Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (2.92 MB, 20 trang )
<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">
Sản xuất là một quá trình là sự kết hợp của các loại nguyên liệu đầu vào vật chất và phi vật chất (kế hoạch, bí quyết…) khác nhau nhằm tạo ra sản ph0m đ1 s2 d4ng hay đ1 trao đ5i trong th67ng mại. Đó có th1 là hàng hóa hay dịch v4, có giá trị s2 d4ng và mang lại ích lợi cho ng6ời s2 d4ng. Đây là một quá trình hết sức quan trọng trong nền kinh tế bao gồm nhiều lĩnh vực sản xuất khác nhau đảm bảo nhu cầu, cung ứng các sản ph0m đến thị tr6ờng kịp thời, đóng góp vào sự phát tri1n và tăng tr6ởng kinh tế của một quốc gia hoặc t5 chức.
Các hình thức sản xuất tiêu bi1u là:
Sản xuất thị tr6ờng: trong đó hàng hóa và dịch v4 đ6ợc sản xuất đ1 bán ra thị tr6ờng.
Ví d4: sách, chén dĩa, bàn ghế, dịch v4 du lịch, dịch v4 vận chuy1n, … Sản xuất cơng cộng: do chính phủ thực hiện, cung cấp các hàng hóa và dịch v4 cơng cộng nh6 giáo d4c, y tế, quốc phòng, ...
Sản xuất hộ gia đình: do các hộ gia đình thực hiện, sản xuất ra các hàng hóa và dịch v4 ph4c v4 cho nhu cầu của chính mình.
Ví d4: trồng lúa, trái cây quy mô nhỏ đủ cho gia đình s2 d4ng, …
<i>2.1. Khái niệm quá trình sản xuất:</i>
Một quá trình sản xuất đ6ợc định nghĩa là bất kỳ hoạt động nào làm tăng giữa mơ hình của nhu cầu đối với hàng hóa và dịch v4, và số l6ợng, chủng loại, hình dạng, kích th6ớc và sự phân b5 của những loại hàng hóa, dịch v4 này trên thị tr6ờng. Tức là, quá trình sản xuất là một ph67ng pháp s2 d4ng các yếu tố đầu vào hoặc nguồn lực kinh tế (nh6 lao động, thiết bị, nguồn vốn, nhà x6ởng,…) thơng qua cơng nghệ (nh6 máy móc, thiết bị, công c4, phần mềm,....) đ1 cung cấp cho ng6ời tiêu dùng hàng hóa và dịch v4.
<i> 2.2. Các yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất:</i>
Trong các tr6ờng phái kinh tế học khác nhau, quan đi1m về các yếu tố đầu vào có sự khác biệt nhất định.
<i>a. Quan điểm của kinh tế học cổ điển:</i>
<i>Sức lao động: Sức lao động là các hoạt động của con ng6ời đ6ợc s2 d4ng trong </i>
q trình sản xuất. Chi phí thanh tốn cho sức lao động là l67ng.
<i>Đất hay nguồn lực tự nhiên: Đây là các sản ph0m có nguồn gốc tự nhiên chẳng </i>
hạn nh6 đất đai và khoáng chất,…. Chi phí cho việc s2 d4ng đất là địa tơ.
<i>Tư bản hay vốn: Bên cạnh tiền vốn, t6 bản còn là các sản ph0m do con ng6ời tạo </i>
ra đ1 s2 d4ng trong quá trình sản xuất các sản ph0m khác nh6 nhà x6ởng, thiết bị máy móc, các cơng c4 sản xuất. Trong ý nghĩa chung, chi phí thanh toán cho vốn gọi là lãi suất.
<i>b. Quan điểm của Các-mác:</i>
<i>Sức lao động: Sức lao động là sự t5ng kết hợp giữa th1 lực và trí lực của con </i>
ng6ời đ6ợc s2 d4ng trong quá trình lao động và sản xuất. Sức lao động là khả năng của lao động, lao động là sự tiêu dùng sức lao động trong quá trình sản xuất.
<i>Đối tượng lao động: Đây là khái niệm chỉ một bộ phận của giới tự nhiên mà lao </i>
động của con ng6ời tác động vào nhằm biến đ5i nó theo m4c đích của mình. Đối t6ợng lao động có hai loại: Loại có sẵn trong tự nhiên (khoáng sản, đất, thủy sản,…) đ6ợc s2 d4ng chủ yếu trong ngành công nghiệp khai thác và loại đã qua chế biến (thép phôi, sợi dệt, bông,…) trong các ngành công nghiệp chế biến.
<i>Tư liệu lao động: Là một vật hay hệ thống những vật làm nhiệm v4 truyền dẫn sự</i>
tác động của con ng6ời lên đối t6ợng lao động, nhằm biến đ5i chúng thành sản ph0m đáp ứng yêu cầu sản xuất của con ng6ời.
T6 liệu lao động bao gồm: Công c4 lao động – bộ phận trực tiếp tác động vào đối t6ợng lao động theo m4c đích của con ng6ời nh6 các máy móc đ1 sản xuất, và bộ phận trực tiếp hay gián tiếp cho quá trình sản xuất nh6 nhà x6ởng, kho, sân bay, đ6ờng sá, ph67ng tiện giao thông. Trong t6 liệu lao động, cơng c4 lao động giữ vai trị quyết định đến năng suất lao động và chất l6ợng sản ph0m.
<i>c.Quan điểm của kinh tế hiện đại</i>
<i>Lao động: Lao động bao gồm tất cả những ng6ời làm việc ph4c v4 cho hoạt động </i>
sản xuất, còn đ6ợc gọi là nguồn nhân lực, từ giám đốc đến công nhân, nhân viên cùng phòng, ng6ời bán hàng,…
<i>Đất đai hay nguồn lực tự nhiên. Đây có th1 là tài nguyên tự nhiên nh6 đất đai,</i>
n6ớc hoặc khoáng chất,…
<i>Vốn hiện vật: Vốn hiện vật là tất cả tiền ph4c v4 cho hoạt động sản xuất, có th1 là </i>
vốn đầu t6 của chủ doanh nghiệp, của c5 đơng, thậm chí vốn vay ngân hàng hay lợi nhuận s2 d4ng đ1 quay vòng vốn,… Tiền này đ6ợc s2 d4ng đ1 mua nguyên vật liệu đầu vào sản xuất, máy móc thiết bị, mở rộng nhà x6ởng và trả l67ng cho công nhân.
<i>Năng lực kinh doanh: Năng lực kinh doanh là yếu tố mới đ6ợc đề cập đến trong </i>
kinh tế học hiện đại, kinh tế tri thức. Chúng là kết hợp tất cả các yếu tố sản xuất khác vào sản ph0m hoặc dịch v4 cho thị tr6ờng tiêu dùng. Bi1u hiện rõ nhận thấy nhất của yếu tố này là các quyết định của nhà kinh doanh, ví d4 nh6 ra quyết định sản xuất, mở rộng quy mô, mở rộng thị tr6ờng, chấp nhận rủi ro,…
<i>2.3. Các quy trình sản xuất: </i>
a. Sản xuất rời rạc- Discrete Manufacturing:
Sản xuất rời rạc s2 d4ng một dây chuyền lắp ráp hoặc sản xuất. Mặc dù nó đa dạng h7n nhiều so với sản xuất lặp đi lặp lại và cho phép thay đ5i và thay đ5i th6ờng xuyên h7n.
</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">Một cơng ty có th1 sản xuất nhiều ki1u dáng, kích th6ớc hoặc s2a đ5i cho một sản ph0m với quy trình sản xuất rời rạc. Mặc dù điều đó th6ờng có nghĩa là q trình sản xuất có th1 mất nhiều thời gian h7n do phải thiết lập thêm hoặc loại bỏ nếu cần.
Các nhà sản xuất ô tơ và máy bay s2 d4ng <i><b>quy trình sản xuất rời rạc</b></i>. Sản xuất linh ph4 kiện điện thoại, ô tô, xe máy cùng với nhiều công ty sản xuất quần áo, thiết bị y tế, đồ ch7i, giày dép,….
b. Sản xuất hàng loạt- Repetitive manufacturing
Sản xuất hàng loạt hay Sản xuất lặp đi lặp lại thích hợp khi thực hiện gia công lặp đi lặp lại 1 sản ph0m với tốc độ sản xuất đã cam kết. <i><b>Quy trình sản xuất</b></i> này có các dây chuyền sản xuất chuyên d4ng. Tất cả đều làm việc trên cùng một sản ph0m hoặc thành phần cả ngày, mọi ngày quanh năm. Bởi vì có rất ít thay đ5i và thiết lập, bạn có th1 điều chỉnh tốc độ hoạt động với nhu cầu hoặc yêu cầu của khách hàng đ1 tạo ra nhiều mặt hàng h7n hoặc ít h7n. Nhiều cơng ty sản xuất hàng điện t2, ô tô hoặc hàng tiêu dùng nh6 tủ lạnh và máy sấy quần áo s2 d4ng quy trình sản xuất lặp đi lặp lại.
c. Sản xuất gián đoạn- Job shop manufacturing
Sản xuất gián đoạn hay sản xuất đ7n chiếc - X6ởng sản xuất s2 d4ng các khu vực sản xuất thay vì dây chuyền lắp ráp và th6ờng đ6ợc s2 d4ng cho các sản ph0m tùy chỉnh, số l6ợng nhỏ. Đ6ợc sản xuất theo đ7n đặt hàng cho một số khách hàng nhất định nh6 nhà may, thợ đóng giày tùy chỉnh x6ởng in.
Nhiều nhà chế tạo máy móc cũng s2 d4ng loại hình sản xuất này đ1 chế tạo máy móc cơng nghiệp ph4c v4 địa ph67ng, linh kiện tàu thủy hoặc các bộ phận chuyên d4ng cho ngành hàng không.
Với những tiến bộ trong cơng nghệ, một số x6ởng có th1 áp d4ng phần mềm giúp quản lý quy trình làm việc và sản xuất. Khi mở rộng quy mô khối l6ợng mà đ1 đạt tốc độ sản xuất cao h7n. Một doanh nghiệp có th1 chuy1n từ sản xuất tại x6ởng chung sang sản xuất lặp đi lặp lại, cho phép tự động hóa nhiều h7n và s2 d4ng ít ng6ời h7n
d. Sản xuất theo mẻ- Batch process manufacturing
<i><b>Sản xuất theo mẻ là q trình sản xuất trong đó một l6ợng hữu hạn thành ph0m</b></i>
hoặc bán thành ph0m đ6ợc tạo ra từ một l6ợng các nguyên liệu đầu vào. Theo một quy trình x2 lý cho tr6ớc trong một khoảng thời gian nhất định và s2 d4ng một hoặc nhiều thiết bị. Q trình sản xuất theo mẻ th6ờng có tính linh hoạt, mềm dẻo do sự phong phú về sản ph0m và đa dạng về các thiết bị cần đ6ợc điều khi1n. Vì lí do này, cho đến hiện nay, rất nhiều nhà máy có cơng nghệ sản xuất theo mẻ vẫn đang đ6ợc vận hành bằng tay. Sản xuất thực ph0m, in báo, đóng sách và d6ợc ph0m th6ờng dựa vào quy trình sản xuất theo mẻ.
Hàm sản xuất (production function) mô tả mối quan hệ về mặt kỹ thuật giữa l6ợng đầu ra tối đa (Q) có th1 đạt đ6ợc từ tập hợp các yếu tố đầu vào khác nhau tu7ng ứng với một trình độ cơng nghệ nhất định (trong một khoảng thời gian nhất định).
Trong một khoảng thời gian ngắn hạn, doanh nghiệp rất khó điều chỉnh đ6ợc các yếu tố sản xuất trong khi một số yếu tố là cố định thì ngoại lệ vẫn có một số yếu tố có th1 thay đ5i đ6ợc.
Tuy nhiên nếu giả định doanh nghiệp sản xuất theo một cách đ7n giản, chỉ dùng 2 yếu tố đầu vào là vốn hiện vật và lao động (hai yếu tố có tính chất đại diện) thì thời đi1m đó, hàm sản xuất ngắn hạn đ6ợc th1 hiện: Q = F(K, L)
Trong quỹ thời gian ngắn, nhà x6ởng, máy móc cố định thì sản l6ợng đầu ra chỉ có th1 chịu ảnh h6ởng của sự thay đ5i l6ợng đầu vào lao động đ6ợc s2 d4ng. Khi này, hàm Q = f(L) th1 hiện cho hàm số sản xuất trong ngắn hạn của doanh nghiệp. Trong tr6ờng hợp này hàm sản xuất ngắn hạn cho biết nếu doanh nghiệp muốn tăng sản l6ợng thì chỉ có th1 tăng c6ờng dùng yếu tố đầu vào khả biến.
Nếu trong quỹ thời gian ngắn, những yếu tố nh6 máy móc, nhà x6ởng, t6 bản thay đ5i (chẳng hạn nh6 doanh nghiệp di chuy1n trong một khoảng thời gian ngắn hạn nào đó) thì ở mỗi mức lao động sẽ đ6ợc dùng, mức sản l6ợng khi đ6ợc tạo ra cũng sẽ có sự thay đ5i và hàm số sản xuất Q = f(L) sẽ có sự thay đ5i dựa trên quy 6ớc số l6ợng đầu vào của hàm f(L).
<i>2.2.Hàm số sản xuất dài hạn:</i>
Nhà kinh tế buộc phải xem xét đến các thay đ5i trong yếu tố sản xuất. Điều này t67ng đ67ng với việc nếu tạo ra cùng một mức sản l6ợng thì rất có khả năng đ6ợc chọn sự hoán đ5i giữa t6 bản và lao động Một số tr6ờng hợp xảy ra trong dài hạn:.
Hàm sản xuất dài hạn có quy mơ của mọi yếu tố đầu vào trong sản xuất có cùng chiều h6ớng tăng lên số lần nhất định, tuy nhiên sản l6ợng đầu ra cũng tăng một số lần nhất định và nhiều h7n. Khi đó F(nK,nL) > n.fF(K,L), ta có th1 kết luận rằng doanh nghiệp đang ở trạng thái hoạt động trong miền: hiệu suất tăng dần theo quy mô.
Tăng t6 bản đồng thời giảm lao động hoặc xét theo chiều h6ớng ng6ợc lại, dù theo ph67ng án nào thì vẫn sản xuất ra cùng một mức sản l6ợng trong hàm nêu trên.
Khi t6 bản và lao động cùng có xu h6ớng tăng thì sản l6ợng đầu ra trong hàm số sản xuất sẽ tăng theo.
Vì vậy việc doanh nghiệp chỉ s2 d4ng hai yếu tố sản xuất t6 bản và lao động, đ1 tạo nên những sản l6ợng theo hàm sản xuất nói trên, doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ l6ỡng sự kết hợp đ6ợc coi là tối 6u giữa chúng. Ngồi ra, theo h6ớng giả định đ7n giản hóa thì hàm sản xuất Q=F(K,L) đ6ợc cho là th1 hiện sản l6ợng Q bị ảnh h6ởng bởi cả t6 bản và lao động.
Với trình độ hi1u biết nhất định về công nghệ, một hàm sản xuất cho phép xác định mối quan hệ giữa l6ợng sản ph0m nhiều nhất và l6ợng đầu vào có th1 tạo ra trong q trình sản xuất. Bên cạnh đó do l6ợng đầu vào s2 d4ng ảnh h6ởng đến quy mô sản l6ợng cho nên công thức hàm số sản xuất sẽ bi1u thị mối quan hệ này d6ới dạng t5ng quát của
Nhà kinh tế hồn tồn có th1 c4 th1 hố hàm số sản xuất đối với từng quá trình sản xuất c4 th1. Cách phân loại th6ờng dựa trên c7 sở mức độ hoặc khả năng thay thế đầu vào.
Hàm số sản xuất đ6ợc hi1u là một hàm số t5ng quát và toàn diện, bao gồm các hoạt động sản l6ợng đầu ra và phân phối, ví d4: từ sản l6ợng đầu ra, từ các đầu vào nhất định và phân phối nó bởi một bộ phận marketing của t5 chức.
Hàm số sản xuất thuần nhất tuyến tính (Linear Homogeneous Production Function),
Hàm số sản xuất với độ cao giãn thay thế không đ5i,
Hàm số sản xuất với hệ số cố định (Fixed Proportion Production Function) Hàm số sản xuất CES (Constant Elasticity of Substitution)
Hàm số sản xuất Cobb – Douglas (Cobb – Douglas Production Function) Hàm số sản xuất với hệ số khả biến (Variable Proportion Production Function) Trong tr6ờng hợp quy mô sản xuất của doanh nghiệp v6ợt mức cho phép, nhà kinh tế hồn tồn có th1 khai thác đ6ợc các lợi thế trong hoạt động chuyên mơn hố sản xuất hoặc s2 d4ng các máy móc, thiết bị tinh vi h7n, hiệu suất cao h7n và có th1 áp d4ng cho một số loại hàm số sản xuất nêu trên.
</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">Sản xuất ngắn hạn trong tiếng Anh đ6ợc gọi là (Short-run production function). Hàm sản xuất ngắn hạn th1 hiện mối quan hệ giữa đầu ra với các yếu tố đầu vào biến đ5i trong điều kiện có các đầu vào và công nghệ ch6a thay đ5i. Đây là khoảng thời gian rất ngắn trong đó ít nhất một yếu tố sản xuất không th1 thay đ5i đ6ợc (yếu tố cố định).
Yếu tố sản xuất cố định: Không d~ dàng thay đ5i trong q trình sản xuất nh6 máy móc thiết bị, nhà x6ởng, nhân viên quản trị cao cấp,…
Yếu tố sản xuất biến đ5i: D~ dàng thay đ5i về số l6ợng trong quá trình sản xuất nh6 nguyên vâ •t liê •u, lao đô •ng,…
Hàm sản xuất theo mô •t yếu tố biến đ5i
Mô tả quan hê • ph4 th •c của sản l6ợng đ6ợc sản xuất vào mơ •t yếu tố biến đ5i trong khi các yếu tố sản xuất khác cố định.
Hàm sản xuất ngắn hạn: Q=f(L)
Năng suất trung bình (AP-Average Product): là mơ •t yếu tố sản xuất biến đ5i là số sản ph0m sản xuất tính trung bình trên 1 đ7n vị yếu tố sản xuất đó. AP(L)=Q/L
Năng suất biên (MP-Marginal Product): là sản l6ợng tăng thêm khi tăng thêm một đ7n vị lao động, giữ nguyên các yếu tố còn lại. MP(L)=∆Q/∆L
<i>3.1.Phát biểu quy luật:</i>
Đối với hầu hết quá trình sản xuất, sản ph0m cận biên của lao động giảm dần ở một thời đi1m nhất định. Điều này th1 hiện qua quy luật năng suất biên giảm dần đ6ợc phát bi1u rằng: “Khi s2 d4ng số l6ợng ngày càng tăng một yếu tố sản xuất biến đ5i trong khi các yếu tố sản xuất khác giữ nguyên thì năng suất biên của yếu tố sản xuất biến đ5i đó sẽ ngày càng giảm xuống.” Điều này cũng giống nh6 là khi bạn s2 d4ng một thứ gì đó q nhiều, ban đầu bạn sẽ cực kỳ thích và hứng thú với nó nh6ng càng về sau lại cảm thấy khơng thích nữa, thậm chí là ghét nó. Lý giải vì sao lại xảy ra điều này là vì khi càng nhiều đ7n vị đầu vào biến đ5i, chẳng hạn lao động đ6ợc s2 d4ng thì các yếu tố cố định nh6 vốn, đất đai, nhà x6ởng, không gian…đ1 kết hợp với lao động sẽ giảm xuống. Thực tế đúng nh6 vậy, nếu các yếu tố đầu vào khác cố định, mà số lao động s2 d4ng càng tăng lên thì thời gian chờ đợi, thời gian “chết” sẽ nhiều h7n và do đó số sản ph0m cận biên của lao động sẽ giảm đi. Việc này xảy ra việc đ6a thêm một đ7n vị lao động nữa vào dây chuyền sẽ làm cản trở việc sản xuất (5 ng6ời có th1 vận hành một dây chuyền sản xuất tốt h7n 2 ng6ời, nh6ng đến 10 ng6ời thì chỉ làm v6ớng chân nhau) do đ7n vị lao động b5 sung ấy phải chia sẻ các đầu vào cố định với các đ7n vị lao động tr6ớc đó đ1 kết hợp tạo ra sản ph0m và làm giảm t5ng sản l6ợng, cũng có nghĩa là năng suất cận biên của lao động tăng thêm là âm.
</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">Đ1 hi1u h7n về quy luật này ta sẽ tìm hi1u thế nào là sản ph0m cận biên. Sản ph0m cận biên theo tiếng anh còn hi1u là Marginal Product, sản ph0m cận biên của một yếu tố đầu vào là sự thay đ5i của t5ng sản ph0m đầu ra khi có sự thay đ5i của một yếu tố đầu vào với giả định các yếu tố khác không đ5i. Đây là vấn đề đ6ợc c4 th1 hố thành cơng thức nh6 sau:
Nếu đầu vào là lao động thì ta có cơng thức xác định năng suất cận biên hay sản ph0m cận biên của lao động (MPPL) nh6 sau:
Trong đó:
MPP<small>L </small> là năng suất c7 bản của lao động Q là sự thay đ5i của t5ng sản l6ợng đầu ra
L là sự thay đ5i của t5ng sản l6ợng đầu vào (số lao động)
Ví d4 về năng suất biên giảm dần nh6 10 nhân cơng chăm sóc một nơng trại 10 hecta đem lại năng suất tối đa 100 tấn/v4, trung bình mỗi ng6ời 10 tấn sản ph0m/v4. Khi số nhân cơng lên 12 và giữ ngun diện tích canh tác, thì t5ng thu hoạch khơng phải 120 tấn, mà th6ờng sẽ là thấp h7n, có th1 là 11 tấn. Điều này đ6ợc giải thích rằng do tâm lý chung của ng6ời lao động khi biết mình là ng6ời may mắn đ6ợc tuy1n chọn, họ sẽ có xu h6ớng làm việc tích cực h7n tr6ớc đó với mức l67ng t67ng đ67ng. Điều này cũng t67ng tự với việc 3 công nhân có nhiệm v4 hái táo trong 6h, 2h đầu tiên hái đ6ợc 4kg táo, sang giờ thứ 3 và thứ 4 hái đ6ợc 5kg, nh6ng đến giờ thứ 5 và 6 sau khi đã làm việc nhiều và trở nên mệt mỏi thì số l6ợng táo hái đ6ợc đã giảm.
<i>3.2.Mối quan hệ giữa năng suất cận biên với các yếu tố khác:</i>
Đ1 hi1u rõ h7n về mối quan hệ giữa năng suất cận biên với các yếu tố khác, ta xét ví d4 thực tế sau đây:
</div>