Chương 21:
Nguyên lý hoạt động của hệ thống
Hình 3.16. Sơ đồ đấu dây hệ thống khởi động
đ
iện trên
.
1. solenoid; 2. cuộn dây kéo; 3. cuộn dây giữ; 4. càng cua; 5.
vành
răng bánh
đà.
6. ly hợp một chiều của khớp truyền động; 7. máy khởi động. 8.
công t
ắc
máy
;
9. bình
ắcquy chì-axít; 10. chốt quay; 11.lò
xo h
ồi
vị.
Khi bật khoá khởi động 8 về vị
trí
khởi động, dòng điện từ
cực (+)  ốc đồng b khoá điện 8  a, tới đây dòng điện chia làm
2 nhánh. Nhánh
thư nhất qua
cuộn giữ 3 ra mát về cực âm của ắcquy, nhánh thứ hai qua cuộn kéo
2
 ốc đồng c
 rôto của máy khởi động ra mát về âm của ắcquy. Dòng điện qua
cu

ộn dây kéo và cuộn giữ từ hoá lõi thép của solenoid rất mạnh, nên
lõi thép b
ị hút sâu vào trong ống thép. Trong khi chuyển động như
vậy lõi thép nén lò xo 11 lại và kéo càng cua 4 xoay quanh chốt
10 đẩy khớp truyền động chạy trên trục máy khởi động về phía
bánh
đà, đồng thời đẩy đĩa tiếp điện về phía các ốc đồng b và c. Khi
bánh
răng của khớp truyền động ăn khớp với vành răng bánh đà
đồng
thời tiếp điểm chính (gồm hai ốc đồng b, c và đĩa tiếp điện)
cũng đóng lại. Lúc náy sẽ có dòng điện rất lớn khoảng 200A chay
(+)
ắcquyb  c  về cuộn cảm và rôto của máy khởi động 
mát. Dòng điện lớn chạy qua máy khởi
động
sẽ biến thành
mômen
cơ học lớn, truyền qua khớp truyền động làm quay bánh
đà làm cho trục khuỷu của động cơ quay, tạo điều kiện cho động
cơ nổ. Người tài xế vặn khoá về vị trí ban đầu dòng điện trong
cu
ộn giữ bị mất dưới tác dụng của lò xo hồi vị các cơ cấu trở về vị trí
ban đầu, kết thúc quá trình khởi động.
3.3.5. Quy trình tháo lắp, những hư hỏng biện pháp khắc phục
và nh
ững chú ý đối với hệ thống khởi động
3.3.5.1. Quy trình tháo l
ắp máy
kh

ởi động
a. L
ắp ráp máy khởi
động
Quá trình lắp ráp máy khởi động cần phải chú ý những nội dung
sau:
- Khi b
ắt bulông bắt nắp máy khởi động, phải có vòng đệm
vênh
để tránh bị
nới lỏng khi bị xóc trên
đường đi.
- Chổi than phải có di động lên xuống dễ dàng, không bị kẹt.
Lúc lắp chổi than phải dùng móc thép để móc lò xo, không dùng
kìm
để kẹp lò xo để tránh lò xo bị biến dạng sẽ ảnh hưởng đến độ
đàn
hồi của nó.
-
Đinh ốc bắt chụp phòng bụi của máy khởi động phải hướng ra
ngoài, khôn
g được nằm về phía thân động cơ vì như thế sẽ đè vào
thân
động cơ dễ bị hư hỏng và khó khăn trong tháo lắp.
- Các bulông nối đều có vòng đệm, tốt nhất là dùng vòng đệm
vênh. M
ặt tiếp
xúc giữa vòng đệm và đai ốc phải rà phẳng và sạch để bảo
đảm
dẫn điện tốt.

- Vòng đệm bằng nhựa để cách điện trên cọc đấu dây lửa và cọc
đấ
u dây công
tắc khởi động phải bảo đảm có độ tin cậy cao. Nếu thiếu hoặc hỏng
thì có th
ể dùng bìa cách điện để thay thế chứ không được dùng đệm
cao su.
- B
ạc đồng của trục máy khởi động chịu phụ tải va đập tương
đối lớn, dễ mòn, đặc biệt là khi dùng loại bạc bằng đồng thông
th
ường (không phải đồng thanh graphit), vì bôi trơn kém nên càng
d
ễ bị mòn và lỏng. Để cải thiện điều kiện bôi trơn, có trường hợp
ng
ười ta tiện thêm một rãnh dầu sâu khoảng 1mm ở chính giữa lỗ
của bạc gần phía bánh răng. Trước khi lắp rôto dùng mỡ bôi vào
b
ạc và rãnh. Cũng có thể khoan một lỗ giữa bạc gần phía chổi
than ở đầu trước của máy khởi động và thường xuyên nhỏ một ít
d
ầu cho bạc trong quá trình máy làm việc, nhưng phải chú ý không
được cho dầu nhiều quá vì như vậy dầu sẽ tràn ra làm bẩn cổ góp
điện.
- Cổ góp điện thường được rà lại bằng vải ráp mìn số 00 bằng
cách cho rô to quay theo chi
ều quay trên , để vải ráp đứng yên ôm
đều cao cổ góp. Rà xong lật ngược vải ráp dùng mặt vải để lau
s
ạch. Các rãnh của cổ góp điện có thể làm sạch bằng bàn chải lông,

ho
ặc thổi bằng khí nén. Nghiêm cấm dùng lưỡi thép cạo rãnh vì như
vậy dễ tạo ra ba via và sau này sẽ phát sinh tia lửa trên cổ góp.
b. Tháo máy khởi động
Mở chụp che bụi, kéo lò xo chổi than lên và lấy chổi than ra.
Tháo bulông k
ẹp chặt giữa nắp với vỏ máy, lấy rôto ra. Tháo đai
ốc của chốt dây truyền động, lấy chốt và lò xo ra. Tháo bulông bắt
cố định trục trung gian, lấy ổ trục trung gian và vòng đệm ra, lấy
thanh dây truyền động ra và đưa bánh răng truyền động xuống.
Tháo t
ấm đồng nối tiếp từ công tắc đến cọc đấu dây của cuộn dây
kích thích. Tháo bulông cố định công tắc và lấy công tắc ra.
3.3.5.2. Một số hư hỏng và biện pháp khắc phục
3.3.5.2.1. Nh
ững hư hỏng thường gặp
Nếu việc kiểm tra trên xe –tàu cho thấy mô tơ khởi động bị
hỏng thì cần phải tháo mô tơ khởi động ra khỏi và đại tu. Tuy nhiên
tr
ước tiên khi tháo rời mô tơ khởi động, đầu tiên tiến hành xác định
nguyên nhân hư hỏng bằng cách kiểm tra tính
năng sau :
a. Ki
ểm tra cuộn kéo.
b. Kiểm tra cuộn giữ.
c. Ki
ểm tra khả năng hồi vị của bánh răng động.
d. Ki
ểm tra không tải.
Hệ thống khởi động có sơ đồ điện càng phức tạp thì khả năng

x
ảy ra các hư hỏng càng nhiều. Hiện tượng hư hỏng ở máy khởi
động thường biểu hiện ở các dạng sau.
-
Đóng mạch máy khởi động nhưng máy khởi động không
quay: Hi
ện tượng này chứng tỏ không có dòng điện chạy vào máy
kh
ởi động, vậy phải kiểm tra lại phần nguồn rồi sau đó kiểm tra tới
đường dây nối từ nguồn đến máy khởi động. Đầu tiên bật công tắc
đ
èn mui xe hoặc đèn ở bảng chiếu sáng đồng hồ đo. Nếu đèn
không sáng ho
ặc sáng yếu thì chứng tỏ ắcquy không đủ khả năng
c
ấp điện cho việc khởi động. Nếu ắcquy tốt thì chỉ cần tìm chỗ đứt
m
ạch trong mạch điều khiển
hoặc ở
mạch làm việc của máy. Xác
định chỗ đứt ở mạch điều khiển bằng cách dùng đoạn dây dẫn nối
tắt các tiếp điểm thông mạch điện cho rơ le phụ, nếu máy khởi
động quay chứng tỏ rơ le phụ bị hỏng.
- Máy kh
ởi động quay chậm, đèn bị giảm độ sáng rất rõ rệt so
v
ới trước lúc khởi động: Nguyên nhân có thể là do ngắn mạch
cuộn dây kích thích, chạm các phần ứng và các cực do vít bắt chặt
cực bị lỏng ra.
- Máy kh

ởi động không quay, độ sáng của đèn giảm xuống
đáng kế so tới trước lúc khởi động: Như thế chứng tỏ máy khởi
động có tiêu thụ dòng điện và điện áp của nguồn ắcquy bị giảm. Do
đó phải kiểm tra kĩ ắcquy xem mức dung dịch và khả năng phóng
điện thế nào, sự tiếp xúc trên các đầu cực có tốt không. Nếu về
phần nguồn bảo đảm thì khả năng máy khởi động đã bị ngắn mạch
hoặc chạm mát trong cuộn dây kích thích hoặc cuộn dây phần ứng.
- Máy kh
ởi động quay nhưng không truyền lực đến trục
khuỷu: Gặp hiện tượng này chỉ cần kiểm tra bộ phận truyền động từ
trục rôto máy khởi động tới trục khuỷu.
- Máy khởi động quay nhưng có tiếng va đập: Hiện tượng này
là do bánh
răng truyền động hoặc bánh răng trên trục khuỷu bị hỏng
nên khớp truyền động có sự ăn khớp không đều.
- Sau khi khởi động xong máy khởi động không được cắt
khỏi mạch điện:
Nguyên nhân có thể là do các tiếp điểm của rơ le phụ bị cháy
dính vào nhau.