BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN VĂN DƯƠNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGHỆ AN, 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO


2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN VĂN DƯƠNG

NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ VINH

Chuyên ngành: KINH TẾ CHÍNH TRỊ
Mã số:

60.31.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. TRẦN VIỆT TIẾN

Nghệ An, 2015
LỜI CAM ĐOAN


3

Luận văn thạc sỹ khoa học chuyên ngành kinh tế chính trị với đề tài
"Nâng cao năng lực cạnh tranh của DN nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh
Thành phố Vinh " được tác giả viết dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Trần
Việt Tiến. Luận văn được viết trên cơ sở vận dụng lý luận chung về năng lực
cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh và thực trạng năng lực
cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh, xây dựng một số giải
pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành
phố Vinh.
Trong quá trình viết luận văn, tác giả có tham khảo, kế thừa một số lý
luận chung về năng lực cạnh tranh của DNNVV và sử dụng những thông tin,
số liệu từ một số cuốn sách chuyên ngành, tạp chí, báo điện tử … theo danh
mục tài liệu tham khảo.
Tác giả cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng mình và
không có sự sao chép nguyên văn từ bất cứ luận văn hay đề tài nghiên cứu
nào hay nhờ người khác làm hộ. Tác giả xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về
cam đoan của mình.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phan Văn Dương



4

LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn:
Ban giám hiệu nhà trường, Phòng QLĐT sau đại học, Khoa kinh tế
Trường Đại học Vinh cùng các Quý thầy cô tham gia giảng dạy lớp cao học
Kinh tế chính trị đã tâm huyết, nhiệt tình truyền đạt kiến thức, hỗ trợ cho tôi
trong suốt thời gian theo học tại trường.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo PGS.TS. Trần Việt
Tiến đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các đồng chí, đồng nghiệp, đồng môn, bạn
bè...và gia đình đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, động viên khích lệ tôi, đồng
thời có những ý kiến đóng góp trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận
văn này.
Vinh, ngày

tháng

năm 2015

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phan Văn Dương


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
TÓM TẮT LUẬN VĂN

LỜI MỞ ĐẦU...............................................................1
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH.....................................................1
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN.....................................1
THÀNH PHỐ VINH.........................................................................................1
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH.....................................................2
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN.....................................2
THÀNH PHỐ VINH.........................................................................................2
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................113


DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
TỪ VIẾT TẮT
AFTA
ASEAN
CNH
CNTT
CP
DN
DNNVV
DNTN
ESCAP
GDP
HĐH
KCNN
KH&CN
KT-XH
NLCT
R&D
SXKD
THPT

TNHH
UBND
VCCI
WTO
XNK
XTTM

NỘI DUNG
Khu vực mậu dịch tự do ASEAN
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
Công nghiệp hóa
Công nghệ thông tin
Cổ phần
Doanh nghiệp
Doanh nghiệp nhỏ và vừa
Doanh nghiệp tư nhân
Ủy ban kinh tế và xã hội Châu Á- Thái Bình Dương
Tổng sản phẩm quốc nội
Hiện đại hóa
Khu công nghiệp nhỏ
Khoa học và công nghệ
Kinh tế xã hội
Năng lực cạnh tranh
Nghiên cứu và phát triển
Sản xuất kinh doanh
Trung học phổ thông
Trách nhiệm hữu hạn
Ủy ban nhân dân
Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam
Tổ chức thương mại thế giới

Xuất nhập khẩu
Xúc tiến thương mại


DANH MỤC BẢNG, BIỂU
DANH MỤC BẢNG
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH.....................................................1
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN.....................................1
THÀNH PHỐ VINH.........................................................................................1
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ.........................................................1
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH.....................................................2
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN.....................................2
THÀNH PHỐ VINH.........................................................................................2
Chuyên ngành: KINH TẾ CHÍNH TRỊ.................................................2
Mã số: 60.31.01.02................................................................................2
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ.........................................................2
Người hướng dẫn khoa học:..................................................................2
PGS.TS. TRẦN VIỆT TIẾN.................................................................2
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................113
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................113
DANH MỤC BIỂU
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH.....................................................1
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN.....................................1
THÀNH PHỐ VINH.........................................................................................1
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ.........................................................1
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH.....................................................2
DOANH NGHIÊP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN.....................................2
THÀNH PHỐ VINH.........................................................................................2
Chuyên ngành: KINH TẾ CHÍNH TRỊ.................................................2
Mã số: 60.31.01.02................................................................................2

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ.........................................................2
Người hướng dẫn khoa học:..................................................................2
PGS.TS. TRẦN VIỆT TIẾN.................................................................2


8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................113
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................113


i

TÓM TẮT LUẬN VĂN
Trong nền kinh tế quốc dân, DNNVV có vai trò hết sức quan trọng và
ngày càng thu hút sự quan tâm của xã hội. Các DNNVV - đầu mối quan trọng
của các kênh tiêu dùng và đầu tư - là nơi tạo ra nhiều công ăn việc làm, góp
phần giải quyết tốt nhiều vấn đề kinh tế xã hội của đất nước.
Thành phố Vinh là trung tâm tổng hợp của tỉnh Nghệ An, đây là trung
tâm kinh tế, văn hóa Bắc trung bộ, đầu tàu tăng trưởng và giải quyết các
nhiệm vụ trọng yếu về phát triển kinh tế của tỉnh và vùng Bắc trung bộ, với
mức tăng trưởng cao và khá ổn định. Trong điều kiện gặp nhiều khó nhưng
nhịp độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2010-2015 đạt 7,72%, thấp
hơn giai đọan 2006-2010 là 16,1%. Thu nhập bình quân đầu người/năm tăng
từ 38 triệu đồng năm 2010 lên 69,2 triệu đồng năm 2014. Cơ cấu kinh tế
chuyển dịch đúng hướng: công nghiệp đạt 33,2%, dịch vụ 65,2%, nông
nghiệp 1,6%. Đến nay, thành phố đã có 01 khu công nghiệp và 04 cụm công
nghiệp đã hoàn chỉnh cơ sở hạ tầng và thu hút các nhà đầu tư lấp đầy 100%
diện tích đất cho thuê, 03 cụm CN đang thực hiện quy hoạch nhằm đáp ứng
nhu cầu mở rộng sản xuất kinh doanh của các nhà đầu tư. Ngoài ra, thành phố

hiện có 6 làng nghề truyền thống (sản xuất chiếu cói và các làng nghề trồng
hoa, cây cảnh). Hoạt động dịch vụ, thương mại, du lịch, vận tải, bưu chính viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm phát triển theo hướng hội nhập và ngày càng
đa dạng, từng bước hình thành trung tâm vùng trên một số lĩnh vực.
Hiện nay trên địa bàn thành phố, số lượng DNVVN là 3.202 DN chiếm
tỷ lệ 98%. Lĩnh vực hoạt động của các DNVVN đa dạng và phong phú, dàn
trải từ công nghiệp, nông nghiệp cho đến các dịch vụ thuần túy.
Hoạt động của các DNVVN mặc dù vẫn được duy trì tuy nhiên hiệu
quả không cao. Điều này có thể thấy một phần do các DNVVN trên địa bàn
thành phố Vinh nhìn chung là còn yếu về công nghệ sản xuất, tay nghề lao


ii

động, khả năng quản lý yếu, quy mô vốn nhỏ, năng suất lao động thấp và khả
năng cạnh tranh kém. Đặc biệt là với quy mô vốn nhỏ, khả năng tiếp cận các
nguồn vốn kém, các điều kiện và thủ tục vay vốn chặt chẽ làm cho các
DNNVV Thành phố Vinh gặp nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh
doanh. Năng lực cạnh tranh còn thấp so với các khu vực khác trong cả nước.
Do đó, làm thế nào để các DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh tồn tại và
phát triển vững chắc là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết.
Hiện nay, trong điều kiện kinh tế thị trường, với những thách thức của
hội nhập kinh tế và toàn cầu hoá, các nền kinh tế đều phải tìm cách huy động
mọi nguồn lực và khuyến khích tất cả các chủ thể kinh tế hoạt động. Đứng
trước thời cơ và thách thức mới, các DNNVV cần nâng cao khả năng cạnh
tranh trên thị trường nội địa và thị trường quốc tế, cần có chiến lược để tự
khẳng định vị thế của chính mình.
Năng lực cạnh canh của DNNVV đóng vai trò quan trọng trong sự phát
triển của DNNVV trên thương trường. Việc nghiên cứu nâng cao năng lực
cạnh tranh của các DNNVV cho chúng ta biết được những tiềm năng, thế
mạnh chủ quan, cũng như những tiền đề, thuận lợi để biến những tiềm năng

thành hiện thực, giúp DNNVV xác định đúng vị trí, chức năng, vai trò, nhiệm
vụ của mình trong giai đoạn hiện nay.
Nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV vừa mang tính lý luận, vừa
đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế xã hội
và hội nhập kinh tế quốc tế ở nước ta nói chung và ở Thành phố Vinh nói
riêng.
Với cách đặt vấn đề như trên, tác giả lựa chọn đề tài "Nâng cao năng
lực cạnh tranh của DN nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Vinh" làm đề
tài luận văn thạc sỹ kinh tế của mình.


iii

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị là:
phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; phương pháp trừu tượng
hoá khoa học; phương pháp lôgic và lịch sử; phương pháp thống kê, tổng hợp,
phân tích, đánh giá, khảo sát thực tế một số DN, tham vấn ý kiến các nhà
quản lý DN, các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia trong lĩnh vực
phát triển DNNVV để giải quyết các nội dung của luận văn. Các phương pháp
đó được kết được kết hợp chặt chẽ với nhau dựa trên quan điểm, chính sách,
các quy định của Chính phủ và địa phương về chiến lược, quy hoạch kế hoạch
phát triển DNNVV.
Luận văn có những đóng góp cơ bản sau:
Thứ nhất, luận văn đã góp phần hệ thống hoá lý luận về năng lực cạnh
tranh của DNNVV
Luận văn cho rằng, cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa
các chủ thể kinh tế khi tham gia vào thị trường nhằm tìm kiếm và đạt được lợi
ích tối đa cho mình.
Để tồn tại và phát triển, các DNNVV cần đáp ứng tốt hơn những nhu
cầu của thị trường về số lượng, chất lượng và chủng loại hàng hóa; tận dụng

các cơ hội và vượt qua các thách thức, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Các DNNVV phải nâng cao sức cạnh tranh của mình - duy trì và nâng cao lợi
thế trong việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mạng lưới tiêu thụ, thu hút và sử
dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất nhằm đạt lợi ích kinh tế cao và bền
vững.
Luận văn cũng đã phân tích những nội dung năng lực cạnh tranh của
DNNVV trên các phương diện:
Thứ nhất, hiện trạng về chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển
của DNNVV
Thứ hai, Thực trạng nội lực của DNNVV


iv

Một là, vốn của doanh nghiệp
Hai là, hiện trạng về áp dụng khoa học công nghệ mới đối với
DNNVV.
Ba là, hiện trạng về chất lượng nguồn nhân lực và tổ chức sản xuất
kinh doanh trong DNNVV.
Bốn là, thương hiệu và văn hóa doanh nghiệp
Năm là, hệ thống phân phối
Thứ ba, hiện trạng về thị trường của DNNVV
Thứ tư, hiện trạng về liên kết giữa các DN, đa dạng hóa sở hữu trong
DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh
Trên cơ sở đó luận văn khẳng định những nhân tố ảnh hưởng đến năng
lực cạnh tranh của DNNVV bao gồm:
- Luật pháp, chính sách và các quy định liên quan đến phát triển
DNNVV;
- Môi trường kinh tế, chính trị, xã hội của DNNVV;
- Năng lực cạnh tranh của các đối thủ canh tranh;

- Quá trình hội nhập KTQT và khu vực.
Một là, cần có sự chỉ đạo thống nhất và phối hợp chặt chẽ của các ban
ngành nhằm thực hiện đúng, hiệu quả các chủ trương chính sách. Làm những
việc nhà đầu tư và DN cần là phương châm hành động thống nhất của bộ máy
chính quyền từ tỉnh đến cơ sở.
Hai là, quản lý nhà nước đối với DNNVV phải tuân thủ nguyên tắc
quản lý bằng pháp luật, không được can thiệp vào công việc của DN. Lắng
nghe ý kiến phản hồi từ phía các DN nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.
Ba là, phải lựa chọn được cán bộ quản lý có phẩm chất đạo đức, chuyên
môn sâu, đãi ngộ thích đáng để hạn chế tiêu cực phát sinh. Phát hiện, xử lý


v

triệt để những cán bộ có hiện tượng tham ô, hối lộ gây giảm lòng tin của nhà
đầu tư.
Bốn là, xây dựng chiến lược phát triển KH & CN hợp lý, khai thác và
phát huy nguồn lực KH & CN sẵn có trong nước, đồng thời tập trung nghiên
cứu và phát triển công nghệ mới. Thực hiện đồng bộ và hệ thống các chính
sách ưu tiên đầu tư trong nghiên cứu R & D, chương trình KH & CN ưu tiên
nhằm nâng cao năng lực công nghệ cho các DNNVV.
Năm là, công tác cải cách các thủ tục hành chính, ưu đãi đầu tư đối với
các DN, vấn đề cho thuê đất, giải phóng mặt bằng, cung ứng nhân lực cần
được sự quan tâm đúng mức, đầy đủ và nhất quán.
Thứ ba, bám sát vào nội dung lý luận ở Chương 1, luận văn đã phân
tích, đánh giá hiện trạng năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn
Thành phố Vinh về các mặt:
Thứ nhất, hiện trạng về chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển
của DNNVV
Thứ hai, Thực trạng nội lực của DNNVV

Một là, vốn của doanh nghiệp
Hai là, hiện trạng về áp dụng khoa học công nghệ mới đối với DNNVV.
Ba là, hiện trạng về chất lượng nguồn nhân lực và tổ chức sản xuất
kinh doanh trong DNNVV.
Bốn là, thương hiệu và văn hóa doanh nghiệp
Năm là, hệ thống phân phối
Thứ ba, hiện trạng về thị trường của DNNVV
Thứ tư, hiện trạng về liên kết giữa các DN, đa dạng hóa sở hữu trong
DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh


vi

Trên cơ sở đó, luận văn đánh giá năng lực cạnh tranh của DNNVV trên
địa bàn Thành phố Vinh về những thành tựu, hạn chế trong thời gian qua.
Phân tích nguyên nhân của những hạn chế cần khắc phục trong thời gian tới.
Về thành tựu: DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh thành lập mới hàng
năm tăng về số lượng và cũng như quy mô, góp phần quan trọng vào việc tăng
trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế của thành phố thu hút lao động, giải quyết
việc làm góp phần tích cực vào công cuộc xoá đói giảm nghèo, thực hiện có
hiệu quả sự nghiệp CNH nông nghiệp, nông thôn. Các DNNVV trên địa bàn
Thành phố đã xuất bán hàng hoá sang thị trường các nước, bao gồm các nước
Châu Mỹ, Châu Á, Châu Âu, Châu Phi…
Về hạn chế. Bên cạnh những thành tựu đạt được, năng lực cạnh tranh
của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh thời gian qua còn một số hạn chế.
Đó là, (1) Hầu hết các DNNVV chưa xây dựng được chiến lược kinh doanh
đầy đủ. Công tác nghiên cứu thị trường và thị trường mục tiêu của các
DNNVV mới chỉ dừng lại ở khả năng quan sát, nhìn nhận chưa đầy đủ thị
trường; (2) Khả năng tiếp cận với công nghệ mới, tiên tiến còn hạn do thiếu
vốn và trình độ. Cơ sở hạ tầng các KCN chưa đồng bộ; (3) Chất lượng hàng

hóa và mẫu mã lạc hậu, đặc biệt là đối với hàng nông sản và các sản phẩm
công nghiệp; (4) DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh còn thiếu chủ động tìm
hiểu và xâm nhập thị trường trong và ngoài nước; (5) Vấn đề khai thác và sử
dụng vốn là chưa hiệu quả so với nguồn lực vốn có của mình, tình trạng nợ
đọng kéo dài, chiếm dụng vốn của nhau trong hoạt động của DNNVV vẫn còn
phổ biến. Công tác cải cách hành chính trong một số lĩnh vực liên quan đến
DNNVV vẫn chưa được các DNNVV đánh giá cao.
Sở dĩ còn một số hạn chế trên là do những nguyên nhân: Trình độ quản
lý thấp kém, lực lượng lao động trong các DNNVV hầu hết chưa qua đào tạo.
Vốn ít, lại khó tiếp cận các nguồn tín dụng nên càng gặp khó khăn trong việc


vii

đầu tư đổi mới công nghệ và xuất khẩu sản phẩm của mình. Thành phố Vinh là
một Thành phố có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, xa trọng điểm phát
triển kinh tế của cả nước. Các cơ chế chính sách của trung ương, của tỉnh còn
thiếu đồng bộ, không kịp thời, thiếu nhất quán; công tác cải cách hành chính
của các cấp, các ngành còn nhiều bất cập, phần nào đã gây cản trở sự phát
triển DNNVV. DNNVV chưa chủ động trong việc xây dựng và điều chỉnh
chiến lược kinh doanh dài hạn. Một bộ phận doanh nhân, nhân dân chưa năng
động, còn do dự, chưa mạnh dạn đầu tư vốn để thành lập DN phát triển sản
xuất làm giàu cho gia đình và XH.
Thứ tư, luận văn đã đề xuất phương hướng và nhóm các giải pháp có
tính khả thi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn
Thành phố Vinh.
Để có cơ sở đề xuất phương hướng và giải pháp, luận văn đã phân tích
bối cảnh trong nước và quốc tế, mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Thành
phố Vinh và xu hướng phát triển DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh đến
năm 2020. Từ đó đề xuất 2 phương hướng :

Một là, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các DNNVV trên địa bàn
Thành phố Vinh dễ dàng tiếp cận được các nguồn vốn, các kênh tạo vốn trong
nền kinh tế.
Hai là, đẩy mạnh đa dạng hoá sở hữu để thu hút nguồn lực xã hội qua
đó để nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bản Thành phố
Luận văn đề xuất hai nhóm giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh
tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh.
Nhóm giải pháp liên quan đến các cấp chính quyền, đó là: (1) Hoàn
thiện các luật pháp, chính sách liên quan đến DNNVV; (2) Đẩy mạnh xúc tiến
Marketing cho DNNVV; (3) Hỗ trợ DNNVV trong đào tạo nguồn nhân lực;
(4) Xây dựng cơ chế để thúc đẩy chuyển giao công nghệ cho DNNVV.


viii

Nhóm giải pháp liên quan đến DNNVV, đó là: (1) Hoàn thiện chiến
lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển của DNNVV; (2) Đẩy mạnh áp dụng
công nghệ mới phù hợp điều kiện DNNVV vào sản xuất kinh doanh; (3) Phát
triển nguồn nhân lực gắn với văn hóa DN và tổ chức hợp lý hóa sản xuất kinh
doanh; (4) Xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường; (5) Tăng cường
liên kết giữa các DNNVV và đa dạng hóa sở hữu; (6) Nâng cao năng lực,
trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý trong DNNVV.
Qua nội dung tóm tắt trên có thể thấy rằng, luận văn đã hệ thống hoá
được những vấn đề lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh của DNNVV, đồng
thời nêu lên được sự cần thiết, nội dung, phương pháp, các chỉ tiêu đánh giá
năng lực cạnh tranh cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh
của DNNVV.
Từ những vấn đề lý luận chung, luận văn khái quát được thực trạng
năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh, nêu lên được
những thành tựu, đồng thời chỉ rõ những tồn tại yếu kém và phân tích nguyên

nhân của những hạn chế cần phải khắc phục trong thời gian tới từ đó rút kinh
nghiệm cho việc xây dựng định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của
DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh.
Từ đó, luận văn đã đưa ra nhóm các giải pháp có tính thực tiễn nhằm
nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh và
đề xuất một số kiến nghị đối với các ngành, các cấp có liên quan nhằm tạo
môi trường thuận lợi cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trên
địa bàn Thành phố Vinh.


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong nền kinh tế quốc dân, DNNVV có vai trò hết sức quan trọng và
ngày càng thu hút sự quan tâm của xã hội. Các DNNVV - đầu mối quan trọng
của các kênh tiêu dùng và đầu tư - là nơi tạo ra nhiều công ăn việc làm, góp
phần giải quyết tốt nhiều vấn đề kinh tế xã hội của đất nước.
Thành phố Vinh là trung tâm tổng hợp của tỉnh Nghệ An, đây là trung
tâm kinh tế, văn hóa Bắc trung bộ, đầu tàu tăng trưởng và giải quyết các
nhiệm vụ trọng yếu về phát triển kinh tế của tỉnh và vùng Bắc trung bộ, với
mức tăng trưởng cao và khá ổn định. Trong điều kiện gặp nhiều khó nhưng
nhịp độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2010-2015 đạt 7,72%, thấp
hơn giai đọan 2006-2010 là 16,1%. Thu nhập bình quân đầu người/năm tăng
từ 38 triệu đồng năm 2010 lên 69,2 triệu đồng năm 2014. Cơ cấu kinh tế
chuyển dịch đúng hướng: công nghiệp đạt 33,2%, dịch vụ 65,2%, nông
nghiệp 1,6%. Đến nay, thành phố đã có 01 khu công nghiệp và 04 cụm công
nghiệp đã hoàn chỉnh cơ sở hạ tầng và thu hút các nhà đầu tư lấp đầy 100%
diện tích đất cho thuê, 03 cụm CN đang thực hiện quy hoạch nhằm đáp ứng
nhu cầu mở rộng sản xuất kinh doanh của các nhà đầu tư. Ngoài ra, thành phố

hiện có 6 làng nghề truyền thống. Hoạt động dịch vụ, thương mại, du lịch, vận
tải, bưu chính - viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm phát triển theo hướng hội
nhập và ngày càng đa dạng, từng bước hình thành trung tâm vùng trên một số
lĩnh vực.
Hiện nay trên địa bàn thành phố, số lượng DNVVN là 3.202 DN chiếm
tỷ lệ 98%. Lĩnh vực hoạt động của các DNVVN đa dạng và phong phú, dàn
trải từ công nghiệp, nông nghiệp cho đến các dịch vụ thuần túy.
Hoạt động của các DNVVN mặc dù vẫn được duy trì tuy nhiên hiệu
quả không cao. Điều này có thể thấy một phần do các DNVVN trên địa bàn


2

thành phố Vinh nhìn chung là còn yếu về công nghệ sản xuất, tay nghề lao
động, khả năng quản lý yếu, quy mô vốn nhỏ, năng suất lao động thấp và khả
năng cạnh tranh kém. Năng lực cạnh tranh còn thấp so với các khu vực khác
trong cả nước. Do đó, làm thế nào để các DNNVV trên địa bàn TP. Vinh tồn
tại và phát triển vững chắc là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết.
Hiện nay, trong điều kiện kinh tế thị trường, với những thách thức của
hội nhập kinh tế và toàn cầu hoá, các nền kinh tế đều phải tìm cách huy động
mọi nguồn lực và khuyến khích tất cả các chủ thể kinh tế hoạt động. Đứng
trước thời cơ và thách thức mới, các DNNVV cần nâng cao khả năng cạnh
tranh trên thị trường nội địa và thị trường quốc tế, cần có chiến lược để tự
khẳng định vị thế của chính mình.
Năng lực cạnh canh của DNNVV đóng vai trò quan trọng trong sự phát
triển của DNNVV trên thương trường. Việc nghiên cứu nâng cao năng lực
cạnh tranh của các DNNVV cho chúng ta biết được những tiềm năng, thế
mạnh chủ quan, cũng như những tiền đề, thuận lợi để biến những tiềm năng
thành hiện thực, giúp DNNVV xác định đúng vị trí, chức năng, vai trò, nhiệm
vụ của mình trong giai đoạn hiện nay.

Nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV vừa mang tính lý luận, vừa
đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế xã hội
và hội nhập kinh tế quốc tế ở nước ta nói chung và ở Thành phố Vinh nói
riêng.
Với cách đặt vấn đề như trên, tác giả lựa chọn đề tài "Nâng cao năng
lực cạnh tranh của DN nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Vinh" làm đề
tài luận văn thạc sỹ kinh tế của mình.
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Ở Việt Nam cũng có một số đề tài nghiên cứu về nâng cao năng lực
cạnh tranh của DNNVV, tuy nhiên các nghiên cứu thường đề cập đến nâng


3

cao năng lực cạnh tranh của DNNVV ở tầm vĩ mô. Có thể cho đến nay, chưa
có một công trình nghiên cứu khoa học nào đề cập đến vấn đề nâng cao năng
lực cạnh tranh của các DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh. Vì vậy, việc
nghiên cứu, lý giải để làm rõ cơ sở lý luận một cách toàn diện và đầy đủ của
việc nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh
và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV
trên địa bàn Thành phố Vinh là đòi hỏi cấp bách cả về lý luận và thực tiễn,
đặc biệt là trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Các đề tài liên quan được
công bố dưới dạng các chuyên đề, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ, các bài
viết đăng trên các báo, tạp chí … vv:
- Chiến lược cạnh tranh cho các DN vừa và nhỏ ở Việt Nam hiện nay
của TS. Phạm Thúy Hồng, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2007.
- DN nhỏ và vừa của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
của các TS: Lê Xuân Bá, Trần Kim Hào, Nguyễn Hữu Thắng, Nhà Xuất bản
chính trị quốc gia năm 2007.
- Nâng cao năng lực cạnh tranh của các DNNVV trên địa bàn Thành

phố Vĩnh Yên, Luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Dương đức Nam, năm
2014.
Tuy nhiên, chưa có đề tài đi sâu nghiên cứu việc nâng cao năng lực
cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh dưới góc độ kinh tế
chính trị. Vì vậy, đề tài nghiên cứu không trùng lặp với đề tài đã được công
bố ở trong và ngoài nước.
3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
3.1. Mục tiêu chung
Thông qua việc nghiên cứu sơ sử lý luận và thực tiên nâng cao năng lực
cạnh tranh tại các doanh nghiệp cũng như phân tích thực trạng năng lực canh
tranh tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Vinh, luận văn sẽ đi vào dự


4

báo nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành
phố Vinh đến năm 2020 và đè xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực
cạnh tranh trong giai đoạn này.
3.2. Mục tiêu cụ thể
Luận văn có những mục tiêu nghiên cứu cụ thể sau:
- Khái quát hóa và phát triển những vấn đề lý luận về năng lực cạnh
tranh của DNNVV.
- Vận dụng lý luận đó vào phân tích đánh giá thực tiễn để hiểu rõ những
mặt được và chưa được về năng lực cạnh tranh của các DNNVV trên địa bàn
Thành phố Vinh.
- Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh
của các DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu vấn đề nâng cao năng lực cạnh
tranh doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Vinh.

* Về phạm vi nghiên cứu: Do điều kiện về thời gian và không gian
nên luận văn chỉ nghiên cứu nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp nhỏ
và vừa trên địa bàn thành phố Vinh với số liệu, tư liệu chủ yếu từ năm 2010
đến nay.
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ
nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
Việc nghiên cứu các nội dung của đề tài sẽ vận dụng những phương
pháp sau:
- Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, đánh giá.
- Khảo sát thực tế một số DN.


5

- Tham vấn ý kiến các nhà quản lý DN, các nhà hoạch định chính sách,
các chuyên gia trong lĩnh vực phát triển DNNVV.
- Nguồn số liệu: Cục phát triển DNNVV - Bộ Kế hoạch và Đầu tư,
Tổng Cục thống kê, Hội DNNVV Việt Nam, Hội DNNVV Nghệ an, Sở Kế
hoạch và Đầu tư Nghệ An, Sở Công thương Nghệ An, Cục thuế Nghệ An,
Cục thống kê, Chi Cục thống kê Thành phố và các nguồn số liệu khác.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
Là một đề tài nghiên cứu mang tính hệ thống về trong các DNVVN,
luận văn đã có những đóng góp cả về lý luận và thực tiễn như sau:
6.1. Ý nghĩa về lý luận
Luận văn đã khái quát hóa những vấn đề lý luận liên quan đến nâng cao
năng lực cạnh tranh nói chung và nâng cao năng lực cạnh tranh DNVVN nói
riêng.
Luận văn đã nghiên cứu và tìm hiểu được một số kinh nghiệm thực tế
trong và ngoài nước về vấn đề nâng cao năng lực cho DNVVN.

6.2. Ý nghĩa về thực tiễn
Qua quá trình khảo sát, luận văn đã xem xét và đánh giá tổng thể về
tình hình phát triển DNNVVN trên địa bàn Thành phố Vinh trong những năm
gần đây, những cơ hội và thách thức cho công tác nâng cao năng lực cạnh
tranh.
Luận văn cũng đã nêu được những ưu điểm, hạn chế của công việc
nâng cao năng lực cạnh tranh để từ đó tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra các
giải pháp.
Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo hữu hiệu cho
các chủ DN trong hệ thống DNVVN để từ đó có các biện pháp nhằm nâng
cao năng lực cạnh tranh tốt hơn.


6

7. Kết cấu của Luận văn
Kết cấu của luận văn gồm 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiển về nâng cao năng
lực cạnh tranh của DN nhỏ và vừa.
- Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn
Thành phố Vinh.
- Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao nâng cao năng lực
cạnh tranh của DNNVV trên địa bàn Thành phố Vinh.


7

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO
NĂNG LỰC CẠNG TRANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA

1.1. DN nhỏ và vừa: Quan niệm, đặc điểm và vai trò
1.1.1. Quan niệm về DNNVV
DNNVV là một khái niệm phổ biến trên thế giới nói chung và ở Việt
Nam nói riêng. Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, mỗi vùng lãnh thổ
mà người ta nêu ra khái niệm về DNNVV khác nhau. Mặc dù vậy, các khái
niệm đều có một đặc điểm chung là dùng để xác định một loại hình DN được
xếp theo một tiêu chí nhất định, thường là dựa vào hai tiêu chí: quy mô vốn
và số lượng lao động. Tuy nhiên, tại thời điểm khác nhau, các tiêu chí này
cũng khác nhau giữa các ngành, các nước. Ở mỗi nước, các tiêu chí xác định
DNNVV cũng thay đổi tùy theo trình độ phát triển của từng thời kỳ nhất định.
- Ở các nước phát triển: Số lao động lên đến 500 người, số vốn đăng ký
không quan trọng, doanh thu cũng không quan trọng ví dụ ở Nhật Bản số lao
động đối với các ngành chế tác là 1-300, số vốn là 300 triệu yên; ngành buôn
bán là 1-100, số vốn đến 100 triệu yên; ngành dịch vụ là 1-100, số vốn 1-100
triệu yên. Ở khu vực EU số lao động đối với các DN cực nhỏ là <10, số vốn
không quan trọng; DN nhỏ là <50, số vốn là đến 7 triệu Ecu; DN vừa là <250,
số vốn là đến 27 triệu Ecu …
- Ở các nước đang phát triển: như Thái Lan, số lao động đối với sản
xuất nhỏ là không quan trọng, số vốn 0-50 triệu Baht; sản xuất vừa, số lao
động là không quan trọng, số vốn là 51-200 triệu Baht; Buôn bán nhỏ, số lao
động là không quan trọng, số vốn là 0-50 triệu Baht. Buôn bán vừa số lao
động là không quan trọng, số vốn là 51-100 triệu Baht;
- Ở các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi như Trung Quốc, số lao
động đối với các DN siêu nhỏ <10, số vốn không quan trọng; DN nhỏ số lao


8

động là <50-100, số vốn không quan trọng; DN vừa số lao động là 101-500,
số vốn không quan trọng…

- Việt Nam, ngày 30/6/2009, Chính phủ đã ban hành Nghị định số
56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển DNNVV. Trong Nghị định có đưa ra
khái niệm DNNVV: DN nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh
doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa
theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được
xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm
(tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau:
Bảng 1.1. Phân loại DNNVV
DN siêu nhỏ
DN nhỏ
DN vừa
Số lao
Tổng nguồn Số lao động Tổng nguồn Số lao động
Quy mô
động
vốn
vốn
Khu vực
I. Nông, lâm
10 người20 tỷ đồngtừ trên 10từ trên 20 tỷtừ trên 200
nghiệp và thủy trở xuống
trở xuống
người
đếnđồng
đếnngười
đến
sản
200 người 100 tỷ đồng 300 người
II. Công nghiệp
10 người20 tỷ đồngtừ trên 10từ trên 20 tỷtừ trên 200

và xây dựng
trở xuống
trở xuống
người
đếnđồng
đếnngười
đến
200 người 100 tỷ đồng 300 người
III. Thương mại
10 người10 tỷ đồngtừ trên 10từ trên 10 tỷtừ trên 50
và dịch vụ
trở xuống
trở xuống
người đến 50đồng đến 50người
đến
người
tỷ đồng
100 người

Nguồn: Theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP
1.1.2. Đặc điểm của DNNVV
Có nhiều cách tiếp cận để phân tích các đặc điểm của DNNVV. Nhưng
ở đây, dưới góc độ chính trị kinh tế học, có thể nêu lên các đặc điểm của
DNNVV như sau:
Xét về mặt lực lượng sản xuất: DNNVV với đặc tính cố hữu của nó là
quy mô sản xuất kinh doanh nhỏ. Như đã trình bày ở trên, dù ở các nước phát
triển hay đang phát triển, xét về quy mô vốn đều rất nhỏ. Phát triển như nước
Nhật, quy mô của các loại DN này nhiều nhất là dưới 100 triệu Yên. Xét về số



9

công nhân, như ở Nhật không quá 300 người, ở Việt Nam cũng tương tư như
vậy.
Xét về quy mô về vốn lao động là nhỏ. Do vậy, tính chất và trình độ
phát triển lực lượng sản xuất nói chung là thấp. Tuy nhiên, do tận dụng được
những thành tựu của cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, một số
DNNVV ở các nước phát triển có thể trang bị những công nghệ tiến tiến
nhưng vẫn ở mức độ có hạn vì do số vốn đầu tư không lớn. Ở những nước
đang phát triển, kỹ thuật sản xuất trong các DNNVV nhìn chung còn lạc hậu,
chủ yếu sử dụng lao động thủ công, một số khâu sản xuất được cơ giới hóa,
nhưng vẫn trong tình trạng cơ giới và nữa cơ giới lạc hậu, cũ kỹ được cải tiến
và tân trang, công suất nhỏ, dây chuyền sản xuất không đồng bộ … Xét về đội
ngũ người lao động nhìn chung có trình độ thấp kém về kỹ thuật, về kỹ năng
lao động, về văn hóa. Ngay cả đối với đội ngũ các chủ DNNVV về trình độ
quản lý cũng rất thấp, chỉ có số ít được đào tạo qua các trường. Theo ước tính,
ở Việt Nam có trên 40% các chủ DNNVV đạt trình độ văn hóa cấp II; trên
50% không có bằng cấp chuyên môn; số có bằng cao đẳng chiếm 30%; số có
bằng đại học chiếm tỷ trọng rất thấp mà đa số là bằng đại học tại chức.
Xét về mặt quan hệ sản xuất: Về mặt sở hữu, tuyệt đại đa số các DN tư
nhân, vốn liếng chủ yếu thuộc quyền chi phối của các cá nhân người sản xuất
kinh doanh. Ở Việt Nam, các DNNVV có mặt hầu hết các thành phần kinh tế,
kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế tư bản Nhà nước …
Do vậy, xét về sở hữu, trong các DNNVV cũng tồn tại đa hình thức sở hữu.
Xét về mặt tổ chức, quản lý: Trong các DNNVV, người chủ sở hữu vốn
đồng thời là người trực tiếp quản lý sản xuất kinh doanh. Nếu là đồng sở hữu
thì cùng chịu trách nhiệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN, chịu trách
nhiệm về tư cách pháp nhân trong hoạt động kinh doanh theo luật định ở từng
quốc gia, theo từng thời kỳ lịch sử.