C
C
H
H
Ỉ
Ỉ
Å
Å
N
N
G
G


4
4


CHỈÅNG 4: CHÃÚ ÂÄÜ TIÃU CHO CẠC LOẢI CÁY TRÄƯNG

Do lỉåüng mỉa låïn v phán bäú khäng âäưng âãưu (khäng gian v thåìi gian), nãn thỉåìng tảo ra
mäüt låïp nỉåïc vỉåüt quạ cäng thỉïc tỉåïi tàng sn, nãúu thåìi gian âọ kẹo di thç s gáy ngáûp ụng v
gim nàng sút cáy träưng, cọ khi máút ma. Vç váûy cáưn nghiãn cỉïu v gii quút lỉåüng nỉåïc thỉìa
âọ mäüt cạch håüp l cho tỉìng loải cáy träưng, gi âọ l chãú âäü tiãu.
Tênh toạn chãú âäü tiãu cho cạc loải cáy träưng l xạc âënh cạc chè tiãu cå bn (hãû säú tiãu, kêch
thỉåïc cäng trçnh tiãu) âãø xáy dỉûng cäng trçnh tiãu håüp l.
Âäúi våïi cáy hoa mu, cáy cäng nghiãûp v cáy àn qu kh nàng chëu ngáûp kẹm hån so våïi
lụa, do âọ viãûc tiãu nỉåïc cáưn âỉåüc kháøn trỉång, âäưng thåìi ngoi viãû
c tiãu nỉåïc màût cáưn phi tiãún
hnh

tiãu nỉåïc ngáưm âãø âm bo cho rãø cáy khäng bë ụng.
Tiãu nỉåïc màût: Khi tiãún hnh tênh toạn chãú âäü tiãu theo phỉång phạp ny cáưn phi thỉûc
hiãûn phỉång chám “ ri nỉåïc, chän nỉåïc”
-Ri nỉåïc: Dỉûa vo kh nàng chëu ngáûp ca cáy träưng âàûc biãût l cáy lụa, giỉí lải mäüt låïp
nỉåïc trong rüng trong thåìi gian tiãu, nhàòm gim càng thàóng khi tiãu nỉåïc v gim kêch thỉåïc
cäng trçnh tiãu.
-Chän nỉåïc: Låüi dủng cạc khu trng trong vng ( ao, häư, kãnh tỉåïi ) nhàòm trỉí mäüt pháưn
lỉåüng nỉåïc mỉa v tiãu dáưn vo thåìi gian sau âọ, nhàòm gim càng thàóng khi tiãu nỉåïc v gim
kêch thỉåïc cäng trçnh tiãu.
Tiãu nỉåïc ngáưm: Thỉåìng ạp dủng cho cạc khu rüng mu, nhàòm hả tháúp mỉûc nỉåïc ngáưm
xú
ng âãø khäng gáy ụng cho rãø cáy.

4-1:TÊNH TOẠN CHÃÚ ÂÄÜ TIÃU CHO LỤA
Lụa l loải cáy träưng cọ kh nàng chëu ngáûp cao, kh nàng ny thay âäøi tu theo tỉìng giäúng
lụa v thåìi k sinh trỉåỵng. Kh nàng âọ âỉåüc âàûc trỉng båíi 2 úu täú âọ l âäü sáu chëu ngáûp v
thåìi gian chëu ngáûp. Táûn dủng âỉåüc kh nàng ny ta s gim nh âỉåüc hãû säú tiãu.

Thåìi gian chëu ngáûp cho phẹpÂäü sáu chëu ngáûp
1 ngy < 350 mm
3 ngy < 250 mm
5 ngy < 200 mm
7 ngy < 150 mm
Trong hãû thäúng tiãu thç båì rüng v cỉía tiãu l nhỉỵng cäng trçnh ch chäút, trong âọ cỉía tiãu
cọ nh hỉåíng ráút låïn âãún quạ trçnh tiãu. Cỉía tiãu âỉåüc chia lm 2 dảng: cỉía trn v äúng tiãu
-Cỉía trn: Chiãưu cao cỉía trn bàòng låïp nỉåïc thêch håüp trong rüng (h
max
= a
max
), khi mỉa

cng låïn thç hãû säú tiãu cng låïn, do âọ khäng cọ tạc dủng âiãưu tiãút nỉåïc màût rüng nhỉng dãù qun
l.
-ÄÚng tiãu: cọ kêch thỉåïc nháút âënh, cọ thãø âàût ngang tải màût rüng, cỉía tiãu cọ thãø âiãưu tiãút
låïp nỉåïc màût rüng, tuy nhiãn hãû säú tiãu bẹ hån so våïi loải cỉía trn.

38

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N
G
G


4
4



h
max
Loaỷi cổớa traỡn
Loaỷi ọỳng tióu


4-1-1: Tờnh hóỷ sọỳ tióu trong trổồỡng hồỹp cọng trỗnh tióu nổồùc kióứu cổớa traỡn

K
e
H
i tb
H
i-1
a
i-1
h
max
a
i
a
i tb
H
i
S ệ TấNH TOAẽN
P
i
e
i











Phổồng trỗnh cỏn bũng nổồùc taỷi mỷt ruọỹng:
P
i
- (h
0i
+ q
0i
)= H
i
(1)
Trong õoù:
P
i
: lổồỹng mổa rồi xuọỳng trong thồỡi õoaỷn tờnh toaùn (mm/ ngaỡy)
h
0i
: lổồỹng ngỏỳm vaỡ bọỳc hồi (mm/ngaỡy); h
0i
= k
e
+ e (mm/ngaỡy)
k
e
: hóỷ sọỳ ngỏỳm.
e: lổồỹng bọỳc hồi ngaỡy; (lỏỳy taỡi lióỷu bọỳc hồi ngaỡy cuớa thaùng ổùng vồùi lổồỹng mổa
trong thaùng õoù)

H
i
:lổồỹng nổồùc tng giaớm taỷi mỷt ruọỹng trong ngaỡy (mm/ngaỡy)
H
i
= H
i
- H
i-1
H
i-1
; H
i
: cọỹt nổồùc õỏửu vaỡ cuọỳi thồỡi õoaỷn tờnh toaùn
q
0i
: lổu lổồỹng tióu õồn vở (mm/ngaỡy)
(
)








+=
=
max

0
2
3
000
054.0402.0
2274.0
h
H
m
Hgbmq
i
i
i

(2)
Trong õoù:
m
0
: hóỷ sọỳ lổu lổồỹng
b
0
: chióửu rọỹng cổớa tióu õóứ tióu cho 1 ha (m), b
0
= b/
H
itb
: cọỹt nổồùc bỗnh quỏn trong thồỡi õoaỷn tờnh toaùn (mm)
max1
2
h

H
aH
i
i
i


=


(3)
a
i-1
: lồùp nổồùc mỷt ruọỹng õỏửu thồỡi õoaỷn tờnh toaùn; a
i-1
> h
max

39

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N

G
G


4
4


Caùc phổồng trỗnh (1); (2); (3) laỡ caùc phổồng trỗnh cồ baớn õóứ xaùc õởnh hóỷ sọỳ tióu, vồùi 3 ỏứn sọỳ
laỡ: q
0i
; H
i
; H
itb
óứ giaới 3 phổồng trỗnh trón ta coù thóứ duỡng phổồng phaùp giaới tờch hay õọử giaới.
a.Xaùc õởnh hóỷ sọỳ tióu bũng phổồng phaùp giaới tờch: Giaới theo phổồng phaùp õuùng dỏửn
óứ tióỷn theo doợi, ta lỏỳy mọỹt vờ duỷ õóứ tờnh toaùn vồùi caùc taỡi lióỷu sau:
-Mổa 3 ngaỡy max laỡ (120; 130; 50) mm.
-Tọứn thỏỳt do thỏỳm vaỡ bọỳc hồi h
0i
= 5 (mm/ngaỡy).
-Chióửu cao cổớa traỡn h
max
= 100 mm.
-Cho b
0
= 0.65 (m/ha); m
0
= 0.34.


H
i
(mm/ng) Ngaỡy
mổa
P
mm/ng
q
0i
mm/ng
h
0i
mm/ng
+ -
a
i
mm
H
itb
mm
q

0i
mm/ng
a
itb
mm
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
1
120

50
5
65
100
32.5 50.02 132.5
2
130
131
5
-6 165 62 131.8 162
3
50
76.5
5
-31.5 159 43.25 76.8 143.25
4
0
17.5
5
-22.5 127.5 16.25 17.68 116.25
5
0
0.7
5
-5.70 105 2.15 0.85 102.15

Trong baớng trón caùc õaỷi lổồỹng ồớ cọỹt (2); (3); õỏửu cọỹt (7) laỡ nhổợng giaù trở õaợ bióỳt trổồùc khi
tờnh toaùn.
Sau õoù giả thióỳt q
0i

ồớ cọỹt (3), tờnh H
itb
theo phổồng trỗnh 3 ồớ cọỹt (8)
Khi coù H
itb
ta tờnh õổồỹc q

0I
theo phổồng trỗnh 2 ồớ cọỹt (9).
Nóỳu q

0i
= q
0i
thỗ giaớ thióỳt ban õỏửu laỡ õuùng, nóỳu khọng thỗ giaớ thióỳt laỷi
Xaùc õởnh trở sọỳ lồùp nổồùc bỗnh quỏn theo cọng thổùc: a
itb
= H
itb
+ h
max
ồớ cọỹt 10
Khi coù a
i-1
; a
itb
ta xaùc õởnh õổồỹc lồùp nổồùc mỷt ruọỹng cuọỳi thồỡi õoaỷn tờnh toaùn:
a
itb
= (a

i
+ a
i-1
)/2
a
i
= 2 a
itb
- a
i-1
Trở sọỳ a
i
chờnh laỡ trở sọỳ a
i-1
cuớa thồỡi õoaỷn tờnh toaùn sau.
Sau mọựi lỏửn tờnh ta có caùc trở sọỳ a
i-1
; P
i
; h
0i
mồùi vaỡ tióỳp tuỷc tờnh toaùn cho thồỡi õoaỷn tióỳp theo,
cho õóỳn khi q

0i
0 thỗ dổỡng.

Các bớc tính toán đợc tiến hành nh sau:
Bớc 1: Gỉa thiết giá trị b
0


Bớc 2: Tính toán lu lợng tiêu đơn vị cho từng ngày

Ngày thứ nhất:
- Giả thiết giá trị q
0i
(mm/ngày), dựa vào (1) xác định H
i
- Dựa vào (3) xác định H
i
tb
- Dựa vào (2) xác định q

0i
và so sánh q

0i
với q
0i
*Nếu q

0i
q
0i
thì giả thiết dúng và tính tiếp bớc 3
*Nếu q

0i
q
0i

thì giả thiết lại q
0i
và quay lại tính theo bớc 2
- Xác định a
i
tb
= H
i
tb
+h
max
- Lớp nớc cuối thời đoạn tính toán thứ nhất a
i
= 2a
i
tb

-

a
i-1
; đây củng chính là lớp
nớc dầu thời đoạn thứ 2

40

C
C
H
H

ặ
ặ


N
N
G
G


4
4


Ngày thứ 2: Các bớc tính toán tơng tự nh ngày thứ nhất, cứ tiếp tục tính nh thế cho
các ngày tiếp theo khi nào q

0i
0 thì dừng
Bớc 3: Tóm lại ứng với một giá trị b
0
ta có quan hệ (a
tb
t) và so sánh:
*Nếu (a
tb
t) ([h
n
]t) thì b
0

chọn ban đầu là hợp lý
*Nếu (a
tb
t) > ([h
n
]t) thì phải giả thiết lại b
0
và tính toán lại
Bớc 4:
Hóỷ sọỳ tióu thióỳt kóỳ õổồỹc xaùc õởnh theo cọng thổùc sau:
64.8
max
0i
tk
q
q =

(l/s-ha)

b.Xaùc õởnh hóỷ sọỳ tióu bũng phổồng phaùp õọử giaới:
óứ thuỏỷn tióỷn trong õọử giaới ta cỏửn bióỳn õọứi hóỷ phổồng trỗnh trón thaỡnh hóỷ 2 phổồng trỗnh coù
2 ỏứn sọỳ H
itb
; q
0i
:
Tổỡ phổồng trỗnh 1: P
i
- (h
0i

+ q
0i
)= H
I
ta bióỳn õọứi nhổ sau: P
i
- (h
0i
+ q
0i
) = H
i
- H
i-1

q
0i
= (P
i
- h
0i
)- H
i
+ H
i-1
Cọỹng trổỡ vóỳ phaới cho H
i-1
ta coù
q
0i

= (P
i
- h
0i
) + 2H
i-1
- (H
i
+ H
i-1
)
q
0i
= (P
i
- h
0i
+ 2H
i-1
)- 2H
itb
ỷt W
i
= P
i
- h
0i
+ 2H
i-1
q

0i
= W
i
- 2H
itb
(mm/ngaỡy)
Nhổ vỏỷy ồớ mọựi thồỡi õoaỷn tờnh toaùn khi ta xaùc õởnh õổồỹc H
i-1
; (P
i
- h
0i
) thỗ seợ xaùc õởnh õổồỹc W
i

. Do õoù phổồng trỗnh trón chố coỡn phuỷ thuọỹc vaỡo 2 bióỳn laỡ q
0i
;H
itb
Trong õoù:
H
i-1
: laỡ cọỹt nổồùc traỡn ồớ thồỡi õoaỷn trổồùc. thồỡi õoaỷn bừt õỏửu tờnh toaùn thỗ H
i-1
= a
0
- h
max
a
0

: lồùp nổồùc mỷt ruọỹng trổồùc khi tióu
h
max
: Chióửu cao cổớa traỡn
Tổỡ phổồng trỗnh 2 ta coù:
(
)
2
3
000
2274.0
i
i
Hgbmq =
Vồùi b
0
cho trổồùc thỗ phổồng trỗnh trón chố coỡn phuỷ thuọỹc vaỡo 2 bióỳn laỡ q
0i
;H
itb
Hay noùi caùch khaùc ta cỏửn veợ 2 õổồỡng quan hóỷ sau:
q
0i
= f
1
(H
ittb
) vồùi b
0
laỡm thọng sọỳ

q
0i
= f
2
(H
ittb
) vồùi W
i
laỡm thọng sọỳ
ọử giaới õổồỹc tióỳn haỡnh theo caùc bổồùc sau nhổ sau:
Bổồùc 1: Veợ quan hóỷ q
0i
= f
1
(H
itb
) = 0.274m
0
(2g)
1/2
b
0
(H
itb
)
3/2
; vồùi b
0
cho trổồùc
Bổồùc 2: Veợ quan hóỷ q

0i
= f
2
(H
itb
) = W
i
- 2H
itb
; vồùi W
i
laỡm thọng sọỳ
Trong õoù:
W
i
= P
i
- h
0i
+ 2H
i-1
H
i-1
= a
0
- h
max
Ngaỡy thổù 1: cọỹt nổồùc tióu õỏửu thồỡi õoaỷn tờnh toaùn laỡ H
i-1
= a

0
- h
max
= 0
W
i
= P
i
- h
0i
q
0i
= f
2
(H
itb
) = (P
i
- h
0i
)- 2H
itb

41

C
C
H
H
ặ

ặ


N
N
G
G


4
4


Xaùc õởnh giao õióứm cuớa f
1
vaỡ f
2
giaù trở tung õọỹ chờnh laỡ giaù trở H
itb
, vỏỷy cọỹt nổồùc tióu ồớ cuọỳi
thồỡi õoaỷn thổù nhỏỳt laỡ : H
i
= 2H
itb
- H
i-1
.
Ngaỡy thổù 2: cọỹt nổồùc tióu õỏửu thồỡi õoaỷn tờnh toaùn chờnh laỡ cọỹt nổồùc tióu ồớ cuọỳi thồỡi õoaỷn
thổù nhỏỳt H
i-1

= H
i
Ngaỡy thổù 3: Caùc bổồùc tờnh toaùn tổồng tổỷ nhổ trón. cho õóỳn khi H
i
0.
Bổồùc 3: Sau khi õọử giaới ta xaùc õởnh õổồỹc 1 bọỹ thọng sọỳ quan hóỷ (q
0i
t); (H
itb
t) tổỡ caùc giao
õióứm cuớa f
1
vaỡ f
2
.
Xaùc õởnh quan hóỷ (a
itb
t) theo cọng thổùc sau: a
itb
= H
itb
+ h
max
So saùnh (a
itb
t) vồùi khaớ nng chởu ngỏỷp cuớa luùa ([h]t), seợ coù hai trổồỡng hồỹp xaợy ra:
Nóỳu (a
itb
t) ([h]t) thỗ giaù trở b
0

õaợ choỹn ban õỏửu laỡ hồỹp lyù.
Nóỳu (a
itb
t) > ([h]t) thỗ giaù trở b
0
õaợ choỹn ban õỏửu laỡ khọng hồỹp lyù. Cỏửn giaớ thióỳt laỷi vaỡ
thổỷc hióỷn laỷi caùc bổồùc 1;2;3.
Bổồùc 4: Xaùc õởnh hóỷ sọỳ tióu thióỳt kóỳ.
Khi coù quan hóỷ (q
0i
t) ta xaùc õởnh õổồỹc quan hóỷ (q
i
tióu
t) theo cọng thổùc sau:
q
i
tióu
= q
0i
/ 8.64 (l/s-ha)
Hóỷ sọỳ tióu thióỳt kóỳ q
tk
= (q
i
tióu
)
max


H

itb
q
0i


q
0i
= f
2
(H
itb
); W
i
la thong so
q
0i
= f
1
(H
itb
); b
0
la thong so
W
i
/2
W
i
4-1-2: Tờnh hóỷ sọỳ tióu trong trổồỡng hồỹp cọng trỗnh tióu nổồùc kióứu ọỳng tióu:


d
h
max
H
itb
H
i
H
i-1
a
i
a
i-1

Duỡng phổồng phaùp giaới tờch hoỷc õọử giaới, bũng caùch giaớ thióỳt tióỳt dióỷn ọỳng tióu , xỏy dổỷng
õổồỡng quan hóỷ (q
0i
H
itb
) tổỡ 2 phổồng trỗnh sau:
()
()
ii
ii
ii
oi
HfHWq
Hf
d
Hgmq

20
1
2
1
0
2
2
2274.0
==
=






=

Trong õoù:

42

C
C
H
H
Ỉ
Ỉ
Å
Å

N
N
G
G


4
4


Ω
trn
= (∏d
2
)/4; Ω
chỉí nháût
= b.h
b (m); d(mm)
Cạc bỉåïc tênh cng tỉåüng nhỉ âäúi våïi cäng trçnh tiãu l cỉía trn

4-2: CHÃÚ ÂÄÜ TIÃU CHO CÁY TRÄƯNG CẢN
Cáy träưng cản l loải cáy khäng cọ kh nàng chëu ngáûp nhỉ cáy lụa, âäü áøm trong âáút khäng
âỉåüc vỉåüt quạ âäü áøm cho phẹp. Do âọ khi tênh toạn chãú âäü tiãu cho cáy träưng cản cáưn kãút håüp tiãu
nỉåïc màût v tiãu nỉåïc ngáưm.
4-2-1: Tiãu nỉåïc màût cho cáy träưng cản
Xạc âënh hãû säú tiãu (q) v chiãưu di rüng tiãu håüp l (L)
4-2-1-1: Ngun nhán v cạch xạc âënh hãû säú tiãu :
a.Ngun nhán :
-Do lỉåüng mỉa låïn v phán bäú khäng âãưu, nháút l vãư ma mỉa
-Do lỉåüng nỉåïc ngoải lai, nỉåïc åí cạc khu khạc chy âãún.

b. Cạch xạc âënh hãû säú tiãu:
*Cạc phỉång phạp xạc âënh hãû säú tiãu:
-Phỉång phạp l lûn: Dỉûa trãn cå såí hçnh thnh dng chy âãø tçm ra cäng thỉïc xạc âënh
hãû säú tiãu.
-Phỉång phạp thỉûc nghiãûm: Dỉûa vo cạc ti liãûu quan tràõc âo âảc tỉì âọ tçm ra cäng thỉïc
xạc âënh hãû säú tiãu.
-Phỉång phạp bạn l lûn: Dỉûa vo l lûn v kãút håüp våïi cạc ti liãûu quan tràõc âãø hiãûu
chènh lải hãû säú tiãu.
Dỉåïi âáy chè trçnh by phỉång phạp l lûn l chênh.
*Xạc âënh hãû säú tiãu theo phỉång phạp l lûn:
Trãn cå såí hçnh thnh dng chy trãn khu vỉûc âãø xạc âënh hãû säú tiãu. Qụa trçnh hçnh thnh
dng chy trãn rüng khä phủ thüc vo cạ
c úu täú sau âáy:
-Thåìi gian mỉa t.
-Chiãưu di nỉåïc chy L.
-Täúc âäü dng chy trãn màût v.
Khi tênh toạn cáưn dỉûa trãn cạc gi thiãút sau âáy :
-Mỉa ri âãưu trãn khàõp khu rüng v cỉåìng âäü mỉa khäng âäøi. (q=const)
-Âiãưu kiãûn che ph màût âáút nhỉ nhau. (n=const)
-Täúc âäü nỉåïc chy trãn màût khäng âäøi. (v=const; i= const)
-Tênh ngáúm ca âáút v täúc âäü ngáúm nhỉ nhau (k=const)

α
.Lỉu lỉåüng tiãu bçnh qn trong khu vỉûc:
τ
σ
+
=
t
Sp

Q
bq

Trong âọ:
σ: hãû säú dng chy; σ = f(âäü che ph, lỉåüng mỉa, lỉåüng ngáúm)
p: lỉåüng mỉa thiãút kãú.
S: diãûn têch màût rüng
τ: thåìi gian táûp trung dng chy; τ = L/v

43

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N
G
G


4
4


v: vỏỷn tọỳc doỡng chaớy.

L: chióửu daỡi nổồùc chaớy (chióửu daỡi ruọỹng tióu)
t: thồỡi gian mổa.
Vỏỷy õóứ xaùc õởnh lổu lổồỹng bỗnh quỏn, ta cỏửn xaùc õởnh vỏỷn tọỳc doỡng chaớy mỷt trón ruọỹng tióu
õoù.
Vồùi giaớ thióỳt ban õỏửu ta õaợ xem doỡng chaớy trón ruọỹng laỡ doỡng õóửu, vỏỷy theo cọng thổùc Sezi
ta coù:


=
+
=
=
Bh
Bh
R
RICv
2
1

P
C D
L
v.t L -v.t

Trong õoù:
B: chióửu rọỹng thổớa ruọỹng.
h: chióửu sỏu lồùp nổồùc mỷt ruọỹng (10 ữ50 mm)
h<< B R h
hICv
1

=

Khi xaùc õởnh õổồỹc v ta seợ xaùc õinh õổồỹc Q
bq
trong khu ruọỹng tióu.

. hóỷ sọỳ tióu lồùn nhỏỳt trong khu vổỷc: ỏy laỡ cồ sồớ õóứ thióỳt kóỳ caùc cọng trỗnh tióu, hóỷ sọỳ tióu
õổồỹc xaùc õởnh theo cọng thổùc: q
max
= Q
max
/ S. óứ xaùc õởnh Q
max
ta phỏn ra caùc trổồỡng hồỹp sau:
Trổồỡng hồỹp 1:khi t > thỗ S < S
max
Tổùc laỡ khi bừt õỏửu mổa õổồỡng quaù trỗnh doỡng chaớy (Qt) tng lón vaỡ õaỷt giaù trở cổỷc õaỷi taỷi
õióứm = L/v. thồỡi õióứm õoù haỷt mổa õỏửu tión rồi xuọỳng taỷi C õaợ chaớy vóử D, khi õoù ta coù:
Q
max




t
t
Q


max

max
Sp
Q =

Vồùi dióỷn tờch mỷt ruọỹng S= S
max
q
max
= Q
max
/ S = .p /
Trổồỡng hồỹp 2:khi t = thỗ S= S
max

44

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N
G
G



4
4


Tổùc laỡ khi bừt õỏửu mổa õổồỡng quaù trỗnh doỡng chaớy (Qt) tng lón vaỡ õaỷt giaù trở cổỷc õaỷi taỷi
õióứm t= = L/v. thồỡi õióứm õoù haỷt mổa õỏửu tión rồi xuọỳng taỷi C õaợ chaớy vóử D vaỡ mổa taỷnh nón
õổồỡng quaù trỗnh giaớm xuọỳng, khi õoù ta coù:
t
Sp
Q
max
max


=

q
max
= Q
max
/ S = .p / t
Q
max
t =


t
Q
Trổồỡng hồỹp 3:khi t < thỗ S > S
max

Tổùc laỡ õổồỡng quaù trỗnh doỡng chaớy (Qt) õaỷt giaù trở cổỷc õaỷi sau khi hóỳt mổa . Haỷt mổa õỏửu
tión rồi xuọỳng taỷi C chổa chaớy vóửử õóỳn D vaỡ caùch D mọỹt õoaỷn (L- vt) nón luùc naỡy dióỷn tờch tỏỷp
trung doỡng chaớy S
max
< S, khi õoù ta coù:
t
Sp
Q
max
max


=

Vồùi = S
max
/ S; goỹi laỡ hóỷ sọỳ chỏỷm tồùi hay hóỷ sọỳ tỏỷp trung nổồùc
q
max
= Q
max
/ S = .p. / t
Q
max
t t


t
Q
4-2-1-2:Xaùc õởnh chióửu daỡi ruọỹng tióu:

Chióửu daỡi ruọỹng tióu phaới xaùc õởnh hồỹp lyù nhũm traùnh khọỳi lổồỹng õaỡo õừp lồùn hoỷc laỡm aớnh
hổồớng õóỳn sinh trổồợng cuớa cỏy trọửng.
k
q

q dy
y
P
dx
x
L
Nóỳu goỹi q laỡ lổu lổồỹng trón 1 õồn vở chióửu rọỹng taỷi mỷt cừt x: q= v. = v.(y.1) = v.y
Xem doỡng chaớy trón ruọỹng laỡ doỡng õóửu:

45

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N
G
G



4
4



+

+
=
==
y
y
R
R
C
yICRICv
87
87
1
11

Trong õoù:
R: baùn kờnh thuyớ lổỷc, R= / y
y: chióửu sỏu lồùp nổồùc mỷt ruọỹng, y= 0.01ữ0.05 m
I: õọỹ dọỳc mỷt ruọỹng
: hóỷ sọỳ gọử ghóử mỷt ruọỹng, = 1.5ữ 4.0 y <<
Vỏỷy vỏỷn tọỳc doỡng chaớy trón 1 õồn vở dióỷn tờch chióửu rọỹng taỷi mỷt cừt x laỡ:
yCy
I
yI

y
v
0
87
87
===


Lổu lổồỹng taỷi mỷt cừt x laỡ: q
x
= C
0
.y
2
Thióỳt lỏỷp phổồng trỗnh cỏn bũng nổồùc cho õoaỷn dx: q+ p.dx = q

+ k.dx
k: hóỷ sọỳ ngỏỳm cuớa õỏỳt.
C
0
(y+dy)
2
- C
0
y
2
= (p-k)dx
vỗ y rỏỳt nhoớ nón coù thóứ xem dy
2
= 0

2C
0
.y.dy) = (p-k)dx
()
()
kp
HC
L
LkpHC
dxkpydyC
LH

=
=
=

2
0
2
0
00
0
2

(1)
H: chióửu sỏu cọỹt nổồùc tióu cuọỳi ruọỹng (mm). ỏy laỡ õaỷi lổồỹng chổa bióỳt, do õoù cỏửn bióứu dióựn
H thọng qua mọỹt õaỷi lổồỹng trung gian.
*Tuy nhión sau khi mổa taỷnh, trón ruọỹng vỏựn coỡn mọỹt lồùp nổồùc goỹi laỡ W:
W= .L.H
Trong õoù:

: hóỷ sọỳ hỗnh daỷng mỷt nổồùc, =2/3. W= (2/3).L.H
Theo yóu cỏửu õỷt ra thỗ lổồỹng nổồùc W phaới õổồỹc thaùo hóỳt õi trong thồỡi gian t
0

W= lổồỹng nổồùc tióu trong thồỡi gian t
0
+ lổồỹng nổồùc tióỳp tuỷc ngỏỳm trón õoaỷn L
W= q
0
.t
o
+ (k/2).L.t
0
k/2: hóỷ sọỳ ngỏỳm bỗnh quỏn trong thồỡi gian t
0
q
0
: lổu lổồỹng tióu trung bỗnh trong thồỡi gian t
0
; q= C
0
(H/2)
2
(2/3).L.H = q
0
.t
o
+ (k/2).L.t
0
(2/3).L.H = (1/4).C

0
.H
2
.t
o
+ (k/2).L.t
0
(2/3).L.H = (1/4).[C
0
.H
2
+ 2k.L].t
0
()
kLHC
LH
t
23
8
2
0
0
+
=

(2)
Tổỡ 2 phổồng trỗnh (1) & (2) với
(
)
0

C
LKP
H

=
thay vào hai pt và bình phơng 2 vế ta có:
()
()
kp
tkpC
L

+

7
2
0
2
0


46

C
C
H
H
ặ
ặ



N
N
G
G


4
4


Trong õoù:
L (mm); k (mm/ngaỡy); p (mm/ngaỡy); t
0
(giồỡ)
Vỏỷy khi bióỳt õổồỹc C
0
; p; k; t
0
thỗ tờnh õổồỹc L
4-2-2: Tióu nổồùc ngỏửm cho cỏy trọửng caỷn
Tióu nổồùc ngỏửm coù taùc duỷng rỏỳt lồùn õọỳi vồùi nhổợng vuỡng coù mổỷc nổồùc ngỏửm cao hoỷc nhổợng
vuỡng bở mỷn, pheỡn cỏửn thau chua rổợa mỷn.

P

4-2-2-1: Phổồng trỗnh cồ baớn:
L
dh
h

h
0
h
2
h
1
Tổỡ phổồng trỗnh cỏn bũng giổợa lổồỹng nổồùc ngỏỳm xuọỳng õỏỳt vaỡ lổồỹng nổồùc chaớy vaỡo kónh
tióu trong thồỡi gian t:
(q
h
- P
0
L) dt = -Ldh (1)
Trong õoù:
P
0
: lổồỹng nổồùc ngỏỳm vaỡo õỏỳt khi õaợ trổỡ õi lổồỹng bọỳc hồi; P
0
= P- e
P: lổồỹng mổa thióỳt kóỳ.
e: lổồỹng bọỳc hồi.
q
h
: hóỷ sọỳ tióu hay lổu lổồỹng tióu õồn vở.
dt: thồỡi gian õóứ mổỷc nổồùc ngỏửm giaớm mọỹt õọỹ sỏu dh.
: hóỷ sọỳ hỗnh daỷng õổồỡng mổỷc nổồùc ngỏửm, =1
: hóỷ sọỳ thoaùt nổồùc trong õỏỳt (%); = A(1-
max
)
A: õọỹ rọứng (% thóứ tờch õỏỳt)


max
: õọỹ ỏứm lồùn nhỏỳt theo khaớ nng giổớ nổồùc tọỳi õa cuớa õỏỳt.
L: khoaớng caùch giổợa hai raớnh tióu.
Tổỡ phổồng trỗnh cồ baớn trón, muọỳn xaùc õởnh tọỳc õọỹ haỷ thỏỳp mổỷc nổồùc ngỏửm dh/dt, ta phaới
bióỳt õổồỹc q
h
; L.
Tuyỡ theo vở trờ õaùy kónh tióu so vồùi tỏửng khọng thỏỳm, ta coù thóứ chia laỡm 2 loaỷi raớnh tióu sau:
-Raớnh tióu hoaỡn chốnh: tỏửng khọng thỏỳm saùt vồùi õaùy kónh tióu.
-Raớnh tióu khọng hoaỡn chốnh: Tỏửng khọng thỏỳm nũm caùch õaùy kónh tióu mọỹt õọỹ sỏu nhỏỳt
õởnh hoỷc vọ haỷn.
47

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N
G
G


4
4



4-2-2-2: Tờnh toaùn tióu ngỏửm õọỳi vồùi raớnh tióu hoaỡn chốnh:
Sơ đồ tính toán
b b
H
P
q
1,x
dh
h
dxx
l=L/2
h
0

Xeùt cho mọỹt õồn vở chióửu rọỹng ruọỹng tióu. Goỹi q
1,x
laỡ lổu lổồỹng õồn vở taỷi mỷt cừt x chaớy vaỡo
raớnh tióu tổỡ 1 phờa.
()
()
()
()
2
2
0
2
0
2

0
2
0
2
0
22
0
0
0,1
0
l
khH
q
k
khlq
H
hHklq
khdhdxxlq
dx
dh
khxlqq
H
h
l
b
x

=
+
=

=
=






==


Vồùi q
0
laỡ lổu lổồỹng ngỏỳm bỗnh quỏn trong 1 õồn vở thồỡi gian
*Vỏỷy lổu lổồỹng tióu chaớy vaỡo tổỡ mọỹt bón laỡ:
(
)
(
)
L
hHk
l
hHk
lqq
2
0
22
0
2
01

2
=

==

*Lổu lổồỹng chaớy vaỡo 2 bón: q= 2.q
1,x
. Vỏỷy lổu lổồỹng õồn vở chaớy vaỡo raợnh tióu (2 bón) taỷi
mọỹt thồỡi õióứm bỏỳt kyỡ vồùi cọỹt nổồùc tióu h laỡ:
(
)
L
hhk
q
h
2
0
2
4
=

Thay giaù trở q= q
h
vaỡo phổồng trỗnh (1) ta coù:
()
() ()
dh
Lphhk
L
dh

Lp
L
hhk
L
dt
LdhdtLp
L
hhk
2
0
2
0
2
2
0
2
0
2
0
2
0
2
4
.
4
.
.
4

=



=
=











Goỹi T laỡ thồỡi gian cỏửn thióỳt õóứ haỷ thỏỳp mổỷc nổồùc ngỏửm tổỡ H
1
xuọỳng H
2
, tờch phỏn 2 vóỳ :

48

C
C
H
H
ặ
ặ



N
N
G
G


4
4


() ()
()()
()()
()()
()()
0201
0102
0
0201
0102
0
2
2
0
2
2
0
2
0

2
0
2
0
2
0
2
0
2
2
2
0
2
0
2
2
0
ln
8
ln
8
.
4
.
4
4
.
4
.
2

1
2
1
HHHH
HHHH
kTH
L
HHHH
HHHH
kH
L
T
Hh
dh
k
L
dt
k
Lp
hH
Lphhk
dh
Ldh
Lphhk
L
dt
H
H
T
H

H
T
+
+
=
+
+
=

=
+=

=

=








L: khoaớng caùch giổợa 2 raớnh tióu
4-2-2-3: Tờnh toaùn tióu ngỏửm õọỳi vồùi raớnh tióu khọng hoaỡn chốnh:

Tỏửng khọng thỏỳn vọ haỷn
P
h
0

l=L/2
x
h q
x
H
Tỏửng khọng thỏỳn hổớu haỷn
h
0
l=L/2
x
h q
x
P
H





a


























Sơ đồ tính toán




49

C
C
H
H
ặ
ặ



N
N
G
G


4
4


Xeùt cho mọỹt õồn vở chióửu rọỹng ruọỹng tióu. óứ õồn giaớn trong tờnh toaùn ta xem õổồỡng õụng
aùp laỡ õổồỡng troỡn. Vỏỷy lổu lổồỹng tióu õồn vở chaớy vaỡo ọỳng tióu taỷi mỷt cừt x, tổỡ 1 phờa laỡ:
()
()
dx
dh
kxxlqq
x
dx
dh
kvxlqq
x
x
180
360
2.
0,1
0,1





==






===

Trong õoù:
: goùc õọỹ cuớa nổồùc ngỏửm chaớy vaỡo ọỳng tióu; =+
: goùc dổồùi truỷc ox; = /2 nóỳu tỏửng thỏỳm vọ haỷn; = arrctg (a/l) nóỳu tỏửng thỏỳm hổớu haỷn
a: khoaớng caùch tổỡ õaùy raớnh tióu õóỳn tỏửng khọng thỏỳm
=arrctg(H/l)
Tổỡ phổồng trỗnh trón ta coù:
()
() ()
()
()
()
() ()
r
l
Ln
hHk
Ln
r
l

Ln
hHk
r
l
Ln
hHk
lq
hH
k
r
l
Lnlq
lrllr
hH
k
rlq
r
l
Lnql
dh
k
dxq
x
lq
dh
k
x
dx
xlq
H

h
l
r
73.2
180
73.21801180
.
180
1.
180
.
180
180
000
0
00
000
0
0
0
0

=









=








=


=







<<


=








=








=







*Lổu lổồỹng tióu õồn vở chaớy vaỡo ọỳng tióu tổỡ 1 bón:
()
r
l
Ln
hHk
lqq
73.2
180
0
01


==


*Lổu lổồỹng tióu õồn vở chaớy vaỡo ọỳng tióu tổỡ 2 bón:
()
r
l
Ln
hHk
qq
x
73.2
90
2
0
,1

==


Vỏỷy lổu lổồỹng tióu õồn vở taỷi mỷt cừt bỏỳt kyỡ vồùi cọỹt nổồùc tióu h laỡ:
()
r
l
Ln
hhk
q
h
73.2

90
0

=


ỷt:
r
l
Ln
k
q
73.2
90
'


=

Khi õoù: q
h
= q

. (h-h
0
). Thay giaù trở q
h
vaỡo phổồng trỗnh cỏn bũng ta coù:



50

C
C
H
H
ặ
ặ


N
N
G
G


4
4


()
[
]
()
Lphhq
Ldh
dt
L
d
h

dtLphhq
00
'
00
'
.
.

=
=



Goỹi T laỡ thồỡi gian cỏửn thióỳt õóứ haỷ thỏỳp mổỷc nổồùc ngỏửm tổỡ H
1
xuọỳng H
2
:
()









+
=


=
'
0
0
'
00
'
0

2
1
q
Lp
hh
dh
q
L
dh
Lphhq
L
dt
H
H
T


ỷt H
0
= h

0
+ Lp
0
/q



















=


















=










=
02
01
02
01
02
01
'

73.2
.90
.
73.2
.
90
.
HH
HH
Ln
r
l
Ln
Tk
L
HH
HH
Ln
r
l
Ln
k
L
HH
HH
Ln
q
L
T






L: khoaớng caùch giổợa hai raớnh tióu
Chuù yù: Khi tờnh toaùn cho kónh tióu ta phaới bióỳn õọứi baùn kờnh r:

++
=
2
0
12 mhb
r








51