ĐÔ THỊ ĐÀNG TRONG DƯỚI THỜI CÁC CHÚA NGUYỄN pptx
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (6.52 MB, 67 trang )
ĐÔ THỊ ĐÀNG TRONG
DƯỚI THỜI
CÁC CHÚA NGUYỄN
PGS.TS. ĐỖ BANG
I. BỐI CẢNH LỊCH SỬ
•
1. Ở trong nước
- Chiến tranh Trịnh - Nguyễn
- Chính sách phát triển kinh tế
của các chúa Nguyễn
2. Về tình hình thế giới
•
Từ 1592-1635, là thời kỳ Nhật Bản thực
hiện chính sách mở cửa
•
Năm 1567, nhà Minh cấp giấy phép
cho các thương thuyền đến các vùng
biển Đông Nam Á để buôn bán.
•
Từ sau năm 1644, nhiều di thần nhà
Minh và doanh nhân Trung Quốc đã
xin nhập cư Đàng Trong.
•
Thế kỷ XVII ra đời chủ nghĩa tư
bản phương Tây
* Đó là một thách thức nhưng cũng là
thời cơ để các chúa Nguyễn thành
lập các phố cảng trong thời đại
hàng hải của thế giới.
II. CÁC ĐÔ THỊ TIÊU BIỂU
. Đàng Trong đã hình thành các đô thị
cổ từ thời vương quốc Phù Nam
(dấu tích kiến trúc văn hóa Óc Eo)
•
Thuận Quảng có Lâm Ấp phố ở
Quảng Nam
•
Bình Định có cảng Thi Nại (thế kỷ X-
XV).
•
Thế hệ đô thị thứ hai sau Lâm
Ấp phố của Chămpa và trước
phố Hội An thời chúa Nguyễn ở
vùng biển Đà Nẵng- Hội An.
•
Vào nửa sau thế kỷ thứ XVI, tàu
thuyền nước ngoài đến buôn bán
tập trung ở vùng cảng Thuận
Hóa, nơi chúa Nguyễn Hoàng
chọn làm dinh phủ.
•
Bản đồ của Alexandre De
Rhodes vẽ giữa thế kỷ XVII có
tên Cua Say (tức Cửa Sãi)
•
Cuối thế kỷ XVI, manh nha ra
đời các đô thị đó là tiền đề các
phố cảng Hội An, Thanh Hà,
Nước Mặn, Hà Tiên của đất
Đàng Trong.
1. Hội An
•
Bờ sông cũ Hội An từ Cồn Tàu ở
xã Cẩm Châu cắt dọc thành phố
Hội An theo đường chính diện qua
đường Trần Phú hiện nay .
•
Từ nửa sau thế kỷ XVI, Hội An đã
có nhiều nước đến buôn bán, lưu
trú, thương nhân Nhật Bản…
•
Thương nhân Trung Quốc thời
nhà Minh bỏ lệnh “hải cấm”
cũng đến Hội An ở lại lâu dài
•
Hội An sớm trở thành đô thị
quốc tế với sự lưu trú lâu dài
của giới thương nhân Nhật Bản
và Trung Quốc
•
Phủ chúa cho thương nhân
Nhật Bản và Trung Quốc
chọn một nơi gần thương
cảng Hội An để lập phố
buôn bán. Hội An ra đời khu
phố tự trị của người Nhật và
người Hoa.
•
Đô thị Hội An vào năm 1618 được
Cristoforo Borri mô tả như sau: “ Vì cho
tiện việc hội chợ, chúa Nguyễn cho phép
người Trung Quốc và Nhật Bản làm nhà
cửa theo tỷ lệ người của họ để dựng nên
một đô thị. Đô thị này gọi là Faifo và nó
khá lớn. Chúng tôi có thể nói có hai thành
phố, một của người Trung Quốc và một của
người Nhật. Họ sống riêng biệt, đặt quan
cai trị riêng và theo phong tục, tập quán
của mỗi nước”
•
Bản đồ có ghi vị trí
chùa Hà Nam (của
người Nhật) vào thế kỷ
XVII tại Hội An, được
xác định vị trí như sau:
•
Phía Đông là phố Nhật, nằm ở hạ
lưu sông.
•
Phía Tây là Đường Nhân phố
(phố người Hoa), nằm ở thượng
lưu sông.
•
Phía Nam là sông lớn (sông Thu
Bồn lúc đó).
•
Phía Bắc là An Nam phố (tức
phố người Việt).
•
- Phố Nhật: Phố Nhật ở vị trí làng
Hoài Phô, làng cổ được ghi tên trong
sách Ô châu cận lục (1555).
•
Người Nhật đến mua 20 mẫu đất của
làng Hoài Phô và An Mỹ để xây
dựng phố xá, sinh sống; lập một ngôi
chùa lấy tên là Tùng Bổn.
•
Chùa này có thể là ngôi chùa mang
tên Hà Nam do Shichirobei xây dựng
năm 1670.
•
Người phương Tây gọi Hội
An là đô thị Nhật Bản.
•
Bức tranh giữ tại nhà dòng
họ Chaya ở Nhật cho thấy
phố Nhật dài khoảng 320 mét,
gồm hai dãy phố và gần một
cái chợ bán đủ các mặt hàng
họp thành “đô thị Nhật Bản”.
. Năm 1695, Thomas Bowyear đến
tại Hội An chỉ còn thấy 5 gia đình
người Nhật, Thích Đại Sán đến
Hội An không thấy ghi chép về
phố Nhật. Năm 1981, chúng tôi
tìm thấy 4 ngôi mộ cổ của người
Nhật tại Hội An cũng ghi năm qua
đời vào thập niên cuối cùng của
thế kỷ XVII.
•
Phố Nhật ở Hội An ra đời, thịnh
vượng và tồn tại trong thế kỷ
XVII.
•
-
Phố Khách: Năm 1618,
Cristoforo Borri mô tả về phố
Nhật và phố Khách tại Hội An.
•
Di vật Phố Khách: Bức hoành
phi có niên hiệu Thiên Khải -Tân
Dậu niên ( 1621), là di vật cổ
nhất của phố Khách. Người Hoa
đã xây dựng một tổ đình lấy tên
là Cẩm Hà cung vào năm 1626.
•
Từ phố Nhật lên phố Khách
phải qua một con khe, người
Nhật đã xây dựng nên một
chiếc cầu gọi là cầu Nhật Bản
(Lai Viễn kiều), người Hoa
làm chùa trên đó để thờ Bắc
Đế nên gọi là chùa Cầu.
Cầu Nhật Bản (Địa điểm khai
quật Khảo cổ học năm 2006)
•
Kết quả khai quật khảo cổ học của các
chuyên gia Nhật Bản vào mùa hè năm
năm 1998 và 2006 ở phường Cẩm Phô,
xung quanh chùa Cầu, tìm thấy nhiều đồ
gốm Cảnh Đức (Trung Quốc), gốm
Hizen (Nhật Bản) lẫn với đồ gốm, đồ
sành Việt Nam có niên đại thế kỷ XVII.
Chúng ta khẳng định về thị trường gốm
thương mại quốc tế tại Hội An và dấu
tích cư trú sớm của người Nhật và người
Hoa chứ chưa đủ cứ liệu để xác định phố
Nhật và phố Khách tại Hội An qua tư
liệu khảo cổ học
Cầu Nhật Bản , vị trí khai quật khảo
cổ học 2006
Gốm sứ Hội An
Gốm sứ Hội An
Phố Hội An:
•
Tấm bản đồ Thiên Nam tứ chí lộ
đồ thư do Đỗ Bá vẽ (1630-1655) đã
có tên Hội An phố, Hội An kiều
•
Phố Hội An được xác định vị trí
của làng cổ Hội An mà trung tâm
là đình làng Hội An, cùng tồn tại
với phố Nhật và phố Khách.
•
Sau khi nhà Mãn Thanh đánh bại nhà
Minh (1644),Hoa thương di trú ở Hội
An rất đông. Họ mua đất của làng
Cẩm Phô, Hội An, Cổ Trai
•
Đường Trần Phú thành khu phố đông
đúc của người Hoa với hai dãy phố
xuất hiện như Bowyear đã mô tả
(1695): “Hải cảng này chỉ có một con
đường phố lớn trên bờ sông, hai bên có
hai dẫy nhà 100 nóc, toàn là người
Trung Hoa ở ”
