B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC S PHM K THUT
THÀNH PH H CHÍ MINH
*******************



TS. HOÀNG AN QUC – TS. LÊ XUÂN HÒA






GIÁO TRÌNH

(Lý thuyt và Bài tp)












NHÀ XUT BN I HC QUC GIA
THÀNH PH H CHÍ MINH

3
M

Giáo trình iu hòa không khí đc biên son da trên đ cng
chi tit hc phn iu hòa không khí thi lng 30 tit ging dy cho
sinh viên chuyên ngành Công ngh Nhit - in lnh, Trng i hc
S phm K thut thành ph H Chí Minh. Giáo trình này cng có th
làm tài liu tham kho cho các cán b k thut thuc các ngành k thut
có liên quan.
Ni dung ca giáo trình gm 9 chng, mi chng gm có phn
lý thuyt và bài tp minh ha.
Chng 1: Phm vi s dng iu hòa không khí
Chng 2: Nhng khái nim c bn v không khí m
Chng 3: Các quá trình c bn ca không khí m trên đ th t-d
Chng 4: Tính toán ph ti lnh
Chng 5: Thành lp và tính toán s đ điu hòa không khí
Chng 6: Các h thng điu hòa không khí
Chng 7: iu hòa không khí kiu bay hi
Chng 8: Các h thng thông gió
Chng 9: Tính toán thit k ng gió
Trong quá trình biên son giáo trình này, chúng tôi đã tham kho
nhiu tài liu ca nhiu tác gi trong và ngoài nc, nhân đây cho chúng
tôi gi li chân thành cm n đn các tác gi. Xin chân thành cm n KS.
Nguyn Hoài Phúc, KS.  Xuân Khi, KS. Phan Xuân Huy, KS.
Nguyn Ngc Yên, KS. Nguyn Quang àm đã giúp đ tác gi cho vic
hoàn chnh giáo trình này.
Ln đu tiên xut bn nên giáo trình này không tránh khi các sai
sót, mong ban đc góp ý cho các tác gi.
Xin chân thành cm n.

Các tác gi




U



















5
MC LC
MC LC
5



Chng 1: PHM VI S DNG IU HÕA KHÔNG KHÍ
11
1.1. PHM VI CA IU HÕA KHÔNG KHÍ
12
1.2. CÁC THÀNH PHN CA H THNG IU HÕA
KHÔNG KHÍ
14
1.3. H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ TOÀN NC
15
1.4. CÁC H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ TOÀN
KHÔNG KHÍ
16
1.5. S TIN NGHI CA CON NGI
19
1.6. NHNG TIÊU CHUN TIN NGHI
25
1.7. H THNG HVAC LÀ MT PHN CA CU TRÖC TÕA
NHÀ
28
1.8. THIT K H THNG HVAC
28
1.9. VN HÀNH, BO TRÌ, SA CHA H THNG HVAC
30
1.10. LÀM VIC TRONG H THNG HVAC CÔNG NGHIP
30
1.11. S PHÂN CÔNG TRÁCH NHIM CÔNG VIC
31
1.12. S TNG TÁC NNG LNG VÀ MÁY VI TÍNH
33



Chng 2: NHNG KHÁI NIM C BN CA KHÔNG
KHÍ M
37
2.1. NGUYÊN LÝ CA NHIT M
37
2.2. ENTHALPY CA KHÔNG KHÍ M
47
2.3. BIU  NHIT M
55
2.4. BO TOÀN KHI LNG VÀ BO TOÀN NNG
LNG ÁP DNG CHO CÁC QUÁ TRÌNH NHIT M
32
2.5. QUÁ TRÌNH HÒA TRN CA CÁC DÒNG KHÔNG KHÍ(
XEM HÌNH 2.10 )

63
2.6. QUÁ TRÌNH GIA NHIT HIN, QUÁ TRÌNH LÀM LNH
HIN
69
2.7. H S BY-PASS
71
2.8. QUÁ TRÌNH LÀM M – QUÁ TRÌNH HÖT M
72
2.9. H S NHIT HIN
75
6
2.10. LÀM LNH VÀ HÖT M
76

2.11. H S NHIT HIN TRONG KHÔNG GIAN IU HÒA
HOC TRONG PHÕNG
78
2.12. H S NHIT HIN TNG QUÁT ( THAM KHO HÌNH 2.22)
81
2.13. NHIT  B MT HIU DNG
85
2.13. LÀM LNH VÀ LÀM M ( THAM KHO HÌNH 2.29)
89
2.15. HIU SUT LÀM M ( THAM KHO HÌNH 2.30)
90
2.16. GIA NHIT VÀ GIA M
93
2.17. GIA NHIT VÀ HÖT M ( HÖT M ON NHIT )
94
2.18. IU HÒA KHÔNG KHÍ MÙA HÈ
98
2.19. H S NHIT HIN TRONG PHÕNG(PHÉP DNG
HÌNH)
111
2.20. IU HÕA KHÔNG KHÍ MÙA ÔNG
113


Chng 3: CÁC QUÁ TRÌNH C BN CA KHÔNG KHÍ
M TRÊN  TH T – D
131
3.1. KHÁI NIM
131
3.2. H S NHIT HIN HIU DNG

136
3.3. LÀM LNH VÀ KH M
138
3.4. LÀM LNH VÀ KH MVÀTHIT B TI N CAO
140
3.5. LÀM LNH TNG M
145
3.6. LNH HIN
150
3.7. CÁC C TÍNH PHUN
152
3.8. LÀM LNH BNG BAY HI S DNG VI H THNG
TÁCH RI
155
3.9. GIA NHIT VÀ GIA M BNG CÁCH PHUN
157
3.10. CÁC IU KIN TI TI HN
164
3.11. TI CC B
166


Chng 4: TÍNH TOÁN PH TI LNH
173
4.1. GII THIU
173
4.2. CÁC THÀNH PHN CA MT PH TI LNH
173
4.3. NHIT HIN THA TRUYN QUA KT CU TÕA NHÀ
BNG DN NHIT

175
4.4. NHIT THA T BC X MT TRI
179
7
4.5. NHIT THA T BC X MT TRI QUA TNG
NGOÀI VÀ MÁI NHÀ
180
4.6. NHIT  TNG
181
4.7. NHIT THA T BC X MT TRI QUA VÙNG KÍNH
182
4.8. NHIT THA DO RÕ R KHÔNG KHÍ
185
4.9. LU LNG KHÔNG KHÍ YÊU CU CHO MI NGI
187
4.10. NHIT THA T C TH
187
4.11. NHIT THA T THIT B
190
4.12. NHIT THA T SN PHM
191
4.13. NHIT THA T CÁC THIT B CHIU SÁNG
195
4.14. NHIT THA T NG C
195
4.15. NHIT THA T NG GIÓ
196


Chng 5: THÀNH LP &TÍNH TOÁN S  IU HÕA

KHÔNG KHÍ
231
5.1. S  TUN HOÀN MT CP
231
5.2. H S NHIT HIN TRONG PHÒNG (ROOM SENSIBLE
HEAT FACTOR: RSHF)
233
5.3. H S NHIT HIN TNG
235
5.4. H S NHIT HIN HIU DNG TRONG PHÕNG
237
5.6. S  TUN HOÀN HAI CP
260
5.7. S  IU HÕA KHÔNG KHÍ MÙA HÈ
265
5.8. CÁC S  IU HOÀ KHÔNG KHÍ MÙA ÔNG
278


Chng 6: CÁC H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ
287
6.1. H THNG IÊU HÕA KHÔNG KHÍ
287
6.2. CÁC THIT B C S DNG TRONG H THNG
IU HÕA KHÔNG KHÍ
287
6.3. PHÂN LOI CÁC H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ
288
6.4. H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ TIN NGHI
288

6.5. H THNG IU HÒA KHÔNG KHÍ CHO MÙA ÔNG
292
6.6. H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ CHO MÙA HÈ
294
6.7. H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ HAI CHIU
303
6.8. H THNG IU HÕA KHÔNG KHÍ NGUYÊN CM
303
6.9. H THNG IU HÒA KHÔNG KHÍ TRUNG TÂM
304
8


Chng 7: IU HÕA KHÔNG KHÍ KIU BAY HI
313
7.1. GII THIU
313
7.2. NG DNG TIM NNG CA IU HÕA KHÔNG KHÍ
KIU BAY HI
313
7.3. NG DNG KHÁI QUÁT CA LÀM LNH BAY HI
TRC TIP
314
7.4. LÀM LNH BAY HI GIÁN TIP
316
7.5. H THNG LÀM LNH BAY HI GIÁN TIP
318
7.6. LÀM LNH BAY HI KT HP GIÁN TIP VÀ TRC
TIP
321

7.7. H THNG LÀM LNH BAY HI CÓ HI NHIT
323
7.8. LÝ THUYT VÀ C TÍNH CA LÀM LNH BAY HI
GIÁN TIP
325
7.9. QUÁ TRÌNH NHIT M CA H THNG LÀM LNH
BAY HI GIÁN TIP LOI A
326


Chng 8: CÁC H THNG THÔNG GIÓ
331
8.1. H THNG THÔNG GIÓ T NHIÊN
331
8.2. MÁY MÓC
332
8.3. H THNG HÖT GIÓ (EXTRACTION SYSTEM)
332
8.4. H THNG CP GIÓ HAY H THNG ÁP SUT
(SUPPLY OR PRESSURE SYSTEM)
334
8.5. H THNG KT HP THI VÀ HÚT GIÓ (COMBINED
SYPPLY AND EXTRACTION SYSTEM)
334
8.6. H THNG HÖT PHÂN PHI KHÔNG KHÍ (AIR
DISTRIBUTION EXTRACTION SYSTEM)
335
8.7. CÁC H THNG CP KHÍ.
336
8.8. CÁC HÌNH THC THÔNG GIÓ CNG BC

337


Chng 9: TÍNH TOÁN THIT K NG GIÓ
345
9.1. GII THIU
345
9.2. H THNG PHÂN PHI KHÍ VÀ CÁC YU T TÁC
NG N HIU QU PHÂN PHI KHÔNG KHÍ
345
9.3. H THNG THÔNG GIÓ
348
9.4. PHÂN PHI KHÔNG KHÍ CHO NHÀ HÁT
349
9
9.5. SP XP NG GIÓ CHO C S THNG MI (CA
HÀNG/TRUNG TÂM MUA SM)
350
9.6. PHÂN LOI NG GIÓ
350
9.7. VT LIU NG GIÓ
351
9.8. CÁCH CH TO VÀ HÌNH DNG CA NG GIÓ
351
9.9. ÁP SUT TRONG NG GIÓ
352
9.10. XÁC NH LU LNG DÒNG KHÔNG KHÍ QUA
NG GIÓ HOC PHNG TRÌNH LIÊN TC CHO NG GIÓ
353
9.11. PHNG TRÌNH BERNOULLI CHO NG GIÓ

354
9.12. TN THT ÁP LC KHÁC NHAU TRONG NG GIÓ
356
9.13. TN THT ÁP SUT MA SÁT TRONG NG GIÓ
356
9.14. NG KÍNH TNG NG CA NG GIÓ TRÕN
CHO NG GIÓ HÌNH CH NHT
358
9.15.  TH MA SÁT CHO NG GIÓ TRÒN
363
9.16. CÁC TN THT ÁP SUT KHÁC NHAU TRONG NG
GIÓ
364
9.17. TN THT TNH
365
9.18. MC ÍCH THIT K NG GIÓ
374
9.19. QUT TRONG IU HÕA KHÔNG KHÍ
381
9.20. ÁP SUT C TNG LÊN BI QUT VÀ CÔNG
SUT QUT KHÔNG KHÍ
382
9.21. HIU SUT QUT
383
9.22. NG CONG C TÍNH CA QUT
385
9.23. PHNG TRÌNH NG DNG
386
9.24. TIÊU CHUN CHN QUT
389



PH LC
393
TÀI LIU THAM KHO
407

11
Chng 1
PHM VI S DNG IU HÒA KHÔNG KHÍ

Vào thi tin s, con ngi đã bit s dng la đ làm m ngôi nhà
và dùng nc lnh đ gim nhit đ ca nó.Cho đn hàng triu nm sau
vn cha có nhng ci thin đáng k nào. La đc đttrong các lâu đài
thi trung đi  ChâuÂu vànó gia nhit không xung quanh ngay lp tc.
Nhng bc tranh theo thi gian cho thy các v vua và n hoàng mc
nhng b da lông thú và mang gng tay trong nhà vào mùa đông.
ã có mt vài tin b xut hin, ngi Roma c đi đã bit làm
mkhông khí trong các tòa nhà bng bc x mt tri cc kì hiu quvà
sau đó lu thông không khí đó trong các sàn rng hoc tng rng.Trong
điu kin khí hu khô ráo  vùng Trung ông, con ngi đã treo các mái
gi đc làm t  trc ca và t đó đã cho thyhình thc ban đu v
s làm mát không khí bay hi.  ChâuÂu, Leonardo da Vinci đã thit k
mt b làm mát bay hi kích thc ln (hình 1.1).

Hình 1.1 Phát minh thit b làm lnh và thông gió ca Leonardo
da Vinci trong th k 15.
B làm mát và thông gió đc ch to bi Leonardo da Vinci vào
th k 15. ây là b điu hòa không khí cho phòng the ca Beatrice

d’Este (v ca ngi đ đu da Vinci), công tc ca Milan. Bánh xe
đc đt  bên ngoài tng ca lâu đài và đc quay bi sc nc (thy
lc)vi s h tr t nhng ngi nô l. Các van đc m và đóng t
12
đng, đa không khí đi vào thùng quay, ni không khí đc làm sch và
đy ra thông qua trc rng tâm và đng ng vào phòng.
Tuy nhiên, s phát trin cagia nhit, thông gió và điu hòa không
khí (HVAC) thc t đc nghiên cu ch mi khong 100 nm trc.
Nhng h thng gia nhit trung tâm đã đc phát trin trong th k 19 và
điu hòa không khí mùa hè s dng kiu làm lnh c hc đã đc phát
trin thành mt ngành công nghip chínhch sau trong60 nm sau đó.
Nhng mãi đn nm 2000, các h thng HVAC  nc M đã thu v50 t
đô la hàng nm trong vic lp đt h thng, vi gn 20 triu đô la trong
vic bán các thit b.
Con ngi trong mt xã hi hin đi có th dành ti 90% thi gian
trong nhà. iu này không quá ngc nhiên. Chính vì vy, vic to ra mt
môi trng trong nhà thoi mái và đm bo sc khe đã tr thành mt
vn đ chính trong nn kinh t ca chúng ta.
MC TIÊU
Sau khi nghiên cu chng này, bn s có th:
1. Lit kê các điu kin môi trng mà mt h thng điu hòa không
khí có th kim soát.
2. Mô t nhng ni mà điu hòa không khí đc s dng.
3. Vphác ha s đ các b phn chính ca mt h thng điu hòa
không khí.
4. V phác ha s đ các b phn chính ca mt h thng làm mát
và gia nhit thy nhit.
5. Mô t các điu kin môi trng bên trong mà cung cp mt s
tin nghi đy đ.
6. Mô t cu trúc thng mi ca h thng HVAC, bao gm c hi

ngh nghip.
7. Mô t s t chc ca các đi thi công và đi thit k trong các tòa
cao c.

1.1 PHM VI CA IU HÒA KHÔNG KHÍ
iu hòa không khí là quá trình x lý không khí trong mt môi
trng đ thit lp và duy trì các tiêu chun v nhit đ, đ m, đ sch
và s chuyn đng không khính mong mun.
Chúng ta s cùng khám phá nhng điu kin này đc điu chnh
nh th nào:
1. Nhit đ: Nhit đ ca không khí đc điu chnh bi s gia nhit
hoc làm mát không khí.
13
2.  m:  m không khí (hi nc cha trong không khí) đc
điu chnh bng vic thêm hoc loi b hi nc khi không khí
(s gia m hay s kh m).
3.  sch:  sch ca không khí hay cht lng không khí đc
điu chnh bng vic lc,kh cht gây ô nhim không mong mun
bng phin lc hoc các thit b khác, hoc bng s thông gió,
thêm không khí bên ngoài vào đ làm gim các cht gây ô
nhim.Thông thng, khi lp đt ngi ta đu s dng c lc khí
và thông gió.
4. S chuyn đng: S chuyn đng ca không khí da vào vn tc
không khí và không gian không khí đc phân phi. Vic này
đc điu chnh bi các thit b phân phi không khí thích hp.
iu chnh âm thanh là mt chc nng ph ca mt h thng điu
hòa không khí mc dù h thng này có th gây ra mt s vn đ phc
tp.Thit b điu hòa không khí có th to ra ting n quá mc, do đó cn
có các thit b tiêu âm trong h thng.
Mt h thng nc nóng hoc mt h thng gia nhit hi nc,

gm mt lò hi, h thng đng ng và các thit b bc x điu chnh
nhit đ không khí đ si m vào mùa đông. Các loi h thng thng
đc s dng ph bin trong các nhà riêng (khu dân c), nhà chung c,
tòa nhà công nghip.
H thng không khí nóngbao gm mt bung đt và các đng ng
s điu chnh nhit đ không khí ch trong mùa đông. Tuy nhiên, vic
thêm đ m trong đng ng có th điu chnh đ m trong mùa đông.
H thng không khí nóng đc dùng ph bin trong khudân c.
Nhiu khu nhà  có s kt hp thit b làm mát và gia nhit không
khí đ điu chnh nhit đ và đ m trong c mùa đông và mùa hè. Các
mc đ điu khin cht lng và s vn chuyn không khí đc tích hp
trong các h thng làm mát và gia nhit không khí.
CÁC NG DNG
iu hòa không khí đc dùng đ cung cp các điu kin cho các
quá trình đc yêu cu. Ví d, nguyên liu dt, in n và các chc nng x
lí nhip nh, cng nh các phòng máy vi tính và xí nghip thuc tây, yêu
cu nhit đ và đ m chính xác đ vn hành mt cách hoàn ho.
14
1.2 CÁC THÀNH PHN CA H THNG IU HÒA KHÔNG
KHÍ
Nhit luôn luôn di chuyn t ni m hn sang ni lnh hn. Trong
mùa đông, có tn tht nhit liên tc t các tòa nhà ra ngoài tri. Nu
không khí trong các tòa nhà đc duy trì  mt nhit đ thích hp, nhit
phi đc liên tc cung cp đn không khí trong phòng. Thit b cung
cp nhit yêu cu gi là mt h thng gia nhit.

Hình 1.2 Hình nh đô th Manhattan vi Tháp đôi Trung tâm
Thng mi Th gii.
Trong mùa hè, nhit liên tc đi vào các tòa nhà t bên ngoài. 
duy trì không khí trong phòng  nhit đ phù hp, lng nhit tha phi

đc loi b khi phòng. Các thit b loi b nhit tha này đc gi là
h thng làm mát (làm lnh).
Mt h thng điu hòa không khí có th cung cp nhit, làm mát
hoc c hai. Kích thc cng nh tính phc tp ca nó ph thuc vào
quy mô ca không gian s dng. Ví d, có th s dng mt thit b ca
s cho mt phòng nh và vi mt tòa nhà phc tp ta s dng mt h
thng ln, nh là Trung tâm Thng mi Th gii (hình 1.2) da trên
cùng mt nguyên lí c bn. Hu ht các h thng làm mát và gia nhit có
các thành phn c bn sau:
1. Mt ngun nhitđ b sung nhit lng cho mt dòng cht lu
(không khí, nc hoc hi).
2. Ngun làm lnh đ loi b nhit lng t dòng cht lu (không
khí hoc nc).
3. Mt h thng phân phi (mng li các đng ng) đ mang
dòng cht lu đn các phòng đ gia nhit hoc làm mát.
4. Các thit b (qut hoc bm) đ vn chuyn không khí hoc nc.
5. Các thit b ph đ truyn nhit gia dòng cht lu và phòng.
15
Chúng ta s gii thiu ngn gn v chc nng và s đ các thành
phn chính. Các thành phn này bao gm điu khin t đng hóa, các
thit b an toàn, các van, các b gim âm, s lp đt và các thit b tiêu
âm và gim chn s đc tho lun chi tit hn  các chng sau. Các h
thng điu hòa không khí s dng nc đ gia nhit hoc làm mát dòng
cht lu đc gi là h thng toàn nc hoc là h thng thy nhit;
nhng h thng khác s dng không khí gi là toàn không khí. Mt h
thng s dng c nc và không khí đc gi là h thng kt hp hoc
h thng nc – không khí.
1.3 H THNG IU HÒA KHÔNG KHÍ TOÀN NC
Mt h thng gia nhit thy nhit đin hình đc trình bày  hình
1.3. Nc đc gia nhit  ngun nhit (1), thng là mt lò hi nc

nóng. Nc sau khi gia nhit đc lu thông bng bm (2) và đa đn
mi phòng thông qua h thng ng dn (3) và đi vào mt thit b đu
cui (4). Không khí trong phòng đc gia nhit bng cách mang nó đn
tip xúc vi thit b đu cui. T đó nc mt mt lng nhit ca nó
cho phòng, nó phi hi v ngun nhit (1) đ đc gia nhit li.
Nu hi nc đc dùng trong h thng gia nhit, các b phn làm
vic vi cùng mt hình thc, ngoi tr bm thì không cn thit đ vn
chuyn hi; áp sut ca hi s có đc điu này. Tuy nhiên, khi hi nc
làm mát  thit b đu cui, nó ngng thành nc và có th cn mt bm
nc ngng đ đa nc tr li lò hi.Nguyên lý ca mt h thng làm
mát thy nhit cóhình thc tng t vi mt h thng gia nhit thy
nhit. Nc đc làm lnh trong thit b làm lnh đc gi là máy làm
lnh nc (1). Máy làm lnh nc đc vn chuyn bng bm (2) và di
chuyn ti mi phòng thông qua h thng ng dn (3) và đi vào thit b
đu cui (4).

Hình 1.3 S đ các thành phn c bn ca mt h thng gia nhit nc
nóng (thy nhit).
16
Không khí trong phòng m hn smt mt lng nhit ca nó cho
nc lnh  thit b đu cui. Khi nc đc gia nhit, nó phi tr v
máy làm lnh nc đ đc làm lnh li. Các h thng thy nhit thng
đc s dng ph bin cho các h thng HVAC vi yêu cu c gia nhit
và làm mát. Bi vì nó có th s dng h thng ng tng t cho c hai
bng vic kt ni song song mt lò hi nc nóng và máy làm lnh nc
(hình 1.5), s dng tng h thng khi cn.

Hình 1.4S đ các thành phn c bn ca mt h thng làm lnh
nc.


Hình 1.5S đ các thành phn c bn ca mt h thng gia nhit
và làm mát thy nhit.
1.4 CÁC H THNG IU HÒA KHÔNG KHÍ TOÀN KHÔNG KHÍ
Các h thngtoàn không khís dng không khí đ gia nhit hoc
làm mát các phòng. Chúng còn có kh nng điu chnh đ m và cung
cp s thông khí ngoài tri, điu mà h thng thy nhit không th làm
đc.
17

Hình 1.6 S đ các thành phn c bn ca mt h thng làm lnh
và gia nhit toàn khí.
Mt h thng gia nhit và làm mát toàn không khí đc th hin 
hình 1.6. Không khí đc gia nhit  ngun nhit (1), ví d nh mt
bung đt. (Nó có th là mt b trao đi nhit tun hoàn nc nóng,
đc gia nhit bng mt lò hi riêng bit).Không khí sau khi đc gia
nhit s đc vn chuyn bng qut (2) và đa ti mi phòng thông qua
các đu ra gi là ming thi khí hoc van điu tit khí (4) đc thit k
đ phân phi không khí thích hp trong phòng. Khi không khí cp đc
gia nhit đi vào phòng, phòng s đc gia nhit.
Vào mùa đông, có th mt máy điu m đ duy trì đ m trong
phòng phù hp.
Vào mùa hè, không khí đc làm lnh khi nó lu thông qua mt
ngun lnh (5) thng là mt dàn các ng cha môi cht làm lnh bi
các thit b làm lnh. Khi không khí cp đi vào phòng, phòng s đc
làm lnh.
Vì kích thc ca tng phòng là c đnh, th tích không khí đi vào
phòng phi bng th tích không khíthoát ra. iu này thng đc thc
hin bi các ng gió hi (6). Không khí đc gia nhit hoc làm lnh tr
li và đc vn chuyn li.H thng ng gió ly không khí ngoài tri đ
cung cp không khí ti cho cht lng không khí tng lên.Th tích

không khí thi ra (8) bng vi th tích ca không khí ti cp vào. Cht
lng và đ m có th đc điu chnh bi b lc khí (9), máy điu m
khí (10).
18

Hình 1.7 S đ các b phn ca thit b điu hòa không khí c nm cho
khu dân c (bình ngng máy lnh tách ri).
Mt ví d v b thit b h thng toàn khí đc th hin  hình 1.7.
S đ này phù hp cho điu hòa không khí thng mi và dân dng.
Các h thng kt hp
H thng kt hp nc và không khí luôn đc a chung. Ví d,
mt h thng thy nhit trong làm lnh trung tâm có th to ra nc lnh
hoc nc nóng sau đó nó đc vn chuyn qua các b trao đi nhit làm
lnh hoc gia nhit trong các h thng toàn khí ln đn các không gian
khác ca tòa nhà.
Các h thng điu hòa không khí đn nht và trung tâm
Mt h thng điu hòa không khí đn hoc mt khi (nguyên cm)
s dng các thit b mà tt c hoc hu ht các b phn chính đã đc lp
ráp sn trong nhà máy (ví d phòng điu hòa không khí). Ví d,lp đt
thit b đn toàn khí trên mái (mt b trên mái), nh s dng trong các
siêu th, đc th hin  hình 1.8.

Hình 1.8: Thit b điu hòa không khí loi đt trên mái.
19
Mt h thng điu hòa không khí trung tâm hoc lp ghép thng
s dng các thit b trung tâm đt  các phòng thit b c khí. Miphn
ca thit b đc lp đt riêng bit và đc kt ni  công trng, đúng
hn là đc sn xut nh mt khi. Hình 1.9 cho thy mt phn thit b
ca h thng trung tâm.


Hình 1.9 (a) Phòng thit b c khí ca mt h thng điu hòa trung tâm
ln có máy lnh hp th.
1.5 S TIN NGHI CA CON NGI
T mc đích chung ca hu ht các h thng điu hòa không khí là
đ to ra mt môi trng tin nghi, ngi thit k h thng và ngi vn
hành phi hiu rõ v các yu t nh hng đn s tin nghi ca con
ngi.
S tn tht nhit c th
C th ngi to ra nhit khi chuyn hóa thc n. Nhit c th này
tip tc tn tht đn không gian lnh hn xung quanh nó.ây là yu t
xác đnh cm giác nóng hoc lnh hay còn gi làmc đ tn tht nhit c
th. Khi mc đ tn tht nhit c th nm trong gii hn cho phép s đm
bo cm giác thoi mái cho con ngi.Nu mc đ tn tht nhit c th
quá ln thì s có cm giác lnh, nu mc đ tn tht nhit c th quá thp
thì s có cm giác nóng.
Các quá trình tn tht nhit đn không gian xung quanh: đi lu,
bc x, bay hi. S trao đi gia c th vi môi trng đc th hin
trong hình 1.9(b).
20
Trong quá trình đi lu, không khí xung quanh c th ngay lp tc
s nhn nhit t c th. Không khí đc gia nhit tip tc di chuyn ra
xa, do s đi lu t nhiên qua không khí lnh hn  gn nó hoc cng
bc đ thi ra xa. Không khí lnh xung quanh s tip tc nhn nhit.
Trong quá trình bc x, nhit c th đc truyn trc tip qua
không gian xung quanh đn các đi tng có nhit đ thp hn nhit đ
c th  gn đó (ví d: vách tng). ây là lí do ti sao chúng ta thng
cm thy không thoi mái khi ngi gn ca s hoc vách tng vào thi
thit lnh, thm chí trong mt cn phòng m. Tuy nhiên, ngun gia nhit
m hn c th có th bc x nhit v phía c th, nó s to ra mt cm
giác m ngay c khi nhit đ không khí xung quanh thp. ây là lí do ti

sao ta có cm giác m khi đng trc mt ngn la ngay c vào ngày
lnh. Hin này, nhiu nhà hàng và quán cà phê có gn kính vi các tm
panel gia nhit bc x đ duy trì s thoi mái cho khách hàng trong mùa
đông dù cho nhit đ cà phê ch khong 50
0
F (10
0
C).
C th cng đc làm lnh bng s bay hi: nc  trên da (m
hôi) s hp th nhit t c thsau đó bay hi vào không khí xung quanh
và mang theo lng nhit đó.
Mc đ tn tht nhit c th chu nh hng bi 5 điu kin sau:
1. Nhit đ không khí
2.  m không khí
3. S chuyn đng ca không khí
4. Nhit đ các vt xung quanh
5. Qun áo
Ngi thit k và vn hành h thng có th điu chnh s tin nghi
c bn bng vic điu chnh ba điu kin: nhit đ, đ m và schuyn
đng không khí.Vy chúng đc điu chnh nh th nào đ ci thin s
tin nghi?
Nhit đ không khí trong nhà có th đc tng lên đ gim tn tht
nhit c th (vào mùa đông) hoc gim xung đ tng tn tht nhit c
th (vào mùa hè) bng s đi lu.
 m có th đc tng lên đ gim tn tht nhit c th (vào mùa
đông) và h thp đ tng tn tht nhit c th (vào mùa hè) bng s bay hi.
S chuyn đng không khí có th tng lên đ tng tn tht nhit c
th (vào mùa hè) và h thp đ gim tn tht nhit c th (vào mùa đông)
bng s đi lu.
D nhiên, nhng ngi sng trong các tòa nhà có nhiu s điu

chnhcá nhân cho s tin nghi ca chính h.Ví d, h có th điu chnh
21
s lng áo qun mà h mc, h có th s dng qut đ tng quá trình
đi lu và tn tht nhit bay hi, h có th  xa các bc tng và ca s
lnh đ gi m c th trong mùa đông.
Cht lng không khí trong phòng
Cht lng không khí là mt yu t khác nói đn đ tinh khit ca
không khí. Mc đ ca cht lng khí tác đng đn c s tin nghi và
sc khe. Cht lng không khí s gim đi bi s có mt ca các cht
gây ô nhim nh là khói thuc lá, bi, vi sinh vt và khí đc hi. Các
thit b làm sch nh là phin lc có th đc s dng đ loi b bi. Các
cht hp th có th đc dùng đ loi b các cht khí không mong mun.
Chúng ta có th làm loãng nng đcác cht gây ô nhimkhông khí trong
phòng bng vic b sung không khí ngoài tri vào tòa nhà.Phng pháp
này gi là s thông gió (thông khí).
Vn đ v cht lng không khí trong nhà (IAQ) đã tr thành mi
quan tâm chính và quan trng trong nhiu nm gn đây. ã có nhiu
bng chng cho thy rng các cht gây ô nhim không khí trong phòng là
nguyên nhân nh hng đn sc khe ca con ngi. Cm t hi chng
bnh t tòa nhà và các bnh liên quan đn tòa nhà đc đa ra nhm ám
ch đn nhng tác đng này. Nhng n lc ci thin và nghiên cu mnh
m đang đc thc hin trong trong ngành HVAC.
Rõ ràng cht lng không khí kém s góp phn gây nên nhng vn
đ v sc khe con ngi. Khi con ngi s dng lên đn 90% thi gian
ca h trong nhà, đây là mt vn đ đáng đc quan tâm. H thng
HVAC liên quan vi cht lng khí trong nhà (IAQ), thng có nhng
vn đ và có nhng gii pháp tim nng cho nhng vn đ y.
S ô nhim không khí t các ngun bên trong tòa nhà là nguyên
nhân chính gây ra IAQ kém, nhng cht lng không khí ngoài tri đi
vào tòa nhà cng là mt phn to nên vn đ này.

22
Hình 1.9 (b) S trao đi nhit gia c th vi môi trng
S nhn mnh trong vic tho lun  đây s là các vn đ v IAQ
trong môi trng làm vic thng mi hn là nhng khu dân c, nhà 
mc dù chúng có các vn đ tng t.
23
Tác đng sc khe
Tác đng ngn hn t các cht ô nhim trong không khí có th vào
mt, mi to nên s bc tc, bun nôn, đau đu và mt mi. Nhng triu
chng ca bnh nh là hen suyn có th tng cao.
Bnh st là mt chng bnh v hô hp do các vi sinh vt trong các
thit b hút m và điu hòa không khí.
Bnh viêm thành ph nang nhy cm là mt chng bnh do hít phi
các bi bn hu c.
Tác đng dài hn có th thy sau nhiu nm là bnh tim, ung th
phi.
Thut ng Hi chng bnh công trình (SBS) ch ra nhng triu
chng có th tác đng đn ngi s dng trong sut thi gian h  trong
nhà và không th phát hin các du vt các cht đc hi đc bit.
Các cht đc hi trong nhà
Các hp cht hu c d bay hi (VOC). Các hp cht hu c này
d phát ra mùi t các vt liu tòa nhà, g dán, tm mùn ca, cht bám
dính, tm thm, các vt liu làm sch, sn, máy pho to copy, thuc tr
sâu. Formandehit là mt cht đc bit rng rãi nht trong các cht ô
nhim VOC.
S nhim bn sinh hc. ó là vi khun, vi rút, nm mc, mt,
phn hoa.
Môi trng khói thuc lá (EST). Cng đc gi là “khói thuc lá b
đng”. đây là hn hp ca các vt cht đc phát ra t vic đt cháy
thuc lá, qua đng hô hp ca ngi s dng.

Rn (Radon). ây là mt khí phóng x phát ra t đt. Nó có th đi
vào tòa nhà thông qua các vách, sàn, ging, kênh di lòng đt. Nó là
mt vn đ rt ph bin trong các tòa nhà riêng hn là các tòa nhà
thng mi.
Bông khoáng. ây là cht khoáng vt s dng trong dng si đ
bc cách nhit và làm vt liu phòng ha trong các tòa nhà.
Si thy tinh. Các vt liu làm bng si thy tinh đc s dng
nh là lp cách nhit và cách âm trong các h thng HVAC. Nhng loi
si này thng tách ra (bong ra) và đc mang vào nhng không s
dng. Ngoài ra, các lp bc dng si này có th nh là mt không gian
tái sinh cho nm mc.
24
Carbon dioxide (CO2). Nó là mt phân t t nhiên trong khí
quyn, nó không phi là mt khí đc hi nhng thng đc s dng đ
thông gió thích hp. Nng đ ngoài tri ca CO2 khong 300 ppm (1/1
triu). Trong nhng khu vc trong nhà không có s thông gió tt và
quá đông ngi s dng, nng đ CO2 s tng lên nhanh chóng. Tiêu
chun ASHRAE khuyn cáo mt mc ngng 1000 ppm trên mc CO2
cho thy cht lng khí trong nhà kém. Tuy nhiên, có nhiu ý kin khác
nhau trong vn đ này, cn phi nghiên cu nhiu hn na là vic làm
cn thit.
Các gii pháp khc phc
Có ba phng thc tip cn đ ci thin cht lng khí trong các tòa nhà:
1. iu khin ngun. Vic này gm s tránh xa vic s dng các vt
liu hoc các cht hóa hc có ngun gc ô nhim. Nu các cht
này có ti ch, hãy thc hin vic ngn chn hoc loi b chúng.
2. Thông gió. Trong nhng n lc bo tn nng lng s dng,
không khí thm thu (xâm nhp) đã đc gim bng cách gim
hoc bt kín các ch h trong c nhng tòa nhà hin nay và trong
nhng tòa nhà thit k mi. Công vic này liên kt vi vic s

dng lu lng thông gió ngoài tri ti thiu trong nhng h
thng HVAC đc khuch đi tác đng đn các cht ô nhim khí
trong nhà, khi chúng đc gi trong tòa nhà lâu hn và vi nng
đ ln hn.
Nng đ các cht đc hi trong không khí bên ngoài nhà có th
gim đc bng cách cung cp s thông gió ngoài tri t các h
thng HVAC. Bng 6.17 đa ra nhng yêu cu v s thông gió
đin hình ca nhng tiêu chun trng thái hin nay.
3. Làm sch. Mc nng đ ca các cht đc hi có trong không khí
có th gim bng cách làm sch c không khí và ni dch tt.
Các b lc khí trong các h thng HVAC chính xác và hiu qu
s gim nng đ các cht đc hi ngoài tri cn thit. Vi các b
lc hiu sut cao hn thì vic này càng hiu qu hn: đó có th là
các b lc HEPA, các thit b x lý không khí bng đin và các
b lc carbon hot tính. Nu không khí ngoài tri vi nng đ
thích hp, các b lc OA có th cn thit.
Bo dng ni dch tt và thng xuyên là mt phn rt quan
trng trong vic đm bo cht lng khí bên trong n đnh. Các
mc sau đây có th đc quan tâm:
A. Làm sch và thay th các b lc khí thng xuyên. ây là khu
vc thng b b qua.
25
B. Gim hoc kh các khu vc m t. Ví d, nên quan tâm đn
các khay (máng) nc thi trong h thng HVAC.
C. Hút bi cho các khu vc ni bi có th tích tr. Mt ví d đó là
đng ng gió.
D. ng dng phù hp các b lc CO
2
đn các khu vc ni mà quá
trình phát trin CO

2
nh mong đi, nh là tháp gii nhit, bình
kh m, các dàn và các khay nc thi. Cn bnh him nghèo
đc gi là hi chng viêm phi do nhim khun thng xy
ra đu tiên trong nhng h thng HVAC, nh là tháp gii
nhit. Phi quan tâm thc hin vic làm sch cho các không
gian s dng.
1.6 NHNG TIÊU CHUN TIN NGHI
Nhng nghiên cu v các điu kin nh hng đn s tin nghi ca
con ngi đã dn đn s phát trin ca cáctiêu chun v các điu kin
không khí trong nhà đc khuyn cáo cho s tin nghi đc đa ra trong
tiêu chun ASHRAE 55-1992, Các tiêu chun môi trng v nhit cho
ngi s dng.Các kt qu ca nhng nghiên cu này đc trình bày 
hình 1.10.
Vùng đm màu trong hình 1.10 đc gi là các di tin nghi.
Chúng th hin nhng vùng ca nhit đ không khí và đ m tng đi
ni mà ít nht 80% ngi s dng s cm thy mt môi trng tin nghi.
Chú ý có di tách bit đi vi mùa đông và mùa hè, tng ng vi phn
gch chéo  hai bên vùng đm màu.
S dng hình 1.10 ch phù hp vi các điu kin sau:
1. Di tin nghi ch áp dngđn nhng ngi làm vic ti ch hoc
hot đng nh.
2. Di tin nghi ch áp dng cho áo s mi tay áo ngn và qun mng
mùa hè hoc tng đng (0.5 clo); và qun dày, áo s mi tay dài
và áo vét hoc áo len dài tay, hoc tng đng (0.9 clo).
3. Di tin nghi áp dng cho s chuyn đng ca không khí trong
di đang s dng không quá 30 feet/phút (FPM) (30 × 0.3 = 9
m/phút) trong mùa đông và 50 FPM (50 × 0.3 = 15 m/phút) trong
mùa hè.
4. Di tin nghi ch áp dng cho các điu kin xác đnh ca bc x

nhit gia ngi s dng và không gian xung quanh. Ví d, mt
ngi nhnbc x mt tri trc tip qua mt ca s trong mùa hè
có th cm thy không thoi mái mc dù nhit đ và đ m trong
phòng nm trong di s tin nghi.