh xe cố ùn khđt vúái trc khưng.



GIAMILIA

23

Khi tưi vúái Àaniyar cûúäi ngûåa lẩi gêìn, chng tưi nom thêåt tûác
cûúâi dûúái con mùỉt ca Giamilia. Àưi chên gêìy cåc dâi ngóçng ca
Àaniyar bng thong, xỗ trong àưi ng giẫ da, ưëng quấ rưång, lc
nâo cng chó chûåc tåt ra. Côn tưi thc ngûåa bùçng hai gốt chên
khưng giây àậ sẩm àen lẩi.
- Rộ thêåt lâ xûáng àưi! - Giamilia vui vễ hêët àêìu lïn. Rưìi
khưng chêìn chûâ, chõ sai bẫo chng tưi: - Lâm nhanh nhanh lïn,
phẫi vûúåt qua àûúåc thẫo ngun trûúác khi nùỉng gùỉt.
Chõ nùỉm lêëy dêy cûúng, vûäng vâng dùỉt mêëy con ngûåa àïën xe
briska vâ bùỉt àêìu àống ngûåa vâo xe. Chõ tûå tay àống ngûåa, chó cố
mưåt lêìn chõ bẫo tưi bây cho chõ cấch sùỉp àùåt giêy cûúng. Chõ khưng
àïí àïën Àaniyar nhû thïí khưng hïì cố anh úã bïn cẩnh.
Thấi àưå cẫ qut, thêåm chđ lâ tûå tin, nhû cố thấch thûác ca

Giamilia rộ râng àậ khiïën Àaniyar sûãng sưët. Vúái vễ ấc cẫm, nhûng
cng khưng giêëu àûúåc sûå khêm phc ngêëm nêìmm, anh mđm chùåt
mưi mưåt cấch lẩ lng, nhòn chõ lâm. Khi anh lùèng lùång vấc mưåt bao
tẫi thốc úã mùåt bân cên lïn, àem ra xe, chõ Giamilia cûå anh:
- Thïë lâ cấi quấi gò, mưỵi ngûúâi cûá hng hc lâm mưåt mònh
nhû thïë û? Khưng, anh bẩn ẩ, lâm nhû thïë khưng ưín àêu, àûa tay
àêy! Nây, kichinï bala, sao lẩi cûá àûúng mùỉt nhòn nhû thïë, trêo
lïn xe xïëp cấc bao tẫi ài!
Chõ Giamilia nùỉm lêëy tay Àaniyar vâ lc hổ nùỉm tay nhau
cng xưëc tẫi thốc lïn thò anh châng tưåi nghiïåp cûá àỗ mùåt lïn vò
thển. Rưìi mưỵi lêìn hai ngûúâi nêng tẫi thốc lïn, tay nùỉm chùåt tay,
àêìu gêìn nhû chm vâo nhau thò tưi lẩi thêëy Àaniyar vûâa ngûúång
ngng vûâa àau khưí, mđm chùåt mưi, cưë khưng nhòn vâo mùåt
Giamilia. Côn chõ Giamilia thò thẫn nhiïn nhû khưng, dûúâng nhû
khưng àïí àïën anh châng cng lâm vúái mònh, ln miïång bưng
àa vúái chõ cên thốc. Cëi cng, khi xe àậ chêët àêìy bao tẫi vâ
chng tưi àậ cêìm dêy cûúng trong tay, chõ Giamilia nhấy mùỉt ranh
mậnh, vûâa cûúâi vûâa nối:
- Nây, anh gò úi... A, tïn anh lâ Àaniyar phẫi khưng? Nom
anh cng ra vễ àêëng mây rêu àêëy chûá, anh ài trûúác múã àûúâng ài!
Àaniyar lẩi lùèng lùång qët ngûåa, vâ xe àưåt ngưåt chuín
bấnh. "Ưi, khưën khưí thên àúâi, ngûúâi àêu mâ gùåp chuån gò cng
thển thô bện lện!" - tưi nghơ thêìm.




Chingiz Aitmatov

24


Chùång àûúâng chng tưi phẫi vûúåt qua khấ xa: chûâng hai
mûúi kilưmet qua thẫo ngun, rôi qua mưåt hệm ni vâ ra ga. Chó
àûúåc cấi lâ tûâ lc khúãi hânh cho àïën lc túái núi, àûúâng lc nâo cng
xëng dưëc, ngûåa khưng nhổc sûác.
Bẫn Kukirïu chng tưi nùçm rẫi theo búâ sưng, trïn sûúân dậy
Ni Hng-Vơ. Chûâng nâo chûa vâo àïën hệm ni thò vêỵn côn nhòn
thêëy bẫn vúái nhûäng rùång cêy thêỵm àen.
Mưåt ngây chng tưi chó ài àûúåc mưåt chuën. Chng tưi ra ài
tûâ sấng, quấ trûa múái àïën ga.
Trúâi nùỉng nhû àưí lûãa, côn úã ga bêìy ra cẫnh tûúång chen chc
xư àêíy nhau, khưng thïí len qua àûúåc: xe briska, xe mưgiara chúã
nhûäng bao tẫi thốc tûâ khùỉp vng thung lng àưí àïën, lûâa vâ bô thưì
thốc tûâ cấc nưng trang xa xưi úã trïn ni vïì. Ngûúâi ài ấp tẫi lâ trễ
em vâ nhûäng chõ vúå lđnh thên hònh àen nhễm, xưëng ấo bẩc phïëch,
chên ài àêët rấch toẩc vò vêëp vâo àấ, mưi rúám mấu nûát nễ vò nống
vâ bi.
ÚÃ cưíng phông thu nhêån thốc cố treo mưåt bùng khêíu hiïåu:
"Tûâng bưn la cho mùåt trêån!" úã sên ga thêåt lâ ưìn âo hưỵn àưån,
nhûäng ngûúâi tẫi thốc chen àêíy, hô hết nhau. Cẩnh àêëy, sau bûác
tûúâng thêëp, mưåt chiïëc àêìu mấy àang dưìn toa, pht ra nhûäng cm
húi nûúác nống bỗng dây àùåc, tung ra xó than nưìng nùåc thấn khđ.
Nhûäng àoân têìu vn vt lai qua, gêìm thết àinh tai nhûác ốc. Mêëy
con lẩc àâ hấ ngoấc nhûäng chiïëc mộm àêìy nûúác bổt, rưëng lïn mưåt
cấch giêån dûä vâ thêët vổng, cûá ph phc dûúái àêët khưng chõu àûáng
dêåy.
ÚÃ chưỵ nhêån thốc dûúái mấi tưn nống hêìm hêåp, thốc chêët cao
nhû ni. Phẫi vấc bao tẫi thốc ài lïn mưåt chiïëc cêìu vấn, mang túái
têån ngổn àưëng sất mấi nhâ. Húi thốc bưëc ngưåt ngẩt, bi àïën nghện
thúã.

- Nây, anh bẩn, coi chûâng àêëy! - ngûúâi thu nhêån àûáng dûúái
gâo lïn, mùỉt àỗ ngêìu vò mêët ng. - Chuín lïn têån trïn cng kia! Anh ta giú nùỉm àêëm hùm dổa vâ thết mùỉng om sôm.
Nhûng anh ta la mùỉng cấi nưỵi gò kia chûá. Chng tưi biïët cêìn
mang bao tẫi àïën àêu vâ mang àïën àng chưỵ. Nhûäng hẩt la nây
chng tưi àậ nai lûng ra àûa nố tûâ cấnh àưìng vïì. Trïn àưìng rång,
ph nûä, ưng giâ vâ trễ em àậ trưìng nïn cêy la rưìi lẩi hấi lûúåm
tûâng hẩt mưåt; úã àêëy, giúâ àêy, trong v ma khêín trûúng, ngûúâi thúå



GIAMILIA

25

lai mấy liïn húåp vêỵn àang ấnnh vêåt vúái chiïëc mấy cổc cẩch ca
mònh, chiïëc mấy àấng phẫi loẩi bỗ tûâ lêu, úã àêëy ph nûä sët ngây
gô lûng xëng vúái nhûäng chiïëc liïìm nống rûåc, vâ bân tay bế bỗng
ca trễ em vêỵn àang chùỉt chiu lûúåm lùåt tûâng bưng la rúi.
Àïën bêy giúâ tưi vêỵn côn nhúá nhûäng bao tẫi thốc tưi vấc hưìi êëy
nùång biïët chûâng nâo! Àêëy lâ viïåc ca nhûäng ngûúâi àân ưng cûúâng
trấng nhêët. Tưi trêo lïn cao, loẩng choẩng trïn chiïëc cêìu vấn kệo
kểt vộng xëng, rùng cùỉn chùåt mếp chiïëc bao tẫi, cưë giûä cho nố
khỗi tåt mêët. Cưí hổng ngûáa ngấy vò bi xưåc vâo, xûúng sûúân nhû
óçn ài dûúái sûác nùång ca tẫi thốc, mùỉt nẫy àom àốm. Biïët bao lêìn
àëi sûác giûäa àûúâng, cẫm thêëy mën mùåc cho nố rúi vâ lùn xëng
cng vúái nố. Nhûng àùçng sau tưi côn nhûäng ngûúâi khấc àang ài
lïn. Hổ cng vấc nhûäng bao tẫi nùång, àố lâ nhûäng trễ em trẩc tíi
tưi, nhûäng thiïëu niïn àang lúán, hóåc nhûäng ngûúâi vúå bưå àưåi cố con
cng lúán bùçng tưi. ïëuu nhû khưng phẫi thúâi bíi chiïën tranh, ai lẩi
àïí cho hổ khn vấc nùång nhû thïë! Khưng, tưi khưng cố quìn

chn bûúác, mưåt khi ph nûä cng àang lâm cưng viïåc êëy.
Thò àêy kia, chõ Giamilia àang ài úã phđa trûúác, vấy xùỉn cao
quấ gưëi, tưi thêëy nhûäng bùỉtp thõt trôn mêåp trïn cùåp giô bấnh mêåt
àểp àệ ca chõ cùng lïn, tưi thêëy chõ cưë gùỉng hïët sûác vấc cho àûúåc
bao tẫi, têëm thên mïìm mẩi ca chõ ën cong xëng dễo dai nhû
têëm thếp. Chó thónh thoẫng chõ múái dûâng lẩi mưåt lất dûúâng nhû
chõ cẫm thêëy mưỵi bûúác ca tưi câng àëi sûác hún.
- Cưë lïn, kichinï bala, chó côn mưåt quậng nûäa thưi!
ngâo.

Nhûng tiïëng nối ca chõ khưng côn trong trễo nûäa, mâ nghển

Trt thốc xong trúã xëng, chng tưi thûúâng gùåp Àaniyar.
Anh bûúác àïìu àïìu, vûäng vâng trïn cêìu vấn, chó húi khêåp khiïỵng
cht đt, nom anh vêỵn cư àưåc vâ lêìm lò nhû mổi khi. Gùåp chng tưi,
Àaniyar àûa mùỉt nhòn Giamilia, cấi nhòn u bìn, nưìng chấy, côn
chõ vûún thùèng têëm lûng mỗi nhûâ, sûãa lẩi bưå ấo vấy nhâu nất. Lêìn
nâo anh cng nhòn chõ nhû thïí múái gùåp chõ lêìn àêìu, côn Giamilia
vêỵn khưng àïí gò àïën anh.