<span class="text_page_counter">Trang 1</span><div class="page_container" data-page="1">

Bộ GIÁO DỤC VÀ DÀO TẠO BỌYTẺ TRƯỜNG DẠI HỌCYHÀ NỘI

NGUYỀN TIẾN ĐẠT

<b>ĐẠC ĐIÉM LÂM SÀNG RÓI LOẠN GIÁC NGỦ VÀ CÁC YÉU TÓ LIÊN QUAN TRÊN NGƯỜI BỆNH TÂM THÀN PHÂN LIỆT TẠI VIỆN SÚC KHÓE TÂM THÀN QUÓC GIA, BỆNH </b>

<b>VIỆN BẠCH MAI</b>

KHÓA LUẬN TĨTNGHIỆPBÁC SỶ YKHOA KHỐ 2017 - 2023

Hà nội-2023

</div><span class="text_page_counter">Trang 2</span><div class="page_container" data-page="2">

TRƯỜNGDẠI HỌC Y HÀ NỘI

NGƯYẺNTIÉN DẠT

<b>ĐẠC ĐIÈM LẰM SÀNG RÓI LOẠN GIÁC NGỦ VÀ CÁC YÉU TÓ LIÊN QUAN TRÊN NGƯời BỆNH TÂM THÂN PHÂN LIỆT TẠI VIỆN SỨC KHOE TÂM THÀN QƯÓC GIA, BỆNH </b>

Ngườihướngdẫnkhoa học: PGSTS. NGUYÊN VÂNTUÂN

HàNội-2023

</div><span class="text_page_counter">Trang 3</span><div class="page_container" data-page="3">

<b>LỜI CÁM ƠN</b>

Tòi xin chân thành cam ơnDanguy,Ban Giám hiệu. PhòngQuán li và Dào tạo Dại học vã Bộ mônTâmthầnTrưởngDại học Y Hà Nội dà chophépvã tạo điềukiệncho tịi đượctiếnhãnhnghiêncứu.

Tơicủng xin chân thành bày to lời camơntớilànhđạo vã tập thènhãnviên ViệnSứckhoeTâmthânQuốcgia, Bệnhviện Bạch Mai dà giúp đờ tạomọiđiều kiện thuận lợi trong suốt quá trinh tiếnhãnhnghiêncửu.

Tịi xin cam ơncác anh chị bãc sì nộitrú Bộ môn Tàm thẩn, dà tận tinh giúp đờ VC mậttài nguyêncùngnhư nhừng lời khuyênhừu ích vàquý giá trong thời gian chuần bị và tiếnhành dè tàikhóaluậnnãy.

Tơi xincamơnngườibệnh và người nhà dà đong ý tham gia nghiên cứu vã cung cấp các thông tin quan trọng liênquanđèn nội dung nghiên cứu cùa khóa luận này, góp phandemlại quã trinhnghiêncứuthuận lợi nhai có thê.

Diềudặcbiệt nhất, tỏi xin dành lời camơn chân thành và sâu sactới PGS. TS. Nguyền Ván Tuân, một người Thầy dáng kinh và tàm huyết,dà trực liềp hướng dần. diu dat. chi bao. dộng viênvà giúpdỡ tòi trong toàn bộ quá trinh nghiên cứu và hoàn thành khóaluận tốt nghiệp.

Tơicùng xin chânthành cám ơn hội dồngkhoa học đà hướng dầnvà chi báo tận tinh cùngnhư có nhữnggópý sâu sắc vã xácđáng đê khóaluậnnàydược hỗnthiệnmột cách chắt lượng vã khoa học nhắt.

Cuối cùng, tôi xin cam ơngia dinh vã bạn bẽ dã cô vũ và là nguồn dộng viên vơ cùng to lởn đê tịi cóthê đê hồn thành tot khốluận tốt nghiệpnày.

Hà Nội. ngây01 tháng 06nảm2023 Ngườithựchiệnkhóa luận

NguyềnTíển Đụt

</div><span class="text_page_counter">Trang 4</span><div class="page_container" data-page="4">

Tơi lã: Nguyễn Tiến Đạt, sinh viên lớpY6C khoá2017-2023 trường Đại học Y I là Nội. chuyên ngành Bác sĩđa khoa.Tôi xin cam đoan:

I. Khóaluận nàylà do ban (hântơi trực tiếpthựchiện dưới sự hườngdẫn cùaPGS.TS.Nguyền VãnTuấn.

2. Cịng trinh này khơng trùng lặp với bất cứ cơngtrinh nàokhác dà dược cơngbốtạiViệtNam.

3. Các số liệuvàthịng tin trong nghiên cửulà hoàn toàn chinh xác. (rung thực và kháchquan, dã dưực xácnhậnvà chấp thuận cùa co so nghiên cứu.

Tơi xin hỗntồnchịu trách nhiệm trước Nhà trường vã Phápluật VC những camkết này.

Hà Nội. ngày01 tháng 06nảm2023 Người viết cam đoan

Nguyền Tien Đạt

</div><span class="text_page_counter">Trang 5</span><div class="page_container" data-page="5">

<b>TÓM TATKHÓA LUÂN</b>

Bệnhtâmthanphân liệt là mộtbệnh loạnthanthường gặp và là một gánh nặngbệnh tật hiện nay. Trong khi đô. rối loạn giấc nguờ người bệnh tâm thần phânliệt đóng vai trị vừalàcác triệu chửngcùabệnh vừa lã một bệnhkẽmtheo nhưng cácnghiên cứu 0 Việt Nam vè rói loạn giác ngũ trênnhómngườibệnhnảy chưa dượcquantâmdầyđú.Vivậy.nghiên cứu nàydượctiếnhãnh nhằm mô ta dặc diem làmsàngrồiloạn giấc ngũ và tim racác yếu tố liênquantrêu người bệnh tàmthầnphânliệt.Nghiên cứu vớithiết kế mô tá chúm cabệnh dà dượcthựchiện tạiViện sức khóetâmthầnQuốcgia từ tháng 3 năm2023đen tháng 4năm2023 với cừ mầu thu thậpdược là 24 người bệnh tâm thẩn phân liệt với các thê bệnh khác nhau. Công cụ thu thập sổ liệudược sứ dụng là bệnhánnghiên cứu vớicác mụchoi bệnh, khám bệnh, kếtquá cận lâmsàng tham khaotheomầubệnháncùa ViệnsứckhoeTâmthầnQuốcgia.vãbộ câu hoiPSQInhằmdánhgiãchấtlượng giấc ngu cua ngườibệnh. Kei qua từ nghiên cứu chothảy 95.8% các người bệnh có rối loạngiấc ngu với van dề thường gập nhất là mắt ngũ (83.3%), hiệu suất giấc ngu rất kém (37.5%). thời gian ngutrung binh mộtdèm thấp(5.0 ± 2.2). giam tập trung chú ývào ban ngày (79.2%). Các yểu tổ liênquan đen chấtlượng giấcngủkem ờ người bệnhtâmthân phânliệt bao gồm: việc chưa kéthơn. thói quen hủt thuốc lãvà thời gian mactâm thần phân liệt. Các kết quánày đa sổlã phù họpvớikếtquatừ cácnghiên cứu trẽn thế giới về rốiloạn giấc ngu trên người bệnhtâmthầnphân liệt.

</div><span class="text_page_counter">Trang 6</span><div class="page_container" data-page="6">

Tâmthầnphảnliệt Rỗi loạngiấcngu Chat lượng giấcngu Yểu tố liênquan

</div><span class="text_page_counter">Trang 7</span><div class="page_container" data-page="7">

American Psychiatric Association HiệphộiTâmthầnHoa Kỳ

Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. FifthEdition Sơtay chân đốn và thong kc VC các roi loạntâmthan Ian thử 5 Dại hục. Sau dại hục

International Classification of Diseases 10th Revision Phảnloạibệnhquốctếlầnthử 10

Non-rapid EyeMovement

Không cô chuyên dộngnhãn cầu nhanh Pittsburgh Sleep Quality Index

Chi báo chat lượnggiấc ngu Pittsburgh RapidEyeMovement

Chuyên động nhàncầunhanh Ròiloạn giác ngu

</div><span class="text_page_counter">Trang 8</span><div class="page_container" data-page="8">

ĐẶTVÀN ĐÈ... I

CHƯƠNG 1:TÓNG QUAN TÀI LIỆU...3

I. I. Bệnh tâmthanphán liệt... 3

I. I. I.Kháiniộm vàđặc diêm cư che bệnh sinh cua bệnhtâmthầnphânIiệl3 1. 1.2. Dặc diem lâmsàngvà chân đoán bệnhtâmthầnphân liệt... 4

1.2. Rối loạngiấcngủ vã sinh li giấc ngủ...6

1.2.1. Khái niệm và phânloại rối loạn giấc ngu...6

1.2.2.Sinhli giấc ngú...7

1.2.3. Các phương phápdolường giấc ngu...10

1.3. Roi loạngiắcnguơngười bệnhtâmthầnphàn liệt...12

1.3.1. Cơ chế rối loạn giấc ngu trên cácbệnhtâmthần phânliệt...12

1.3.2. Dặc diem lãmsàng rổi loạngiấc ngủ ơ người bệnhtâmthầnphân liệt

...7... ... ... ...7...

13

1.3.3.Ycu tố liênquanrồi loạn giấc ngu tròn người bệnh tâmthầnphân liệt

... ...7...7... ...15

1.4. Cácnghiêncứuliên quan...19

1.4.1. Cácnghiên cứu nướcngoài...19 1.4.2. Cácnghiên cứu trong nước...21 CHƯƠNG 2: DÕI TƯỢNG VÀ PHƯƠNGPHÁP NGHIÊN cửu...22

2.1. Thòi gianđịa diêm...22

2.2.Dổi tượngnghiêncứu...22

2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn... 22

2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ...22

2.3. Phươngphápnghiên cứu...22

2.3.1. Thict kề nghiêncửu...22

2.3.2. Cỡ mẫuvàchọn mầu... 23

2.3.3. Biển sổ và chi số nghiên cứu...23

2.3.4. Phương pháp thu thập sổ liệu...25

</div><span class="text_page_counter">Trang 9</span><div class="page_container" data-page="9">

2.3.5.Phân tich vã xứ li sổ liệu...26

2.3.6.Sai so nghiên cứu...26

2.2.7. Dạo đứcnghiên cứu...27

2.2.8. Sodồ quá trinh nghiênciru...27

CHƯƠNG 3: KÉTQUA NGHIÊN cửu...29

3.1. Dặc diêm chungcùa dối tượng tham gia nghiên cứu...29

3.2. Dạc diêm lâm sảngrối loạngiấcngũtrên người bệnh làm thần phân liệt

....7...7....7...7...

32

3.2.1. Rối loạngiẩc ngủ theo thang PSỌ1...32

3.2.2. Rối loạn giắc ngủ vã thời diem khới pháttâmthầnphân liệt...32

3.2.3. Tần suấtxuất hiệnrốiloạn giấc ngủ...33

3.2.4. Tinh chấtroi loạn giấc ngũ...34

3.2.5. Thờigian roi loạn giấc ngu trước khi vào viện...34

3.2.6. Thòi giangiấc ngu mộtdèm và hiệusuấtgiấc ngu...35

3.2.7. Cácloạirốiloạngiấcngú...36

3.2.8. Cáckiểumấtngứ...36

3.2.9.Một sổ rốiloạn trong lúcngu...37

3.2.10. Mộtsổ rối loạnsau khi thứcdậy...38

3.3.Cảcyểu to liênquanvớirỗiloạn giấc ngu... 40

3.3.1..Moi liênquangiừarối loạn giấc ngu vàcác đặc diêm nhànkhâu học

4.1. Dặc diem chung cua nhõm đối tượng tham gia nghiên cứuIIIII Illi IIIIIIIIIIII 46 4.1.1. Đặc diem nhânkhẩu xà hộihọc...46

4.1.2. Dặc diêm bệnhtâmthằnphânliệt...46

4.1.3. Dặc điếm hành vi sức khoe...47

4.2. Dộc diêm lâmsàngrồi loạngiấc ngu ờ người bệnhtâmthần phânliệt... 47

</div><span class="text_page_counter">Trang 10</span><div class="page_container" data-page="10">

4.2.2. Các vấn đe rồi loạn giẩc ngu 0 người bệnhtâmthần phânliệt...49

4.2.3. Cácvắn đề sau khithứcgiẳcờngườibệnhtâmthầnphân liệt...50

4.3. Liênquanvớidặc diêm lâmsàngrối loạngiấcngủờngườibệnhtâmthần phân liệt...51

4.3.1. Các dặc điểm nhãnkhâu xà hội hục...51 4.3.2. Đặc diêm bệnhtâmthânphảnliệt...52

4.3.3. Đặc diem hãnh vi sức khóe...55

KÉT LUẬN...56

TÀI LIỆUTHAM KHAO...57

PHỤ LỤC 1: BỆNH ÁN NGHIÊN cửu...64

Pl IỤ LỤC 2: BỘ CẢU 1101 PI IONG VÀN...74 DANH SÁCH NGƯỜI BỆNH THAM GIA NGHIÊN CỬU...S3

</div><span class="text_page_counter">Trang 11</span><div class="page_container" data-page="11">

<b>DANH MỤC BÁNG</b>

Báng 2.1. Các bước ihựchiệnnghiên cửu...27

Bang 3.1. Đậc diêm nhânkhâuxãhộihọc cua người bệnh trong nghiêncứu... 29

Bang 3.2. Dặc diêm hành vi sức khoe cua người bệnh trong nghiên cứu...30

Bang 3.3. Dậc diêm bệnh ĨTPL cua ngườibệnh trong nghiêncứu...31

Bang 3.4. Dặc diêm rối loạngiấc ngu theo thang diêm PSQ1...32

Bang 3.5. Thòi diem xuắthiệnrối loạngiắc ngu so với tâmthầnphânliệt...32

Bang 3.6. Tầnsuấtxuắthiệnrỗi loạngiấc ngu...33

Bang 3.7.Thờigian rỗi loạngiấc ngũ trước khi vào viện... 34

Bang 3.8. Thờigiangiấcngumột đêm... 35

Bang 3.9. Các kiểumấtngu...36

Bang 3.10.Cácbiểuhiện trong ngày...38

Bang 3.11.Anh hường cơngviệc...39

Bang 3.12. Ánhhươngtớihoạtdộnghàng ngày...39

Bang 3.13. Liênquangiừa diem PSỌIvàgiớitính...40

Bang 3.14. Liênquangiừa diem PSQ1 vànghềnghiệp...40

Bang 3.15. Liênquangiừa diem PSỌIvà noi ờ...40

Bang 3.16. Liênquangiừa diem PSỌIvà tinh trạng hôn nhản...41

Bang 3.17. Liênquangiừa diem PSỌI vả mức sống...41

Bang 3.18. Liênquangiữa diem PSQ1 vã thuốc anthan kinhdang sử dụng....41

Bang 3.19. Liênquangiừa diêm PSQIvã thời gian bị bệnhTTPL...42

Bang3.20. Lienquangiừathờigian ngu và thời gian bị bệnh TTPL...42

Bang3.21. Liênquangiừa giam tập trung chú ỷ vã thời gian mác TTPL...43

Bang 3.22.Liênquangiữa diem PSQI vàviệcluân thuđonthuốc...43

Bang 3.23. Liênquangiửa diem PSQ1 vãviệcxuầthiệnhoang tường...43

Bang 3.24. Liênquangiừa diem PSQIvà việc xuấthiệnaogiác...44

Bang 3.25. Liênquangiữa diem PSQ1 vãviệc hút thuốc lá...44

Bang 3.26. Liênquangiữahiệusuất giấc ngũ và hút thuốc lá...44

</div><span class="text_page_counter">Trang 12</span><div class="page_container" data-page="12">

Biểu dồ I. I. Các chu ki NREM và REM...9

Biêuđồ 3.1.Phânbốthởigian cỏ rối loạngiấc ngu so với thời diêm xuấthiệnlãm thanphânliệt...33

Biêudo 3.2. Tinh chatxuấthiệnròiloạn giấc ngu...34

Biểu dỗ3.3.Hiệusuẩt giấc ngu cùa người bệnh... 35

Biểudo3.4. Các loạiroiloạn giác ngu ờ người bệnh...36

Biêuđồ 3.5. Hoàng sợ khi ngủ... 37

Bicu đồ 3.6. Ác mộngkhingũ...38

</div><span class="text_page_counter">Trang 13</span><div class="page_container" data-page="13">

<b>ĐẠTVÁN DẺ</b>

Tâmthẩnphân liệt lã một bệnh loạn thần có XII hướngdienbiếnmạn tinh với đặc trưng lã linh trạngngườibệnhláchbiệtkhóithe giới thựclại và thư minh vào thegiới bên trong vớicácý nghĩ vãhành vi kidị khó hiêu '. Bệnhtâmthan phân hệtvầnđang là một bệnhphốbiếntrênthếgiớivàViệtNam.Trênthể giói, sổ lượngngười bệnh tâm thầnphânliệtnăm2015 (233.S3O.OOO người)tâng 19.5% so với năm2005 '. 0Việt Nam. li lệtámthanphàn liệt(ĩ rơi vào khoang0.47 0.5% dân số chung với ướctinh khoang 50.000 người bệnh ’.Các kếtquakhác còn cho thấycác người bệnh tâmthần phân liệt sè gặpphai các vấn dề như suy giám nhậnthức, suy giám khanâng laodộng cũng nhưtựchămsócbánthân 4 s. Như vậy. bệnhtâmthầnphànliệtvừa lã mộtbệnh pho biến, dồng thời là một gánh nặngbệnhtật đối vời thế giới nói chungvãViệtNamnóiriêng.

Rịiloạn giắc ngu là các rối loạnliênquan den thời lượng, so lượngvà chắt lượngcua giấc ngu và dangngày càng dượcquantâm ớ ViệtNamvàtrênthegiới 6 ■'.Trên nhóm người bệnh tâm thằn phán liệt, rối loạn giấc ngu làmột vắn de thườnggặp và có nhiêu biêu hiện khác nhau 9 ‘\ Ti lộ gặprối loạn giấc ngú ứ người bệnhtâmthầnphân liệt có thelênđenhơn80%. thậm chi có the là 100% UJ$. Các rói loạn này rắt đa dạng bao gồm mấtngứ.rốiloạn nhịp thứcngũ. hoàng sự khingu.ác mộng cùngnhưcác rói loạn dường thơ khingul0. Các rốiloạnnãy vừabiêuhiệnnhư là một biênchứngvãhộ qua cua bệnh lủm thanphân liệtvừa có the dược chẩn đoánnhưmộtrỗi loạnlâmthần di kèm ‘°.

Các nghiên cứu cùngcho thấy yếu tổ liên quan đến rối loạn giấc nguớ người bệnhtâmthần phânliệt rất da dạngvà phong phú 10 Một nghiên cứu cho thaycác yểu 10 nhânkhâuxàhội học như lười cao cùngliênquan đen mứcđộmai ngu nặngơ những người bệnh tâm thần phân liệt l6. Bên cạnhdó. việcdiều trị bệnh lãm thần phân liệt củng có ánh hươngđen tinh trạng rối loạn giấc nguờ nhơmngườibệnh nãy “. Cụthê.nhóm người bệnh bo thuốc sècóchat lượng giác ngukémhơnvàgặpphai nhiêu triệuchứng dương lính cua tâmthầnphàn liệt him SO với nhómduyirì và ln thu dơn thuốc. Điềunàychơthấyviệc ln (huđơn thuoc đóngvai trơquan trọng trong việccai thiện giấc ngu ơ người bệnhlâmthần phânliệt ”,

Nhưvậy.các nghiên cứu veroi loạn giấc ngủvàtàmthanphân liệt ớ Việt Nam vàtrẽn thề giới cho thấybệnh lâmthầnphânliệt lã phô biếndồngthời gảy

</div><span class="text_page_counter">Trang 14</span><div class="page_container" data-page="14">

ra nhiều hậuqua làm anh hườngđen cuộc sổng cua người bệnh trong khi dó rối loạngiẩcngũ là vẩn đề thườnggặp và có the làmtram trọng thêm tinh trạng bệnh ờ nhóm đối lượngnày.Songcác rồi loạngiấcngutrên người bệnhtâmthần phân liệt chưa dượcquantâm nhiều trong cácnghiên cứu ơ Việt Nam. Vi vậy.nghiên cứu "Đạc diêm lâmsàng rối loạngiấc ngu và cácycu lổ liênquan trên người bệnh tủm thầnphân liệttại Viện SứckhoeTâmthằn Quốcgia. Bệnh viện Bạch Mai” dượcthựchiện với hai mụctiêu chinh sau:

I. Mò ta đục diêm lâm sàng roi loạn giác ngu trẽn người bệnh tâm than phân Hộtdiềutrị nội trú tại Viện Sức khoetâmthan Quốc gia. Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 3 dền tháng 4năm2023

2. Môtacác yếu tố liênquandến rối loạn giầc ngu trên nhóm người bệnh tâmthầnphân liệt nơitrên.

</div><span class="text_page_counter">Trang 15</span><div class="page_container" data-page="15">

<b>CHƯƠNG 1: TÔNG QUAN TÀI LIỆU</b>

1.1. Bệnh tâm thằn phân liệt

<i>/. I. ì. Kháiniệmvàlìậc tĩiếm cơ chếbệnhsinhchabệnh tâm thần phânHột</i>

Bệnhtâmthầnphânliệt là bệnh loạnthầnnặng tiến triểncó khuynh hướng mạn tinh và khiến người bệnh dần trờ nên tách biệt khôi thế giới bênngoài,thu hẹp vào thềgiới bên trong kèmtheo sự giam sút khanănggiao tiếp, lao dộng và hục tập '. Cam xúc cua người bệnh dầntrư nênkhò lạnh còn hành vi và ý nghỉ dân trứ nên ki dị.khóhiêu’.

Bệnhtâmthânphânliệt đà được ghi nhận tử rấtlàu trong lịch sứ yhọctrên thểgiới. Từ cuối thế ki thứXIX. một bệnhmấttri sớmứngười trc tuổi vói biếu hiện tương lự nhưtàm thần phân liệt dà dược đe cập đến bơi các lác gia như Modan B.. Kandinski. Kreapeline p. Sang thểki XX. khái niệm tâm thần phàn liệt (schizophrenia) vớiý nghĩa là sựrời rạc trong tâmthần đãdược đưa ravà tiếp sau dócáctriệuchứngcùatâmthần phân liệt đã dược mô tachitiết hơn và dược sap xếp thành hainhõm lã nhómtriệuchửng dương linhvãnhómtriệu chứng âm tinh '7. Hiện nay. tâmthanphàn liệt đà được liệtkê vào ICD-I0F vớicácmà chân đoánF20.Xvớicáctiêu chuẩn vã triệu chứng cụ thế \

Bệnhnguyên và bệnh sinh cua tâm thần phán liệtđến nay chưa đượcxác định rò ràng song vần tồntạicácgiathuyết VC bệnh dựatrêncáchiệnlượngquan sáidượcthơng qua việcchânđốn và diều trị r.

Các giá thuyết đầu tiên vềtâm thần phân liệt liênquanden rối loạnhoạt tinh cua một sổ chất dần truyền thần kinh, irong đó cỏ dopamin 1 l9. Giá thuyct nãy bấtnguồn tử đáp ứnglâm sủng cua người bệnh lâmthằnphânliệt khi sư dụng các thuốc anthân kinh. I lau hetcácthuốc trong nhómanthânkinh có gan kcl với thụ thè D2 cua dopamin trong hộthần kinh trung ươngtrong khiviệc diêutrị thuốc an thần kinh trên người bệnh lãm thần phán liệt giúp lãm giamthậm chi thanh toáncác triệu chửng dương tinh -". Thêm vào đô. việc lạm dụng Amphcthaminc gây tâng dopamm trong não. Đồng thời,ngườibệnhlạm dụng Amphethaminc có thềgặpphaicáctriệuchứngloạnthầnnhư hoang tường, ao giác •'.Từ dó. cơ gia thuyctcho rang cáctriệu chứngloạn than trong tâmthan phàm liệtbai nguồn lừ sự mat cân bang cua hộ dopamin. trong dótảnghoạttinh cua dopamin có thê gày racác triệu chứng dương tính cua bệnh như hoang tưởng, áo giác '7. Bên cạnh

</div><span class="text_page_counter">Trang 16</span><div class="page_container" data-page="16">

dopamin. glutamatevà serotonin cùngđược ghi nhặn có liênquanvới co chế bệnh sinh cúa tàmthầnphânliệt.Theo dó. việc giâm hoạt tinh các thụ câm N-mcthyl- D-aspartatc cùa glutamate có the gây ra các triệu chứng loạn thần trong khi đỏ việc giam chức nâng cùa serotonin có thê gây racác triệuchứng âm tinhvãsuy giám nhận thức ớ người bộnhtâmthan phânliệt 22 2$.

Bên cạnh cácchất dẫn truyền thần kinh, một số giá thuyết cịn cho rang có sự liên quan giữabất thưởng cấu trúc ờ nào với co chế bệnh sinh cua tâm thần phânliệt ,7.Cảcbắt thường nãy thường bao gom sự giam ti trọng chắtxâmtrong nào và giam lưu lượng máu nào den một số vùng r. Tuynhiên,moiquan hệ nhãn quagiừabấtthường cấu trúc nào vả bệnh tâm thần phân liệt đennay vẫn chưa dượclàmrò '7.

Một gia thuyết quan trọng khác về bệnh nguyên cua tàmthần phânliệt là giá thuyết VC di truyền 1 26. Một thống kêchi ra ràng ti lộ mắc bệnh tâm thần phàn liệt nếucómột trong haibỗmụ mắc bệnhnày là 13% trong khi dó. 11 lệ này sẻ tảnglên20% nếu cã hai bổ mẹmấcbệnh 26. Song,các nghiên cứu cụ thế về genc não liênquanđếntâmthân phân liệt và co chề di truyền của gene dó là gi thi vần chưa thu dược các kết quá có ý nghía r.

Một số yếu lố khác nhưdược sinh vảo mùađơngxn,sinhraờ thành thị. nhicmđộcmột số chất hóa học (thủy ngân, thuốc trừ sâu....) hoặc lạmdụngcác chatcótácđộngthầnkinh (rượu, ma túy....) cũng dã dược ghi nhận có liênquan đen nguy co cao bị mắchoặctáipháttàmthầnphàn liệt 126.

<i>Lì.2.Dặc điêm ỉàtn sànỊỊ và chânđồnbệnh tâm thân phân liệt</i>

Biêuhiệnlâmsàng cùa lâmthầnphàn liệt đượcchia thành hai nhóm: triệu chứng âm tinh vã triệu chửngdương tinh 117. Triệuchứngâm tinh làcốt lòi cùa quá trinh phân liệt, đặc trưng bời tinh tự ki và giâm sút thể nângtâmthằn ‘. Tính tự ki dề cập den việc ngườibệnhtách rịi khỏi thế giới thựctại de quay VC thếgiới nội tâm ki dị. khó hiếu, khó thâm nhập với sự đao lộn cua các quyluật lự nhiên và xãhội '. Giam sút the năngtâmthầnlàhiện tượng giám sút nânglượngduytri hoạtdộngtàm thần dần đen hậuquà giám sútkha nâng học lập.lao dộng, thậm chi là mất kha nângtự châm sóc ban thản '. Triệu chứng dương tinhrắt phong phú vã da dạngvới nhiều biêu hiện trẽncác mật cua hoạtdộngtâmthanvớicácdặc trưng lả sự thiếu hòahọp, tinh dối nghịch,kỳdị, phủ định và tự động ’. Các triệu

</div><span class="text_page_counter">Trang 17</span><div class="page_container" data-page="17">

chửng có thêxuấthiệnriêngle hoặc tậphợp thành cáchộichứngnhư:hộichứng paranoid, hội chửng paraphrenia, hộichứng câng trương lực,...1

TheoICD-IOF 1 lx. đè chân đoánlâmthầnphán liệt cần dựa vào danh sách các triệu chứngsau:

a) Tưduyvangthànhtiếng

b) Các hoangtương bị kiêm tra. bị chi phốihay bị dộng, có liênquanrị rệt với vụn dộng thân thê. với những ý nghĩ hay cám giác dặc biệt: tri giác hoang tương

c) Cácao thanhbinh luận thườngxuyên về hành vi cua người bệnh hay thàoluậnvớinhauvềhãnh vi cua người bệnh hoặc ào thanh khác xuấtphát từ bộphậntrêncơ thê người bệnh

d) Cảcloại hoang tương khác không thich hợp vê mật vân hóa. tịn giáohay chinh trị hoặc các hoang tường khác ve kha nãng và quyền lực siêu nhàn (vi dụ: có khá nângdiều khiên thời tiếthoặcdangtiếpxúcvới những người thuộc thếgiới khác)

c) Ao giác dai dăng thuộc bất cữ loạinào.kẽmtheocãchoangtươngthống qua hoặc chưa hồn chinh, khơng có nội dung cam rõ ràng hoặc kèmtheo ỷ tươngquádaidâng trong vòng nhiêu tuầnhay nhiều tháng

0 Tưduy bị giánđoạn hay thêm lừkhinói. đưa dến tư duy khơng liênquan, lời nói khơng thích hợp hay ngơnngừ bịa đật

g) Tác phong câng trương lực nhưkích dộng, giử nguyên dáng hay phu định, khơng nói hay sừng sờ

h) Cáctriệu chứngâm tinh nhưvỏ cam rị rệl. đápửng cam xúc cùn mịn hoặc khơngrịrệt. ngôn ngừ nghèo nànthường dưa den cách li xàhội hoặc giám súthiệusuất lao dộng(các triệu chứngnày khôngdo trầm cámhoặc tác dụng cua thuốc an thầnkinhgâyra)

i)Biền đỏi thườngxuyên vã có ýnghĩa về chầt lượngtồndiện cùa lộptinh cánhãnbiêuhiệnnhư là mất thích thú. thiểu mụcdich. lười nhác vàcáchli xả hội.

</div><span class="text_page_counter">Trang 18</span><div class="page_container" data-page="18">

Ngườibệnhsèdược chân đoán tàm thằnphânliệt nêu thoamànđucácđiều kiệnđược liệtkê dưới dãy

-phai có it nhấtmộttriệuchứngrịrệt thuộc một trong các nhơm từ a) đen d) hoặc ít nhấthaitriệuchứng thuộc cácnhóm từ c) den i)

-thời gian tồn tại rò ràng cuacác triệu chứngphai trong phần lớn khống thời gianmột tháng hoặc láuhơn

- khơng có triệu chứng trầm cám hưngcam mơrộng (trữ khi triệu chứng cùa tâm thần phânliệt xuấthiện trước cácrổiloạncamxúc)

- không ghinhận tinh trạng có mắccácbệnhƯ não rõ rệt hoặc dang có tinh trạngnhiêmđộcmatúy.

TheoICD-10Fux. phânloại cua bệnhtàmthầnphânliệt (F20.X) bao gồm: tâmthanphânliệt thè paranoid (F20.0), tâmthânphânliệt thê thanh xuân(F20.I), tâmthầnphânliệt the câng trương lục (F2O.2).tâmthầnphànliệt thê không biệt định (F203). lâmthằnphànliệt thê trầm cam sau phânliệt(F20.4),tàmthần phân liệt thế di chứng(F2O.5). tâmthần phân liệt thế đơn thuần (F20.6).các thếtâm thầnphán liệt khác (F2O.8).tâmthầnphân liệt, không biệt định (F20.9).

1.2. Rối loạngiấcngũ và sinhligiấcngủ

<i>1.2.1.Kháiniệmvàphânloạirồi loạn giấc ngó</i>

Rốiloạngiấc ngu chu yếu dượchiểu là sự không dam bao ve số lượng, chất lượng và thời ngu. Các biêu hiệnlàmsàng cua rói loạn giâc ngu râl da dạng với các triệu chửng như: mất ngu. ngú nhiều, rỏi loạn nhịp thức ngu vãgiấc ngủ that thường(đi trong lúcngứ,hoang sợ khi ngứ, ácmộng).

Theo phân loại bệnhquốc telãn thử 10 (ICD-10), các roi loạn giác ngu thuộc hai phần là các rối loạn ve tâmthầnvàhãnh vi (ICD-I0F), vã bệnh cua hộ thần kinh (ICD-IOG) ” TrongICD-I0F, rối loạngiấcngủdược dề cập là rồi loạn giấc ngu không thực tổn và bao gồm các phân loại: mất ngu không thực tôn (F51.0).ngu nhiêu không thực tôn (F51.1). rịi loạn nhịp thức ngu khơngthựctơn (F51.2). di trong lúc ngu (F51.3), hoàng sợ khi ngú (F51.4).ácmộng (F51.5).các rồiloạngiấc ngu khác(F5I.8),rốiloạngiấc ngu khơng thựctơn. khơng biệtđịnh (F51.9) -" •’. Trong KD-IOG,rối loạn giấc ngu bao gồm cácphân loại: rối loạn vào giấc và duy tri giấc ngu (mấtngu)(G47.0).rối loạn buồn ngu quá mức (ngu

</div><span class="text_page_counter">Trang 19</span><div class="page_container" data-page="19">

quá nhiêu) (G47.1),rỗiloạn chu ki thức ngu (G47.2), ngửng thưkhi ngu (G47.3), chứngngu nì vàmất tnrưng lực đột ngột (G47.4).rỗi loạn giấc ngủ khác (G47.8) và rốiloạngiấc ngú,khôngbiệt định (G47.9).

Trong nghiên cứu này.chúngtôi chu ycu sứ dụng khái niệm “rối loạngiầc ngủ"theomà F51.X trong phânloại ICD-IO vớicácrốiloạngiấc ngu không thực tốn.thường do cáccản nguyên tàmsinh. Các tiêu chuẩn vàtriệuchửng cùa mất ngu không thực lốn (1'51.0). ngu nhiều không thực tổn (F51.1), rốiloạn nhịp thức ngu khôngthựctôn(F5I.2), hoang sự khi ngú (F5I.4),ácmộng (F5I.5) dượcáp dụng dêmô ta dộc diêm lâm sàngrịi loạn giấc ngu trên nhómngười bênh tâm thầnphân liệt.

<i>1.2.2. Sinh liỊỊiac in’ll</i>

Ngu lãmột trụngthãi sinh lý binh thường cua cơ thê có tính chất chu ki ngàyđêm bao gồm hiện tượng giam hoặc tụmngừng hoạt động cuamộtsố cơ quan trong cơthê 2'. Trong lúcngủ,toànbộ cư thedượcnghi ngơi,cáchoạt động tri giác,ýthức dược tạm ngừng,các cơ bắp giãn và giám trương lực. trong khi hoạt dộng cua hệ tuầnhồnvãhơ hẩp dượcduytriơmứcthấp ”. Giấc ngu dược định nghía là khống thời gian mã trong đócáctrạngthái ngu diễnrake tiếp nhau ■". Saumột giấc ngũ bình thườngvãđượcđám báocà VC số lượng,chắt lượngvà thờigianngủ,cáchoạtdộng cua cáccơquan trong cơ thê đượcphụchồilàmcho người tacamthấy khoan khoái dễ chịuvềcá thè chất và lâmthần ".

Trên hĩnh ánhđiện nào dồ.giấc ngủ bao gom hai trụng thái riêng biệt là trạngthái ngu có cư dộngnhãncầu nhanh (REM) vàtrangthãi ngu không cô cư độngnhãncầu nhanh (NREM)2 '°.

Trong trạngthái giấc ngu NREM. hiệntượngsinh lý đặc trưng lã giam hoạt động cùa hộ thằnkinhthựcvậtbiếuhiện qua các dầu hiệunhưhạthânnhiệt, giam nhịp tim và tần sổ thớ. huyết ãp giamnhẹ, giam trương lựccơ 27 w. NREM còn dược chia thành bổn giaiđoạn dựa trên đặc diêm diện nào đồ. mứcđộ cư động nhàn cầu và trương lựccơ -°. Giaiđoạn dầu tiên cua giấc ngu NREM đặc trưng bới việc chuyền tiếp từ trụngtháithức sangtrạngthái ngủ.vớidiện não dồ có sự chuyêndối lừ các sóng alphasangcác sóng biênđộ thấpvới lằn số hồn hợp ’°. Giaiđoạnthứhai cua giấc ngu NREM là giaiđoạnngu nhẹ nhàngvà ngú sâuhơn giaiđoạn thứ nhấtvà có sự xuấthiện cùa các sóng có tần số hồn hợp trên điệnnào đồ -°. Giaiđoạn thử ba vàgiaiđoạnthử tư cua giấc ngu NREM đượcgọi chung

</div><span class="text_page_counter">Trang 20</span><div class="page_container" data-page="20">

lã giaiđoạnngu sóng chậm (SWS) với đặc trưnglà sự xuấthiện rai rác cua các sơng Delta cùngvới sóng nhị hơn và nhanh hơn trẽn diện nào đồ '°.

Dổi với giấc ngú REM, hoạt động sinh lý đục trưng trong giaiđoạn này là sự tâng cường hoạtđộng cùa hộthằnkinhgiao cám(tâng nhịp tim. nhíp thờ. thân nhiệt, có thêkèmtheo cương cứng dương vậtớnam vàám vậtờ nữ) vãcácdợt chuyên động nhanh của nhàn cầu. song cáccơbẳp tứ chivần cịn giàn mem và ít hoạtdộng ?'’°.Giaidoạnnàycònđược gụi là giaiđoạn ngu mơ vi những giấc mơ, một hiệntượng sinh li binh thường, thường xuyên xây ra trong giẩc ngũ REM ' '°. Việc trương lựccơvàcác hoạtdộng cua hộcơ trong giaiđoạn nãy ở mức thấp dóngvai trơ quan trọng trong việc ngàncơthêphanứng lụi đối với giấc mơ cùng như sự xuấthiện cũa cơn ác mộng '°.

Một giấc ngu sinh li thườngdượcđánhgiá qua thời lượng giấcngu. sự xen kẽ giữacácgiaiđoạn NREM và REM, và ti trụng của từng giaiđoạn cùa giấc ngu. Trướchết. thời lượng giấc ngú là một giá trị lý thaydôirất nhiều theo tuổi. Theo dỏ. tuổi câng cao thithời lượng cua giấcngủ càng ngẩn. Cụ thề. thời lượnggiấc ngủờtresơ sinh và trenhó có thê lã 16-18 giờ. ờ tre lớn và tre vị thành niên lã khoang9-13 giờ,trong khi ớ người lớn là khoang 7-9 giờ'°. Thửhai. một giấc ngú sinh lí thường có sự xenkèhợp li giừacácgiấcngủ NREM vãREMmộtcách cỏ chu ki (Biêuđồ I. I Cácchu ki nãy thường bắt dầu bang một giấcngủ NREM với dầy dú4giaiđoạn sau đó đếngiấc ngu REM rồi liếp tục lặp lại chu ki NREM- REM nhưvậy “’. Thời lượng cua giẩc ngu REM sè kéo dãi dằn trong suốt thời gian ngu và chiêm ưu the vào một phan ba cuối cua giác ngu '°. Tương tự như thời lượng tông cua giấc ngu, ti trọng cua cãcgiaidoạn cua giấc ngu cùngthay dơidáng kê theotuổi.Theo dỏ. ớ thời kì bào thai,giấc ngu REM chiếm ưuthể với 50% tống thờilượng cua giấcngu. trong khi ờ người lớnthờilượnggiấcngủ REM chi chiếm 20-25%’°. Ờngười trươngthành, li trọng cua giấc ngu NREM chiếm tới 75-80% vớiphânbổtheogiaiđoạn 1.2. 3.4lầnlượtlà 2-5%. 45-55%. 3-8%,

10-15%J0.

</div><span class="text_page_counter">Trang 21</span><div class="page_container" data-page="21">

Có rất nhiều cơ chế sinh li VC việccơtheduy tri việc ngumộtcách sinh li và cớtinhchu kì ngàyđêm đà được đề cập đen trong cáctài liệu. Mặc dùcác cơ chề này chưa đượchicubiềtdầydu. nhưng nhiều gia thuyếtvềviệcduytri nhịp thức ngu dựa trên sự càn bang nội môi cùng như sự tham gia cua các chất dẫn truyềnthần kinh cùngđãđượcthừa nhậnrộng rãi.

Trướchết.cấutạo lưới tụi thán não dóngvaitrịquan trụng trong việcduy tri sự tinh tảo. Cụ the.theo Magoun H. MoruzziG. khi tâng cường hoạt dộng cùa cẩu tạo lưới sè gây hưngphấn lan tòa lẽn dụi não và gáyratrạngtháithức,ngược lại.hoạtdộng cua cấu tạolưới giam sỗtạodiêukiện đe bẳt đầugiấc ngu r “.

Bên cạnh dó, cânbang nội mơi cùng tham gia vào việcdam bao nhịp thức ngu cua cơ thế. Cụthè. một sổ gia thuyết choràngkhi thời gianthức càng lâusè lãmgiatăng sự lích lùy cuacácchất gây ngu. có the lả adenosin.dầnlớilàmtảng camgiác buồn ngũ và bắtdầugiấc ngũ '°'2 M. Thêm vào dỡ. nhịp chế tiếtcuacác hormone, sự cân bangkiềmloancũngnhưviệcduytricácdiềukiện nội môikhác cùngtạo thuận lợi cho mộtgiằc ngú sinh li vảduytri chu ki thức ngu theo nhịp ngàydem '°.

Một sô chắt dần truyền thânkinh dậc biệtcùngthêhiện môi liênquan với nhịp thức ngu '°’\ Các chất dần truyền thân kinh này bao gôm serotonin, melatonin, norepinephrine, và acetyl choline •^•tt. Cụ thê. serotonin và melatonin có liênquandểnviệcduy tri thời lượng ngu và tinh liên lục cùa giấc ngũ. Bên cạnh đỏ. norepinephrinđóng vai trị quan trọng trong việc duy tri các thành phần cua giẩc ngu sinh li. cỏn acetylcholineđóngvai trị quan trọng trong việc lạo ra giấc ngu REM'° '5.

</div><span class="text_page_counter">Trang 22</span><div class="page_container" data-page="22">

Đóng hỗsinh hạc cũngdược nhấc đen khinói ve chu ki thức ngu '°'5. Đống hồsinhhọcđiều khiên và kiêm soátcáchoạt động co thetheo nhịp ngàyđèm '°. Sựdiều khiến này được cho lã đen lừ các tố chức thần kinh ờ vùng dưới đồi, dặc biệt là nhàn trẽn giaothoa thị giác (SCN- suprachiasmatic nucleus) '°. Chu trinh hoạt động này ờ SCNdược khới dộng lụi nhờ các tin hiệulácđộngtrực ttep đen từ các tế bào cam thụ ánh sángưvỏngmạc '°.Sau dó, tin hiệu từ chu trình cua SCNdược truyền đếncác vùng cịn lại cua nào và cácCƯquan khác trong CƯ thê dê tiẻp tục táitạomộtchu ki hoạtđộngmõi phủ hợp vôi nhịp ngàydem "t

Nhưvậy. quá trinh diều hòa giác ngu và duy trì nhịp thức ngulà một quá trinh phức tạp vói sự tham gia cùanhiều yếu tốnhưcácchấtdẫn truyền vàcấu tạo lưới vàdiễnra theo nhiều CƯ chế khác nhau nhưcân bằngnội môi. dồng hồ sinh học. Các co che nàykết hợp hãihịavóinhaumà o dỏcânbangnội mõi giúp duytrì thời lưựng thứcngủ hợp li côn đồnghồ sinh học giúp nhịp thức ngủ dồng bộ vời nhịp ngày đêm.

Giấc ngũ cỏ vai trô rai quan trọng trong việctái tạo lại hoạtdộngcuacác co quan trong CƯ the. Giấc ngú NREM giúp phụchoi lại mọi chức nảng song cùa co the trong khi giấc ngũ REM giúp phục hồilại chức nãng cho nào. dặc biệt lả các chức nângvềtrí nhớỈ7 M’. Cụthe.cácnghiêncứuvềgiấcngu REMchothấy nhiềukết qua ýnghĩa. Giấc ngứREM giúp loại bocãcchatchuyển hỏa trung gian tích tụ trong hệ thần kinh, chun trinhóngầnhạnthànhtrinhódàihạn,dambao các xung dộng thần kinh kích thích vo nào. giúp co thêthíchnghivớimịi trường sau khi thức dậy thôngqua các giác mo. tô chức lại các luồng xung thằn kinh trước khitinh giấc 'O"'5 '7.

<i>ỉ. 2..ỉ. Các phương phápđo lường giấcngũ</i>

Việc khao sát và nghiên cứugiấc ngu binh thường và bất thườngđòi hoi phaicócáccịng cụ phũ hợp đế đảnhgiá và do lường cácthơngsố cùa giấcngu. Cácphươngphápdolường giấc ngu có thê dượcchia thành cãcnhóm: lâm sàng, cận lâm sàng, trảc nghiệm lâmli. Vớinhómlàm sàng, rối loạn giấc ngu sèđược ghinhận dựa trênviệc tông hợp cáckct quà hoi bệnh, khâm bệnh,kêt qua cận lâm sàng, ketqua trác nghiệm tâm li đê dưa ra chân đốn lâm sàng. Một sị phương phápcậnlâmsàng cỏ thèdược dũng dè đánh giã roiloạngiấc ngu có thê dượcdê cập đennhưchụp cộnghương từ sọ nào. ghi điện nào dồ. do đa ki giấc ngu. ...

</div><span class="text_page_counter">Trang 23</span><div class="page_container" data-page="23">

Các true nghiệm tâmlidùng trong đánh giá roi loạngiác ngu cùngrất da dạngvà phong phú

<i>/.ỉ.3.1. Do đaki giấc ngủ w</i>

Đa ki giấc ngũ (polysomnography) lã công cụ phổbiếnnhất đe đolường giấc ngu một cách kháchquan. Trong da ki giấc ngũ.các thõng sổ về mặt thần kinh, tim mạch, hòhấpdược ghi nhận dựa trêncác thiết bị do dục lươngứng.sau đócácthơng số này sẽ dượcnhậpvàomáy línhđế xứlivàdưaracáckếtquảcuối củng.

Một sỗ thơngsố ve thời gian có thêkê ra như:

- Thờigian trên giường(TIB): thời gian tinh từ lúcngườibệnhtảiđèn đenlúcngười bệnhmođèn

- Thờigian ngủ thực sự (TST): toàn bộ thời giancùacácgiaiđoạncùa giấc ngú

Thờigiantinh lừ khi bằt dầu giầc ngu đếnkhi tinh giấc và khôngngu lạiđượcnừa (SPT)

Thờigianthức trước khingu: tinh từ khiđèn tắt den khi bẳt dầu ngũ thực sự

- Thờigianthức giác trong lúcngu:tinhbanghiệu cua SPT và TST - Thờigianthức sau khi ngũ (WASO): tòng thờigianthức giẩc tinh từ

sau khibằt dầu ngu thựcsự đến khi mơ đèn Thờigian ngu REM và ti lộ % so với TST

- Thờigian ngu NREM với thờigiancùa từng giaiđoạn và ti lộ %so với TST

- I liệu suất giẳcngủ:li lệ % cua TST so vớiSPT

Thời gian giấcngu sóng chậm (SWS):lơng thời gian cua giaiđoạn 3 và giaidoạn4 cua giẩc ngu NREM

- Thờigianchu ki REM-NREM:dược tinh bảng khoang thời giangiừa 2 lầnbảt đầu/kct thúc giấc ngủREM.

<i>ỉ. 1.3.2. Trác nghiệm râm li ve rối loạn giấc ngu</i>

Có rất nhiều bộ cụ VC rối loạn giấc ngu dược dũng de phóngvấn đỗi lượng nghiên cứuhoặc cho họ tự dien có the kê ra như: chi báo chất lượng giấc ngù Pittsburgh (PSQI). thang đo mất ngu Athens (A1S). chi sổ mức độ mầt ngủ

</div><span class="text_page_counter">Trang 24</span><div class="page_container" data-page="24">

(ISI), ... Song. PSỌI là thang đo chât lượnggiấc ngu được sư dụng nhiêu nhất trong cácnghiêncứutrên thể giới w.

Chi báo chấtlượng giấc ngu Pittsburgh (PSỌI) được sứ dụng trong bộ câu hói kèm thêmtrong nghiêncứunảy. PSQ] lã một thang dochất lượng giấc ngứ dược thiếtkế bới các thành viên cuabộ môn Tâm thân thuộc trườngY Dại học Pittsburgh và dượcdángtai vào năm 1988 40. Bộ công cụ bao gồm 19câu hoi tự tra lời cua dối tượng tham gia nghiên cứu dũng đe linh diem và đánh giá chất lượnggiác ngu vã 5 càu hoi doi với ngườinguchunggiườngvớiđoilượng tham gianghiên cứu dùng vào mụcđíchlâmsàng 40. Nhóm 19 câu hoiđượcchia thành 7 cẩu phần: chất lượng giẳc ngũ. ngũ trễ, thời gianngủ. hiệu qua thói quenngũ. các rịi loạngiấcngu,dùng thuốc ngu.roi loạnbanngàyvớigiátrị diêm cùa mồi thành phan từ0-3 diêm 40. Tông diêm cua bộcâu hoi lâ tông diêm cua 7 thành phần vã có giá trị dao dộng từ 0-21 diêm và diêm câng cao thi chắt lượnggiấcngú càng kém “'. ơ Việt Nam. thang doPSQ1 dà dược kiêm chửngvà sứ dụng trong nhiêu nghiên cứu ờ Việt Nam41 4’. Theo đó. diêm mốc là 5 choviệc có rối loạn giầc ngú.độnhạy và độđậchiệu cuathang do là 87.76% và 75% 4\ Thêm vào đó. PSQIcùngđược Bộ Yte đưa vào hướngdần chân đoánvàđiềutrị một sỗ rỗi loạntámthanthường gặp vớivai trò lãmột trăc nghiệm tàm lý nham đánh giá roi loạngiấc ngu kèmtheo.

1.3. Rỗi loạngiấcngu ở người bệnh tâm thần phân liệt

<i>l.ỉ. I.Cư chềrồi loạn giấc ngũ trên các bệnh tâm thun phán Hệt</i>

Giá thuyết về co chế bệnh sinh cualàmthần phân liệtcũng liênquandền roiloạngiẩcngú.Theo đõ, các thụ thê D2 cua dopamin ờ hệ thân kinh trung ương liênquan den việc duy tri sự linh láo dodóviệc tânghoạt hóa dopamin trong bệnh tămthầnphânliệt,một gia thuyết về sự xuấthiện cúa cáctriệuchứngdương tinh, có thể sẽ gâyra tinh trạng mất ngu di kẽm Irio.Các thứ nghiệm trên chuột có hoạiđộng cùa hộ dopamin bị giam ghinhậndượccác sóng chậm cùa giaiđoạn 3. 4 trong giấc ngu NREM trên diện nào dồ và tình trạng này sẽmất di khi dùng thuôc tảng cường hoạtđộng cuathụ thê D2 dopamin. Ngược lại, các sóng não giơng trong giấc ngu REMcùngđượcghinhậntrẽndiện nào đokhithức cua các con chuộtcó nongđộ caodopamintrong nào vả tinh trạng nãy cùng giam khi dùng haloperidol chochuột M. Bêncạnh dopamin. melatonin cùngđược nhấc đến trong cácnghiêncửu VC rốiloạn giấc ngứ trên ngườibệnhtâmthẩnphân liệt. Cụ

</div><span class="text_page_counter">Trang 25</span><div class="page_container" data-page="25">

thể.cáckểt qua ghi nhận sự giam sút của nồng độ melatonin trong nướctiêucua người bệnhtàmthầnphânliệtkhi so sánhvới nhóm chứng 5:. Them vào đó. một nghiên cứukhác cùng cho thấy rằng liệupháp sư dụng melatonin thay the giúp nâng cao chất lượng giấc ngũ. dặc biệt ơ người bệnh có rối loạn giấc ngu vi hormone này có thêlàm giam sự tinh giấc giữachữngkhi ngũ5-.

<i>1.3.2. Đặc điểm lâm sàng rồiloạn ỊỊÌẩcIIỊỊIÌởIIỉỊirừibệnh tâm thần phân liệt</i>

Các rối loạn giấc ngủIrenngườibệnh(âmthầnphânliệtcũng đã dược nhấc den trong nhiêunghiêncứu trẽn the giới.Cảcketquadcuchira rang rổi loạngiấc nguờngườibệnhtâmthầnphânliệt rất thường gập vã có biểuhiện rẩt đa dạng'°. Các loại rối loạn giấc ngũ gặp trên người bệnh tâm thầnphân liệtbao gồm mẩt ngu (có thê gặptới 100%), rốiloạn nhịp thức ngu (>50%). hồng sợkhi ngu (21%). ácmộng(9.0%) và cácrốiloạnliênquandếnviệcthơ trong lúcngứ(42.9%)'5.

Trước het. mất ngũ là tinh trụngthườnggặpnhất ơ người bệnh làm thần phân liệt. Các biêuhiệncùamat ngủ dược de cập nhiều nhát trong cácnghiên cứu trên người bệnh tâm thần phân liệt là khóvàogiấc, tinhgiấcgiừachừngkhơng ngu lại dượcvàthức dậy sớm '". Kêt quachothây li lộ người bệnhtâmthân phàn liệt gặp van de khókhán khi batđâu ngu rơi vàokhoanghơn20%. li lệ khơng duy tridượcgiấc ngũkhống 23.6% và li lệ thứcdậy sớm hơn vào buổi sángkhoáng hơn 11% cao lum nhiều so với II lệnày trong dân số chung ^ Nghiên cứu cho rang ngườibệnhtâmthanphânliệt vẫn gặpcácvân de khỏ vào giác nhiều hơnso vớingườibinh thường ngaycakhihợđãdiềutrịbệnhmộtcáchtích cực. lao động, sinh hoạtvàhịanhậpcùngvớicộngdồng '6. Thêm vào dó. diều này có the lãm cho thời lượnggiác ngủ và hiệu suat giác ngu ơ ngườibệnhtàmthânphànliệt ơ mứcrắt kem. Cụ the. ketquáđo da ki giấc ngu ớ ngườibệnh tám than phàn liệt cho thấythờigianngứthực sự (TST). giam so vớinhóm chửng. Cụthê, thời gian ngu thục cua người bệnhtâm thần phân liệt chiđạt khoang 5-6 giờ. tháphơn rò rệt so với thời gian ngu cua nhómchửng khống 7-8 giờ. Nhưvậy.mắt ngu lã rói loạn giấcngú haygậpnhắtỡ người bệnhtâmthần phân liệt với dặc trưnglà sự giam về thời lượng ngu cùngnhưcáckhókhán trong quá trinh vào giấcvã duy trì giấc ngủ'■'.

Roiloạn nhịp thức ngu cũng là một roiloạn giấc ngu có thê gặp trên người bệnhlâmthầnphânliệt '°.Ti lệ rối loạn nhịp thức ngu có thê gập ờ khống50% người bệnhtâmthầnphàn liệtvớicácbiểuhiện da dạngnhư thời lượng ngú dài

</div><span class="text_page_counter">Trang 26</span><div class="page_container" data-page="26">

lum binh thường, chu ki thức ngu bị chậm, chu ki thức ngu khơng phai 24giờvã ngủnhiều vào ban ngày '°. Ỡnhóm nhùng ngườibệnhtâmthầnphản liệt có roi loạn nhịp thứcngu. thịi gian ngu trung binhmộtdem có thêlèn den 9-10 giờ. cao lum so vớinhómchừng là 7-8 giờ. thời gian trên giường khoang 9.9 giờ cao lum so vớinhóm chứng lã 7.6 giờ. nhưng trung binhhọ bị thứcgiấcvã không ngu lại dược khoang từ 2-3dèm mồituần ‘°. Đặc biệt, có đen 47%các người bệnh ngủ nhiêu vào ban ngàyvới thời gian ngu thêm dao dộng từ 1.5 đen 3 giở và ti lệnày cao hemơnhómchứng là 15% vói thời gian ngu thêm vào banngâykhoang từ 20 phútden 1 giờ. Cáctácgiácùngcho rằng, thời lượngngu kéo dài, thời giantrẽn giườnglâu và việc phai ngu nhiều hon vào ban ngày giống nhưmột hệ quá cùa việc mất ngũ. khó vàogiấc ngu và không duy tri được giấc ngu sinhli ;'. Thêm vảo dó. tinh trạng nãy cùnggợiýngườibệnhtâmthầnphânliệtcũngphai đối mặt với cácrỗi loạn nhịp thứcngu. Một số nghiên cứu khác giai thích linh trạngnãy liênquanden sự roi loạn hoạtdộng cùa hộ dopamin và hệ GABA ơ người bệnh tâmthầnphân liệt'°.

Hoàng sợ khi ngu vàácmộngkhi ngu lã cácrốiloạn trong lúcngủ dà được đề cập den ờ một vài báo cáo về rối loạn giấc ngũỡ người bệnh tâm thần phân liệt. Ti lệ gặp hoang sợkhi ngu khoáng21% và ácmộngkhi ngu là 9% '°. Trong một theo dõi dọc 8 nãm trẽn ngườibệnhlâmthầnphânliệt,việc gặp ácmộngcó xu hướngdien ra nhiêu lum ờ người bệnhtâmthầnphân liệt cỏ mất ngu và việc vừa có mat nguvừa gặp ácmộngsèlãmtáng nguy co tự sát ờ nhóm doi lượng này lẽn khoang7,54 lần M. Các tácgiagiai thích rang cãc rối loạn mắt ngu như mất ngu và ácmộngliênquanchật chè vớitriệuchứngdương tinh cua tàmthần phânliệtnhư hoang tường, áo thanhvàrất có thè việcnặnglêncuacáctriệuchứng này dẫnđếnviệctâng nguy cơ tự sátớ người bệnh4. Thêm vào dó.việc rối loạn camxúc, vi dụnhưtrầmcam.ơ người bệnhcũngcỏ thè xẳu di do ác mộng và các rịi loạn giàcngủ khác và cũngcó thê làm tàng nguy cơ lự sát cho người bệnh. Thậm chi.banthân việc roi loạngiầc ngu làm cho ngườibệnhsuy giam kha nâng phânđốnvàđiềuhành dẫn đển việc có nhùng hãnhđộng thiếu suy nghi vàkhơng kiêm sốt, trong dó cỏ tựsát5J.

Cảc roi loạngiấcngũliênquanđen dường thơ nhác đen trong rất nhiều báo cáo trên dối tượng người bệnh tâmthần phân liệt l0. Ti lệ người bệnh tâm thần phànliệtgặpphaicácvần dề rối loạn giấc ngu liên quanden hô hấpcỏ thê khoang hơn80%54. Các biêuhiện cỏ thêghinhậndược trong cáckếtqua là thường xuyên

</div><span class="text_page_counter">Trang 27</span><div class="page_container" data-page="27">

cô cơnhạ oxy máu vả độ bào hỏa oxymáu Irung binh ờ mức thắp. Cácrỗi loạn nãy có the đã làmchocácrối loạn giấc ngũ khác trẽn ngườibệnhtàmthần phân liệt nậng hơn như ti lộ gặpmấtngứ nhiều hơn,ti lệ ngú ngày cao hơn. n lộ gặp khôkhản trong việc duy tri tinh táo vào ban ngày cao hơn. Có một so tranh cãi xung quanh việc xuất hiện nhiều hem của các rối loạn tăc nghen đường thờ khi nguỡngườibệnhthầnliệtM.Một số tác giá ghinhậnmỗiliênquangiừaviệc béo phi và các roi loạn dường thơ ơ người bệnhtàmthânphânliệtvàhọcho rang việc tâng càn có thêlả hậu quacuaviệc sư dụng thc an thân kinh, đôngthời, bẽo phi cùng là một yểu tố nguy cơ cua cácrối loạn giấc ngủ liên quanđen đường thờ. Một số kháclại không ghi nhận mỗi liênquan chặt chè giữa chi số khối cơ thế (BMI) với tinh trạng lắc nghẽn đường thơ ơ người bệnh lâm thầnphânliệtvàhọ cho rang mỗi liênquangiữatắc nghèn đường thơ khi ngủ và bệnhtâmthần phân liệt là chưa rị ràngvà có thê bị anh hường bơi nhiều yếu lổ nhiều '*. Song, các ketquađềudồng thuận với việc tấc nghèn đường thớsèlàmnặngthêmcác rối loạngiấc ngũ khác gộp kèmtheotrênngườibệnhtâmthầnphânliệt.

Các hậu qua cua rối loạngiấc ngutrênngười bệnhtàmthằnphânliệtcùng đà dượccáctácgiatrênthề giới quantâm trong cáckết quà nghiên cứu. Các biêu hiện bao gồm một moi. giam tập trungchú ý.buồn ngủ vào ban ngâyvà giám hiệu suất lãmviệc. Ti lộ người bệnh vừa cỏ một moi vữa có các vấn dề liênquan đến giấcngủ chiếm den 28.4%. caohơn so vén (i lệ nãy ờcác nhóm bệnh mạn tinh khác '\ Điêunãychothay khá nâng tham gialaođộng và sinh hoạt hãngngày ờ người bệnhtâmthẩnphânliệt von dà rat kẽm và việcroi loạn giấc ngu cùngcác hậu qua cua nỏ càng làm trầm trọng thèm linhtrạngnày.

Tóm lại. các vấn đề rối loạn giấc ngu trên ngườibệnhtâmthầnphânliệt là phô biền, da dạngvàliênquanchặt chẽ với tiếntriềncùabệnh.Ngườibệnhtâm thầnphân liệtkhông những phaichốngchọilạicáctriệu chửng cua bệnh như ao thanh, hoang tương, rốiloạncam xúc mà cịn phaiđốimậtvớicâcvẩn dể rối loạn giấcngũcóthêlàmtângnặngvàtiêntriênbệnh.

<i>Ị. ỉ. 3. yểu tổ liên quanrồi loạn giấc ngu trênngười bệnh tàm thần phân liệt</i>

Các nguyên nhân cùa mat ngu nhìn chung có thêdược chia thành: nguyên phát, thứ phát, tự phát. Ngun nhãn ngun phát thường là nhóm khơng rị nguyênnhân, và chiếm khoang 12-16%các đối tượng có mất ngứ. Nguyên nhân thứphát bao gồm cảc bệnh và các rỗi loạntâm thần, thực tốn và mạn tính, trong

</div><span class="text_page_counter">Trang 28</span><div class="page_container" data-page="28">

đónhómcácrổi loạnlãmthân chicm IIlộ cao nhàivới30-40%.Nguyênnhânlự phátbao gồm cácnguyênnhãnliênquanđến hãnh vi và lối sổng cùangười bệnh nhưviệc sứ dụng các chấtgây nghiện. Bên cạnh dó, một sổ yểu lỗ nguy cơkhác cua mất ngủ cùng đà dược ghi nhận trong cácnghiên cửu dịchtẻhọc cua rổiloạn giấc ngứ. Các yếutố nguy cơ này cỏ thèchiara thành các nhóm: nhàn khẩu xã hội hục. bệnhcơthè. rồi loạn tâm thần vàhành vi- lỗi sồng. Cácyếu tố nhản khâuxàhội hục lienquan den ti lệ gập mất ngu cao cóthè kẽ den như:tuổicao. giới nử. trinh độhọcvãn thâp, thu nhập thẳp. Một sỏ cácbệnhcùng có lienquan den rối loạngiấc ngu nhưbệnhmạchvành, cácbệnh có đaumạn linh, rổiloạn lo àu. trầm cam. Các thói quen, lỗi sống có anh hương xấuđểngiấc ngu nhưviệc dũng rượu bia. thuốc lã. lãmviệc vào cadèm và lãm việc với cường độ quá cao. Cảc yếu tố nãy rất da dụng vả ánh hườnglên rối loạngiấc ngu bang nhiều cách khác nhau

ơdôitượng cụ thê lã ngườibệnhtâmthanphàn liệt, cãc yêu tô trêncũng dượcnghiên cửu sự liênquanvớirối loạngiấc ngu và chơ ra nhiều ket qua cỏ ý nghĩa.

<i>ỉ.ĩ.3.ỉ. Dồi vãi các yếu tồ nhân khâu xà hội học</i>

Các yeuto nhãnkhâu xà hội họcdượcghi nhận có liênquanvớiroi loạn giấc ngu ờngườibệnhlãmthầnphân liệt trong một số ít cácbáocáo.

Đầu liên, tidược ghi nhộncó sự liênquanvới việc có rổi loạngiấcngu trên làmthanphânliệt.Cụthê.tuổi tiling binhơnhóm có chai lượnggiấc ngu tốt thấphơn tuổi trung binh ớ nhóm có chầt lượng giấc ngu kém và nguycơ có rỗi loạn giấcngu tàng dần theo tuôi. Điều nàyphù hợp với dặc điểm chung cua rối loạngiấc ngu khi tuổi câng cao thi thời gian ngu dượcmồidèmlại càng giam vã càng cần nhiều thời gian trẽngiườnghơn đẽ vào giấc ngu '5. Thèm vào dó.một so ket quá cho thaymứcđộcai thiện roi loạngiấcngứ ờ nhóm người giã tốt lum nhómngười trung tuồi khidiều trị thuốc an thần kinh the hệthứ 2. Diều nàycỏ thêdượcgiãi thích lãdo mứcdộnhạy cam với thuốc an than kinh the hệ thử 2 tâng dần theotuồi vả từ dóviệc dùng thuốc an thần kinh thế hộthứ 2 ớnhómnãy sẽ dem lại hiệu qua cai thiện giấc ngu tốt lum'\

Bẽn cạnh đó. giới linhcùngđược dê cập dentrong các nghiên cứu nhưng khơng thêhiệnmoiliênquan có ý nghĩa thịngkèvới ti lệ gập mắtngucùngnhư cácrốiloạn giấc ngu khác ‘°.Một số nghiên cứu còn cho rằng giới tinh là mộtyểu

</div><span class="text_page_counter">Trang 29</span><div class="page_container" data-page="29">

tồ nhiều trongviệckhaosátmốiliênquanvớirổi loạngiầc ngu ờ ngườibệnhlãm thằnphànliệt^Tuy nhiên một số kết quá cho thấy giới tinh có liênquan đến thời gianngũ.Cụ thể. thời lượnggiấcngủREMvà ti lộ giấc ngu REM ờ nhómnừthấp hơnnhómnam trong một số nghiêncứu. Thêm vào đó. ti lộ người bệnhnamtâm thầnphân liệt gặp rối loạn giấc ngứcũng cao hơn so với ti lệ nãy ờ nhóm chứng (40%>48%) 's. Mộtnghiêncửu khác cùng ghi nhận ti lệ gặp cácrối loạngiấcngu lienquanđến đường thơ ơ nam cao hơnnừ1’. Các ket qua này khác biệtgiừacác nghiêncứuvàrât khó giai thích. Đa sỏ các tãc giacho ràng đục diêm bệnh tâm thầnphân liệtơnam và nữ có một sổ khác biệthoặccùng có thê là docácyếu tồ nhiều khác anh hườngđểnkếtqua.

Các yếu lổ khácnhư trinh độ học vấn. tinh trụng hôn nhân,điều kiệnkinh te rất ít dượcdềcụp den trong cácnghiên cứu vềrỗiloạngiấc ngu trẽnngười bệnh tâm thầnphân liệt và cũng không thế hiện inổi liênquan có ý nghĩa đếncácrối loạngiấc ngũ trên dôi tượngdặcbiệt này "'.

<i>1.3. ỉ.2. Càcyèulồliênquanđènbệnhtàm than phânHỘ!</i>

Cáctriệuchứng cua tâmthầnphânliệt đặc biệt lả áo thanh vã hoang tương thêhiện moi liênquan chặt chè vớiroiloạn giấc ngu ơngườibệnhtâmthan phân liệt. Cụ thê. nhừng người bệnh tàm thanphân liệt xuất hiện hoangtưởng và ao giác có nguy cơ mắt ngucao hơn so với nhóm cịnlại l0. Điều này có thếdược giãi thích do sự roi loạnhoạtdộng hộdopaminơ người bệnhtámthan phân liệt có thê gây ra tinh trạngduy tri tinh táo quá mức và làm người bệnh khó di vào giấcngucùngnhư khó duy tri giấc ngu sinh li "’. Bên cạnh dó. các rối loạn giấc ngủ có thê làmtramtrọng thêm triệuchứngloạn than. Ket qua từ mộtnghiêncứu theodỏicác thanh thiêu niên có nguy cơ cao gặpcác triệuchứngloạn thancho tháynhóm có chất lượng giấcngũ kém. sau 12 tháng theodõi.biểuhiệncáctriệu chứng dương tinhnặng hơn so với nhóm cịn lại5x. Việc hoang tương và ão giác cũngcóliênquandenviệcxuấthiện ác mộng.Trong dó. nhómngườibệnh thường xuyên gập ácmộngcùng thường biêuhiệncáctriệuchứng cua tâmthầnphân liệt nặng hơn so với nhóm cịn lại 5\ Thêm vào đó.các lác giã cịn giáthuyết rằng chinh việc ao giác, hoang tưởngnậnghơn ỡ người bệnhcó mất ngu vàảcmộng có thê dẫn đểnviệc gia tăng nguy cơ tự sát.

Một số biến dơi trêndiện nào đồlúc ngu cũngdược ghi nhận có liênquan đến các triệuchứng cùa tâm thầnphàn liệt ", Điện nào đồơcác người bệnhxuất

</div><span class="text_page_counter">Trang 30</span><div class="page_container" data-page="30">

hiệncáctriệuchửngdươngtinhthườngcó sự suy giam thời lượnggiâc ngu REM, trong khi ơ nhùng ngườibệnhxuấthiệncáctriệuchứngâmtinh ghi nhậnđược sự suy giam thời lượngxuất hiện cùagiấc ngú SWS ". Việc suy giam thời lượng giấc ngu REM đã dược tim thấy có liênquan với việcxuất hiện tương tự sát ờ nhómngườibệnh này trong khi việc suy giám thờilượng cùa giấc ngu SWSdược cho là có liênquanvớiviệc suy giám nhận thứcơngườibệnhtâmthầnphân liệt ". Thêm vào dó. việc có triệuchứng dương tinh cịn liênquan với vicethengian trên giường kéo dãihơn trong khihiệusuât giảc ngu kẽmhơn. Diêu này chothây cáctriệuchứngcuatâmthầnphânliệtanhhươngnghiêm trọng đếncơcấu sinh li cùa giấc ngu

Sựkhác biệt về ti lộ gặp roi loạn giâc ngú Cling thê hiện giữa nhỏm mac bệnhlầndầuvànhómmắc bệnhmạn tinh nhiều năm. Cụthe. những người bệnh tâmthầnphânliệtbicuhiệnbệnhlần dầu tiên có diem PSQIthấp hơn so vớinhóm macbệnh nhiêu năm. Thêm vào dó.thời gian macbệnh câng làu thi chat lượng giác ngu càng kémvãcácroiloạngiấc ngu gập phai càng nhiêuu. Điều này dược giải thích bàngviệc thời gian mắc bệnh càng dài thi mứcđộnặng cua bệnhtâm thần phân liệt cùng cànglớn. Hơn nữa, ờ những người bệnh tâm thần phân liệt mứcđộnặng, thời gian ngu thực sự. thời lượnggiấc ngu REM. thời lượng giấc ngu SWSthấp hơn so vớinhómcómửcđộbiêuhiệnbệnh nhẹ hơn ".Do dơ. các rốiloạn giắc ngu sẽ tâng dằn VC cảmửcđộ vã ti lệgậpkhi thời gianmắclãmthần phânliệt càng dãi.

Việcdicutộtâmthanphânliệtcùngcho thấy có liênquan den roi loạngiác ngu. Các người bệnhtàmthằnphànliệttuânthuviệcdiềutrịbang thuốc anthan kinhngoạitrú cho thấychấtlượnggiấc ngu khaquanhem so vớinhỏm không luân thủ diềutrị. Thêm vào dỏ. nhỏm người bệnhnhậndược sự hỏ trợtuân thu diềutrị lừ người chàmsóccó diem PSQI thấplum so vớinhóm khơng nhận dượchồ trợ ”. Điềunày là dẻ hiếu vi các thuốc anthan kinh cỏ lác dụng lênhệ dopamin giúp lâm giam cáctriệuchứng cua tàmthânphânliệtvãquađóhồntồn có thê giúp cái thiện chắt lượnggiấcngũ cúa người bệnh. Thèm vào đó, kết quá tử cácnghiên cứu khác cùng cho thâyviệcbo thuốc giừa chừng hoặc không duytri thuốc thường xuyênsẽ làm giam chất lượng giấc ngũ cua người bệnh tàm thần phân liệt "l6. Các biến dôi trêndiện não dỗlúc ngú như giâm thời lượnggiấcngu REM. giâm thời lượng giấc ngu SWS, xuấthiện nhiều hem ơ nhómbothuổc so với nhổm chưa baidầuđiều irị ". Những người bệnh tâmthầnphân liệt khônglãi khám định ki

</div><span class="text_page_counter">Trang 31</span><div class="page_container" data-page="31">

cùng có ti lộ gậprồiloạn giấc ngu cao honnhóm khơng đèn khâm định ki l6. Như vậy. việc tuân thu điềutrị thuốc an thằnkinhkhông nhùng giúp cãithiệncáctriệu chứng cua bệnh mà còn cáithiện chất lượnggiấcngu o ngườibệnhtâmthần phân liệtmột cách đángkế.

Bẽn cạnh đó. một so kếtqua còn cho thấy việc sư dụng các loại thuốc an thần kinh khác nhau có thêcai thiện chất lượnggiấc ngu ờngười bệnhtâmthần phân liệt ờ nhiềumứcđộ khác nhau.Cụ the. việc sữ dụngcác thuốc anthằnkinh thehộ thứ 2 sè giúp điềutrị roi loạngiấc ngú ở ngườibệnhtâmthanphânliệt tot him so với nhóm thuốc thế hộ I Trongdỏ, diều trị phoi hợp olanzapine và clozapine có thề giúp kéo dãi thời gian ngũ thực sự. còn điều trị đơn độc olanzapine giúp tảng thời lượnggiấc ngu REM vàSWS. Một so it các ket qua nhậnthấyviệcliênquangiữatângliềucác thuốc an thần kinh vớiviệclângnguy cư gặp cácrốiloạn tắc nghèn đường thư.Điều này dược li giái là dolác dụng phụ gây tảng cân cũa cácIhuocanthânkinh l0.

<i>1.3.3.3. Liên quan giữa rối loạn giấc ngũvàchầl lượng cuộc sổng ở người bệnh </i>

<i>lủm than phânliệt</i>

Chất lượng cuộc sống được đề cập đến trong rẩt nhiều cácnghiên cứu về roi loạngiác ngũ ứ người bệnhtâmthanphân liệt.Cáckếtquachothayviệcsuy giám chất lượng cuộc sống VCmọimặtliênquanmật thiết vói việc xuấthiệncác rốiloạn giấc ngu ờngườibệnhtâmthầnphân liệt‘°'59. Mối lươngquangiữa diem PSQI vãdiem chẩllượng cuộc sống lã tươngquannghịchvà diem PSQI câng lớn, chất lượnggiấc ngu càng kẽm. thi chất lượng cuộc sống câng giam. Với các rối loạn giấc ngu xuất hiệnthêm,ngườibệnh lâm thằnphân liệt càng gập nhiêu khỏ khàn hơn trong việc đương đầuvói các triệu chứng cua bệnh vãdiềudócó the lãmsuy giam những ỷtưởngtíchcựccùngnhưdộng lực sổng cua ngườibệnh ,9. Thêm vào dó. một số kết qua úng hộ việc sứ dụng chắt lượnggiấc ngu lãm một trong các tiêu chi dựđoán vã đành giáchất lượng cuộcsống ơ người bệnh tâm thầnphân liệtl6.

1.4. Cảo nghiên cứu liên quan

<i>1.4.1.Các nghiên cứu nước ngoài</i>

Kaskie vàocộng sự (2017) dã thựchiệnmột lỏng quanhệthongtrên 54bãi bão verối loạn giấc ngu trên người bệnh lâmthần phân liệt. Kct qua từ nghiên cứu chothaycácvan đe roi loạngiác ngu gập trênngười bệnhtâmthânphân liệt

</div><span class="text_page_counter">Trang 32</span><div class="page_container" data-page="32">

bao gồm:mắtngu. ngừng thưkhingũ.rổiloạnvậnđộng chân tay cỏ chu ki vã hội chúng chân khơng yen. Them vào đó. mối liênquangiừa mất ngũ và bệnh tâm thần phân liệtdượcthehiện trên việc ti lệ mắt ngu cao hem ờ các nhóm điềutrị thuốcan thần kinh không thường xuyên, côcác triệuchửngnặng cua tàm thần phânliệt. Các tàiliệucũng cho thấychấtlượng cuộc sống thấphơnờnhómngười bệnhtâmthằnphân liệt có rỗi loạn giầc ngu so với nhóm khơng córỗi loạn giấc ngũ'°.

Stefan Cohrs và cộng sự (2008)cùngtiên hãnh một tông quan tài liệu VC moi liênquangiừa rối loạngiấc ngu và bệnhtâmthanphânliệt. Tông hợpcácket qua cho thầymối liênquangiừacácchi số rối loạngiấc ngú khách quan vi dụ như thời gian giấc ngứ REM. thời giangiấc ngu sóng chậm(SWS) vớimứcđộ nặng cua bệnh lâm thằn phân liệt, mứcdộ xuấthiện cãc triệu chứng loạn thần, mứcđộnặng cúa các triệu chứngâm tính và suy giám nhậnthức. Thêm vảođỏ. một số nghiên cửu còn ghi nhận việcsirdụngcác thuoc an thân kinh thêhộthứ hai còn giúp tàng thời gianngủthực sự (TST).thời gian giấc ngu REM. giấc ngu SWS.vàhiệusuấtgiấc ngu nhiều horn rịrệt so vói cácthuổcanthằn kinh thể hộ thứ nhất ”.

Pedro Afonso và cộng sự (2014)lienhànhmộtnghiên cứu mô tacắt ngang trẽn 811 người bệnh tàm thẩn phàn liệtdiều trị ngoại trủ. Ket quácho thầycãc người bệnh cớ rối loạn giấc ngu có nguy CƯ cao hơn gộp các triệu chứng cua lâm thằnphân liệt vả nhóm tuân thu việcdiều trị thuốc an thần kinh ngoại trú sècó chai lượng giâc ngu lối hơnnhóm khơng tnthù ”.

Sylvie Chouinard vã cộng sự (2004) dà tiênhãnhmộtphântíchgộp ve roi loạngiấc ngũ trên 321 ngườibệnhlâmthanphânliệtkhơngđiểu Irị thuốc anthan kinh và 331 người bệnh nhóm chửng. Kei quà cho thấy nhóm người bệnh lâm thầnphân liệt có thời gian ngu thực sự vãhiệusuấtgiấc ngu ờ mức rất thấp, hơn nữa linh trạng nảy nặnghem rò rệt ơnhõm bo thuốc so với nhóm chưa bat đầu diềutrị '2.

Yu-Tao Xiang vàcộng sự (2008) tiên hành một nghiên cứu mó lá cắt ngang trên 586 ngườibệnhtâmthanphânliệlchothaycác van đe rịi loạn giácngumà người bệnhtàmthần phân liệtgặpphai bao gom khó vào giấc, khó duytri giiìc ngũ.thức dậy sớm. Các yếu tố liênquan đến rối loạngiấc ngú bao gồm tuối cao. tuồi khói phátmuộn. ít đi khám định ki.mức độ nặng cùa các triệu chứngdương

</div><span class="text_page_counter">Trang 33</span><div class="page_container" data-page="33">

tinh,trầmcam. lo âu.tác dụng phụ cua thc, vàviệc khơng ln thu điêutrịthuốc an thần kinh. Hơn nữa. chắt lượng giấc ngú kém ãnh hườngnghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống cua người bệnhơ mọi mật. đặc biệt là về sức khoe thê chất 16

<i>ỉ.4.2. Các nghiên cứu trong nưức</i>

Lý Duy Hưng vàcộng sự (2008) thực hiện nghiên cứu về dặcdiêm lâm sàngrối loạn giấc ngủtrên người bệnh có các rối loạn liênquanstress. Kết qua chothấyti lệ có rối loạngiấcngủ ơ nhóm người bệnh nãy lã 32.7% với mấtngủ chicm 100%.cóácmộng chiếm 19.6%. khó vào giấckém khó duytrigiấc ngu và thức dậy sớm chiếm 80.3% 4$.

Nguyen Hoàng Yenvàcộng sự (2013)thựchiệnnghiêncứu dặc diêm lâm sàng rối loạn sự thích ứngờ người bệnhdiềutrịnộitrútạiviện sức khóelâmthần. Kctquàchothấy tilộ rối loạn giấc ngu trênnhómđốitượngcó rối loạn sự thích ứnglènđến 100% 60

DinhThịHuyên và cộng sự (2018)thựchiệnnghiên cứu đặc diem làmsàng rối loạngiấc ngứtrên người bệnh cỏ rối loạn sự thíchứng. Ket quá cho thầy tilệ rỗiloạngiầc ngu ớnhómngườibệnhnày là 84.4% với cácbiếuhiện thời gianvào giấc kẽo dãi trung binh80 phút, thời gian ngu trungbinh 3 giờ dèm. mệtmoisau khi ngu dậy 100%. giam chấtlượngcôngviệc 97.4% *’.

NguyềnThị Thanh I lươngvàcộngsự(2018)thựchiệnnghiên cửu vechất lượnggiấc ngu trên phụ nữmang thai. Kết qua chothấy li lệ rối loạngiấc ngũ ơ phụ nữ mang thai chiếm 41.2%.Các yếu tổ liênquanden ti lộ rốiloạngiấc ngu ơ đỗi tượng đặc biệt này baogồm: giaiđoạn thai kì.sổ lần sinh nờ. khơng di ngũ thing giờ. sư dụng diện thoại trước khi ngu và lẽngiườngkhi chưa buồn ngu 4’.

</div><span class="text_page_counter">Trang 34</span><div class="page_container" data-page="34">

<b>CHƯƠNG 2: ĐĨI TƯỢNGVÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu</b>

2.1. Thịi gian địa diem

Nghiên cứuđược Ihực hiện tụi Viện Sức khócTàm thần Quốcgia. Bệnh viện BạchMai từ tháng 3/2023 đền 4/2023.

2.2. Dối tưọng nghiêncứu

<i>2.2.1.Tiêu ch milllựachọn</i>

Ngườibệnhsèdượcchọn vào nghiên cứu nếu dangdiêutrị nội trútạiViện Sức khoe Tâm thầnQuốc gia vàthoa mân tiêuchuẩn chân đoànTâmthằn phàn liệt (F20.X) dượcde cập trong ICD-I0F cùa Tô chức Y tethếgiới.

Trong dó. các the cùa tâmthầnphânliệt bao gốm: F20.0: Tâm thânphânliệt the paranoid F20.1: Támthầnphânliột the thanh xuân F2O.2: Tâmthần phânliệt thề càng trương lực F20.3:Tàmthần phânliệt the không biệtđịnh F20.4:Tâmthầnphânliệt thê trầm cam sau phân liệt F20.5: Tâmthầnphànliệt thê di chứng

F20.6:Tâmthần phânliệt thê dơn thuần F20.8: Các thetâmthanphân liệtkhác F20.9:Tâmthầnphânliệt, khơng biệt định

<i>2.2.2.Tiêu chnloạitrìr</i>

Người bệnh sè khơng dược dưa vào nghiên cứu nểu thuộcmột trong các trường hợp dưới dây:

- Người bệnh hoặc ngườinhàngườibệnhtừchổitham gia nghiêncửu. - Người bệnhkích dộng, khơng hợp tác. hãnhhungnhân viênytể. - Người bệnhđangmắccảcbệnh nặng de dọa den tinhmạng.

- Người bệnhsuy giam chức nângnhậnthức,khônghiêucảuhoihoặc không trá lờidượccàuhoi.

2.3. Phương pháp nghiên cứu

<i>2.2. ĩ. Thiefkenghiêncừu</i>

</div><span class="text_page_counter">Trang 35</span><div class="page_container" data-page="35">

Nghiên cửunày lã nghiên cứu mỏ la chùm cabệnh,quan sát. ghi nhận vã mò tãcủc dấu hiệu, đặc diem rốiloạn giấc ngũ trẽnngườibệnhtâmthầnphânliệt.

<i>2.3.2.Cữmẫu vàchọnmầu</i>

Nghiên cứu này dà dược thực hiện trên cờmầu 24 người bệnh tàm thần phânliệtvới phươngphápchọnmẫutoànbộchođenkhidu số lượngmẫunghiên cứu.

<i>2.3.3. Biền sổvà chi so nghiên cún</i>

<i>2.3.3.1.Cácbiềnsốmị la (/ực (tiêmlâm sàng roi ìoạn giấc ngu ớ người bệnh</i>

Các biên sổ mỏ tá dặc diêmròi loạn giấc nguvà chat lượnggĩàc ngu bao gồm:

- Thờigianngủhàngngàylinhbằng giờ

Hiệu suất giấc ngu dược linh bang thời gian ngưìhời gian di ngu X 100%. Saudósèđược phân loại thành: Tốt (>85%); Trung binh (76-85%);Kẽm (66-75%); Rấtkém (<65%).

- Thời gian khơi phát rối loạn giấc ngu so với then gian khơi phát lãm thầnphânliệt:Tnrớc;Sau; Không rỏ

Thờigian cô rối loạn giấc ngũ đợi này tinhđến lúc vào viện tinhtheo tháng

Tằn suất rối loạngiấc ngũ tính theosốlần/tuần

- Tính chat cua roi loạn giác ngú:Từ từ; Dộtngột; Khơng rị

- Loại rồi loạn giấc ngu: Ngu nhiều; Mất ngu; Ác mộng; Rối loạn nhịp thức ngu

Kiêu mất ngú: Khó divào giấcngu;Thửcdậy sớm; Dễ linhgiấc, ngu lại được; Detinhgiấc, khơng ngu lại dược

Việc có ác mộng khi ngũ: Khơng;Có - Việc cỏ hoang sợ khingu: Khơng; Có

RĨi loạn giầc ngu anh hườngtớicơng việc: Khơng bị anh hương: Khỏ khánmột phần; Khơng the lãmdượcviệc

Mứcdộ khó khánduytrihứng thú hỗn thành cơngviệc: ít hoặc khơng khó khăn; Khókhãn nhiều

Mứcđộ thường xuncùa việc khó khăn duy tri tinhtáo trong cơng việc: dưới I lần I tuần/từ I tuần I lầntrớlên

</div><span class="text_page_counter">Trang 36</span><div class="page_container" data-page="36">

- Chất lượng giấcngu dựa trẽn PSQI: Binh thường(0-4); Rỗi loạn nhẹ (5-9);Rồiloạn vừa (10-18); Rốiloạnnặng(19-21)

- ĐiểmPSQl.

<i>2.3.3.2. Biền sổ mỏ rá câc yều rổ Hènquan đếnrồi loạn giấc ngũơ người bệnhtâm than phànliệt</i>

Cácbiến số liênquandềnrốiloạngiấcngủờ người bệnhtâmthằnphân liệt bao gồm các nhóm biến: nhómnhànkhấu xã hội học. nhómbệnhtámthần phàn liệt và nhómcáchành vi sức khoe.

Nhómnhànkhâuxã hội học:

Tuôi cua cácdoitượng tham gia nghiên cứu linh bangnăm - Giới: Nam;Nữ

- Trinh dộhọc vấn: Mủ chừ; Tiêu học (TH); Trung học co sớ(THCS); Trung học phôthông(1111’1); Trung cấp cao đảng (TC, CD); Đại học và Saudại học (ĐH. SĐH)

Tinh trạng hơn nhân: Đàkểthịn; Chưa kết hịn: Li hơn/Li dị/góa - Mứcsống: Khágiá; Trung binh;Khó khản

Nơiơ: Thành thị; Nông thôn.

- Thờigianlàm việc: Lãmban ngày; Làmca đêm: Không cổ định;Không di làm.

- Tiền sư mẩcbệnh tâmthần cua giadinh: cỏ; Không

Thêbệnhtàmthằnphân liệt: Paranoid;Cáng trương lực;Thanhxuân; Khôngbiệtđịnh; Trầm cam sauphânliệt; Di chứng; Đơn thuần; Khác - Nhóm thuốc anthầnkinhđang sử dụng: Thế hệ I; Thể hộ 2: Phổi họp

Tuân thu dơn thuốc cuabácsĩ:Có: Khơng - Thờigianmắctàmthầnphân liệt tínhbằngnăm

Các triệuchứng ao giác: Có; Khơng - Các triệuchửng hoang tưởng: Có; Khơng. Nhómcáchành vi sửc khoe:

'Thơiquen sứ dụngrượubia:cỏ;Khơng - Thói quen sứ dụng thuốc lá: Có; Khơng

</div><span class="text_page_counter">Trang 37</span><div class="page_container" data-page="37">

25 - Thói quen su dụngtrà cafe: Có; Khơng

- Thói quen sứ dụngcácchấtkich thích khác: Có; Khơng

- Thói quen sư dụng máytinhdiện thoại trước khingu: cỏ; Không.

<i>2.3.4. Phương phápthu thập sơliệu2.3.4.1. CƠIIỊỈ cụ thu thập sị Hộu</i>

Cơng cụ chẩn đốn; theotiêuchuẩn chẩn đoán cua bangphànloạiquốcte vềbệnh tật lằnthứ 10vecácrồiloạntâmthầnvàhành vi (ICD-I0F). - Bệnh án nghiên cứu vàbộcáuhòinghiêncứuđược xây dựngphù hợp với

mụctiêunghiên cứu và dựa trêncác dặcdiem mô tà về triệu chứng cùa rối loạn giấc ngu theo phân loại 1CD-10vàcác mỏta kháctrước dày về rối loạngiẩc ngú ờ ViệtNam lx r.

- Thang đánhgiá: PSỌI.

<i>2.3.4.2. Kĩ thuật thu thập sổ liệu</i>

Việc thu thập so liệudượctrai qua cácbướcnhưsau:

- Lựachọnngười bệnh lãm than phân liệttheotiêu chuẩn lựachọn vã liêu chuẩn loạitrừ

- Giãi thích và xinsựđồngỷ tham gia nghiên cứu cùa người nhã vả người bệnh

- Quansát đối tượng tham gia về nétmật. cư chi.diệu bộ. tháiđộứngxứvã kĩnânggiaotiếp

- Phong vấn người bệnh và người nhãngườibệnh nhâm thu thậpthõngtin về li dovào viện, tiềnsư.bệnh sử vã cáccàu hoi trong bộ câu hoi nghiên cửu

- Khámlâmsàng:

- Khámthựcthe: khám loàndiệncác triệu chứngthựcthèloànthân,thần kinhvà nội khoa

- Khámlâm thần: biêuhiện chung, ỷthức,camgiáctrigiác, tư duy.cám xúcvã hoạt dộng, dậc biệt chú ýđencáctriệu chửngrỗi loạntrigiác, tư duy cua tâm thần phân liệt, các triệuchứngrối loạngiấcngu. diễn biến và hậu qua cùa rối loạngiấc ngũ.

</div><span class="text_page_counter">Trang 38</span><div class="page_container" data-page="38">

- Cáctriệuchứng và loại rối loạn giấc ngu cùa người bệnhđược mô ta dựa trên thõng tin từ việc hòi bệnh, khám bệnh và áp dụngtiêu chuẩn ICD-10 vềcác rối loạn giấc ngú trên người bệnh.

<i>2.3.5.Phántích và xưlỉsổ liệu</i>

Dừ liệusèdược phàn tích dựa trên phần mềm STATA phiênban SE 15.1. Cãc biền dinh lượng sè dược mò ta bânggiátrị trung binh và độlệch chuẩn trong khi cácbiến định linhsẽdược mô ta bằnglần số vã ti lệphần trâm. Kiếm định Fisher. Kruskal Wallis, vã giá trị pdược ãp dụng nhằm timramồi liênquangiữa biến phụ thuộc vã biến dộc lập.Mứcý nghĩa dượclựachọn trong nghiên cứu nãy là 0.05 (a = 0.05).

<i>2.3.6.Saisơ nghiên cứu2.3.6.1. Saisố chọnmẫu</i>

- Mầuchọn không ngẫunhiên.

Khắc phục: chọn hết người bệnh hiện du tiêuchuần lựachọn và loại trử. khơng bo sót dổi tượng.

<i>2.3.6.2. Saisà trongqtrinh thu thập (lịitượngnghiêncínt</i>

- Đồi tượngnghiên cứu khơng phũ hợp, khơng ngầu nhiên do chân đốnsai. từ chối tham gianghiêncứu.

- Khắc phục: ãp dụng cáctiêu chuấn thuộc ICD-10. tạo khơng khithânthiện, thoaimáivàgiai thích rị ràng cho người bệnh vã người nhà trước vàtrong khi phóng van.

<i>2.3.6.3. Saisổ nhậpliệu</i>

Sai sótdochuyên dõi dừ liệu từ bệnh án nghiêncứu vả bộ câu hói phong vấn thành cácfiledừliệu.

- Khấc phục: thiết kề bộ công cụ nhập liệp phù hợp bộ câu hoi phóng vấn. dồng thời, kiêm travànhậpthứdữliệu nhiều lầndepháthiện lỗivã khắc phục.

<i>2.3.6.4. Sai so quan sãt</i>

Sai sổ do quá trinh nhớ lại cùa ngườibệnh và ngườinhà.

</div><span class="text_page_counter">Trang 39</span><div class="page_container" data-page="39">

- Khắc phục: chọn lọccác câu hoi vớingười bệnh vàngười nhà, tránhcác câu hoi về các sự kiện xay raquálàu.

<i>2.3.7. Dạo (lức nghiêncứu</i>

Nghiên cửu được sự đồng ỷvà chắp thuận bời Bộ mònTàm thằn trường Dại học YHàNội và ban lànhđạoViệnSức khớc TâmthầnQuốcgia.

Ngườibệnhvàngườinhàngườibệnhdượcgiai thích rị về mụctiêunghiên cứu. Thơng tin sè chi được thu thậpkhi người bệnhvàngườinhãngườibệnhdồng ý tham gia. Người tham gia nghiên cứu cóthe nu khói nghiên cứu bẩt cứ khi nào với bất cứ lido gi mà không phaichịu tốn hạinão.

Nghiên cứu chi tập trung vào mô ta dặc diêm rổi loạn giấc ngu cua các người bệnhtámthanphânliệtdangđiềutrị nộitrú. khơng can thiệp vào qtrinh chân đốn và điêutrịngườibệnhtạiviện.

<i>2.3.8.SưdồlỊUỈiírình nghiên cừu</i>

Bang 2.1. Các bướcthực hiện nghiên cứu

Thống nhấtvà xin sự đồngý VC kehoạchnghiên cửu vớithầy hướng dần

2 Tuyền chọn người bệnh tham gianghiêncứu

Lậpdanh sách người bệnhthoamàntiêuchuấn lựachọn và tiêuchuẩn loại trù

Giai thích rỏ ràng cho người bệnh và ngườinhà ngườibệnh ve quy trinh,mục tiêu nghiên cứu và xin sự dồngýthamgia cua cangười bệnhvà ngườinhà

3 Thu thập thông tin Saukhi dồng ý tham gia.ngườibệnh và người nhã người bệnhdược phong vần bằngbộcáu hoi được chuẩn bị sần

Các thâm khám lãmsàngcùngdượcthựchiện dê hồn thành bệnh ãn nghiên cứu

4 Xác minhthơng tin với cơ sỡ diều trị

Kiêm tra dồi chiếuthôngtin thu thậpdượcvới co so diêutrị dê tránhcácsaisótdo nhớ lại

</div><span class="text_page_counter">Trang 40</span><div class="page_container" data-page="40">

Các thông tin đối chiếubaogồm: thông tin hành chinh, thờigiandienbiếnbệnhli.liensirban 5 Phân tích sổ liệu

thân, gia dinh, các thuốc đã dùng. ...

Nhập sổ liệuvào hệ thống REDCAP cua trường Dại học Y 1 là Nội

Táidừliệuvề de làmsạchvàphântích dựa vào phầnmềmSTATA

Các kểt quađượcxuẩt ra dưới dạngbang vả biêu đó đê mô tacácket qua ve dặc diêm lâmsàngrối loạngiấc ngũ vàcác ycu tố liênquan

</div>