Chương 4:
LIÊN KẾT KINH TẾ
QUỐC TẾ
Giảng viên : Nguyễn Hữu Biện
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
2
Mục tiêu của Chương 4

Tìm hiểu về liên kết kinh tế quốc tế: Khái niệm, các
hình thức, bản chất.

Phân tích tác động cục bộ của một liên minh thuế
quan – một hình thức liên kết kinh tế quốc tế, dẫn đến
sự tạo lập mậu dịch và chuyển hướng mậu dịch đối
với các nước thành viên trong liên minh.
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
3
I. Liên kết kinh tế quốc tế và các hình thức
liên kết kinh tế quốc tế
1. Liên kết kinh tế quốc tế
Liên kết
Liên kết
kinh tế quốc
kinh tế quốc
tế
tế
là gi?

là gi?
Liên kết kinh tế quốc tế
là sự thống nhất một hoặc
nhiều chính sách về kinh
tế quốc tế của nhiều quốc
gia nhằm giúp các quốc
gia có thể đạt được lợi ích
kinh tế tối ưu trong tổng
thể lợi ích của liên kết.
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
4
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
1. Khái niệm
HIỆP ĐỊNH

Hiệp định chung về Thuế quan
và thương mại 1994

Hiệp định chung về thương mại
dịch vụ

Hiệp định về các khía cạnh liên
quan đến Thương mại của
Quyền sở hữu trí tuệ

… (hơn 30 hiệp định)
MỤC TIÊU


Thúc đẩy tăng trưởng hàng hóa
và dịch vụ

Thúc đẩy sự phát triển các thể
chế thị trường, giải quyết các bất
đồng và tranh chấp thương mại

Nâng cao mức sống, tạo công ăn
việc làm
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
5
I. Liên kết kinh tế quốc tế và các hình thức…
1. Liên kết kinh tế quốc tế

Liên kết kinh tế quốc tế:

Là quá trình khách quan, xuất phát từ yêu cầu của sự
phát triển lực lượng sản xuất và trình độ phân công lao
động quốc tế ngày càng cao.

Làm tăng cường quá trình liên kết về mặt kinh tế giữa
các quốc gia trong cùng hệ thống phát triển kinh tế,
cùng trình độ phát triển kinh tế, nhằm tối ưu hóa cơ cấu
kinh tế và sử dụng ngày càng hiệu quả nguồn tài nguyên
khan hiếm.
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV

6
I. Liên kết kinh tế quốc tế và các hình thức liên
kết kinh tế quốc tế
2. Các hình thức liên kết kinh tế quốc tế

Phụ thuộc vào căn cứ để phân chia

Căn cứ vào các cấp độ của liên kết: 4 hình thức
Khu vực mậu dịch tự do
Liên minh thuế quan
Thị trường chung
Liên minh kinh tế
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
7
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
2. Các hình thức liên kết kinh tế quốc tế
a) Khu vực mậu dịch tự do

Khu vực mậu dịch tự do là hình thức liên kết kinh tế
quốc tế trong trong đó:

Các nước thành viên giảm hoặc xóa bỏ hàng rào thuế
quan và các biện pháp hạn chế về số lượng, tiến tới
hình thành một thị trường thống nhất về hàng hóa và
dịch vụ.

Các nước thành viên vẫn giữ được quyền độc lập tự
chủ trong quan hệ buôn bán với các nước ngoài khu

vực – vẫn giữ thuế quan với phần còn lại thế giới.
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
8
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
a. Khu vực mậu dịch tự do
ĐỐI VỚI QUỐC GIA
NGOÀI KHỐI

Mỗi quốc gia có các chính sách
thương mại riêng:
Với Mỹ, Việt Nam và các nước
trong khối ASEAN có các hiệp
định thương mại riêng rẽ =>
Các nước có biểu thuế xuất,
nhập khẩu khác nhau với Mỹ
KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO ASEAN - AFTA
ĐỐI VỚI QUỐC GIA
TRONG KHỐI

Xóa bỏ hàng rào phi thuế
quan

Cắt giảm thuế quan: Theo
Hiệp định về Thuế quan Ưu
đãi có Hiệu lực Chung
(CEPT)
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương

IV
9
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
a. Khu vực mậu dịch tự do

Hiện tượng “lệch hướng thương mại”: Hàng hóa từ các
nước ngoài khối sẽ vào nước thành viên có thuế cao
thông qua nước thành viên có thuế thấp.

Ví dụ: Với mặt hàng ôtô sản xuất từ Mỹ:
Việt Nam đánh thuế 60%
Campuchia đánh thuế 20%
Khi đó để vào thị trường Việt Nam: ôtô từ Mỹ =>
Campuchia => Việt Nam

Biện pháp: Phân biệt rõ giữa hàng có xuất xứ từ khu
vực mậu dịch tự do và hàng có xuất xứ từ phần còn lại
của thế giới.
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
10
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
2. Các hình thức liên kết kinh tế quốc tế
b. Liên minh thuế quan

Liên minh thuế quan là hình thức liên kết kinh tế quốc
tế trong đó:

Các nước thành viên tạo một khu vực mậu dịch tự do


Các nước thành viên chấp nhận biểu thuế quan chung
đối với hàng hóa nhập khẩu từ phần còn lại của thế giới
=> Như vậy, trình độ liên kết của liên minh thuế quan cao
hơn của mậu dịch tự do
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
11
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
b. Liên minh thuế quan

EEC được thành lập ngày 25/3/1957 dựa trên ký kết hiệp ước
Rome giữa 6 nước Bỉ, Pháp, Tây Đức, Ý, Luxembourg và Hà Lan

EEC là sự hợp tác kinh tế toàn diện, trở thành tiền thân của EU
ngày nay

Thiết lập liên minh thuế quan là một trong 3 mục tiêu chính và
thành tựu của EEC:

Tạo ra thị trường chung các nước với việc bãi bỏ hàng rào
thuế quan (1968 đã bãi bỏ hầu hết các thuế quan)

Xây dựng biểu thuế quan chung nhập cảng toàn cầu (đã tiến
hành giảm thuế quan 10 % và tới 20 % các quota)
CỘNG ĐỒNG KINH TẾ CHÂU ÂU
EEC (1957 – 1992)
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương

IV
12
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
2. Các hình thức liên kết kinh tế quốc tế
c. Thị trường chung

Thị trường chung là hình thức liên kết kinh tế quốc tế
trong đó

Các nước thành viên thành lập liên minh thuế quan

Cho phép di chuyển tự do tất cả các yếu tố sản xuất
giữa các nước
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
13
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
c. Thị trường chung

EC một trong ba trụ cột của Liên minh Châu Âu, được thành
lập bởi Hiệp ước Massctricht (7/12/1991)

Cộng đồng châu Âu là sự tiếp tục của Cộng đồng kinh tế châu
Âu và chữ “kinh tế” được bỏ khỏi tên.

Hiệp ước Masschtricht:

Liên minh chính trị


Liên minh kinh tế và tiền tệ

Hiệp ước Schengen
CỘNG ĐỒNG CHÂU ÂU
EC (1992 -1999)
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
14
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
2. Các hình thức liên kết kinh tế quốc tế
d. Liên minh kinh tế

Liên minh kinh tế là hình thức liên kết kinh tế quốc tế
trong đó các nước:

Thành viên thành lập một thị trường chung

Theo đuổi thống nhất các chính sách kinh tế xã hội, tiền
tệ và tài chính.
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
15
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
d. Liên minh kinh tế
LIÊN MINH CHÂU ÂU
(EU hiện nay)

Liên minh Châu Âu hiện nay là sự hợp nhất của 3 trụ

cột:

Hiệp ước Maastricht – Trụ cột thứ nhất

Hiệp ước Amsterdam – Trụ cột thứ hai

Hiệp ước Nice – Trụ cột thứ ba

Ngày nay, có thể nói EU là một liên minh kinh tế với các
chính chung về kinh tế, xã hội, tiền tệ và tài chính: Ngân
hàng trung ương châu Âu (ECB), đồng tiền chung châu
Âu (euro), Hệ thống thể chế siêu quốc gia…
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
16
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
3. Bản chất của liên kết kinh tế quốc tế

Khi thành lập 1 liên kết kinh tế:
⇒
Các quốc gia thành viên phải xóa bỏ hàng rào thuế
quan và phi thuế quan tiến tới thành lập 1 thị trường
chung
⇒
Cùng nhau xây dựng các chính sách bảo hộ với các
quốc gia ngoài liên kết

Vì vậy liên kết kinh tế quốc tế có những bản chất sau:
Liên kết kinh tế quốc tế

Chương
IV
17
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
3. Bản chất của liên kết kinh tế quốc tế

Liên kết kinh tế quốc tế là sự phân biệt đối xử:

Phân biệt hàng hóa xuất hiện khi mức thuế nhập khẩu
khác nhau đánh vào hàng hóa khác nhau
Ví dụ: 10% đối với xăng dầu 50% đối với ôtô

Phân biệt quốc gia xuất hiện khi mức thuế nhập khẩu
khác nhau đánh vào cùng một loại hàng hóa nhập khẩu
từ các nước khác nhau (Giữa các nước trong khối và
các nước ngoài khối)
Ví dụ: Việt Nam đánh 10% xe máy nhập khẩu từ Thái
Lan và 40% đối với xe máy nhập khẩu từ Nhật
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
18
I. Liên kết kinh tế quốc tế…
3. Bản chất của liên kết kinh tế quốc tế

Liên kết kinh tế quốc tế luôn luôn tồn tại hai xu hướng
trái ngược nhau:

Xu hướng tự do hóa thương mại đối với các nước trong
khối.


Xu hướng bảo hộ mậu dịch đối với các nước ngoài khối
(phần còn lại của thế giới).
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
19
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
1. Liên minh thuế quan dẫn đến sự tạo lập mậu dịch
a. Khái niệm tạo lập mậu dịch
Ví dụ: Xét 2 quốc gia Đức và Pháp cùng sản xuất ô tô, có P
Đ
= 15, P
P
= 25
⇒
Đức có lợi thế so sánh đối với mặt hàng ô tô
⇒
Trong điều kiện tư do thương mại, Đức là quốc gia xuất khẩu còn
Pháp là quốc gia nhập khẩu ô tô

Ban đầu, Pháp đánh thuế t=100% đối với ô tô nhập khẩu từ Đức
⇒
Tại Pháp, giá ô tô nhập khẩu của Đức P
t
Đ
=30 > 25 = P
P
⇒
Pháp không nhập khẩu ô tô từ Đức => Thương mại không xảy ra


Sau đó, Pháp và Đức thành lập liên minh thuế quan: t =0%
⇒
Tại Pháp, giá ô tô nhập khẩu của Đức P
Đ
= 15 < 25 = P
P
⇒
Pháp nhập khẩu ô tô từ Đức với P
NK
= 15=> Thương mại xảy ra
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
20
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
a. Khái niệm tạo lập mậu dịch
Khái niệm:
“Tạo lập mậu dịch xảy ra: do tác động của Liên minh thuế
quan mà một quá trình trao đổi thương mại được thiết lập,
sản phẩm quốc nội từ một nước thành viên trong liên minh
không có lợi thế so sánh và chi phí sản xuất cao được thay
thể bởi sản phẩn tương tự từ một nước thành viên khác
nhưng có lợi thế so sánh và chi phí sản xuất thấp”
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
21
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
1. Liên minh thuế quan dẫn đến tạo lập mậu dịch

b. Tác động của tạo lập mậu dịch

Xét 3 quốc gia I, II, III cùng sản xuất sản phẩm X với các mức giá: P
I

= 10, P
II
= 15, P
III
= 25
=> QG I có LTSS về hàng hóa X với chi phí SX thấp nhất

QG III – là QG nhỏ:
•
Đường cung S
X

•
Đường cầu D
X
⇒
Đồ thị thị trường hàng
hóa X tại QG III
10
25
15
O
E
S
I

P
X
D
X
S
X
Q
0
Q
X
H
S
II

S
I
, S
II
là đường cung xuất
khẩu sản phẩm X của QG
I và QG II vào QG II
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
22
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
b. Tác động của tạo lập mậu dịch

Trước khi có LMTQ: QG III đánh thuế t=100% với sản phẩm X
⇒

Tại QG III: Qiá hàng hóa X nhập khẩu từ QG I, QG II: P
t
I
=20, P
t
II
= 30
Có 20 < 25 <30 => QG III chọn nhập khẩu hàng hóa X từ QG I (có
LTSS) với mức giá nhập khẩu sau khi đã có thuế là P
t
NK
= P
t
I
=20.

QG III: Với mức giá
P
NĐ
=P
t
NK
=20

Tiêu dùng: Q
3

Sản xuất: Q
2


Nhập khẩu: Q
3
–

Q
2

DT thuế: dt(BCJI)
10
25
20
O
E
S
I
P
X
D
X
S
X
Q
2
Q
0
J
Q
X
I
S

t
I
Q
3
B C
15
S
II
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
23
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
b. Tác động của tạo lập mậu dịch

Sau khi thành lập LMTQ: QG III bãi bỏ thuế quan nhập khẩu với QG I và QGII
⇒
Tại QG III, giá hàng hóa X nhập nhập từ QG I, QG II là P
I
=10, P
II
=15
Có 10<15<25 => QG III vẫn lựa chọn nhập khẩu hàng hóa X từ QG I (có LTSS)
với mức giá nhập khẩu P
NK
= P
1
= 10

QG III: Với mức giá

P
NĐ
=P
NK
= 10

Tiêu dùng: Q
4

Sản xuất: Q
1

Nhập khẩu: Q
4
–

Q
1

DT thuế: 0
10
25
20
O
E
S
I
P
X
D

X
S
X
Q
1
Q
0
J
Q
X
I
S
t
I
Q
4
B C
15
S
II
A D
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
24
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
b. Tác động của tạo lập mậu dịch

Tác động đến PLXH


CS tăng: dt(EFJD)

PS giảm: dt(EFIA)

DT thuế giảm: dt(BCJI)
⇒
∆PLXH = ∆CS + ∆PS + ∆DT thuế
= + dt(ABI + CDJ)
10
25
20
O
E
S
I
P
X
D
X
S
X
Q
1
Q
0
J
Q
X
H
I

S
t
I
Q
4
B C
S
II
A D
Q
2
Q
3
K
F
E
=> Tác động ban đầu của tạo lập mậu dịch: P ↓ , TD ↑, SX ↓ , NK ↑
Liên kết kinh tế quốc tế
Chương
IV
25
II. Tác động kinh tế của liên minh thuế quan
b. Tác động của tạo lập mậu dịch
⇒
Dưới tác động của liên minh thuế quan tạo lập mậu dịch
mà phúc lợi xã hội tăng lên dt(ABI + CDJ)

dt (ABI) biểu thị lợi ích sản xuất

dt (CDJ) biểu thị lợi ích từ tiêu dùng


Kết luận

Tạo lập mậu dịch thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển

Chuyên môn hóa sản xuất được thực hiện tại quốc gia có
lợi thế so sánh nên lợi ích đạt được là tối đa.

Tạo lập mậu dịch luôn làm gia tăng phúc lợi ròng của nền
kinh tế nên nó đem lại tác động tích cực