quản trị khủng hoảng thông tin trong bối cảnh đại dịch covid 19

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (7.31 MB, 50 trang )

Trang 1<div class="page_container" data-page="1">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

i MC LC

MC LC ... i

M ĐU ... 1

CHƯƠNG I: CƠ S L LUN ... 3

1.1. Cc khi nim cơ bn ... 3

1.3. Cc bưc v bin ph p x l khng hong ... 8 

1.4. Cơ ch lan truy n tin gi   trong đi dch Covid-19 ... 10

1.4.1. Cơ ch lan truyn tin gi  ... 10

1.4.2. Đi d ch l m  nh đt “mu m” cho khng ho ng thông tin ... 12

CHƯƠNG II: THC TRNG KH NG HO NG THÔNG TIN TRONG   BI CNH ĐI D CH COVID- 19 ... 15

2.1. Khng ho ng thông tin trong b i c  nh đ i d ch Covid-19 ... 15

2.1.1. Thc trng tin gi v Covid-   19 ... 17

2.1.2. Thông tin v s   ngư i t vong v Covid-19 t i Th  nh ph H Ch Minh 18 2.1.3. Thông tin v Xuyên tâm liên v c c thu   c điu tr Covid-19 kh c .   19 2.1.4. Giy đi đưng ca UBND H N i   ... 21

2.2. Nh nưc vi qu n tr   khng ho ng thông tin trong b i c  nh đ ch 24i d . 2.2.1. Nhng kt qu  đt đưc ... 24

2.2.2. Nhng hn ch ... 25

2.3. Bo ch v   khng hong thông tin trong b i c nh đi d ch Covid-  19.... 27

</div>Trang 2<div class="page_container" data-page="2">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

2.3.1. Đng gp c a b o ch trong tham gia ng ph v     i đi dch Covid-19 28

2.3.2. Nhng th ch th c v i b o ch    ... 33

2.3.3. Bo ch  Vit Nam v tin gi   trong đi d ch Covid-  19 ... 35

CHƯƠNG III: VAI TR CA B O CH TRONG QU  N TR KHNG HONG THÔNG TIN TRONG B I C NH ĐI DCH ... 38

3.1. Nguyên t c qu n tr    khng ho ng thông tin trong b i c  nh đ ch ... 38i d 3.2. Gii php nâng cao vai tr c a bo ch trong qu n tr    khng hong thông tin 40 3.3. Kin ngh đ pht huy vai tr ca bo ch trong đu tranh phng, ch ng  tin gi ... 41

3.3.1. Vi c c nh b  o v  cơ quan bo ch ... 41

3.3.2. Vi cơ s đo to ngu n nhân l c b o ch    ... 43

KT LUN ... 45

TI LIU THAM KH O  ... 47

</div>Trang 3<div class="page_container" data-page="3">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

1 M ĐU

Song song v i di n bi ễ n ca đi d ch COVID-19, m t “cơn hỗn lon thông tin” liên quan đn Covid-19 cũng diễn ra trên mng xã h i. T  ổ chc Y t  Th gii (WHO) đã s d ng m t thu t ng ụ  ậ  “đ i d ch tin gi” (infodemic) đ phn ánh tình trng tin gi hoành hành, gây ra r t nhi u h u qu xã h i nghiêm tr ng,    ậ   ọ nh hưng đn vic ch ng dch  các qu c gia.  

Theo s liu ca WeAreSocial tnh đn tháng 1/2021, Vit Nam có 68,72 triu ngưi dùng Internet, 72 triu tài khon mng xã hi – vi s thng tr đa s ca Facebook.8 Vi cc tnh năng cho phép ngưi dùng đọc bài vit c a b n bè, ri đn “bn bè ca bn bè”, mng xã hi Facebook đã tr thành mnh đt màu m, mơi trưng phát tri n thích h p cho nh  ng tin đn, tin sai s  thật, tin xu đc v d ch Covid- 19. Đặc bi t, các th l  c thù đch đang c xu hưng gia tăng vic s d ng tin ụ gi đ chng phá s  ổn đnh và phát trin ca đt nưc trên tt c các lĩnh vc. Trên mng xã hi, s th hin nhu cầu, điu kin, hiu bi t, k ỹ năng v trách nhi m xã h i c a m   ỗi cư dân mng li khác nhau. Nhng nguyên nhân đ đẩy đn m t cu c kh ng ho   ng thông tin d a theo d ch b nh Covid-   19, đặt ra yêu cầu c p bách ph i x lý. Ho   t đng phòng, ch ng tin gi   liên quan đn d ch Covid- 19 phi đưc xc đnh là m t trặ ận hng đầu hưng đn mục tiêu chin thng đi dch.

Văn kin Đi hi Đng toàn qu c l n th  ầ  XIII đã khẳng đnh: “Tăng cưng qun lý và phát tri n các lo i hình thơng tin, truy n thơng trên Internet. Kiên quy   t loi b các s n phỏ  ẩm, thông tin đc h i, xuyên t c, ph  n đng, nh hưng xu đn ổn đnh chính tr -xã h i, thu n phong m t  ầ ỹ ục”1.

Báo chí đưc công chúng nh n bi t là kênh chuy n t i thông tin th i s vậ      i tính chính th ng, xác th c, khách quan. Tuy nhiên, trong b i c   nh đi d ch Covid- 19, báo chí cịn nổi lên vai tr l ngưi nh n di n, phát hi n, ki m ch ng, v ch ậ      trần nh ng thông tin sai l nh, ng y t  ụ o, đu tranh m nh m ẽ và có hi u qu v i các    đi tưng tung tin gây nhiễu, đầu đc công chúng.

1 Đng Cng sn Vit Nam, 2021, Văn kin Đ i Đi hng toàn quc lần th XIII, T1, tr 146.

</div>Trang 4<div class="page_container" data-page="4">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

2

Vi nhng lý do trên tác gi,  chọn đ tài “Qun tr khng hong thông tin trong b i c nh đi dch Covid-19 v vai tr c a b o ch    ” cho tiu luận ca mình.

</div>Trang 5<div class="page_container" data-page="5">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

3

CHƯƠNG I: CƠ S L LUN 1.1. Cc kh i ni m cơ bn

1.1.1. Khng hong

Có r t nhi u quan ni  m đưc đưa ra đ gii thích cho t ừ khng ho ng: 

Theo Havard business Review (Tp chí kinh doanh Havard): “Khủng hoảng là m t tình th ộ ế đã đạt t i giai ớ đoạn nguy hi m, gay c n, c n ph i có s can ể ấ ầ ả ự thiệp ấn tượng và bất thường để tránh hay để sửa ch a thi t h i lữ ệ ạ ớn”.

Mt công ty c a M ỹ khc th đnh nghĩa khng hong là “một sự kiện đặc biệt ho c mặ ột lo t các s ạ ự kiện có ảnh hưởng xấu đến tính tồn v n c a sẹ ủ ản ph m, ẩ danh ti ng và sế ự ổn định tài chính c a tủ ổ chức, hay s c kh e ho c phúc l i cứ ỏ ặ ợ ủa nhân viên, cộng đồng hoặc công chúng quy mô lở ớn.”

Nhà qun l PR Sandra K. Clawson Freeo đnh nghĩa: “Khủng ho ng là ả bất k tình thỳ ế nào đe dọ ớa t i hoạt động và uy tín cơng ty, thường là b i báo chí ở quan tâm và đưa những tin bất lợi hoặc tiêu cực. Các tình huống có thể là tranh chấp pháp lý, tr m c p, cháy n , l t l i hay th m hộ ắ ổ ụ ộ ả ọa nào đó có thể quy l i cho ỗ công ty c a b n. Kh ng hoủ ạ ủ ảng cũng có thể là tình hu ng mà trong con m t cố ắ ủa báo chí hay công chúng công ty c a b n không có nh ng phủ ạ ữ ản ứng thích h p khi ợ ở vào m t trong các tình huống trên.” ộ

Còn theo Berstein - chuyên gia truy n thơng M ỹ, “Khủng ho ng là tình th ả ế đe dọa nghiêm trọng tới cuộc sống, sức khỏe, thân thể, tài sản của nhiều người dân; đe dọa tới uy tín; làm gián đoạn nghiêm tr ng công vi c hoọ ệ ặc hoạt động kinh doanh; ảnh hưởng tiêu c c t i giá tr c a c phi u cơng ty. Nói tóm l i trong kinh ự ớ ị ủ ổ ế ạ doanh, khủng hoảng là tình tr ng kh n c p, r i loạ ẩ ấ ố ạn, m t cân b ng nghiêm tr ng, ấ ằ ọ có kh ả năng gây tác hại v m t tài chính cho t ề ặ ổ chức và có th h y ho i uy tín cể ủ ạ ủa tổ chức, đòi hỏi phải hành động kịp thời, phải hao tốn nhiều thời gian, tiền bạc thì m i có th ớ ể tránh được những tác động tiêu cực do kh ng hoủ ảng gây ra.”

Tóm l i, Kh ng ho ng    là m t sộ ự kiện ho c m t lo t các sặ ộ ạ ự kiện cụ thể, không ng t i, không theo lờ ớ ệ thường, gây ra s không ch c chự ắ ắn ở ức độ m cao, nó đe dọa hoặc được xem là đe dọa các m c tiêu vụ ới ưu tiên cao của m t cá nhân, ộ cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

</div>Trang 6<div class="page_container" data-page="6">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

4

1.1.2. Khng hong truy n thông 

Khng ho ng truyn thơng (crisis) có th đưc hi u m  t cch đơn gin là một sự kiện bất k có khỳ ả năng ảnh hưởng tiêu cực đến hình nh cả ủa cơng ty đối với cơng chúng c a nó. S ủ ự kiện đó có thể là một hành động vi ph m lòng tin, mạ ột sự thay đổi trong môi trường c nh tranh, cáo bu c b i các nhân viên ho c nhạ ộ ở ặ ững người khác, m t ngh ộ ị định đột ngột c a chính ph , l h ng trong s n ph m, hoủ ủ ỗ ổ ả ẩ ặc bất k ỳ tác động tiêu cực nào khác.

Mt s  đặc đim ca khng hong truyn thông như sau:

Thứ nhất, m i vọ n đ đu có th  tr thành “khng ho ng truy n thông”, tuy nhiên điu này phụ thuc vào rt nhiu yu t v mc đ nh hưng ca vn đ, xu hưng ca xã hi, phn ng ca gii truyn thông,… đặc bit là cách thc chúng ta hnh đng trưc vn đ đ.

“Bạn không thể lúc nào cũng kiểm sốt được những gì x y ra vả ới mình, nhưng bạn có thể kiểm sốt cách mình xử lý nó, và suy cho cùng, điều đó mới là quan trọng”. (Gio sư Kurt Stocter - Northwestern University)

Thứ hai, “khng ho ng truy n thông” c th đn t b t k ừ  ỳ nơi đâu, mọi vn đ đ u có th phát trin theo chiu hưng khơng tt n u chúng ta khơng có cái  nhìn sâu rng v t ầm nh hưng ca nó. Vì l ẽ đ, vic chu n bẩ  tinh th n s n sàng ầ ẵ “đương đầu” vi khng hong truy n thông là c n thi ầ t v nên đưc coi tr ng. ọ 1.1.3. Qun tr khng hong

Khi kh ng ho ng x y ra, t t c m i con m     ọ t đu đổ  d n v nhng ngưi lãnh đo x lý khng ho ng. C m xúc d b  ễ  phng đi và tâm lý khơng hài lịng ca đm đông c th b đẩy đn cao trào n u cách x lý kh ng ho ng khôn    g đưc xem là h p lý và th ỏa đng. Vic đầu tiên c n làm khi phầ n ng là c n kích hoầ t hay huy đng lập tc đ i x lý kh ng ho ng.  

Ti Anh, SAGE l đi đặc nhim, chỉ hot đng khi khng hong xy ra, chu trách nhim phân tch v đưa ra nhng ý ki n khoa h c t  ọ ừ gc đ chuyên gia, giúp lãnh đo nh nưc có mt ci nhn đúng đn và toàn din hơn v nguyên nhân và mc đ khng hong.

</div>Trang 7<div class="page_container" data-page="7">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

5

SAGE do c v n trưng v khoa h c c p chính ph ọ   phụ trách và bao gm chuyên gia t nhiừ u lĩnh vc khác nhau. H phân tích d ọ  liu, đnh gi cc nghiên cu hi n có ho ặc ti n hành nh ng nghiên c u m i theo nhu c    ầu. Đi di n c a SAGE tham gia t t c   nhng buổi h p x lý kh ng ho ng c a chính ph , h p báo ọ      ọ đ  gi i thích nh ng v n đ có liên quan v khoa h c. Nhóm chỉ ọ hot đng khi có khng hong và bãi nhi m khi khơng cịn kh ng ho  ng.

Gii quy t kh ng ho  ng cũng yêu cầu phi huy đng nhi u ngu n l c, t    ổ chc, máy móc và cơng c d ng cụ ụ ụ. Do đ, đ vi ổ chc t c vận đng đưc nhp nhàng, hi u qu , cần ph i có quy trình v n hành tiêu chu ậ ẩn (SOP).

Cũng như hot đng hằng ngày ca mt doanh nghip vậy, n u khơng có  quy trình chu n, m i nhân viên s làm m t cách khác nhau, gây xáo tr n hoẩ ỗ ẽ   t đng ca c doanh nghi p. Mt trong nh ng quy trình quan tr ng là t p h p t t   ọ ậ   c đi tưng có liên quan đn vic đưa ra mt quyt đnh khó trong x lý khng hong, m t quy t đnh t c thì nh ằm ngăn chặn kh ng ho ng lây lan ho c phát   ặ trin, khi m t s yu t liên quan cn chưa xc đnh đưc. 

Như vậy quản trị khủng hoảng: “Là một phần của hệ thống quản lý rủi ro của tổ chức. Đó là tồn bộ chương trình và giải pháp được lên kế hoạch và ch ỉ đạo sát sao, quy t li t nh m ki m soát kh ng hoế ệ ằ ể ủ ảng trong các t ổ chức và công ty. Mục tiêu c a quủ ản trị khủng hoảng là ngăn ngừa và gi m t i m c t i thi u hả ớ ứ ố ể ậu quả mà kh ng hoủ ảng gây ra nh m b o v danh ti ng và uy tín cho t ằ ả ệ ế ổ chức.”

1.2. Cc y u t c  a Qun tr  khng ho ng truy n thông   Qun tr khng ho ng truy n thông c 4 yu t cơ bn g m:  - Loi khng hong (Types of crises)

- Cc giai đon kh ng ho ng (Phaces crises)  

- H  thng các nguyên nhân c a kh ng ho  ng (Systems) - Đi tưng c a kh ng ho ng (Stakeholders) 

1.2.1. Loi khng hong

</div>Trang 8<div class="page_container" data-page="8">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong b i c nh đ i d ch Covid-19 v vai tr c a b o ch  

6

S lưng kh ng ho ng và th   loi khng hong l vô cùng, do đ m ổt t chc dù hùng mnh đn my, cũng không th qun l đư t c các lo i khng c t   hong. Vì v y, c n phân lo i kh ng ho ng, phậ ầ    i xc đnh rõ: lo i kh ng ho  ng nào c n ph i chu n bầ  ẩ  đi phó ngay? Lo i nào ph i đi phó sau? Lo i nào khơng  cần quan tâm? Quan trọng hơn na vi c phân lo i và s p x p này ph    i d a trên  cơ s khoa học.

Có r t nhi u lo i kh ng ho ng, khơng ai có th       khẳng đnh ch c ch n có t  t c bao nhiêu lo i kh ng ho ng và các phát sinh khác c   a n nhưng ta c th k ra mt s ví d ụ:

- Khng hong thương hiu: Liên quan t i m t thương hiu cụ th do cht lưng sn phẩm ho c quy trình s n xut: Vedan ph i chu v i vi c xặ      nưc thi chưa x lý ra sông Th Vi; vụ hàng tn nguyên liu qu đt ca Tân Hip Phát (Tr xanh khơng đ); vụ có chut trong bánh ca HighLand Coffee; Nutrifoods; Ph 24 b nghi dùng bì l n gi    gân b…

- Khng ho ng do qu ng co qu đ: h t nêm Knorr qu ng cáo ng  ọt hơn bt ngọt; Mì gu đỏ  v i vi c s d ng hình nh n  ụ  n nhân ung thư gi; Mì tin vua vi khái ni m mì s ch; s a TH True Milk v i hai tuyên b     s a s ch và khơng có   đi th.

- Khng ho ng liên quan t i m ớ ột thương hiu cụ thể do tai n n, s c ự : Vietnam Airlines và Hu n luy n viên Lê Minh Khương; cc vụ chậm gi máy  bay; Tân Á Đi Thành và tai nn rơi bn nưc; ANCO milk; The Voices v i nghi  án dàn x p k t qu ; Vi t Nam Motor Show 2012 v i      vic ngưi th  xe đp nhầm chân ga gây ra tai n n; White Palace v i vi c b t m d ng gi     ừ y phép trong khi đã có nhi u c ặp đặt cưi; Unilever v i vi c bán m  ỹ phẩm chưa c phép; Liên quan ti m t m t hàng c ặ ụ th, liên quan t i nhi u nhãn hàng: Xì d u ch a 3MCPD;   ầ  Bánh ph có ch a fc mơn; Chân gà th   i;

- Liên quan tới những bin đổi trong môi trường kinh doanh ho c quy ặ đnh c a pháp luật, thói quen văn hóa: ACB và vi c ông Nguy  ễn Đc Kiên b bt; nh p s a ch a Melanine cậ   a Trung Quc; Keangnam v i vi c thu phí cao;   AirAsia v i vi c tung hình nh qu   ng cáo cơ gái Vi t Nam m ặc o xưng xám;

</div>Trang 9<div class="page_container" data-page="9">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

7

1.2.2. Giai đon khng hong

Khi nghiên c u v y  u t này, c n thi t ph i tr lầ    i đầy đ các câu hỏi: - Có ph i m ọi cu c kh ng ho  ng đu diễn ra theo năm giai đon: nhận bit

- chu n b - ẩ  ngăn chặn – phục hi – rút kinh nghi m không?  - Trong mỗi giai đon ta phi làm nh ng công vi c gì?   - X lý nh ng thơng tin gì?  

- Nhng vic đ đưc th c hi n m t cách t phát hay theo m t k      hoch qun tr khng hong đã đưc chuẩn b t  ừ trưc?

1.2.3. H  thng cc nguyên nhân

Các k t qu nghiên c u v     khng hong đu cho th y: nguyên nhân kh ng hong là các y u t : k   ỹ thuật - con ngưi - b máy t  ổ chc - văn ho tổ chc - tâm lý. V y v i m t cu c kh ng ho ng cậ      ụ th thì các y u t  đ l g? Liên h gia chúng ra sao? Doanh nghi p có phát hi n ra các y u t    ny không v đã x lý chúng như th nào?

Xc đnh đưc nguyên nhân vn đ sẽ giúp gii quyt vn đ tận gc. Đ gii quy t kh ng ho ng, nhóm truy   n thơng cũng phi tìm ngun nhân c a cu c khng hong. M t m ặt đ đnh hưng cách gi i quy t, m t khác có th t n d ng   ặ  ậ ụ đưc nguyên nhân này bi n kh ng ho ng ti m tàng tr      thnh cơ hi l n giúp cơng  ty có th  vưt qua cũng như đi th c nh tranh b ng các công c   ằ ụ Marketing. Đng thi đ rút kinh nghim, phòng tránh choloi khng hong tương t. Chỉ có th sau khi xc đnh đưc ngun nhân gây khng hong mi có th cơ lập đưc nó, nói cách khác là cách ly kh ng ho ng v i các b    phận khác hay hot đng khác trong t ổ chc.

Trong h u hầ t cc trưng h p, nguyên nhân c a nh ng cu c kh ng ho     ng nghiêm tr ng xọ y ra không đơn thuần b i nguyên nhân k thu t mà bên c ỹ ậ nh đ là s s ụp đổ hàng lo t c a các h    thng k ỹ thuật – t ổ chc – con ngưi.

Tâm lý – văn ha – con ngưi – cơ s  ầ h t ng cơng ngh (vịng trịn to –  dần theo các yu t ) 

Càng g n tầ i lõi nguyên nhân th cng kh lưng quan st hơn. Đng thi là nh ng nguyên nhân khó gi i quy t nh t. Khi tr l i cho câu h i WHY (t i sao       ỏ 

</div>Trang 10<div class="page_container" data-page="10">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

8

li có khng hong này) thì c n phầ i đ ý r ng, gi a các l p có m i quan h mằ     ật thit v tc đng qua li lẫn nhau. Tuy nhiên Da trên vic phân tích nhng d liu cũng như tnh hung mà doanh nghip đang gặp phi t ừ đ sẽ xc đnh đưc nguyên nhân chính và sâu xa c a kh ng ho  ng.

1.2.4. Đi tưng khng hong

Cần xc đnh rõ: ai l ngưi nh hưng đn khng hong và khng hong có th  nh hưng t i nh ng ai? Đ l cc c nhân, doanh nghip hay t ổ chc nào? Có th d   đon cc đi tưng đ không? V căn c đ d đon l g?

1.3. Cc bước v bin php x l  khng hong

Khng hong là s kin phát sinh b t ng  , thưng là ngoài d kin, v đi hỏi s ng phó k p th i. M t cu c kh    ng ho ng khi x y ra s gây c n tr  ẽ   đ i i v các hot đng thưng xuyên và t o ra s b  t ổn đnh v tâm l căng thẳng. Kh ng  hong có th là m t hin tưng t  nhiên như đng đt ho c bão t ặ  hoặc có th  do con ngưi to ra, ví dụ như mt vụ nổ, mt vụ tai ting hoặc mt cuc xung đt. Sau cùng, nó có th  đe dọa đn uy tín c a m t quan ch c cao c p và m t t    ổ chc. Tuy nhiên, m t cu c kh ng ho   ng đưc ki m soát hi u qu không    chỉ giúp gi  gìn mà cịn có th nâng cao uy tín và s tín nhi m. Y u t      quyt đnh đn vic đưa thông tin v  khng ho ng m t cách hi u qu là c n ph i có s chu n b    ầ   ẩ  trưc khi khng ho ng x y ra. M t khi s c      đã pht sinh th c rt ít thi gian đ chuẩn b cho m t k  hoch chu đo. Nu không lên k hoch trưc cho m t tình hu ng khng hong, bn có th b các s  kin làm cho ri tung lên.

"Vic đưa thông tin v khng hong mt cách hiu qu đưc da trên mt h thng đã đnh sẵn" cu Thư k Bo ch Nh Trng Marlin Fitzwater nói. "Khi xy ra kh ng ho ng, b n ch c n làm vi c này th n tr ng và t   ỉ ầ  ậ ọ t hơn. Nu bn thưng xuyên đưc đim bo thưng nh t, b n s ậ  ẽ phi sàng l c thông tin m t cách ọ  thận trọng và mỗi ngày ph i làm ba l n. M t cu c kh ng ho ng không cho phép  ầ     có thi gian đ  d ng lên mt cơ ch i". m

Trong tình hung khng hong, phương hưng hnh đng t t nh t là tr  c din và trung th c và làm nh ng g tnh hnh đi hỏi đ làm cho câu chuyn đi theo chiu hưng tích cc. Cc phương tin thông tin s biên tẽ ập v đưa tin v các

</div>Trang 11<div class="page_container" data-page="11">

9

câu chuy n có ho c khơng có s ặ  giúp đ  c a b n. S quan tâm l n nh t c a b     n là ph i tham gia vào câu chuy n – cho dù đ l m ụ vit v c tiêu cc – đ nhng quan đim ca bn đưc th hin mt cách chính xác. Nu không, cc phương tin thông tin sẽ vit rằng mt quan ch c chính ph   "đã không tr  l i các câu hỏi ca chúng tôi", v điu này chỉ lm tăng thêm s nghi ng và to ra cc tin đn.

Susan King, ngưi phát ngôn ca hai b trong Chính quyn Clinton nói "Trong tình hu ng kh ng ho ng, hãy t p trung t t c   ậ   nhng hãng thông tin ch  cht và thông báo s  vic m t cách th ng th ẳ n. Đừng bao gi nói nhi u hơn nhng gì b n bi t, khơng đưa ra cc suy nghĩ ca riêng bn v thưng xuyên c p nhậ ật thơng tin cho các phóng viên. Các phóng viên ph i nh ận đưc thông tin và nu bn khơng cho h gì cọ , họ ẽ đưa ra cc tin đn". s

Cc bước xử lý khng ho ng:  Bước 1: L p team xử lý kh ng hoậ ủ ảng

Khi có s c x y ra chúng nên l p ngay m   ậ t team đ x lý khng đ ngay, phân công vn đ  x y quyt trong đ thương bao gm ban gim đc, ngưi ph ụ trách pháp lý c a doanh nghi p, trưng phòng nhân s , cán b  an ton v trưng phịng truyn thơng, trưng b phận nơi xy ra khng hong.

Bước 2: H p tác v i báo chí và chính quy n ợ ớ ề

Sẵn sàng tip đn gii truy n thông và chính quy n đa phương, moijtinhf hun đưc đưa ra mt cách rành mch theo k ch b n đã lên sẵn. Hãy l ng nghe và  ln trong tư th hịa gi i t t c m i chuy n ngay c khi doanh nghi p b cáo bu   ọ     c nhưng chưa rõ rng.

Bước 3: Hãy phát ngôn và hành động một cách nhất quán.

Đ dư luận nh n thy s quan tâm đặậ  c bit ca doanh nghip đn s vi c   đang xy ra, đng thi thy tính nht qn trong q trình x l v đng tình vi doanh nghip. Đ ng đ c ng xem r ng sằ  vic x y ra ch mang tính hi ỉ n tưng ch không thu c v b  n ch t. Thì doanh nghi p c n th c hi n x  ầ    lý kh ng ho ng   đng b, t khâu phát ngôn ca doanh nghip cho ti các bi n pháp x lý kh ng ừ    hong. Không th  hin tinh th n tránh né, h a h n, vòng vo. ầ  ẹ

Bước 4: Cách ly xử lý thông tin.

</div>Trang 12<div class="page_container" data-page="12">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

10

Khng ho ng x y ra có th  th chẳng liên quan nhi u t i các th    trưng nơi khác c a doanh nghi p vì v y chúng ta nên ch  ậ ặn ngay trưc khi chúng lan r ng.  Hãy tm đng minh trong khng hong. Điu này không phi ai cũng lm đưc nhưng hãy cho n vo phương n x lý ca bn. Hãy tìm nhng cá nhân tổ chc có ti ng nói t ầm nh hưng liên quan ti lĩnh vc ri ro đ đ có nh ng phát ngôn  khách quan và gi uy tín c a cơng ty. Hãy s p x p khéo léo cho thông tin xu    t hin ra th trưng mt cách có li nht.

Bước 5: L i ích cợ ộng đồng

Khng hong x y ra là m t thi t h i, tuy nhiên cũng l cơ hi đ b n ch ng minh mnh “trong sch”, uy tn v ng đng v “trung thnh phụi c c vụ” khch hàng m c tiêu. Hãy l y l i ích c a cụ    ng đng (khách hàng) làm trung tâm trong qu trnh hnh đng gii quyt kh ng ho ng, b qua nh ng t n th t nh   ỏ  ổ  ỏ đ b o v   hình nh và gi v   tr đẹp ca thương hiu trong tâm trí khách hàng.

Bước 6: Rút ra bài h c sau khọ ủng hoảng.

Sau chương trnh x lý khng hong là mt bài học quý giá ca công ty. Hãy xem xét li thương hi u, t  ừ nhận din đn c m xúc c a khách hàng. Hình   nh mi nên đưc xem xét n u kh ng ho ng x y ra tr m tr ng     ầ ọ nh hưng tiêu cc đn thương hiu cũ. Hãy lập cho doanh nghip mt h thng phòng ng ri ro vi nhng ngưi làm truy n thông chuyên nghi p.

1.4. Cơ ch lan truy n tin gi   trong đi dch Covid-19

1.4.1. Cơ ch lan truyn tin gi 

Khi đi d ch Covid- 19 chưa diễn ra, b n thân tin gi   (Fake News) đã c tc đ lan truyn nhanh g p 6 l n các tin th t (Chris S.W., 2018).  ầ ậ

Hin nay, các nhà nghiên cu thưng ti p c n t khóa tin gi thông qua hai  ậ ừ  khái ni m chính:  tin dắt mũi (disinfomation) và thông tin sai l ch ệ (misinfomation). Theo đ, tin dắt mũi là nhng thông tin c ý sai lch vi mục đch v chc năng đnh lừa đi tưng ti p nh n thông tin (H ậ i Đăng, 2020). Vic đnh đot gi thật phụ thuc rt nhiu vào vic ngưi tiêu thụ thông tin c cơ s đ đặ t nghi vn v n i dung thông tin đưc truyn t i hay không. Các yu t này  đi hỏi th i gian và s tham gia x lý thông tin có chi u sâu mà khơng ph    i ngưi

</div>Trang 13<div class="page_container" data-page="13">

11

tip nhận thông tin no cũng sẵn sàng thc hin. Do vậy, vic công chúng ph i  dành nhi u th i gian vào vi c tranh lu n, phân tích b i c nh, tính xác th   ậ   c v đ đng tin ca thông tin mà họ nhận đưc là bt kh thi. Đ l chưa k đn vic, không ph i lúc nào, b c tranh v nhi u v    n đ phc tp cũng c th sẵn sng đưc đưa đn vi họ.

Thông tin sai lch là thơng tin mang tính sai do lỗi sai ph m, s  t c trách,  hoặc đnh kin vô thc ca ngưi đưa tin (Tin dt mũi cũng c tnh cht này, nhưng đim khác nhau quan trọng đ l tin dt mũi xut phát t ừ ch ý l a l c cừ ọ a đi tưng đưa tin). Tuy vậy, công chúng thông thưng li kh xc đnh đưc ch ý này (Hi Đăng, 2020). Hậu qu c a m  t mơi trưng có nhiu thông tin sai l ch ệ và tin dắt mũi là vic công chúng s ẽ dèm pha, đn th i nhổ ng hoi nghi v tin đn theo cách khơng mang tính xây dng.

Bn cht con ngưi khi sng trong m t xã h i có nhi u thông tin ph c tp l đi tm mt câu tr l i đơn gin da vo cc thông tin tương đi d ễ hiu. Câu tr li này khi n b não t  m hi lng đ có th tip t c dụ n năng lưng cho nh ng  vn đ quan trọng khc. Điu ny đã to ra ba cơ ch lan truyn mnh m ca tin ẽ gi là thiên ki n, c ng đng chia s ẻ v cơ ch nghe nhiu thnh đúng.

Th nht, thiên kiến: khi con ngưi tin vào mt điu g đ, th tr c sẽ  b thu ht đn nh ng s   kin và thông tin phù h p v i ni  m tin đ. Từ đ ta tr nên thiu khách quan và ch nhìn th y nh ng gì mu n thỉ    y. Cơ ch này r t quan tr ng  ọ cho s sinh t n, vì b não có th t ki    ti m năng ng đlư t p trung vào nh ng tín ậ  hiu quan tr ng, tuy nhiên, nó lọ i l nguy cơ cho nhng tin gi lan truyn. Hin nay, m ng xã h i và các thu t tốn cơng ngh  ậ  đã khin nh ng thiên ki n d  ễ xut hin. Chỉ c n mt vài lần tìm kim, like, chia sẻ hay comment là nh ng post và ầ  ni dung tương t sẽ  t kéo đn. Tuy nhiên, như đã ni  trên, nh ng thông tin,  tín hi u xu t hi n nhi   u đ chưa chc l i là nh ng tín hi  u đúng, m trong th gii o đ, mọi th có th diễn ra như  bn mun, chỉ có điu, đ khơng phi là th gii thật.

Th hai, cộng đồng chia sẻ: Chúng ta đu bi t, th i xa xưa, hnh thc trừng pht kh c nghi t nh t không ph i là cái ch t mà là s       ghẻ l nh và b c  ng đng bỏ

</div>Trang 14<div class="page_container" data-page="14">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

12

rơi. Trong xã hi hin đi, các cng đng chia sẻ ngày càng n r (Phương Mai, 2021). Ni m tin c a cá nhân có th khác v i c    ng đng nơi c nhân đ sng nhưng sẽ ln có mt hoặc nhi u c ng đng khc cùng quan đim (ph ổ bin là các c ng  đng đưc sinh ra trên mơi trưng Internet). Cm giác xung quanh tồn nhng ngưi nói ging như mnh, nghĩ ging như mnh, c kẻ thù ht như mnh sẽ là mt ngun năng lưng rt ln.

Th ba, cơ chế nghe nhiều thành đúng: B não chỉ chim 2% trọng lưng cơ th, nhưng ng i 20% năng lưng. Do đ, nguyên tn t c làm vic ca b não là càng ít phi nghĩ cng tt. Vì v y, ph n l n các hoậ ầ  t đng thưng ngày ca chúng ta đưc hi u qu hóa b ng thói quen. Cá nhân nào bi n cu c s ng c  ằ    a mình thành nhi u thói quen có l i (ví d  ụ như tập th d c, ti t ki m ti ụ   n, nghĩ kỹ trưc khi phát biu…) sẽ có nhi u kh   năng thnh cơng hơn. Da trên cơ ch đ, nhng gì khi n ta c m th y thân quen s   ẽ vo đầu nhanh hơn v  i lâu hơn. Đ cũng l chính là lý do m t thông tin dù sai, n u nh  c đi nhc l i tr   nên thân quen th cũng tr thành mt thông tin đúng.

1.4.2. Đi d ch l m  nh đ “mu mt ” cho kh ng ho ng thông tin  

Cơ ch lan truy n trên khi có thêm nh ng y  u t lây lan nhanh, nh hưng, tc đng khẩn cp ti toàn cầu ca đi dch Covid-19 đã lm cho vn đ khng hong thông tin do tin gi càng tr nên nghiêm tr ng. Chính vì th , ngay sau khi   ọ  tổ chc th  gii WHO tuyên b d ch b nh nCoV x y ra t i Trung Qu c và các các       trưng h p m c virus này ti các quc gia khác là tình tr ng y t  công c ng kh ẩn cp gây quan ng i qu c t (công b    ngy 31/1/2020) th WHO cũng lậ p t c m chin dch ch ng tin gi v nCov.   

S kin tin gi thu hút nhi u nghiên c u hi   n nay là hin tưng ch ng tiêm  vaccine toàn c u. Trong m t nghiên cầ  u đưc xu t b n trên t Harvard    Misinformation Review, nhóm nghiên c u t i trưng University of Pennsylvania (Mỹ) v trưng Simon Fraser (Canada) kho sát gần 2,500 ngưi Mỹ, đã đưa ra kt qu thông tin sai l ch v    nhng tác h i c a vaccine là khá ph   ổ bin, trong đ

18% ngưi kh o sát tin r ng vaccine có th gây ra ch ng t k , 15% tin r ằ    ỉ ằng vaccine cha đ c t , 20% tin r ng cha m có thằ ẹ  tuỳ ý l a ch n th ọ i đim tiêm

</div>Trang 15<div class="page_container" data-page="15">

13

chng vaccine mà không da trên hưng dẫn ca Trung tâm Ki m soát v Phòng   ngừa d ch b nh, và 19% tin r ng miễn dch do nhiễm bnh t  ằ t hơn miễn dch do tiêm ch ng vaccine. Các thơng tin này hồn tồn sai v  không c căn c khoa học (Hi Đăng, 2020). Mt nghiên cu khác ca các nhà kinh t Đi học Kingston (Anh) cho thy, hơn 60% s lưng tin gi v các v  n đ  s c kh e lan truy n trên ỏ  nn tng Internet đưc cho l đng tin cậy, và ni m tin vào nh ng câu chuy n này    tip tục tăng lên nu chúng đư ặp đi lặc l p li (Mỹ H nh, 2019). 

Lý gii điu này là do hầu ht công chúng thưng khơng có kin thc chuyên môn v y khoa, do đ, v i b n cht thiên ki n cá nhânế , n u nh ng thông   tin đưc đưa ra dưi m t hình th c trơng có v h  ẻ p lý, thì cơng chúng r t d dàng  ễ tin vo điu đ. Kt hp vi cơ chế nghe nhiều thành đúng thì mc đ nim tin ny ngy cng gia tăng theo s ần n đư l c lặp li, và c như th càng nhìn thy điu gì nhi u thì m ọi ngưi l i càng tin. 

Nhóm nghiên c u t i Trưng Nghiên c u Cao c p IMT, Đi học Sapienza, v Đi học Boston (Mỹ) cho thy, ngưi tiêu thụ và chia sẻ các thuyt âm mưu trên Facebook thưng lan truyn các thông tin sai v dch bnh Covid-19 vi ngưi có cùng s thích và th   gii quan mang tnh đng điu v i các thuy t âm mưu, v pht l toàn b các thông tin trái chi u khác (H i Đăng, 2020). Điu này c ng c   thêm cho quan đim “công chúng đu bit và s đông thừa nhận các tin t c trên m ng xã h  i không đng tin, nhưng ngư  xu hưc l i, ng l y tin trên  mng xã h i và b  nh hưng sâu s c b i m ng xã h i v n di    ẫ ễn ra” (Mỹ  H nh, 2019).

Nghiên c u g ần đây v Covid-19, n n nhân tin c a tin gi t p trung cao    ậ  nhm đọc tin trên mng xã hi (Aengus B., 2020). Nu bn có thói quen m Facebook v đọc tin mỗi ngày, b n s  ẽ thuc v 66% dân s có kh    năng b tin gi qua mặt. K c khi các trang tin có uy tín xu t hi  n trên Facebook, chúng cũng b nut ch ng b i t n s   ầ  v cưng đ tin gi chia s b i b ẻ  n bè, gia đnh v cc trang không ki m ch ng. Theo cơ ch ca thiên ki n nghe nhi u thnh đúng, bn s ẽ tr thành n n nhân c a tin gi . Gi   i php đơn gin nht đ ngăn chặn cơ ch trên và có th lm ngay đưc l “c nhân ngưng đọc tin trên Facebook” (Phương Mai,

</div>Trang 16<div class="page_container" data-page="16">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

14

2021). Tuy nhiên trong b i c nh hi n nay, v i xu     hưng tăng trưng m nh m ẽ ca mng xã h i này thì v n đ ny dưng như là khó th c hi n.  

</div>Trang 17<div class="page_container" data-page="17">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

15

CHƯƠNG II: THC TR NG KH NG HO NG THÔNG TIN TRONG   

BI CNH ĐI D CH COVID- 19 2.1. Khng ho ng thông tin trong b i c  nh đi dch Covid- 19

K từ khi ca nhiễm đầu tiên đưc ghi nh n vào cuậ i năm 2019, đ chi d Covid-19 đã nhanh chng tc đng ti cc lĩnh vc ca đi s ng. N n kinh t toàn    cầu rơi vo suy thoi vi tỷ l tht nghip v nghèo đi chưa từng có trong lch s. Theo mt đnh gi m i c a Tổ chc Lao đng Quc t (ILO), cuc khng hong th trưng lao đng do đ i d ch Covid-19 t o ra còn lâu n a m i k t thúc,     v tăng trưng vic làm sẽ không đ đ bù đp cho nhng thit hi ít nht l đn năm 2023. Tuy nhiên, song song vi diễn bi n c a d ch, m   t “cơn hỗn lo n thông  tin” liên quan đn Covid-19 cũng diễn ra trên mng xã hi. Ban đầu, trên Facebook, Twitter xu t hi n hàng lo t thông tin cho r ng ch ng m i virus corona  ằ   đưc “ch to” ti m t phịng thí nghi m bí m  ật  Vũ Hn, ri đn thông tin nhng loi thuc “thần kỳ”, từ các loi gel, thu c ung hay b t có th đnh bay virus   SARS-CoV-2. Ri đn nhng thông tin như Đi Loan (Trung Quc) cùng nhiu nưc khc đang che đậy s  lưng ca t vong, d ch b  nh đã vưt ra kh i t m kiỏ ầ m sốt. Ti p t ục là thơng tin t ỷ phú Bill Gates, ngưi sáng l p Microsoft là ch ậ  mưu đng sau d ch b nh, thông tin ngưi dân Italia đổ ra đưng, phn đi ngưi Trung Quc v đã mang dch bnh đn đt nưc họ… Thông tin tr nên h n lo n và mỗ  t cơn khng hong đã diễn ra vi cp đ ngy cng tăng.

Tin gi đã gây ra hậu qu thật n ng n . Sau khi có thơng tin trên m ng ặ   khẳng đnh ung rưu l phương php giúp phng ngừa Covid-19, hơn 300 ngưi Iran đã t vong v hơn 1.000 ngưi phi nhập vin do ng đc rưu. Ở Ấn Đ, hàng trăm “bi thuc” thiu cơ s khoa h c, th m chí có h i cho s c khọ ậ   ỏe đã đưc đưa lên mng, từ dùng cây đinh hương ti ung nưc tiu và phân bò. Tháng 2/2020, khong 200 tn đ Hindu giáo  Ấn Đ đã tổ chc s  kin ung nưc tiu bò  th đơ New Delhi v tin rằng nó có th cha đưc Covid-192.

2 class="text_page_counter">Trang 18<div class="page_container" data-page="18">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

16

Báo cáo t Hootsuite cho thừ y tnh đn tháng 1/2021, s  lưng ngưi dùng đin tho i thơng minh tồn c u là 5,22 t  ầ ỉ ngưi, s  ngưi s d ng Internet là 4,66  ụ tỉ ngưi và s ngưi dùng m ng xã h i là 4,2 t  ỉ ngưi.4 Internet và các trang mng xã hi đã v đang tr thnh nơi dễ dàng chia s và lan truy n nhẻ  ng thông tin sai l ch v i t  c đ nhanh chng. “Đ i d ch Covid-19 là thi đim “vng” đ nhng thông tin sai l ch, video, hình nh gi m   o đ kch đng b o l c và chia r  ẽ cng đng, có th lm tăng nguy cơ xung đt, bo lc, vi phm nhân quyn trên din r ng. Không ch khi n công chúng nhầm lẫn, bi r i trong nh n thc, đi  ỉ   ậ dch thông tin là nguyên nhân tr c ti p d  ẫn đn nh ng hành vi sai l m, có kh  ầ  năng gây hi cho sc khỏe”.5 Tổng Gim đc Tổ chc Y t th gii (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus đã gọi đây l mt “đi dch tin gi” (infodemic) v đưa ra cnh bo: “Tin gi lan truyn nhanh và dễ dng hơn c virus, nhưng mc đ nguy hi m thì khơng h   thua kém”3.

Ở Vit Nam, d ch b nh Covid-  19 cũng đã tr thnh “mnh đt màu m” đ tin gi bùng phát. M t s tin gi g    ần đây l tin gi đ ừn t tài kho n Tr n Khoa  ầ đưc cho l bc sĩ phụ s n chia s  ẻ vic rút ng th c a m   ẹ đ nhưng cho s n ph ụ; hình nh xác ch t do Covid-19 t i thành ph H      Ch Minh nhưng thc cht là ti Mianma; tin gi v m  t ngưi t thiêu   thành ph H   Ch Minh đ phn đi bin pháp phòng, ch ng Covid- 19 … Nguy him nh t là l i d ng tình hình d ch b nh   ụ   Covid-19, các th l c thù đch, phn đng đã pht tn nhiu thông tin sai s thật, xuyên t c tình hình d ch b nh và công tác ch   ỉ đo, điu hành c a Chính ph , B    Y t và các b , ngnh, đa phương trong nỗ l c phòng, ch ng d ch b nh, gây hoang     mang, lo s trong qu n chúng nhân dân, gây b ầ t ổn, chia r trong n i b , ẽ   tim ẩn nhiu nguy cơ lm m ổn đt nh chính tr và trật t, an tồn xã hi. Ví dụ, cc đi tưng phn đng, chng đi đã xuyên tc thông tin “bnh nhân th 17  – Nguyễn Hng Nhung ch ỉl “con dê t thần” đ giúp Chính ph  Vit Nam nh n ti n tài tr ậ   từ nưc ngồi, h p th c hóa cho vi c bùng phát b nh d ch không ph     i do ngưi Trung Qu c nh p c nh vào Vi ậ  t Nam gây ra”. Phầ n l n các n i dung tin gi liên  

3 -interpol-cstc/Chien-dich-chong-tin-gia-COVID- -tren-toan-cau-i572552/so19

</div>Trang 19<div class="page_container" data-page="19">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

17

quan đn dch Covid-19  Vit Nam t p trung vào các vậ n đ: 1) Tung tin xuyên tác sai s thật v tình hình d ch Covid-19, v cơng d ng c a thu c, v   ụ   ật tư y t phòng, ch ng d ch b nh; 2) Kêu g i t    ọ  điu tr, chẩn đon ti nhà, không theo ch ỉ dẫn ca B Y t ; 3) Xuyên t c chính sách phân b vaccine c a B Y t , b   ổ    a đặt thông tin v cơng d ng hi u qu vaccine phịng,  ụ   chng Covid-19; 4) Bơi nh chính ọ quyn các cp, cc cơ quan chc năng trong phng, chng d ch Covid-19; 5)  Chng đi, xúc phm danh d, nhân phẩm nhân viên y t, ngưi tham gia phòng chng d ch Covid-19; Kêu g i s k ọ  ỳ th, đnh ki n, xúc ph m danh d    ngưi mc bnh, ngưi c nguy cơ lây nhiễm Covid-19; 6) Kch đng công nhân đnh công tập th t i các công ty, khu cơng nghi p có y   u t nưc ngồi, các cơng ty khơng đp ng đưc yêu c u "ba t i ch "; 7) Kêu g i tích tích tr ầ  ỗ ọ  lương thc, th c ph m,  ẩ vật tư y t, gây hoang mang trong các cng đng dân cư…4

2.1.1. Thc tr ng tin gi v Covid-    19

Ti Vi t Nam, trong th i gian dch Covid diễn bin phc tp, có r t nhi u tin gi đã đưc chia s , lan truyẻ n như: Chnh ph phun thu c lên tr i đ dit virus; Ăn trng gà luc đ phòng virus; Ung trà thanh nhit Dr. Thanh hỗ tr điu tr Covid-19; và r t nhi u các thơng báo có ca t vong do Covid-19 khơng có     căn c v.v. Theo thng kê, trong thi gian chng dch đ 1, cc cơ quan cht c năng đã x pht 21 vụ, nh c nh 26 v  ụ i vđ i cc đi tưng tung tin gi m o.

Tính t ừ năm 2020 đn nay, theo th ng kê c a C  ục An ninh mng và Phòng chng t i ph m công ngh cao (A05, B    Công an), cơ quan ny đã ph i h p vi Công an cc đa phương đ triu tập đu tranh “hơn 1.800 đối tượng, khởi tố xử lý hình sự 21 đối tượng, xử phạt vi phạm hành chính 466 đối tượng, n p ngân ộ sách Nhà nước ước hơn 5 tỷ đồng”.

Tnh riêng trong đt dch Covid-19 lần th tư đã c 82 đi tưng b x lý hnh chnh v 1 đi tưng b x lý hình s. Nhiu đa phương như H Ni, Thái Bình, Qung Ninh, Đ Nẵng, Bnh Dương... đã tăng cưng đu tranh, phát hin và x  l cc đi tưng có hành vi phát tán tin gi . 

4 xa- -hoi/-/asset_publisher/content/kiem-soat- tin-gia-trong-phong-chong-dich-covid-19?p_p_auth=LJ5KnSQ0

</div>Trang 20<div class="page_container" data-page="20">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

18

Có th thy, tin gi có th  xut hin    thi đi b t c m nào ca đ i d ch, nhưng sẽ c cơ hi phát tán mnh hơn vào nh ng th i đim: thơng tin chính thng khơng k p xu t hi  n đ ậ  i đ d p t t l n; thi u thông tin chính th c v   nhng thc mc ph ổ bin ca ngưi dân liên quan đn đ ch… Đây đi d u là nh ng n i dung   liên quan đn các thách thc thông tin trong khng hong m Christine Hagar đã đ ậ c p.

2.1.2. Thông tin v s   ngư ửi t vong v Covid-19 t i Th nh ph   H Ch Minh Đt bùng phát d ch t i thành ph H Chí Minh (TP.HCM) v a qua là ví d     ừ ụ đin hình cho vi c thi u các thơng tin chính th c v m i quan tâm c     a ngưi dân liên quan đn đ ch. Trong đ, đặi d c bit là vic cập nhật s ngưi t vong mỗi ngày vì Covid-19 ti TP.HCM, nơi bùng pht dch nghiêm tr ng nh t cọ   nưc, mt cch thưng xuyên và chính th c trên các kênh báo chí chính th ng. Các b  n tin th i s c  a Đi Truyn hình Vit Nam, đặc bit là B n tin Th i s 19 gi , khi     thông tin v tình hình d ch b nh trong ngày t i TP.HCM ch c p nh    ỉ ậ ật v s ca m c mi và so sánh v i s  ca kh i bỏ nh, còn con s t vong (m  i quan tâm hng đầu) đưc nhc đn r t ít  ỏi.

Như vậy, nu mun bit đầy đ, kp thi v s ca t vong th ngưi dân sẽ phi lên mng đ tìm kim thơng tin. Nhưng ngay c như vậy thì các k thu t SEO ỹ ậ (ti ưu ho cơng cụ tìm kim) cũng dưng như đưc các lc lưng nưc ngoài tận dụng tt hơn trong thi đim d ch di n bi n ph c t p t i TP.HCM.  ễ    

Chỉ c n th c hi n mầ   t thao tc đơn gin là gõ c m t sau trên thanh tìm ụ ừ kim thơng tin ca Google: “số người ch t vì Covid ế ở TP.HCM”, hin “tt c” kt qu, thì k t qu  hng đầu l cc trang bo đi  nưc ngoài là RFI và BBC vi n t cc bi đăng trong thng 8 v thng 9 (thi đim dch diễn bin xu nht ti TP.HCM) v i các bài có t a đ: “Sài Gịn: Vì sao đại đa số ca tử vong là ở giai đoạn đầu…” (RFI), “TP.HCM: M i gi 10 ca t vong do Covid-19?ỗ ờ ử ” (BBC). Dù tưng la đã chặn vic truy c p các trang tin tậ c ny, nhưng chỉ ần đọ c c tít bài như vậy có lẽ đã l đ vi nhng ngưi mun bit thông tin.

Sau ny vo đầu tháng 10, khi Cổng thông tin đin t B Y t cập nhật thông tin v s ca m c và t vong vì Covid-19 t i TP.HCM thì thơng tin này m i      

</div>Trang 21<div class="page_container" data-page="21">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

19

 hng đầu tìm kim. Nhưng trang thơng tin ca Trung tâm Ki m soát B nh t  ật TP.HCM là hcdc.vn li  hàng sau c a k t qu tìm ki   m. Tương t là các trang bo đin t  Vit Nam, v i thông tin v s ca t     vong thưng không đưa lên tt bi, m thưng đưc đ cập trong ni dung bài. Thơng tin thậm chí còn mâu thuẫn nhau gia chnh cc cơ quan bo ch chnh thng.

Ngy 28/8/2021, Bo Đin t Đi ting nói Vit Nam đăng bi “Số ca t ử vong vì Covid-19 tại TP.HCM chưa có dấu hiệu giảm” da trên thông tin t ừ cuc họp báo t i TP.HCM v i S Y t    TP.HCM. Theo đ, Ph Gim đc S y t   TP.HCM ông Nguy n Hễ u Hưng cho bit s ca t vong vì Covid-19    Thành ph hin nay dao đng t 250-ừ 300 ca/ngy v chưa c du hi u gi m. Báo còn d n l  ẫ i ông Hưng cho rằ g đây l mn t trong nhng day dt ca ngành y t lm sao đ gim s t vong.  

Trong khi đ, ngy 29/8/2021, Bo Tuổi trẻ TP.HCM đăng trên ti khon Youtube c a mình v   “Số ca t ử vong liên quan đến Covid-19 ở TP.HCM có chiều hướng giảm”, dẫn ngun từ phỏng vn ông Lương Ngọc Khuê, Cục trưng Cục Qun lý Khám ch a b nh, B Y t vào ngày 28/8/2021, trùng     ngy mà S Y t   TP.HCM họp bo thơng tin ngưc l i hồn tồn là s ca t von   g chưa c du hiu gim.

Cũng trong đt d ch t i TP.HCM, bên c nh s     liu thi u công khai v   ngưi t vong do Covid-19, ti TP.HCM cũng xut hi n nhi u tin sai s   thật như: Th sinh thi t t nghi p Trung h c Ph thông Qu c gia b t vong do Covid-19; La li  ọ ổ    t xác ch t do Covid-19 t i TP.HCM; Bc sĩ rút ng th ca mẹ đ nhưng cho sn phụ song sinh; Qu n 12 thông báo tiêm v cxin Trung Qu c khi n dân b v hậ    ỏ  t v.v.

Có th nói, vi c thơng tin ch m, thi u công khai, th ng th n vào nh ng thi  ậ  ẳ   t hi do Covid-19 gây ra t i TP.HCM t o cơ hi cho nhi u tin gi lan truy n, nh   t là trong tình th  ngưi dân b h n ch    đi li, có tâm lý s hãi, hoang mang, và vi c kim chng thông tin là không d dàng. ễ

2.1.3. Thông tin v Xuyên tâm liên v c c thu   c điu tr Covid-19 kh c 

</div>Trang 22<div class="page_container" data-page="22">

20

Trong công văn s 1306/BYT-YDCT v vic tăng cưng phòng, chng bnh viêm đưng hô hp cp do SARS-CoV-2 bằng thuc v cc phương php y học cổ truyn ngày 17/3/2020 c a B  Y t , vi c s d ng xuyên tâm liên trong h    ụ ỗ tr điu tr Covid- 19 đã đưc hưng d n s dẫ  ụng. Năm 2021, trong đt dch Covid-19 t i B c Giang, C c Qu  ụ n l Y Dưc C truy n (B Y tổ   ) đã đưa bi thuc Ngọc bnh phong tn, trong đ c tho dưc xuyên tâm liên đ điu tr cho  các b nh nhân Covid-19 t i B nh vi n dã chi n s 2. K t qu        điu tr các b nh   nhân ny l tương đ t. Điu ny đã lm di t y lên làn sóng tìm mua và s d ng  ụ xuyên tâm liên trong m t b  phận ngưi dân v i hy v ng thu c s giúp h trong  ọ  ẽ ọ vic phịng ch ng Covid- 19.

Trưc tình trng “chy” mặt hàng thu c xuyên tâm liên, B Y t    đã phi ra thông báo xuyên tâm liên không phi l “thần dưc” đ điu tr Covid- . Trong  19 các bài thu c h  ỗ tr điu tr Covid-19 do B đưa ra, cn rt nhiu dưc liu khác sẵn có  Vit Nam như thanh cao hoa vng, dip c, vng đng, núc nác, ngh, gừng... cũng như cc v thuc khác, các bài thuc khác, không chỉ riêng mt v thuc xuyên tâm liên.

Liên quan đn nhng loi thuc khác góp phần phịng chng Covid-19, ngày 24/7/2021, B Y t  ban hnh Công văn 5944/BYT-YDCT, trong đ lit kê danh sách 12 lo i thu c, th c ph m ch   ẩ c năng c tc dụng hỗ tr điu tr Covid- 19. Ngay sau khi văn b đưn c phát hành, nhiu dưc sĩ đã lên ting phn ng cho r ng hiằ n chưa c cc nghiên cu cụ th nào v vic s d ng các lo i thu ụ  c cổ truy n này trong h  ỗ tr điu tr Covid- 19. Khi văn bn ban hành kèm danh sách 12 lo i thu c, th c ph m ch   ẩ c năng như trên, nhiu ngưi dân đã đi tm mua v phn ánh, giá m t s loi thu c trên th   trưng đã tăng gp nhiu lần.

Trưc ph n ng đ, ngy 26/7/2021, B Y t ban hnh công văn s 5967 thu hi Công văn s 5944/BYT-YDCT ngày 24/7/2021 v i lý do thu h i là do có   mt s n i dung chưa phù hp.

Có th thy, thơng tin v nhng s n ph m hàng hố có liên quan tr c ti ẩ  p đn vic phòng, chng, điu tr Covid-19 sẽ luôn luôn đưc ngưi dân quan tâm. Trưc đây,  đt dch th nht, vic khẩu trang, nưc sát khuẩn tăng gi, “chy”

</div>Trang 23<div class="page_container" data-page="23">

Qun tr kh ng ho ng thông tin trong bi c nh đ ch Covid-19 v vai tr c a bo ch i d 

21

hng… cũng l hin tưng rt phổ bin. Vì vậy, các thơng tin v thuc điu tr, vc-xin… chc chn sẽ nh hưng ti tâm l ngưi dân và to ra làn sóng tìm mua, tích tr khơng c n thi ầ t. Đây l điu mà nh ng nhà ho ch đnh chính sách, các c p qu n lý c n   ầ nhận thc đưc trong công tc điu hnh, đặc bi t trong nh ng bi c nh có tính ch t kh  ng hong.

2.1.4. Giy đi đưng ca UBND H N i  

Thông tin v vic c p gi y đi đưng c a UBND Thành ph Hà N i trong    tháng 8 và tháng 9/2021 là mt trưng hp đin hình vì nó thu hút s quan tâm,  chia s r t mẻ  nh c a công chúng  .

Từ ngày 24/7, Hà Ni áp d ng Ch 16, giãn cách xã hụ ỉ th i tồn thành ph đ phịng, ch ng d ch Covid-19. M t v   n đ đặt ra trong nh ng ngày giãn cách xã  hi là qu n lý, h n ch   ngưi dân ra đưng vì vậy giy đi đưng  Hà Ni xut hin đ đm b o cơng tác phịng ch ng d  ch. Trong thi gian đầu, v chưa c mẫu giy đi đưng chung nên m i qu n, mỗ ậ ỗi phưng t thi t k m u gi y c p cho    ẫ   ngưi dân dẫn đn vic mỗi nơi mt kiu. Sau đ, ngy 29/7/2021, UBND thành ph Hà Ni ban hnh văn bn s 2434/UBND-KT v   vic th ng nh t m  ẫu gi y t  s d ng cho mụ t s  đi tưng đ điu kin lưu thông trên đa bàn thành ph trong  thi gian giãn cách xã hi do UBND phưng cp, nhưng bên cnh đ vẫn yêu cầu ngưi có giy đi đưng xut trình kèm thèm theo rt nhi u loi giy t khc như  lch tr c, l ch làm vi  c, văn bn phân công nhi m v c ụ a cơ quan, đơn v6. Trong sut tháng 8/2021, v i nh ng đt giãn cách liên t c ụ đưc gia hn v cc quy đnh ngày càng si t ch t v ặ  vic cp và ki m soát gi y   đi đưng, thì nhi u câu chuy n v vic ngưi dân kh s x p hàng ổ    các UBND phưng đ xin c p gi y đi đưng cũng đưc các t báo l n đưa tin v lan truyn chóng m t trên các n n t ng mặ   ng xã h i. Sau nhi u l  ần đưa ra văn bn v quy đnh v c p gi  y đi đưng v i các th   tục ph c t p, c   ụ th là 4 lần thay đổi trong vòng 45 ngày k t khi thành ph  ừ  thc hin giãn cách xã h i8 khi n ngưi dân thành ph b c xúc và lên ti  ng phn đi nhiu lần, vào ngày 3/9/2021, UBND thành ph Hà N i tip t c ụ đưa ra chỉ th  s 20/CT-UBND v  vic c p gi y đi đưng m i có nh n di ậ n QR code9. Sau đ, vo ngày 5/9, công an thành ph H N  i đã ra thông bo hưng d n th t c c p giẫ  ụ  y

</div>Trang 24<div class="page_container" data-page="24">

22

đi đưng m i v i vi c phân chia    6 nhm đi tưng và các th t ục ph c t p nhưng li yêu c u áp d ng ngay ngày hôm sau (là ngày 6/9/2021 thầ ụ i đim thành ph  chia 3 phân vùng giãn cách).

Vi quy đnh mi nht này, doanh nghip v ngưi dân mun đưc cp giy đi đưng, buc phi qua "hai ca" l công an phưng v UBND phưng xét duyt v qui trình và th t c nhii  ụ u bưc ph c t p, kh khăn trong khi thi gian đ chu n b g p rút, khiẩ   n ngưi dân l n doanh nghiẫ p đu b c xúc lên ti ng ph  n đi. Vì vậy, ngày 7/9/2021, chỉ sau 1 ngày giy đi đưng mi bt đầu đưc áp dụng, UBND thành ph Hà N i   đã phi rút li văn bn mình vừa đưa ra, cho phép ngưi dân tip tục dùng mẫu giy đi đưng cũ. Khi tm kim vi từ kha “H Ni c p gi y đi đưng theo m u mẫ i” th c ti 101,000,000 k t qu  hin th trong vng 0,55 giây. Trong đ c rt nhiu t báo ln uy tn đu đưa tin bi v vic ny như Vnexpress.net, Tuoitre.vn, Vietnamnet.vn… Tm kim v i c ụm từ kha “H Ni giy đi đưng” trong mục tìm ki m c a các website c  a 3 t báo  Vnexpress.net, Tuoitre.vn, Vietnamnet.vn, k t qu  thng kê từ ngày 24/7/2021 đn ngày 14/10/2021 cho th y các n i dung tin bi đưc đưa tin ch u chia y thành 3 ch v i s  đ   lưng tin bài c ụ th như trong bng sau:

Bng 2.1: Thng kê tm kim t kho   “H ội giy đi đường” N quận, huy n, ban ngành liên  quan t i vi c c  p giy đi

</div>Trang 25<div class="page_container" data-page="25">

23

Tin khác (tình hình giao thơng trong thành ph , h l y phát   ụ sinh do vi c c p gi  y đi đưng ph c t p, giy đi đưng gi…)

Tìm ki m v i t   ừ kha “H Ni giy đi đưng” trên fanpage ca Vietnamnet có 42 bài, Tuoitre có 35 bài và Vnexpress c 26 bi đăng vi s  lưt tương tc rt ln. Ví dụ, bi đăng fanpage ca bo Vnexpress l 19.000 lưt like và 488 bình luận, Vietnamnet l 2500 lưt like và 398 bình luận, Tuoitre là 749 lưt like và 34 lưt chia sẻ. Sau khi kho sát mt s ni dung bình luận ca đc gi, có th thy ngưi dân có r t nhi u ph  n ng trái chiu nhưng s lưng bìn h

luận tiêu c c chi m nhi u nh   t. Đa phần đu b c xúc cho r ng ch  ằ ỉ đo thay đổi liên tục khin ngưi dân r i b i, th tục ph c t p làm khó dân và th hi n s     phn đi gay gt. Ví dụ: “Đ 4 loi th căng pht nh”, “Lên phưng xin giy và trình qua các ch t khác gì t ập trung đơng ngưi!”, “Chỉ là ch ng d ch thôi mà,   không l sẽ ẵn đ chng dân luôn ta”, “C mỗi v y mà c ậ  thay đổi như chong chng, không hiu năng l c trách nhi m ki  u g”, “Cp không k p mà v ẫn ôm”, “Ri như tơ v”… Tuy nhiên, bên cnh đ cũng c nhng bình luận tích cc ng h sit chặt vic kim sot đ hn ch ngưi dân ra đưng vi mong mu n 

dch nhanh chóng k t thúc. Ví d ụ: “Ủng h đ ọ m i ng i có ý thư c hơn”, “ng h làm ch t cho mặ ọi ngưi đ ra đưng nhiu”, “Chặt vào không li toang”… Đng thi, cũng c nhng bình luận trung lập, chỉ nêu thc mc cho nhng tình hu ng cụ  th. Ví dụ: “thnhng trưng hp lên cơ quan ly giy t mi thì sao nhỉ”, “ny m c vic đi ra ngân hng th c sao ko nhỉ”…

</div>

quản trị khủng hoảng thông tin trong bối cảnh đại dịch covid 19

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về