MỞ ĐẦU
Đề tài Địa chí tỉnh Vĩnh Long nhằm sưu tầm, tìm hiểu, ghi chép, giới
thiệu cho thế hệ hôm nay và mai sau về nhiều lĩnh vực ở tỉnh Vĩnh Long như
địa lý, tự nhiên, dân tộc; tôn giáo, lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa vật chất,
văn hóa tinh thần, xã hội, quân sự- an ninh, đất nước, con người Vĩnh Long
dưới góc độ Địa chí. Đề tài cũng đề cập đến việc giải thích về những sự kiện
lịch sử, về địa danh hành chính, địa danh tự nhiên, về động vật, thực vật,v.v.
tiêu biểu ở Vĩnh Long.
Việc thực hiện đề tài Địa chí tỉnh Vĩnh Long ngoài việc giới thiệu hình
ảnh về vùng đất, con người Vĩnh Long đồng thời còn khẳng định về vai trò
lãnh đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền và nhân dân tỉnh Vĩnh Long
trong quá khai phá vùng đất Vĩnh Long cho đến hôm nay. Sản phẩm của đề
tài sẽ là nguồn tư liệu quý cho người đọc một bức tranh toàn cảnh về Vĩnh
Long và di sản mà nhiều thế hệ con người Vĩnh Long tạo nên trong gần 300
năm qua, đồng thời đây là công trình khoa học góp phần phục vụ cho công tác
nghiên cứu về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn ở khu vực nói chung và ở
Vĩnh Long nói riêng.
Mặt khác, trong quá trình hội nhập với thế giới rất cần thiết quảng bá về
đất nước, con người, tiềm năng, thế mạnh,v.v. của Việt Nam nói chung, Vĩnh
Long nói riêng, nhằm thúc đẩy sự giao lưu, hợp tác quốc tế. Từ đó, góp phần
nâng chất lượng hội nhập và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Đề tài Biên soạn Địa chí tỉnh Vĩnh Long nghiên cứu tất cả các lĩnh vực
địa lý, tự nhiên, dân tộc, tôn giáo, lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa (vật chất
và tinh thần), xã hội, quân sự-an ninh, vùng đất và con người Vĩnh Long,
được xác định trong phạm vi không gian địa bàn là tỉnh Vĩnh Long hiện nay,
tuy nhiên không bó hẹp ở địa giới hành chính mà nghiên cứu quá trình hình
thành, tách nhập của tỉnh Vĩnh Long từ giai đoạn 1732 đến 2010.
Việc sưu tầm tài liệu địa chí, biên soạn thư mục địa chí được ngành thư
viện quan tâm chỉ đạo các thư viện tỉnh, thành phố thực hiện. Một số địa
phương đã tổ chức việc biên soạn sách địa chí ở cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã
như: Địa chí Hà Bắc, Địa chí Long An, Địa chí Bến Tre, Địa chí Văn hóa

Thành phố Hồ Chí Minh, Địa chí Đồng Tháp Mười, Địa chí Cần Thơ, Địa chí
Tiền Giang, Địa chí Bà Rịa-Vũng Tàu, Địa chí Hải Phòng, Địa chí Đồng Nai,
Địa chí Lâm Đồng, Địa chí Gia Lai, Địa chí Lạng Sơn, Địa chí Thanh Hóa, Địa
chí Phú Yên, Địa chí huyện Hậu Lộc, Địa chí huyện Tân Yên, Địa chí xã Bảo
Ninh, Địa chí xã Đồng Dương,v.v.
Đối với tỉnh Vĩnh Long, đã có các công trình nghiên cứu về vùng đất và
con người Vĩnh Long như: Đại Nam nhất thống chí, Đại Nam liệt truyện, Gia
Định thành thông chí, Nam Kỳ địa dư chí, Vĩnh Long xưa và nay, Lịch sử tỉnh
Vĩnh Long (1732-2000), Từ điển địa danh và danh nhân Vĩnh Long, Hát ru tỉnh
Vĩnh Long, Tìm hiểu văn hóa Vĩnh Long, Vĩnh Long Triều Nguyễn, Nhân vật
lịch sử tỉnh Vĩnh Long,v.v. Trong giới hạn những công trình nghiên cứu này,
vấn đề nghiên cứu, sưu tầm về vùng đất và con người Vĩnh Long đã được các
tổ chức, cá nhân quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên, việc nghiên cứu, sưu tầm
chỉ mang tính đơn lẻ, chưa có hệ thống và toàn diện. Việc tổ chức nghiên cứu
đề tài Biên soạn Địa chí tỉnh Vĩnh Long là kế thừa, bổ sung và trình bày một
cách có hệ thống và toàn diện về vùng đất và con người Vĩnh Long.
Đề tài Biên soạn Địa chí tỉnh Vĩnh Long được thực hiện 62 tháng
(10/2007 đến tháng 02/2013) dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Thường vụ
Tỉnh ủy Vĩnh Long và chủ trì thực hiện là Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, cùng với sự
tham gia tư vấn khoa học của Trung tâm UNESCO, các nhà khoa học ở
Trường ĐHKHXH&NV Tp.HCM, Trường Đại học Kinh tế- Luật, Học viện
Chính trị- Hành chính khu vực II, Phòng Khoa học và Công nghệ quân khu 7
và hơn 180 cộng tác viên ở các sở, ban, ngành tỉnh, huyện, thị và xã, phường,
thị trấn.
2
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.1. Cơ sở lý luận
Ngày 23 tháng 10 năm 2006, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ ban hành Thông
báo Kết luận số 31-TB/TU về việc biên soạn địa chí tỉnh Vĩnh Long, trong đó,

giao cho Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy chủ trì thực hiện. Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đã
xây dựng đề cương thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học, làm thủ tục đăng
ký và được Hội đồng khoa học Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long
chấp thuận.
Ngày 02 tháng 10 năm 2007, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành
Công văn số 309-CV/TU chỉ đạo các cấp ủy đảng, sở, ban, ngành, đoàn thể
cấp tỉnh, huyện, thành phố và xã, phường, thị trấn thành lập Ban chỉ đạo biên
soạn địa chí của cấp mình, ngành mình, đơn vị mình, đồng thời tạo điều kiện
cung cấp tư liệu, hình ảnh về ngành, địa phương, đơn vị cho nhóm biên soạn
địa chí tỉnh Vĩnh Long tiếp cận, khai thác thông tin, tư liệu.
Ban chỉ đạo cấp huyện và xã phường, thị trấn được thành lập từ 5 đến 7
người, do Phó Bí thư thường trực (hoặc bí thư) làm trưởng Ban và phó hoặc
trưởng Ban Tuyên giáo làm phó Ban. Ban chỉ đạo các ngành do các đồng chí
trong Ban lãnh đạo (ban giám đốc) làm trưởng Ban và các đồng chí có năng
lực nghiên cứu tham gia ban chỉ đạo.
Cùng với Chủ nhiệm Đề tài Địa chí tỉnh, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy với tư
cách là cơ quan chủ quản Đề tài và cũng là cơ quan tham mưu của Tỉnh ủy
trong việc tổ chức triển khai thực hiện công tác nghiên cứu các đề tài khoa
học xã hội và nhân văn của tỉnh, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đã quan tâm đôn đốc
các cộng tác viên và nhất là đối với Ban Tuyên giáo các huyện, thành phố
trong việc tham gia thực hiện Đề tài.
3
Việc nghiên cứu, sưu tầm, ghi chép về điều kiện địa lý, tự nhiên, dân
tộc, lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quân sự, an ninh, con người
Vĩnh Long dưới gốc độ địa chí, tuân thủ theo phương pháp mang tính nguyên
tắc là không bình luận, nhận định, đánh giá mà chỉ
ghi chép
đúng hiện thực
khách quan, đúng bản chất của sự vật, hiện tượng.
Nội dung bài viết về các mục từ hay nội dung các chuyên khảo dài hay

ngắn, sâu hay nông không tuỳ thuộc vào tình cảm, thái độ của người viết mà
chủ yếu do bản thân của sự vật, hiện tượng đó và nguồn tư liệu mà các tác
giả khai thác được nhiều hay ít.
Trên nguyên tắc trung thực, khách quan, các tác giả cố gắng đến mức
cao nhất để phản ánh nhằm đạt đến độ chính xác cao nhất đối với các sự vật
hiện tượng được đề cập trong Địa chí Vĩnh Long.
1.2. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài
Biên soạn Địa chí tỉnh Vĩnh Long
là một công trình khoa học
tổng hợp, do đó đã vận dụng nhiều phương pháp của các ngành khoa học lịch
sử, khoa học tự nhiên và khoa học xã hội- nhân văn, được thể hiện bằng
những
ghi chép
súc tích, biên soạn tổng hợp, có tính chất đúc kết các sự kiện
có thực về mọi mặt hoạt động của con người trên mảnh đất Vĩnh Long. Địa
chí gồm nhiều phần, nhiều chương; mỗi chương, mỗi phần có chức năng
riêng, nhưng lại tập hợp với nhau thành một cơ cấu thống nhất, thể hiện tự
4
nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa hoà quyện vào nhau trong mối tương quan với
các tỉnh khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.
Để có những nội dung
ghi chép
, các tác giả đã sử dụng phương pháp
nghiên cứu sử học làm nòng cốt, nghiên cứu tài liệu thư tịch cả trực tiếp và
gián tiếp, đồng thời thời khảo sát thực địa, sưu tầm điền dã, tham khảo hồ sơ
lưu trữ của tỉnh, của các thư viện, văn khố, sưu tầm gia phả các họ tộc, thống
kê, so sánh, đối chiếu từ phần tự nhiên đến xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa,
sắp xếp thành từng ngành, mỗi ngành lại theo trình tự phân ra theo từng thời
kỳ: từ thời khai hoang, lập ấp đến khi Pháp xâm lược; thời kỳ Pháp xâm lược

đến CMT8-1945; thời kỳ KCCP tới KCCM; thời kỳ từ giải phóng đến ngày nay.
Từ những nội dung
ghi chép
được, đề tài được thực hiện theo phương
pháp chuyên gia, tức là các chuyên gia tư vấn cho đề cương tổng quát, đề
cương chi tiết, phản biện nội dung và biên tập kết quả của đề tài (đối với phần
chuyên khảo). Ban Chủ nhiệm Đề tài đã phối hợp với từng nhà
khoa học tại
thành phố Hồ Chí Minh tổ chức trên 16 cuộc tư vấn khoa học, thẩm định và
đóng góp đề cương tổng quát, đề cương chi tiết và nội dung chuyên khảo của
từng cộng tác viên (ngoài việc tổ chức đóng góp tại cuộc họp, các cộng tác
viên cũng đã liên lạc trực tiếp với các nhà khoa học thông qua điện thoại hoặc
qua thư điện tử- email).
Riêng phần Địa chí Vĩnh Long-từ điển được các cộng tác viên
ghi chép
theo Đề cương hướng dẫn của Trung tâm UNESCO, sau đó Ban chỉ đạo các
xã, phường, thị trấn; Ban chỉ đạo các huyện, thị, thành phố và các ban, ngành
5
liên quan tham gia thẩm định, sau cùng là Trung tâm UNESCO tư vấn khoa
học và thẩm định sau cùng.
6
CHƯƠNG 2
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
2.1. Các phương pháp tổ chức thực hiện đề tài
2.1.1. Đối với tập Địa chí Vĩnh Long- từ điển
Ban Chủ nhiệm đề tài đã phối hợp với Trung tâm UNESCO (Hà Nội) tổ
chức tập huấn 01 cuộc tại Hội trường Tỉnh ủy Vĩnh Long để hướng dẫn
phương pháp viết mục từ cho các cán bộ, các cộng tác viên biên soạn Địa chí
ở tất cả các sở, ban, ngành, các huyện, thành phố và xã, phường, thị trấn.

Các nhà khoa học hướng dẫn Đề cương biên soạn Địa chí Vĩnh Long-
Từ điển với 161 nội dung theo mẫu cụ thể để viết 11 nhóm mục từ Địa chí,
gồm: nhóm mục từ về tự nhiên, nhóm mục từ về hành chính, nhóm mục từ về
dân cư-dân tộc, nhóm mục từ về lịch sử, nhóm mục từ về kinh tế, nhóm mục
từ về văn hóa, nhóm mục từ về quân sự- chiến tranh, nhóm mục từ về chính
trị- xã hội, nhóm mục từ về khoa học- y tế- thể dục-thể thao, nhóm mục từ về
nhân vật, nhóm mục từ về địa danh.
Ban Chủ nhiệm Đề tài cũng đã mời PGS.TS Lê Trung Hoa- Trường
ĐHKHXH&NV Tp.HCM hướng dẫn nghiệp vụ, xác định và chọn mục từ cho
Ban chỉ đạo và cộng tác viên viết mục từ của các sở, ban, ngành tỉnh.
Sau tập huấn, Chủ nhiệm Đề tài đã trực tiếp đến 8/8 huyện, thành phố
triển khai Công văn 309-CV của Tỉnh ủy cho Thường trực các huyện, thành ủy
và hướng dẫn cho Ban chỉ đạo các huyện, thành phố, xã, phường, thị trấn tổ
chức triển khai thực hiện. Có trên 150 cộng tác viên tham gia viết mục từ của
các nhóm mục từ nói trên.
Đội ngũ cộng tác viên viết các nhóm mục từ kinh tế, văn hóa, lịch sử,
nhân vật, dân cư-dân tộc, quân sự-chiến tranh, chính trị- xã hội, khoa học-y
7
tế-thể dục-thể thao, gồm những người am hiểu về lĩnh vực, ngành ở các sở,
ban, ngành tỉnh như ngành công thương, nông nghiệp, giao thông vận tải, y
tế, giáo dục, khoa học- công nghệ, quân sự, văn hóa, thể dục-thể thao,v.v.
Đội ngũ cộng tác viên viết các mục từ về tự nhiên, hành chính, địa danh
là những người cấp huyện, thành phố và xã, phường thị trấn, khóm, ấp, khu
dân cư nơi họ sinh sống và am hiểu, đồng thời có điều kiện trong công tác
sưu tầm tư liệu và có khả năng viết lách.
Đối với công tác hội thảo, thẩm định: Trong quá trình triển khai thực hiện
công tác sưu tầm và biên soạn mục từ, Ban Chỉ đạo các sở, ban, ngành có
tham gia viết mục từ đã thẩm định và thông qua nội dung các mục từ trước khi
gửi về Ban Chủ nhiệm Đề tài. Song song đó, các mục từ do Ban chỉ đạo cấp
xã, phường, thị trấn đảm nhiệm đã tổ chức thẩm định và thông qua nội dung

các mục từ trước khi gửi về Ban Chỉ đạo cấp huyện, thành phố. Trên cơ sở
nội dung của cấp xã, phường, thị trấn, Ban Chỉ đạo cấp huyện, thành phố đã
tổ chức thẩm định và thông qua nội dung mục từ trước khi gửi về Ban Chủ
nhiệm Đề tài Địa chí tỉnh. Qua xem xét, sàng lọc 3.632 mục từ và sau nhiều
lần đề nghị các cộng tác viên bổ sung những nội dung chưa đảm bảo yêu cầu
theo đề cương hướng dẫn ban đầu, Ban Chủ nhiệm Đề tài thống nhất
3.245/3.000 mục từ, với 5.416 trang in khổ giấy A4; có 914 ảnh chèn vào các
mục từ để minh họa làm sinh động rõ nét hơn những nội dung được ghi chép
trong các từ của tập từ điển.
2.1.2. Đối với tập Địa chí Vĩnh Long-chuyên khảo
Chủ nhiệm đề tài đã trực tiếp đến các ngành: Sở Thông tin Truyền
thông, Sở Công thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Y tế,
Sở Lao động- Thương binh và Xã hội, Sở Giáo dục và Đào tạo, Công an tỉnh,
Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnhv.v. để triển khai Công văn 309-CV/TU của Tỉnh ủy,
đồng thời trao đổi với lãnh đạo các ngành để thành lập ban chỉ đạo, phân
công cán bộ tham gia biên soạn hoặc phục vụ cho công tác biên soạn chuyên
khảo Địa chí.
8
Các sở, ban, ngành tỉnh đã thành lập lập ban chỉ đạo, phân công cán bộ
tham gia biên soạn hoặc giới thiệu cộng tác viên có chuyên môn và phục vụ tư
liệu cho công tác biên soạn chuyên khảo Địa chí.
Ban Chủ nhiệm đề tài đã mời trên 30 cộng tác viên đã từng tham gia
nghiên cứu khoa học để viết 38 chương và phần tổng luận. Phối hợp với các
nhà khoa học tại thành phố Hồ Chí Minh tổ chức trên 16 cuộc tư vấn khoa
học, thẩm định và đóng góp đề cương tổng quát, đề cương chi tiết và nội
dung chuyên khảo của từng cộng tác viên (ngoài việc tổ chức đóng góp tại
cuộc họp, các cộng tác viên cũng đã liên lạc trực tiếp với các nhà khoa học
thông qua điện thoại hoặc qua thư điện tử- email). Qua các cuộc họp, các
chuyên gia đã góp ý nội dung của tập từ điển và tập chuyên khảo, các cộng
tác viên đã nghiêm túc tiếp thu và chỉnh lý.

2.2. Kết quả nghiên cứu
2.1.1. Tập Địa chí Vĩnh Long- từ điển
Phần này gồm tổng cộng 3.245 mục từ, khoảng 5.416 trang in giấy A4,
gồm các nhóm mục từ như sau:
- Nhóm mục từ về tự nhiên: gồm 358 mục từ về sông, rạch, khoáng sản,
sinh vật,v.v. Nội dung phần này tập trung mô tả về sông, rạch ở Vĩnh Long
(336 sông, rạch). Mỗi sông, rạch được mô tả tên sông, tên rạch; độ dài, nơi
khởi nguồn, nơi đổ ra; chảy qua các địa phận; mô tả về lưu lượng nước, phù
sa, tốc độ dòng chảy, độ mặn; mô tả về tiềm năng kinh tế, ảnh hưởng môi
trường; những truyền thuyết, sự tích, sự kiện lịch sử liên quan.
- Nhóm mục từ về hành chính: gồm 946 mục từ về các đơn vị hành
chính ở Vĩnh Long. Trong đó 01 mục từ về tỉnh Vĩnh Long; 8 huyện, thành phố
và 107 xã, phường, thị trấn; 813 ấp, khóm, khu của tỉnh Vĩnh Long. Nội dung
mô tả về tên gọi, vị trí địa lý; quá trình tách nhập, thay đổi tên qua các thời kỳ.
Mô tả về điều kiện tự nhiên, đất đai, thổ nhưỡng, dân cư; mô tả về các hoạt
động kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao; quá trình lịch sử và
truyền thống đấu tranh của cư dân.
9
Hình 1: Bản đồ hành chính tỉnh Vĩnh Long (ảnh Thanh Tao)
- Nhóm mục từ về dân cư-dân tộc: gồm 17 mục từ về các dòng họ, dân
tộc. Nội dung mô tả các dòng họ lớn ở Vĩnh Long như họ Phan, họ Phạm và
những mục từ mô tả về dân số, dân cư ở tỉnh Vĩnh Long và ở 8 huyện, thành
phố.
- Nhóm mục từ về lịch sử: gồm 19 mục từ về sự kiện, dấu tích lịch sử tại
địa phương. Nội dung các dấu tích lịch sử của tỉnh như thành Long Hồ, Cây
Da cửa hữu,v.v. được mô tả vị trí, thời gian và địa điểm hiện nay, những dấu
ấn về lịch sử cho đến ngày nay,v.v.
- Nhóm mục từ về kinh tế: gồm 561 mục từ. Nội dung có 337 mục từ mô
tả vật nuôi, cây trồng truyền thống phổ biến của tỉnh Vĩnh Long, mô tả đặc
điểm ngoại hình, quá trình sinh trưởng, kỹ thuật nuôi, trồng, sản lượng và giá

trị kinh tế của từng loại vật nuôi, cây trồng truyền thống. Có 37 mục từ mô tả
10
các loại nông, ngư cụ truyền thống phục vụ cho công tác đánh bắt của ngư
dân; từ loại ngư cụ được mô tả hình dáng, chất liệu, những chỉ số kỹ thuật
thiết yếu, công dụng, nguồn sản xuất, những phong tục gắn với quá trình chế
tạo và những kiêng kỵ khi sử dụng; tình hình sản xuất và sử dụng hiện nay
của các loại nông, ngư cụ. Có 86 mục từ mô tả về tên cầu, tên gọi hiện nay và
tên cũ qua các thời kỳ, vị trí, mục đích xây dựng, vật liệu xây; tác dụng đối với
giao thông, sản xuất, đời sống an ninh, quốc phòng; truyền thuyết và sự kiện
lịch sử liên quan. Có 40 mục từ mô tả về tên đường quốc lộ, tỉnh lộ; nội dung
mô tả tên thực trạng hiện nay và tên cũ qua các thời kỳ; mô tả cảnh quan,
điểm đầu, điểm cuối, chiều rộng, chiều dài, vỉa hè, loại đường; các cơ quan,
trường học ven đường; các hoạt động kinh tế, văn hóa nổi bật thu hút người
mua, người bán; mô tả tóm tắt về nhân vật và sự kiện được đặt tên cho
đường. Có 26 mục từ mô tả về các chợ có quy mô lớn của tỉnh, theo đó mô tả
về vị trí đặc điểm của từng chợ; lịch sử hình thành và phát triển chợ, các mặt
hàng truyền thống; diện tích mặt bằng, tổ chức các khu vực mua bán như thế
nào, cơ sở vật chất được xây dựng bao giờ, hiện nay ra sao; tác động ảnh
hưởng đến địa phương về kinh tế, đời sống và ngân sách của địa phương,v,v.
Hình 2: Khu công nghiệp Hòa Phú (ảnh tư liệu Phòng Nghiên cứu
Lịch sử Đảng)
11
- Nhóm mục từ về văn hóa: gồm 466 mục từ. Có 242 mục từ viết về
đình, chùa, miếu, nhà thờ, thánh tịnh, am, cốc, tịnh xá, thánh thất, nhà
nguyện; nội dung định tính thờ ai; mô tả năm xây dựng, vị trí, cảnh quan và
đường đi đến; mô tả quy mô, kiến trúc, nghệ thuật trang trí, bố trí không gian
văn hóa, những hiện vật quy hiếm hoặc tiêu biểu của di tích; các ngày tế, lễ,
hội, thời gian, mục đích; truyền thuyết, sự tích và thần tích; các đợt trùng tu và
tình trạng kiến trúc, quản lý và sử dụng hiện nay. Có 42 mục từ về hiện vật
bảo tàng, mô tả về vị trí, cảnh quang, quy mô, kiến trúc, vật liệu, thành tích

phục vụ,v.v. Có 67 mục từ viết về các phong tục tập quán như các lễ đầy
tháng, thôi nôi; việc cưới, việc tang và lễ hội,v.v. của đồng bào Kinh, Hoa,
Khmer. Có 40 mục từ mô tả về trò chơi dân gian ở Vĩnh Long được mô tả phổ
biến ở đâu, lớp người nào, vào dịp nào, diễn ra như thế nào, ngày nay trò
chơi này được cải biến thế nào,v.v. Có 19 mục từ về nghệ thuật ở Vĩnh Long
như về các nhạc cụ truyền thống, các đoàn cải lương ở Vĩnh Long,v.v.
Hình 3: Đình thần Mỹ Thuận- thị xã Bình Minh (ảnh Phi Sơn)
- Nhóm mục từ về quân sự- chiến tranh: gồm 103 mục từ. Có 55 mục
từ mô tả về các tổ chức vũ trang, địa điểm quân sự liên quan đến quá trình
đấu tranh chống giặc ngoại xâm của cư dân tỉnh Vĩnh Long như các mục từ về
Tiểu đoàn 1- Đoàn 9901, Tiểu đoàn 3- Đoàn 9901, Tiểu đoàn 3- Đoàn 9901;
các mục từ về Vùng chữ V, vùng chữ Y,v.v Có 58 mục từ viết về các chiến
12
dịch, các trận đánh nổi tiếng, cũng như các cuộc mít tinh, biểu tình của quân
và dân tỉnh Vĩnh Long.
Hình 4: Xe tăng được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh (ảnh Đặng Văn)
- Nhóm mục từ về chính trị- xã hội: gồm 40 mục từ. Có 31 mục từ viết
về tổ chức, cơ quan nhà nước và 9 mục từ viết về Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long và
8 đảng bộ huyện, thị, thành phố. Nội dung các mục từ mô tả quá trình thành
của của các tổ chức cơ quan Đảng và nhà nước, các đoàn thể; tóm tắt lịch sử
phát triển, những thay đổi về tổ chức, bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền
hạn; những sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trong quá trình hoạt
động.
- Nhóm mục từ về khoa học, y tế, thể dục-thể thao: gồm 346 mục từ về
các tri thức dân gian trong lĩnh vực y học, khí tượng thủy văn, chăn nuôi, trồng
trọt. Các mục từ về trường học, các bệnh viện, trung tâm y tế, bài thuốc dân
gian, bệnh tật phổ biến; mục từ về các môn thể thao và các tổ chức thể dục-
thể thao của địa phương.
13
Hình 5: Bệnh viện đa khoa tỉnh Vĩnh Long (ảnh Trọng Hiền)

- Nhóm mục từ về nhân vật: gồm 201 mục từ về các anh hùng LLVT,
anh hùng lao động, Bà mẹ Việt Nam anh hùng; các đơn vị anh hùng; các vị
tướng; các phó bí thư, bí thư Tỉnh ủy và tương đương; các nghệ sĩ, nhà giáo,
thầy thuốc (ưu tú, nhân dân); các nhà khoa học (phó tiến sĩ, tiến sĩ, phó giáo
sư); những người nổi tiếng xưa và nay trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế,
văn hóa, xã hội, khoa học kỹ thuật, quân sự…
Hình 6: Những người con quê hương Vĩnh Long (ảnh tư liệu Phòng Nghiên
cứu Lịch sử Đảng)
- Nhóm mục từ về địa danh: gồm 192 mục từ địa về danh cổ, địa
danh lịch sử, kinh tế, văn hóa, chiến tranh,v.v. Nội dung các mục từ chỉ địa
14
hình thiên nhiên, đơn vị dân cư, vùng lãnh thổ liên quan được nhiều người
biết, được mô tả vị trí, nguồn gốc, ý nghĩa ban đầu và những biến đổi của các
địa danh, đồng thời qua đó mô tả sự tích, truyền thuyết về địa danh hoặc
những nhân vật, sự kiện lịch sử liên quan đến địa danh.
Với những nhóm mục từ nêu trên đã chèn 914 ảnh làm cho tập từ điển
Địa chí Vĩnh Long đã giới thiệu thực tế sinh động về vùng đất và con người
Vĩnh Long xưa và nay thông qua việc miêu tả của từng mục từ khác nhau.
Đánh giá mặt được:
Công tác sưu tầm, biên soạn viết mục từ Địa chí Vĩnh Long- từ điển
được Ban Chỉ đạo các ngành, các cấp quan tâm tổ chức triển khai thực hiện.
Mặc dù, khó khăn về tư liệu gốc nhưng đội ngũ cộng tác viên đã khảo sát thực
địa, sưu tập các nguồn tư liệu thu thập trong dân gian, nhất là đối với phần từ
điển giải thích về các phong tục tập quán, tín ngưỡng dân gian, các mục từ
thuộc về lĩnh vực tự nhiên,v.v. từ đó cố gắng hoàn thành đạt yêu cầu nội dung
theo mẫu hướng dẫn của các nhà khoa học đề ra.
Hạn chế:
Các hành văn của thể Địa chí khác với cách viết lịch sử, hay viết văn
xuôi, nên ban đầu nhiều cộng tác viên lúng túng, viết sai thể loại phải viết lại
đôi ba lần, một số cộng tác viên do bận công tác nên không hoàn thành đúng

tiến độ thời gian như kế hoạch đề ra.
Ngoài ra, theo thuyết minh ban đầu triển khai viết từ điển theo 11 nhóm
mục từ theo kiểu phân bổ dọc từng lĩnh vực, song trong quá trình tổ chức thực
hiện Ban Chủ nhiệm đề tài thấy rằng cần phải vừa phân bổ ngang vừa phải
phân bổ dọc gắn với Ban Chỉ đạo của ngành (phân bổ dọc) và gắn với Ban
Chỉ đạo của các huyện, thành phố và xã, phường, thị trấn (phân bổ ngang)
theo không gian quản lý của cấp hành chính thì hợp lý hơn. Do đó, khi sắp
xếp các mục từ cũng không sắp xếp theo 11 nhóm mục từ mà là sắp xếp theo
cấp huyện, thành phố và theo lĩnh vực ngành, nhưng vẫn đảm bảo nội dung
15
theo 11 nhóm mục từ (Khi xuất bản, phần Địa chí Vĩnh Long- từ điển sẽ sắp
thứ tự theo ABC chứ không theo nhóm mục từ).
Vẫn còn không ít mục từ do thiếu tư liệu gốc nên chưa đảm bảo đủ nội
dung theo mẫu hướng dẫn các nhóm mục từ của các nhà khoa học đề ra.
2.1.2. Tập Địa chí Vĩnh Long- chuyên khảo
Với độ dày 1.574 trang, nội dung tập Địa chí Vĩnh Long chuyên khảo
bao quát từ thiên nhiên đến xã hội, từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, phân theo
ngành, trải qua các thời kỳ khác nhau, từ thời lập dinh Long Hồ, các triều đại
phong kiến, thực dân, đế quốc thống trị đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra
đời, Cách mạng Tháng Tám 1945, hai cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp, chống Mỹ cứu nước, 35 năm sau ngày giải phóng miền Nam, thống
nhất đất nước, cùng cả nước đi lên CNXH.
Nội dung tập Địa chí Vĩnh Long- chuyên khảo gồm 5 phần cơ bản sau:
Phần thứ nhất: Địa lý, bao gồm 4 chương: Chương I: Địa lý tự nhiên và
môi trường sinh thái; Chương II: Địa lý hành chính; Chương III: Dân cư;
Chương IV: Dân tộc.
Nội dung phần thứ nhất trình bày chi tiết về sự hình thành vùng đất và
con người Vĩnh Long với những luận cứ khoa học và lịch sử.
Ngoài phần địa lý của tỉnh Vĩnh Long cùng những thay đổi qua các thời
kỳ khác nhau trên bản đồ hành chính, mỗi huyện, thị cũng được miêu tả về vị

trí địa lý cùng những đặc điểm tiêu biểu nhất của từng địa phương.
Các đặc điểm tự nhiên như sông rạch, khí hậu, thủy văn, đất đai, địa
chất, thực vật, động vật được trình bày theo đặc điểm riêng của tỉnh Vĩnh
Long được đặt trong tổng thể chung của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Tình hình phân bổ dân cư cũng như các dân tộc cùng cộng cư sinh
sống trên địa bàn tỉnh trong từng thời kỳ cũng được ghi nhận và miêu tả cụ
thể trong nội dung chương này. Đặc biệt là sự đoàn kết của các dân tộc Kinh,
Khmer, Hoa trong công cuộc khai phá vùng đất mới cũng như trong việc ứng
phó với thiên tai dịch bệnh và trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
16
Từ vùng đất hoang sơ thủa nào, Vĩnh Long hôm nay đã trở thành vùng
đất trù phú, bạt ngàn màu xanh của hoa trái ngọt lành xen lẫn những sắc màu
sống động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nơi hội tụ “thiên thời - địa lợi -
nhân hòa”. Thành quả ấy được kết tinh từ mồ hôi, công sức, trí tuệ và xương
máu của biết bao thế hệ cư dân nơi đây trong công cuộc khẩn hoang, đấu
tranh chống thiên tai, địch họa để bảo vệ, xây dựng quê hương. Phát huy ý
chí, tinh thần ấy, bước vào công cuộc đổi mới cùng đất nước, Đảng bộ, quân
và dân Vĩnh Long đang ra sức phấn đấu tạo nên những thành tích mới, viết
tiếp vào bản trường ca hào hùng của đất và người Vĩnh Long.
Điều này giúp cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau nhận thức một cách
đầy đủ, toàn diện về vùng đất, con người Vĩnh Long.
Phần thứ hai: Lịch sử, bao gồm 6 chương: Chương I: Vùng đất Vĩnh
Long từ khởi nguồn đến nửa đầu thế kỷ XVII; Chương II: Vĩnh Long thời
Nguyễn (1731-1867); Chương III: Vĩnh Long trong thời kỳ 1867-1930; Chương
IV: Lịch sử tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 1930-1954; Chương V: Vĩnh Long trong
cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975); Chương VI: Vĩnh Long
trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc (1975- đến nay)
Nội dung phần thứ hai trình bày tương đối chi tiết, có cơ sở khoa học và
lịch sử chứng minh sự vận động của cư dân tỉnh Vĩnh Long từ thời nhà
Nguyễn đến giai đoạn xây dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nay, góp phần khẳng

định truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất của nhân dân tỉnh qua các
giai đoạn lịch sử; là cơ sở để giáo dục truyền thống hào hùng của thế hệ các
anh cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Phần thứ ba: Tổ chức chính trị- quân sự- an ninh: bao gồm 5 chương:
Chương I: Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Vĩnh Long; Chương II: Khái
quát về bộ máy chính quyền tỉnh Vĩnh Long; Chương III: Các tổ chức chính trị
xã hội; Chương IV: Quân sự; Chương V: An ninh chính trị- trật tự và an toàn
xã hội.
17
Nội dung phần thứ ba đã trình bày khá chi tiết về bộ máy chính quyền,
về tình hình an ninh, chính trị, quân sự của tỉnh Vĩnh Long từ thời Nguyễn,
thời kỳ Pháp thuộc cho đến khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời lãnh đạo
Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long theo từng giai đoạn khác nhau, qua đó minh chứng
sự lãnh đạo tài tình của Đảng trong đấu tranh giành chính quyền cũng như
trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở tỉnh Vĩnh Long. Song song đó,
nội dung chương này còn trình bày về sự hình thành và hoạt động của 6 tổ
chức chính trị- xã hội, hoạt động quân sự, hoạt động an ninh của tỉnh trong
đóng góp cho việc đấu tranh giành giải phóng dân tộc cũng như trong sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Phần thứ tư: Kinh tế: bao gồm 10 chương: Chương I: Tổng quan kinh tế
tỉnh Vĩnh Long; Chương II: Nông, lâm nghiệp; Chương III: Ngư nghiệp;
Chương IV: Thủ công nghiệp và công nghiệp; Chương V: Đô thị và đô thị hóa
ở Vĩnh Long; Chương VI: Giao thông vận tải; Chương VII: Thông tin- liên lạc;
Chương VIII: Thương mại- Du lịch; Chương IX: Tài chính, ngân hàng;
Chương IX: Thuế.
Nội dung phần này phân chia các ngành nghề và lĩnh vực, bao quát hầu
hết quá trình phát triển kinh tế qua các giai đoạn lịch sử khác nhau. Cách thể
hiện các chương mục ở phần này không nặng nề về miêu tả hiện trạng và
viện dẫn các số liệu thống kê, hay biểu đồ phát triển, mà nghiêng về đi sâu
vào lịch sử vấn đề, cách thức tiến hành, quy trình tổ chức sản xuất,v.v., từ đó

làm nổi bật lên khả năng sáng tạo, năng động của con người Vĩnh Long trong
quá trình thích nghi với môi trường, ứng phó với thiên nhiên và tận dụng thiên
nhiên để phục vụ cho con người. Gợi lên niềm tự hào về những thành tựu
kinh tế mà các thế hệ cha anh đã tạo nên; góp phần thiết thực vào việc hoạch
định những chính sách kinh tế của tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn tới.
Phần thứ năm: Văn hóa- xã hội: bao gồm 12 chương. Chương I: Di tích-
danh thắng- lễ hội; Chương II: Văn hóa vật chất (vật thể); Chương III: Văn hóa
tinh thần (phi vật thể); Chương V: Văn học- nghệ thuật; Chương VI: Văn hóa-
thông tin; Chương VII: Báo chí Vĩnh Long; Chương III: Giáo dục- Đào tạo ở
18
Vĩnh Long; Chương IX; Khoa học và Công nghệ; Chương X: Bảo vệ và chăm
sóc trẻ em ở tỉnh Vĩnh Long; Chương XI: Thể dục, thể thao; Chương XII: Công
tác xóa đói, giảm nghèo.
Vĩnh Long là vùng đất có 3 dân tộc Kinh, Hoa, Khmer là chủ yếu sống
đan xen nhau và các tôn giáo lớn đều có mặt tại đây. Trong biên soạn, tác tác
giả đã đi sâu nghiên cứu, sưu tầm để thể hiện khá chi tiết, công phu đời sống
văn hóa của cư dân sống trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long. Việc thể hiện rõ bản sắc
văn hóa của cư dân Vĩnh Long cũng như đời sống văn hóa tâm linh của họ
càng thể hiện rõ sự phong phú đa dạng về lĩnh vực văn hóa tinh thần. Các
hoạt động văn hóa- xã hội cũng thể hiện các hoạt động đa dạng. Vì thế, dù
mới được thành lập (đầu thế kỷ XVIII), nhưng văn hoá Vĩnh Long khá đa
dạng, đặc sắc và đậm nét. Từ đặc điểm văn hoá ấy cùng nhận thức văn hoá
truyền thống là di sản quý báu, nguồn nội lực tạo nên nền tảng vững chắc cho
sự phát triển của văn hoá đương đại, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn
hoá vật thể và phi vật thể luôn được các cấp uỷ Đảng, chính quyền xác định là
nhiệm vụ trọng yếu. Do đó, dù đã có nhiều đổi thay, cách tân trong sinh hoạt
ăn, mặc, ở, cho phù hợp với cuộc sống hiện tại, nhưng những giá trị văn
hoá truyền thống của Vĩnh Long vẫn được bảo lưu bền vững theo thời gian.
Phần tổng luận chung: Đây là nội dung khái quát chung về những điểm
tiêu biểu của tất cả các nội dung được trình bày trong phần Địa chí Vĩnh

Long- chuyên khảo.
Đánh giá mặt được:
Cộng tác viên viết chuyên khảo có năng lực, có tâm huyết trong công
tác sưu tầm biên soạn và gắn với công tác chuyên môn, lĩnh vực nghiên cứu.
Nội dung các chuyên khảo qua nhiều lần được các nhà khoa học đóng góp đã
tiếp thu chỉnh sữa hoàn chỉnh đạt yêu cầu đề ra.
Đánh giá mặt hạn chế:
Đây là Đề tài có nội dung rất rộng và nghiên cứu toàn diện về vùng đất
và con người Vĩnh Long. Cộng tác viên bận rất nhiều công việc chuyên môn.
19
Mặt khác, phải mất nhiều thời gian để sưu tầm, xử lý tư liệu. Trong quá trình
tổ chức thực hiện, một số cộng tác viên còn trình bày theo cách viết lịch sử,
viết sai thể loại, đồng thời việc dẫn chứng tư liệu, tài liệu tham khảo chưa
khoa học. Việc trích nguồn tài liệu cấp 2 còn nhiều, chưa sưu tầm được tài
liệu gốc, đây là vấn đề cần quan tâm chỉnh lý trước khi xuất bản thành sách.
Bước đầu triển khai thực hiện, một số ngành triển khai chậm, thiếu người
tham gia viết chuyên khảo, Ban Chủ nhiệm phải tìm cộng tác viên khác hỗ trợ,
nên không hoàn thành đúng tiến độ thời gian như kế hoạch đề ra.
CHƯƠNG III
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
3.1. Kết luận
- Đề tài “Biên soạn Địa chí tỉnh Vĩnh Long” có nhiều thành công trong
việc khai thác, tổng hợp có hiệu quả các công trình nghiên cứu về vùng đất và
con người Vĩnh Long đã xuất bản trước đây như: Đại Nam nhất thống chí, Gia
Định thành thông chí, Đại Nam liệt truyện, Nam Kỳ địa dư chí, Vĩnh Long xưa
và nay, Lịch sử tỉnh Vĩnh Long (1732-2000), Từ điển địa danh và danh nhân
Vĩnh Long, Hát ru tỉnh Vĩnh Long, Tìm hiểu văn hóa Vĩnh Long, Vĩnh Long
Triều Nguyễn, Nhân vật lịch sử tỉnh Vĩnh Long,v.v.
- Với 5.416 trang in của tập Địa chí Vĩnh Long - từ điển và 1.574 trang in
của tập Địa chí Vĩnh Long- chuyên khảo, đề tài đã phục dựng một cách khá

sinh động, toàn diện về vùng đất Vĩnh Long xưa và nay, đồng thời cũng ghi lại
được quá trình phát triển của các dân tộc với từng thời đoạn lịch sử, những
bước đường cách mạng và kháng chiến của Đảng Cộng sản Việt Nam và của
cư dân tỉnh Vĩnh Long qua các thời kỳ.
20
- Đề tài đã nêu được một cách toàn diện vùng đất và con người Vĩnh
Long xưa và nay. Địa chí Vĩnh Long là công trình mang tính khoa học về
những vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội ở tỉnh Vĩnh Long.
- Kết quả nghiên cứu của Đề tài sẽ là những tư liệu phong phú và là
nguồn tư liệu quý cho việc nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn ở Vĩnh Long
cũng như việc giới thiệu, quảng bá hình ảnh về vùng đất và con người Vĩnh
Long cho nhân dân ta và bạn bè quốc tế.
- Hạn chế chung:
+ Về quỹ thời gian thực hiện đề tài theo quy định quá ít so với nội dung
công việc biên soạn Địa chí của tỉnh, do đề tài có nội dung rất rộng, quan hệ
đến nhiều cấp, nhiều ngành; thể loại đề tài lại mới, cần có nhiều thời gian để
sưu tầm, xử lý tư liệu; cộng tác viên không chuyên và bận nhiều việc, lúc đầu
một số ban chỉ đạo và cộng tác viên nhận thức không đầy đủ, trách nhiệm
chưa cao, chưa tập trung dồn sức đề thực hiện đề tài, ban chủ nhiệm đề tài
kiêm nhiệm quá nhiều việc, bận rộn cho công việc phụ vụ Đại hội Đảng bộ tỉnh
lần thứ IX nên không có thời gian để tập trung chỉ đạo quyết liệt cho việc biên
soạn địa chí. Nên chậm so với thời gian hợp đồng là 01 năm.
+ Nhưng với sự cố gắng của các cấp, các ngành, của các ban chỉ đạo
và sự nhiệt tình, nhiệt tâm của các cộng tác viên nên đã hoàn thành một khối
lượng công việc rất lớn, rất đồ sộ của việc biên soạn địa chí tỉnh Vĩnh Long
với chất lượng khá cao.
3.2. Khuyến nghị
- Đây là công trình lớn, đòi hỏi đầu tư công sức và thời gian nhiều để
đạt tính khoa học cao. Ngoài công tác nghiên cứu và biên soạn nghiêm túc
của đội ngũ cộng tác viên; các nhà tư vấn khoa học cũng cần có thời gian để

thẩm định, đóng góp cho các chuyên khảo mà mình chịu trách nhiệm tư vấn
khoa học. Do đó, cần tiếp tục tu chỉnh khi có điều kiện tiếp cận những tư liệu
mới, có chứng cứ khoa học để đưa vào bổ sung cho đề tài.
21
- Đây là đề tài mang ý nghĩa giáo dục kiến thức toàn diện về lịch sử
kinh tế, văn hóa, xã hội; là quyển bách khoa tri thức về vùng đất và con người
tỉnh Vĩnh Long. Do đó, sau khi hoàn chỉnh sẽ tiếp tục xin ý kiến Ban Thường
vụ Tỉnh ủy xem xét cho ý kiến tu chỉnh và phối hợp với Trung tâm UNESCO,
Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia- Sự thật biên tập lại, in thành sách để phổ
biến phổ biến rộng rãi.
CƠ QUAN CHỦ TRÌ
Nguyễn Tuấn Kiệt
Vĩnh Long, ngày 27 tháng 12 năm 2013
CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI
Trương Quang Phú
22