KHOA HỌC
BẮT ĐẦU

TRƯỜNG HỌC MỚI
TRƯỜNG HỌC TÍCH CỰC

1


Hướng dẫn 12: Hãy YÊU QUÝ và TIẾT KIỆM NGUỒN NƯỚC!
* Mục đích:
- Nắm được phương pháp giữ gìn nguồn nước sạch sẽ
- Học cách bảo vệ nguồn nước đúng cách

A. Các hoạt động cơ bản
* Đối với giáo viên:

Nội dung, hình vẽ, ý tưởng trong tài liệu này được lấy từ Child to Child, approaches to Clean Water, The
Child to Child Trust, 2005

2


1. Giáo viên hướng dẫn học sinh lần lượt đọc câu chuyện sau:

Những câu chuyện có thật
Bạn Mekhriniso Saidiso

Tuổi: 15

Đất nước: Tajikistan

Tớ có một gia đình rất lớn với 8 anh chị em (cả tớ), gồm 2 trai và 6 gái, cùng sống
với cha mẹ. Tớ là chị cả trong nhà, vì thế nên cảm thấy mình có trách nhiệm rất
lớn với các em trai và em gái. Em nhỏ tuổi nhất năm nay mới được 1 tuổi.
Ở làng của tớ có một chuyện thế này: Chúng tớ không có nước để uống. Mọi
người dân phải mất nhiều giờ trong ngày để đi lấy nước mang về đổ vào các dụng
cụ chứa nước. Nước mà mọi người mang về thường là không sạch nên trẻ em
trong làng tớ hay bị mắc tiêu chảy và các bệnh dịch khác.
Ở trường, tớ là một trong những thành viên của nhóm “7 người bạn” tiến hành
hoạt động vệ sinh môi trường và phòng dịch thuộc chương trình nước sạch của
UNICEF. Tớ luôn cố gắng tích cực trong các hoạt động liên quan đến môi trường
sống ở trường và ở làng xóm. Một phần trong các hoạt động đó là chúng tớ xây
dựng nên một hệ thống có tên là latrine. Hệ thống mới này giúp bảo đảm cho toilet
luôn được sạch sẽ và hoàn toàn vệ sinh.
Hiện giờ tớ là trưởng “Nhóm giải quyết vấn đề nước uống”. Nhóm của chúng tớ
đảm bảo chắc chắn cho mọi người trong làng có hiểu biết về nguồn nước sạch và
cách đun sôi nước trước khi uống. Đối với hầu hết các bạn nữ thì đây là lần đầu
tiên các bạn được tham gia vào một chương trình cộng đồng.
Tớ muốn trở thành một nhà lãnh đạo giúp nâng cao điều kiện sống ở cộng đồng
của mình, đặc biệt là các vấn đề có liên quan tới nước sạch và vệ sinh.
(trích từ Những câu chuyện có thật, Tiếng nói tuổi trẻ, UNICEF)
2. Xem bản đồ thế giới để tìm vị trí của Tajikistan
3. Thảo luận về những kinh nghiệm hoạt động của Mekhriniso ở cộng đồng của
bạn ấy
a. Cộng đồng nơi bạn Mekhriniso đã gặp phải vấn đề gì?
b. Bệnh nào có nguyên nhân là do nguồn nước bị nhiễm bẩn?
c. Người dân phải lấy nước bằng cách nào?
d. Các bạn nhỏ đã làm gì để giúp người dân giải quyết vấn đề nước sạch ở
cộng đồng của mình?


3


4. Nơi chúng ta đang sống có những điểm gì giống và khác so với câu chuyện
vừa tìm hiểu? Hãy cùng thảo luận nhóm về những cách khác nhau mà gia
đình chúng ta lấy và chứa nước.
Theo nhóm

5. Hãy suy ngẫm về tầm quan trọng của nước đối với con người và các
loài động vật. Vẽ biểu đồ sau trong vở:
Nước rất quan trọng

cho người

Cho các con vật

4


6. Bây giờ cùng suy nghĩ xem khi nào nguồn nước có thể trở nên nguy
hại đối với con người và các loài vật. Tạo một bức bảng để giải thích
tại sao nước bẩn lại độc hại
Giáo viên kiểm tra hoạt động của lớp

THỰC HÀNH
Với các bạn trong lớp
Nhìn vào bức tranh và thảo luận với các bạn hành động nào đúng,
hành động nào sai?

2. Nghĩ xem chuyện gì sẽ xảy ra nếu nước bị nhiễm bẩn. Ví dụ:

• Rất nhiều ruồi có thể sinh sống trong nguồn nước này
Học sinh lần lượt giải thích cho các nhóm khác về những hậu quả của nước
bẩn

.
5


.

3. Đọc kỹ đoạn văn sau:
Nước bẩn có thể là kẻ thù đáng sợ nhất của chúng ta!
Nước bẩn nhìn thì vẫn sạch và trong giống như nước sạch, mùi vị
cũng như thế. Nhưng nó có chứa các VI TRÙNG
Trẻ nhỏ, em bé và người già đặc biệt rất dễ bị nhiễm các bệnh tật gây bởi vi
trùng có trong nước bẩn. Các vi trùng này khiến con người mỏi mệt với tiêu
chảy, dịch tả, thương hàn, vàng da, bệnh nấm và nhiều bệnh nguy hiểm khác.
Các vi trùng này có ở trong cả nguồn nước chúng ta uống hoặc xung quanh nơi
chúng ta lấy nước. Vi trùng cũng có thể tồn tại ở các dụng cụ chứa nước trong
gia đình.

* Đối với giáo viên:
4. Chia học sinh thành từng nhóm nhỏ và khảo sát các nguồn
nước xung quanh trường học:
- Nhận định xem: nguồn nước nào sạch và trông có vẻ sạch
- Nhận định xem: nguồn nước nào bẩn, quan sát điều gì khiến cho nước trở nên có
hại.

5. Vẽ bản đồ thể hiện sự khác nhau của các nguồn nước. Trong
bản vẽ, đánh dấu những nguồn nước sạch bằng một màu, nguồn

nước bẩn bằng một màu khác.

6


6. Học cách chế tạo dụng cụ cát lọc nước. Lấy từ Góc học tập
các nguyên liệu sau:
- Chai nhựa
- Sàng sợi dây thép
- Đá cuội, sỏi
- Cát thô
- Cát tinh
- Chén sạch, đĩa hoặc dụng cụ chứa
a. Cắt phần đáy của chai nhựa
b. Cắt tấm sàng sợi dây thép thành miếng hình tròn đủ rộng để chặn
cổ chai nhựa
c. Đặt tấm sàng vào trong chai sao cho vừa khít cổ chai
d. Đổ vào chai một lớp cát tinh, một lớp cát thô và trên cùng là lớp
sỏi cuội.
e. Đổ nước vào phần đáy mở của chai lọc và đặt chén/ bát sạch hoặc
dụng cụ chứa nước ở dưới chai lọc để hứng nước sạch.

Chú ý: Cát có thể lọc
được vi trùng, nhưng
cần được lấy ra khỏi
bình lọc và rửa sạch
hoặc thay sau vài tuần

Hơn nữa, khi thấy nước
chảy qua bình lọc chậm

hơn hoặc ngừng chảy cũng
là lúc cần phải thay cát lọc

7


Cảnh báo thêm!
Nếu chúng ta không chắc chắn rằng nước sau khi lọc là đã an toàn,
chúng ta có thể đun sôi nước trong 10 phút để vi trùng chết hết. Trẻ
nhỏ, phụ nữ mang thai và người ốm nên thường xuyên uống nước
sạch đun sôi.
Nước đã đun sôi có thể chứa trong các dụng cụ chứa sạch và đậy nắp
kim loại hoặc nút gỗ, tránh xa rác thải, ruồi và các loài vật khác

Làm việc theo cặp
Nhớ lại hoặc quan sát cách mà người dân lấy nước và mang nước
về nhà. Thử đề xuất cách làm hiệu quả và an toàn hơn, hoàn thành
sơ đồ sau vào vở:
Người dân lấy nước bằng …

Người dân vận chuyển nước bằng …

Có thể cải thiện bằng cách …

Có thể cải thiện bằng cách …

Làm việc theo cặp và tiến hành một chiến
dịch nhỏ để hướng dẫn cộng đồng biện
pháp để cải thiện, bảo vệ nguồn nước.
Trong chiến dịch, bao gồm các thông tin

sau:

8


Để giữ gìn nguồn nước sạch …
Không nên:

- để người dân tắm rửa, tiểu tiện, đại tiện vào hoặc ở gần nguồn
nước
- dùng các dụng cụ bẩn để lấy nước
- để động vật uống nước hoặc đi lại gần nguồn nước mà người dân
dùng để uống

Để lấy nước về nhà:
Không nên: - dùng các dụng cụ bẩn để chứa nước
- không để các vật rơi vào nước, hoặc để cành cây hay các vật khác
vào nước
- chạm vào nước

Để chứa nước:
Không nên: - để ruồi, bụi và các vật khác rơi vào
- để tay bẩn, gáo múc nước hoặc quần áo vào nước
- để người ốm dùng chung chén cốc với cả nhà
- đổ nước đã qua sử dụng trở lại dụng cụ chứa nước sạch
- để dụng cụ chứa nước không có nắp đậy
- chạm vào nước

“Trình bày tất cả phần tìm hiểu của mình để cô giáo nhận xét, đánh giá”


9


HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
Đối với gia đình
Học sinh giải thích cho gia đình mình về tầm quan trọng của nước
sạch đối với sức khỏe và hạnh phúc
Ở nhà mình, mỗi học sinh vẽ một bức poster đặt gần nơi chứa nước,
nhắc nhở mọi người về các quy tắc quan trọng để giữ nguồn nước
được sạch. Ví dụ:

Để tay bẩn và động vật tránh
xa nơi chứa nước

Đặt nắp vại nước vào nơi
sạch khi lấy nước

Đậy nắp vại nước trở lại sau
khi lấy xong nước

“Trình bày kết quả của mình với cô giáo để ghi lại những công
việc đã hoàn thành xuất sắc vào biểu đồ cá nhân”

* Giáo viên: thông báo tới các gia đình về cách thức làm bình lọc cát và tầm quan trọng của việc đun sôi nước
trước khi uống. Học sinh cũng có thể hỗ trợ cộng đồng của mình bằng những hành động thiết thực này

10


* Mục tiêu: Học và làm theo những


thói quen tốt giúp duy trì sức khỏe

Hướng dẫn bài 16: Chúng ta cần
chăm sóc cơ thể mình như thế nào?
HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN:
Với các bạn trong lớp

1. Hãy nhìn bức tranh!

a. Mô tả chuyện gì đang xảy ra đối với bạn nhỏ ở hình bên trái
b. Mô tả chuyện gì đang xảy ra đối với bạn nhỏ ở hình bên phải

11


2. Cùng thảo luận, khi bị ốm thì cảm thấy thế nào. Hãy nhớ lại những lần bị ốm
mà mình đã từng trải qua

3. Nói về những nguyên nhân gây ra ốm mà mình từng trải qua. Viết lên một
mảnh giấy về 5 hành động có thể giúp phòng ngừa các bệnh tật và giữ sức khỏe
Để mảnh giấy đã viết vào Chiếc hộp đề xuất ý tưởng

* Đối với giáo viên:
- Cùng hát và biểu diễn những hành động theo lời bài hát: “This is the way - Đây
là cách”:
Đây là cách chúng mình rửa tay, rửa tay, rửa tay
Đây là cách chúng mình rửa tay vào buổi sáng sớm
(lời thay thế):


… đánh răng
… chải đầu
… uống nước
… ôm nhau thân thiện

Viết hai dòng về những hoạt động có lợi cho sức khỏe
chúng ta làm vào mỗi sáng. Ví dụ: tập thể dục

5. Thảo luận về các thói quen:
a. Tại sao mọi người trên thế giới đều phải chải răng và tắm rửa mỗi ngày?
b. Tại sao mọi người lại khỏe mạnh và hạnh phúc hơn?

12


6. Cùng đọc câu chuyện sau nói về các bệnh:
Bệnh là gì?
Hãy nghĩ về lần gần đây nhất bạn bị cảm lạnh. Sắc mặt thay đổi. Mũi đỏ ửng lên
và nước mũi không ngừng chảy, và bạn cảm thấy đôi mắt mọng nước. Cảm lạnh
hoặc cúm là một trong những bệnh dịch mà mọi người dễ mắc phải do lan truyền
từ người này sang người khác.
Bệnh tật lan truyền qua vi trùng chứa mầm bệnh. Các loại
vi trùng có thể là nguyên nhân của rất nhiều bệnh tật. Vi
trùng hoặc vi khuẩn có thể thấy ở khắp mọi nơi: trong
không khí, nước, thức ăn và các vật khác. Loài người luôn
bị đe dọa bởi các loài vi trùng.
Vi trùng, vi rút và các vi khuẩn là nguyên nhân của nhiều
bệnh tật, Chúng ta có thể phòng tránh bệnh tật bằng cách
làm theo những thói quen tốt có lợi cho sức khỏe như ăn
đầy đủ thức ăn, tập thể dục và đi ngủ sớm mỗi tối. Những

bí quyết đơn giản này sẽ giúp cơ thể chúng ta được mạnh
khỏe để chống chọi với bệnh tật.

* Giáo viên kiểm tra các hoạt động của học sinh

B. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH
* Với các bạn cùng lớp:
1. Đọc và quan sát bức tranh. Tìm ra vài cách để phòng
tránh sự lây lan của các vi trùng:
a. Tại sao bạn nữ này lại dùng xà phòng để rửa tay?

13


b. Tại sao bạn ấy lại dùng một chiếc
bàn chải?
c. Các móng tay có thể là nơi trú ngụ
của vi khuẩn được không?

d. Tại sao chúng ta nên dùng nước sạch để
rửa tay và tắm?
e. Chúng ta rửa tay thường xuyên như thế
nào?
f. Bạn trai trong ảnh đang làm gì vậy?

g. Tại sao rau quả cần được rửa sạch?
h. Các loại rau được trồng ở đâu?

2. Trong thư viện lớp học, thử tìm hiểu xem các loại bệnh tật nào có nguyên
nhân bởi rau quả không được rửa sạch. Nói tới 3 nơi chúng ta có thể tìm thấy

rau quả trước khi rửa chúng

Viết các thông tin vào vở ghi

14


3. Điền vào bảng hoạt động dưới đây. Sau đó, đánh dấu hình mặt cười vào ô của
những hành động có lợi cho sức khỏe và hình mặt mếu vào ô của những hành
động không có lợi.
Có lợi cho sức khỏe

Không có lợi cho sức khỏe

Chải răng 1 lần/tuần
Tắm mỗi ngày
Chế độ ăn uống cân bằng
Làm sạch rau quả chưa
được rửa
Chải răng sau khi ăn
Thường xuyên chơi thể
thao
Để móng tay bẩn

* Cùng giáo viên:
4. Đọc đoạn văn sau:

“ Răng có ích cho điều gì”
Răng dùng để cắn và nhai thức ăn. Răng miệng cũng giúp chúng ta xinh đẹp, hạnh
phúc và hấp dẫn hơn khi mỉm cười. Hàm răng khỏe mạnh sẽ giúp chúng ta nói

năng rõ ràng và ăn được tất cả các loại thức ăn.
Trong cuộc đời mỗi người có 2 lần thay răng. Lần đầu tiên khi chúng ta 5-8 tuổi,
các răng rụng hết và được thay bằng răng mới. Lần thứ hai cũng là lần cuối cùng,
và chúng ta phải chăm sóc răng cẩn thận hơn.

15


Một số trẻ em bị sâu răng. Chúng có những lỗ mày
đen hoặc nâu trông rất đáng sợ. Các lỗ cứ to dần ra
và khiến các bé bị đau, Khi chiếc răng bị mục,
chúng cần phải nhổ đi. Những bé này thường bị đau
răng và hơi thở có mùi.
Chiếc răng bị mục dần khi chúng ta ăn quá nhiều
đường, đồ ăn và đồ uống ngọt. Một phần quan trọng
khác trong của việc giữ sạch sẽ răng miệng, đó là
lợi. Lợi là phần bao quanh hàm. Khi chúng ta không
giữ miệng sạch sẽ, sẽ có các mảng bám quanh răng
và lợi. Những vi khuẩn có hại có trong các mảng
bám sẽ khiến lợi lở loét và có mùi khó chịu.

5. Giáo viên giới thiệu với cả lớp về một chiếc răng. Đặt chúng trong một chiếc
bình chứa nước có đường hoặc loại kẹo rất ngọt.
Để chiếc răng ở đó trong 2 tuần. Lập bảng như dưới đây để ghi lại phần quan sát:
Màu sắc của răng

Có lỗ không?

Có lỗ màu nâu không?


Kích cỡ là bao nhiêu?

Ngày 1
...

Thảo luận xem chuyện gì sẽ xảy ra sau 1 tuần, sau 2 tuần?

* Mỗi học sinh:

6. Viết trong vở ghi những gì mà mình học được từ thí nghiệm trên. Nói về cách
chăm sóc răng miệng sau mỗi bữa ăn.

16


7.

Trên một mặt giấy, viết những lời cam kết sẽ cải thiện vệ sinh cá nhân. Đặt
chúng ở Chiếc hộp cam kết.

“ Trình bày phần học của tớ cho cô giáo”

C. HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
* Đối với gia đình:
1. Hỏi những người lớn trong gia đình về:
a. Những căn bệnh thường gặp ở trẻ?
b. Những loại thuốc nào dùng để điều
trị chúng?
2. Chia sẻ với gia đình về những thói quen ở
nhà có lợi cho sức khỏe. Học sinh chia sẻ

những thói quen có lợi đó cho anh chị em
trong nhà mình.
3. Tạo một bức tranh hoặc biểu ngữ để
khuyến khích các bạn nhỏ chải răng thường
xuyên và lựa chọn lọai thức ăn đầy đủ chất.

* Trình bày với cô giáo về những gì em đã học được
để ghi vào sổ học tập

17