Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
--------------

LÊ QUANG SƠN
(Thích Thiện Hải)

NGHIÊN CỨU BẢN GIẢI ÂM TÁC PHẨM
THÁI CĂN ĐÀM CỦA HÒA THƯỢNG PHÚC ĐIỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Hán Nôm

HÀ NỘI - 2012
1

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
--------------

LÊ QUANG SƠN
(Thích Thiện Hải)

NGHIÊN CỨU BẢN GIẢI ÂM TÁC PHẨM
THÁI CĂN ĐÀM CỦA HÒA THƯỢNG PHÚC ĐIỀN

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Hán Nôm
Mã số: 60.22.40

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Khắc Mạnh

HÀ NỘI - 2012
2

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

MỤC LỤC
Trang
MỤC LỤC........................................................................................................1
NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT.............................................................................3
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................4
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................5
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài……...........…………………………………………......6
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề………………………...…………………..….7
3. Đối tượng phạm vi nghiên cứu……………………………….….……......9
4. Mục đích nghiên cứu……………………………………………..……...10
5. Phương pháp nghiên cứu………………………………………… .…….10
6. Đóng góp mới của luận văn………………………………….……….....11

7. Bố cục luận văn…………………………………………………….........11
CHƯƠNG 1
TỪ NGUYÊN TÁC THÁI CĂN ĐÀM ĐẾN BẢN GIẢI ÂM
CỦA HỊA THƯỢNG PHÚC ĐIỀN
1.1. Tìm hiểu thân thế và sự nghiệp Hồng Tự Thành (洪自誠) - tác giả tác
phẩm Thái căn đàm (菜根譚)………………………………………….13
1.2. Tìm hiểu thân thế và sự nghiệp Phúc Điền Hòa Thượng (福田和尚)người dịch và thích nghĩa bằng chữ Nơm Thái căn đàm (菜根譚)…....15
1.2.1. Thân thế của Hòa thượng Phúc Điền………………………........16
1.2.2. Sự nghiệp hoằng dương phật pháp của Hòa thượng Phúc Điền...17
1.2.2.1. Xây dựng và trùng tu chùa....................................................17
1.2.2.2. Sự nghiệp trước tác dịch thuật và in ấn kinh sách………….17
3

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

1.3. Vấn đề văn bản Thái căn đàm (菜根譚).................................................22
1.3.1. Bối cảnh xã hội giai đoạn phiên dịch và niên đại hoàn thành tác
phẩm..............................................................................................22
1.3.1.1. Bối cảnh xã hội giai đoạn phiên dịch tác phẩm.....................22
1.3.1.2. Niên đại hồn thành tác phẩm................................................23
1.3.2. Mơ tả các dị bản............................................................................24
1.3.3. Chọn bản để cơng bố.....................................................................28
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1...............................................................................28
CHƯƠNG 2
TÌM HIỂU GIÁ TRỊ TÁC PHẨM THÁI CĂN ĐÀM (菜根譚), VẤN ĐỀ
DỊCH NƠM VÀ TIẾNG VIỆT CỦA HỊA THƯỢNG PHÚC ĐIỀN
2.1. Tìm hiểu giá trị nội dung của tác phẩm...................................................30

2.1.1. Giá trị tư tưởng triết lý Phật giáo...................................................30
2.1.2. Giá trị tư tưởng triết lý Nho giáo...................................................36
2.1.3. Giá trị tư tưởng triết lý Đạo giáo...................................................39
2.2. Tìm hiểu giá trị văn tự ngơn ngữ.............................................................42
2.2.1. Cấu tạo chữ Nôm trong bản giải âm tác phẩm Thái căn đàm (菜根
譚) của Hòa thượng Phúc Điền........................................................42
2.2.2. Đặc điểm chữ Nôm trong bản giải âm tác phẩm Thái căn đàm (菜
根譚) của Hòa thượng Phúc Điền....................................................60
2.2.3. Tiếng Việt trong bản giải âm tác phẩm Thái căn đàm (菜根譚) của
Hòa thượng Phúc Điền....................................................................65
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.......................................................................70

4

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

KẾT LUẬN............................................................................................72
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................74
PHỤ LỤC...............................................................................................79

5

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn


NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
TCĐ

:

Thái căn đàm

Nxb

:

Nhà xuất bản

tr

:

Trang

t

:

Tờ

HV

: Hán Việt

HVVH


: Hán Việt Việt hóa

6

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

PHẦN MỞ ĐẦU
I.Lý do chọn đề tài
1. Với tinh thần từ bi nhập thế của đạo Phật, ngay từ khi Phật giáo du
nhập vào Việt Nam đã sớm hịa mình cùng văn hóa bản địa, vƣợt ra ngoài cái
ranh giới của một thứ đạo ngoại lai. Ngƣời truyền bá Phật giáo ban đầu đó là
những nhà sƣ Ấn Độ nói riêng và ngƣời tu sĩ Phật giáo nói chung. Với nhiệm
vụ “Tác Như lai sứ, hành Như Lai sự” (作如來使，行如來事), ngƣời tu sĩ
Phật giáo khơng chỉ với vai trị tự độ mà cịn mang một nhiệm vụ cao cả ấy là
độ tha. Với nhiệm vụ độ tha, các tu sĩ Phật giáo cũng nhƣ lịch sử của Phật
giáo Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc trong công cuộc dựng nƣớc và
giữ nƣớc cũng nhƣ truyền bá giáo lý chân chính của Đức Phật. Chính từ sự
nghiệp và tƣ tƣởng ấy, văn hóa Phật giáo đã để lại cho kho tàng văn học của
Việt Nam với một khối lƣợng tác phẩm trƣớc tác cũng nhƣ dịch Nôm và diễn
Nôm vô cùng to lớn.
2. Một trong những tác gia văn học nổi tiếng và là vị chân tungƣời ta
thƣờng nhắc tới là Hòa thƣợng Phúc Điền(1784 - 1863), một con ngƣời vừa
chân tu Phật giáo vừa là nhà văn hóa có nhiều đóng góp cho văn hóa dân tộc.
Hịa thƣợng Phúc Điền đã để lại cho giới Tăng – Ni Phật tử cũng nhƣ giới
nghiên cứu khoa học khá nhiều bộ sách về Phật học có giá trị khi tìm hiểu về
Phật giáo Việt Nam, trong đó có tác phẩm Thái căn đàm(菜根譚)đƣợc ơng

dịch và thích nghĩa bằng chữ Nơm đáng đƣợc nghiên cứu, giới thiệu.
3. Ngày nay, trong điều kiện phát triển toàn cầu hóa của xã hội, ngƣời
viết thiết nghĩ để phát triển xã hội đƣợc bền vững và ổn định thì việc phát huy
vai trị của văn hóa truyền thống, nêu cao giá trị nền tảng văn hóa đạo đức
song song với việc phát triển khoa học kỹ thuật, kinh tế…là điều hết sức quan

9

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

trọng. Tác phẩm Thái căn đàm( 菜 根 譚 )do Hồng Tự Thành ( 洪 自 誠 )
ngƣờiTrung Quốc soạn, Uông Bá Càn (汪伯乾) ngƣời hiệu đính, Phúc Điền
Hịa Thƣợng (福田和尚) dịch và thích nghĩa bằng chữ Nơm, in tại chùa Liên
Phái, năm Tự Đức 13 (1860) là tác phẩm hết sức có giá trị khi nghiên cứu
triết lý Phật giáo và kinh điển Nho gia.Nội dung tác phẩm gồm những câu
châm ngôn trích từ các sách kinh điển của Nho, Phật, nói về đạo lý đối nhân
xử thế, tâm hồn phải trong sáng, đối xử với ngƣời phải đôn hậu, v.v... Cạnh
mỗi câu chữ Hán, đều có thích nghĩa bằng một câu chữ Nôm. Nghiên cứu tác
phẩm này sẽ cung cấp cho chúng ta hiểu sâu hơn về kinh điển của tam giáo
(Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo), tình hình dịch thuật, ngôn ngữ văn tự Nôm
trong sự phát triển của nền văn hóa nƣớc nhà, cũng nhƣ có thể đáp ứng đƣợc
một phần nào đó nhu cầu xã hội của thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.
Do vậy, đề tài Nghiên cứu văn bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”(菜
根譚)của Hồ thượng Phúc Điền, rất có ý nghĩa khoa học, cung cấp cho giới
khoa học những tƣ liệu quan trọng khi tìm hiểu triết lý của tam giáo, ngôn
ngữ văn tự Nôm, cũng nhƣ thân thế và sự nghiệp của Hịa thƣợng Phúc Điền.
Chính vì thế chúng tôi chọn đề tài Nghiên cứu văn bản giải âm tác phẩm Thái

căn đàm (菜根譚) của Hoà thượng Phúc Điềnlàm đề tài nghiên cứu cho luận
văn tốt nghiệp Thạc sĩ của mình.
II. Lịch sử vấn đề
2.

Ở Trung Quốc

Hồng Tự Thành với tác phẩm Thái căn đàm(菜根譚)ơng đã trích dẫn
những câu châm ngôn của đạo Phật, đạo Nho và đạo Lãovới nội dung khuyến
10

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

thiện, khuyên răn ngƣời đời trong cách đối nhân xử thế đã trở thành một tác
phẩm tiêu biểu thời Minh. Tác phẩm này đã đƣợc nhiều học giả nghiên cứu,
đặc biệt là các học giả Trung Quốc.
- Năm 2005, Ngụy Tấn Phong (魏晉風) có tác phẩmĐại trí tuệ của Thái
căn đàm (菜根譚的大智慧).
- Năm 2006, Hồng Kiệt Tinh (黃杰星) có tác phẩm Trí tuệ của Thái
căn đàm (菜根譚的智慧).
- Năm 2006, Đông Phƣơng Giác Nhân (東方覺人) có tác phẩm Trí tuệ
của Thái căn đàm tồn tập (菜根譚的智慧全集)…
2. Ở Việt Nam
-Hòa thƣợng Phúc Điền (1784 - 1863) cả cuộc đời của mình đã dành cho
sự nghiệp hoằng dƣơng Phật pháp cũng nhƣ phát triển văn hóa của dân tộc.
Ơng đã để lại cho văn hóa dân tộc nói chung và Phật giáo nói riêng một khối
lƣợng tác phẩm trƣớc tác cũng nhƣ dịch Nôm và diễn Nôm vô cùng lớn. Thế

nhƣng để nghiên cứu về ông cũng nhƣ nghiên cứu về nhữngto tác phẩm của
ơng thì cũng chỉ đƣợc các nhà nghiên cứu khảo qua từng những khía cạnh
khác nhau nhƣ sử học, tƣ tƣởng, văn học, v.v... Thái căn đàm giải âm của
Hòa thƣợng Phúc Điền cũng chƣa đƣợc nghiên cứu đầy đủ. Cụ thể nhƣ:
- Việt Nam Phật giáo sử luận của Nguyễn Lang xuất bản năm 1973, tác giả
có đề cập đến Hịa thƣợng Phúc Điền là tác giả của Thiền uyển truyền đăng lục.
Cùng các tác phẩm khác có đề cập đến tác gia Hịa thƣợng Phúc Điền nhƣ:
- Tìm hiểu kho sách Hán Nôm Việt Nam của Trần Văn Giáp tái bản năm 1984
- Tổng tập văn học Phật giáo Việt Nam của Lê Mạnh Thát xuất bản năm 2006
- Nghiên cứu về Thiền uyển tập anh của Lê Mạnh Thát xuất bản năm 1999

11

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

- Thiền sư Việt Nam của Hịa thƣợng Thích Thanh Từ xuất bản năm 1999
- Di sản Hán Nôm Thư mục đề yếu do Trần Nghĩa và Francois Grosđồng
chủ biên xuất bản năm 1992.
Ngồi ra có một số luận văn Đại học và Cao học chuyên ngành Hán Nôm
cũng đã đi sâu nghiên cứu sâu hơn vào các tác phẩm của ông nhƣ:
-Năm 1997, sinh viên Thích Đàm Hịa, trƣờng Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp đại
học của mình với đề tài “Bước đầu tìm hiểu tam giáo nhất nguyên giải âm”.
- Năm 1998, học viên Thích Minh Tâm, Viện Nghiên cứu Hán Nôm
thực hiện luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ của mình với đề tài “Tìm hiểu lịch sử
Việt Nam qua bản Đạo giáo nguyên lưu của Hòa thượng Phúc Điền”.
- Năm 2005, sinh viên Nguyễn Văn Thanh, trƣờng Đại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp đại học
của mình với đề tài “Bước đầu tìm hiểu tác phẩm hộ pháp luận giải âm”.
- Năm 2006, học viên Thích Minh Tín, trƣờng Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn- Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ
của mình với đề tài “Nghiên cứu khảo sát văn bản Tại gia tu trì ngũ giới
ngun lưu của Hịa thượng Phúc Điền”.
Về tác phẩm Thái căn đàm (菜根譚), cho đến nay chƣa thấy có chuyên
luận nào khảo về tác phẩm này mà chỉ nhắc đến trong thƣ mục tác phẩm của
Hịa thƣợng Phúc Điền hoặc tác phẩm có liên quan. Ngồi ra Di sản Hán Nơm
Thư mục đề yếu do Trần Nghĩa và Francois Gros đồng chủ biên cũng chỉ mô
tả qua văn bản và nội dung tác phẩm.
III. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

12

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

1. Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu văn bảntác phẩm Thái căn đàm(菜
根譚) hiện đang lƣu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
2. Phạm vi nghiên cứu: Luận văn quan tâm tìm hiểuvấn đề dịch thuật các
tác phẩm kinh điển của Trung Quốc đƣợc dịch Nôm và diễn Nôm, thân thế và
sự nghiệp Hịa thƣợng Phúc Điền ngƣời dịch và thích nghĩa tác phẩm Thái
căn đàm(菜根譚)bằng chữ Nôm và giá trị tƣ tƣởng của tác phẩm Thái căn
đàm giải âmtrong đời sống văn hóa.
IV. Mục đích nghiên cứu
Thực hiện đề tài Nghiên cứu tác phẩm Thái căn đàmchúng tơi nhằm mục
đích: Nghiên cứu và giới thiệu những câu châm ngơn trích từ các sách Kinh,

Sử… của Nho và Phật xếp thành các mục, nhƣ: tu tỉnh, ứng thù (cách ứng xử
với ngƣời), bình nghị (nhận xét và đánh giá về cuộc sống), nhàn thích (suy
ngẫm, chiêm nghiệm lúc nhàn rỗi)…Cung cấp những tƣ liệu để tìm hiểu mối
quan hệ Nho - Phật - Lão, giới thiệu nội dung tác phẩm Thái căn đàm(菜根
譚), và tìm hiểu về giá trị nội dung và nghệ thuật tác phẩm Thái căn đàm(菜
根譚) cũng nhƣ vấn đề dịch Nôm và tiếng việt của tác phẩm
V. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong q trình thực hiện luận văn, chúng tơi vận dụng những phƣơng
pháp khoa học sau:
- Phương pháp văn bản học: Nhằm điều tra văn bản, nghiên cứu các dị
bản (chủ yếu là ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm)để xác định văn bản đáng tin
cậy và phiên dịch tác phẩm

13

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

- Nghiên cứu đối chiếu và so sánh: Vì tác phẩm Thái căn đàm (菜根譚)
là tác phẩm của Hồng Tự Thành ngƣời Trung Quốc biên soạn và đƣợc Hịa
thƣợng Phúc Điền dịch Nơm, nên chúng tôi đã dùng các bản nguyên văn chữ
Hán mang ký hiệu VHv.705, VHv.706, VHv.2096 hiện đang lƣu trữ tại Viện
Nghiên cứu Hán Nôm, cũng nhƣ những tác phẩm viết về Thái căn đàm (菜根
譚) của ngƣời Trung Quốc đƣợc đăng tải trên mạng internet.
- Phân tích tổng hợp: Từ những tƣ liệu Hán Nôm sƣu tầm đƣợc, chúng
tôi phân tích tổng hợp để làm rõ nội dung cũng nhƣ giá trị học thuật, tƣ tƣởng
của tác giả tác phẩm.
VI. Những đóng góp mới của đề tài

- Lần đầu tiên tác phẩm Thái căn đàm(菜根譚) đƣợc nghiên cứu một
cách toàn diện ở các phƣơng diện: văn bản học, giá trị nội dung tác phẩm.
- Cung cấp những tƣ liệu về mối quan hệ triết lý Nho - Phật.
- Nghiên cứu chữ Nôm trong tác phẩm Thái căn đàm giải âm (菜根譚解音).
- Cung cấp bản dịch tác phẩm Thái căn đàmgiải âm(菜根譚解音).
VII. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục luận văn có 2 chƣơng.
CHƢƠNG1.
TỪ NGUYÊN TÁCTHÁI CĂN ĐÀM(菜根譚) ĐẾN BẢN GIẢI ÂM
CỦA HÒA THƢỢNG PHÚC ĐIỀN

14

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hịa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

2.1. Tìm hiểu thân thế và sự nghiệp Hồng Tự Thành (洪自誠) - tác giả tác
phẩm Thái căn đàm(菜根譚).
2.2. Tìm hiểu thân thế và sự nghiệp Phúc Điền Hòa Thƣợng (福田和尚) ngƣời dịch và thích nghĩa bằng chữ Nơm Thái căn đàm(菜根譚).
2.2.1. Cuộc đời của Hòa thƣợng Phúc Điền.
2.2.2. Sự nghiệp hoằng dƣơng phật pháp của Hòa thƣợng Phúc Điền.
2.3. Vấn đề văn bản Thái căn đàm (菜根譚).
2.3.1. Bối cảnh xã hội giai đoạn phiên dịch và niên đại hoàn thành tác phẩm.
2.3.1.1. Bối cảnh xã hội giai đoạn phiên dịch tác phẩm.
2.3.1.2. Niên đại hồn thành tác phẩm.
2.3.2. Mơ tả các dị bản.
2.3.3. Chọn bản để cơng bố.
CHƢƠNG2.

TÌM HIỂU GIÁ TRỊ TÁC PHẨMTHÁI CĂN ĐÀM (菜根譚), VẤN ĐỀ
DỊCH NÔM VÀ TIẾNG VIỆT CỦA HỊA THƢỢNG PHÚC ĐIỀN
2.1. Tìm hiểu giá trị nội dung của tác phẩm.
2.1.1.Giá trị tƣ tƣởng triết lý Nho giáo.
2.1.2 Giá trị tƣ tƣởng triết lý Phật giáo.
2.1.3 Giá trị tƣ tƣởng triết lý Đạo giáo.
2.2.Tìm hiểu giá trị văn tự ngôn ngữ:

15

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

2.2.1. Cấu tạo chữ Nôm trong bản giải âm tác phẩm Thái căn đàmgiải
âm(菜根譚解音)của Hịa thƣợng Phúc Điền.
2.2.2. Đặc điểm chữ Nơm trong bản giải âm tác phẩm Thái căn đàmgiải
âm(菜根譚解音)của Hòa thƣợng Phúc Điền.
2.2.3. Tiếng Việt trong bản giải âm tác phẩm Thái căn đàmgiải âm(菜根譚
解音)của Hòa thƣợng Phúc Điền.

PHẦN NỘI DUNG
CHƢƠNG 1.
TỪ NGUYÊN TÁC THÁI CĂN ĐÀM (菜根譚)
ĐẾN BẢN GIẢI ÂM CỦA HỊA THƢỢNG PHÚC ĐIỀN
1.1. Tìm hiểu thân thế và sự nghiệp Hồng Tự Thành (洪自誠) - tác giả
tác phẩm Thái căn đàm (菜根譚).

16


LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

Thái căn đàm(菜根譚)là một tác phẩm thể cách ngôn thời Minh(Trung
Quốc), tác giả là Hồng Ứng Minh (洪應明) tự là Tự Thành (自誠). Hiện nay
chúng ta có rất ít tƣ liệu về ơng, ở tác phẩm Thái Căn Đàmnày cũng không
ghi chép nhiều về tác giả, ngay cả những tƣ liệu của Trung Quốc cũng
khơngcó nhiều tƣ liệu về Hồng Ứng Minh.
Ngày nay, các học giả Trung Quốc nghiên cứu về những tác phẩm
củaHồng Ứng Minh (洪應明) cũng rất nhiều, nhƣng cũng không biết đƣợc gì
nhiều về ơng. Trong bài nghiên cứu của nhà nghiên cứu Ngô Gia Câu (吳家
駒)cũng cho biết chỉ thơng qua một số tƣ liệu cịn lại của ơng nhƣ tác phẩm
Tiên Phật kỳ tích(仙佛奇踪 )để biết đƣợc những điều ít ỏi về Hồng Ứng Minh
(洪應明).
Ở tác phẩm Tiên Phật kỳ tích phần tiểu dẫn của quyển đầu chỉ cho chúng
ta biết đƣợc ông tên là Hồng Ứng Minh, tự là Tự Thành, hiệu là Hoàn Sơ đạo
nhân. Từ trẻ đã theo nghiệp công danh quan trƣờng, về già thì quy ẩn sơn lâm
tẩy tâm lễ Phật. Và ơng cũng có mối giao hữu cùng với Ai Hồngtự làLiễu
Phàmlàm quan đến chức binh bộ chủ sự, và cùng với Phùng Mộng Trinhtự là
Khai Chilàm chức Tế tửu của Nam quốc tử giám...
Theo Lâm Gia Lệ trong phần khảo chứnh về Hồng Ứng Minh với Thái
căn đàm ông cho rằng:
- Thứ nhất, Hồng Ứng Minh là ngƣời Tân Đô Tứ Xuyên (nay là huyện
Tân Đô) sau đến Nam Kinh làm quan và ở lại Nam Kinh.

17


LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

- Thứ hai, Hồng Ứng Minh có giao hữu với Ai Hồng, Phùng Mộng
Trinh, Vu Khổng Kiêm. Ai Hoàng và Phùng Mộng Trinh là tiền bối của Hồng
Ứng Minh, còn Vu Khổng Kiêm (于孔兼)với Hồng Ứng Minh là bạn trang
lứa.
Ngồi ra, cịn có ngƣời cho rằng Hồng Ứng Minh (洪應明) là ngƣời
Kim Đàm, Giang Tơ. Có 3 lý do:
- Lý do thứ nhất là Hồng Ứng Minh ( 洪 應 明 ) nhờ ngƣời bạn là
VuKhổng Khiêm viết bài tựa cho tác phẩm Thái căn đàm, mà Kim Đàm là
quê của Vu Khổng Kiêm, và ông này từng làm quan đến chức Lễ bộ Nghị chế
Lang trung, sau đó từ quan về quê ở 20 năm.
- Lý do thứ hai làtheo nhƣ lời nói của Phùng Mộng Trinh trong tác phẩm
“Tiên Phật kỳ tích phần Tịch quang cảnh dẫn” thì Hồng Ứng Minh (洪應明)
về già ở ẩn vui chốn yên tĩnh thiền định, mà núi Mao là một trong những cảnh
ở Kim Đàm, đây chính là nơi rất tốt cho việc ở ẩn.
- Lý do thứ ba là ngôn ngữ trong Thái Căn Đàmvà ngạn ngữ tục ngữ ở
Kim Đàm gần giống nhau.
- Cũng có căn cứ cho rằng khoảng năm thứ 30 niên hiệu Vạn lịch (1602),
vào niên hiệu Hoằng Định thứ 2 đời vua Lê Kính Tơng của nƣớc ta, ơng ở dải
sơng Tần Hồi thuộc Nam Kinh, ở đây ơng lắng lịng trƣớc thuật.
Nói chung về con ngƣời và sự nghiệp của Hồng Ứng Minh (洪應明)cịn
chƣa rõ ràng, khơng rõ đƣợc quê quán và năm sinh năm mất của ông, nhƣ
Ngô Gia Câu (吳家駒)một nhà nghiên cứu của Trung Quốc đã nói “推測華竟

18


LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

是推測，要真正确洪應明的籍貫，尚待文憲資料的进一步發現，或許，
這永遠是一个謎”。(Suy luận cuối cùng cũng chỉ là suy luận, thật sựchính
xác về nguồn gốc của Hồng Ứng Minh còn đợi sự phát hiện về tư liệu văn
hiến. Hoặc giả, đây vĩnh viễn là một câu đố).
1.2. Tìm hiểu thân thế và sự nghiệp Phúc Điền Hòa Thƣợng (福田和尚)
Về tên gọi của Phúc Điền Hịa Thƣợng có nhiều thuyết khác nhau. Trƣớc
đây, phần lớn đều cho rằng Hịa thƣợng Phúc Điền và Sa mơn An Thiền là hai
nhân vật khác nhau. Nhƣng qua những bài nghiên cứu, khóa luận tốt nghiệp
Cử nhân và luận văn Thạc sĩ của những năm trƣớc nhƣ:
- Luận văn Thạc sĩ“Tìm hiểu lịch sử Phật giáo Việt Nam qua bản Đạo giáo
nguyên lưu của Hòa thượng Phúc Điền” của tác giả Thích Minh Tâm năm 1998.
- Luận văn Cử nhân “Bước đầu tìm hiểu tác phẩm Hộ Pháp Luận qua
bản giải âm của Phúc Điền Hòa thượng” của tác giả Nguyễn Văn Thanh năm
2005.
- Luận văn Thạc s “Nghiên cứu khảo sát văn bản Tại gia tu trì tam giáo
nguyên lưu của Hòa thượng Phúc Điền” của tác giả Nguyễn Lê Sáu năm
2006.
Các tác giả đã chứng minh và dẫn chứng đƣợc hai tên gọi Phúc Điền và
An Thiền là một nhân vật. Những luận văn này đã chứng minh một cách cụ
thể và rõ ràng, chính vì thế, ở luận văn này chúng tôi không đi sâu vấn đề này,
và chúng tôi cũng thống nhất theo các cách lý giải của các tác giả luận văn
trên.
1.2.1. Thân thế của Hòa thƣợng Phúc Điền

19


LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

Hòa thƣợng Phúc Điền (福田和尚) pháp danh là An Thiền (安禪), cha
Ngài họ Võ (武), mẹ họ Lê (黎). Ngài là ngƣời thôn Trƣờng Thịnh, xã Bạch
Sam, huyện Sơn Minh, phủ Ứng Hòa (nay thuộc xã Trƣờng Thịnh, huyện
Ứng Hòa, thành phố Hà Nội). Về ngày sinh của ngài thì khơng có tƣ liệu nào
nói rõ, chỉ biết ngài sinh vào tháng 7 năm Giáp Thìn, niên hiệu Cảnh Hƣng
năm 45 (1784) đời vua Lê Hiển Tông.
Năm 12 tuổi, ngài xuất gia làm đệ tử của Hòa thƣợng Viên Quang Hải
Tiềm chùa Đại Bi, xã Thịnh Liệt, Thanh Trì. Ngài xuất gia đƣợc 3 năm thì tơn
sƣ viên tịch, ngài theo hầu tổ Từ Phong Hải Quýnh chùa Phúc Xuân, xã Nam
Dƣ, và ở đây ngài đƣợc tổ truyền trao cho giới Sa di.
Đến năm 20 tuổi, ngài đƣợc Tổ sƣ Tịch Giảng Vô Tƣ, chùa Đại Thiền,
xã Phù Ninh, tỉnh Bắc Ninh làm thầy Hòa thƣợng; Tổ sƣ Tịch Chiếu chùa
Hoa Lâm, xã Khê Hồi làm thầy Yết Ma A Xà Lê; Tổ sƣ Tịch Tính chùa Sùng
Phúc làm thầy giáo thụ.
Tháng 5 năm Ất Mùi niên hiệu Minh Mệnh thứ 16 (1835), Hịa thƣợng
vâng chỉ tới kinh đơ Huế dự thi, mến mộ với tài học vấn và đức độ của ngài,
nhà vua đã phong cho ngài Tăng Cang và cấp Giới đao Độ điệp. Trong thời
gian này, Hòa thƣợng đã lƣu lại ở Huế và đã sƣu tầm, nghiên cứu lịch sử Phật
giáo tại Huế cũng nhƣ các tỉnh miền Nam, chính vì thế Hịa thƣợng đã có
đƣợc một hệ thống lịch sử Phật giáo Việt Nam mang tính hệ thống cao. Cũng
chính trong thời gian Hịa thƣợng lƣu lại tại Huế, một số nho sỹ tại đây đã
theo ngài thụ giáo và làm đệ tử tục gia của ngài. Những Nho sĩ này đã chịu
chịu ảnh hƣởng sâu sắc về tƣ tƣởng của Hịa thƣợng, và chính họ là những
ngƣời sau này đã trở thành những đệ tử đắc lực giúp Hịa thƣợng trong cơng

việc trƣớc tác và dịch thuật cũng nhƣ in ấn những tác phẩm Phật giáo.

20

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

1.2.2. Sự nghiệp hoằng dƣơng phật pháp của Hòa thƣợng Phúc Điền
Hòa thƣợng là một trong những ngƣời khơng những đóng góp cho Phật
giáo nói riêng và văn hóa của nƣớc nhà nói chung những tác phẩm trƣớc tác
cũng nhƣ dịch thuật diễn Nơm vơ cùng to lớn, mà Hịa thƣợng cịn là ngƣời
đã khai sáng và phát triển rất nhiều ngôi chùa to lớn để truyền tải văn hóa của
dân tộc cũng nhƣ giáo lý của đức Phật.
1.2.2.1. Xây dựng và trùng tu chùa
Năm Minh Mệnh thứ 21 (1840), Hòa thƣợng đƣợc mời về trùng tu và trụ
trì chùa Đại Giác xã Bồ Sơn, huyện Quế Dƣơng, tỉnh Bắc Ninh(nay thuộc
thôn Bồ Sơn, phƣờng Võ Cƣờng, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh). Tại
đây, Hòa thƣợng đã viết và cho in rất nhiều sách trong những năm ngài trụ ở
nơi đây. Sau đấy ngài cịn khai hóa rất nhiều chùa ở các tỉnh miền Bắc nhƣ:
- Chùa Đại Quang (1843) xã Phú Nhi, huyện Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây.
- Chùa Liên Trì (1846) huyện Thọ Xƣơng, tỉnh Hà Nội.
- Chùa Liên Phái (1852) tỉnh Hà Nội(nay ở phố Bạch Mai, quận Hai Bà
Trƣng, thành phố Hà Nội).
- Ngồi ra cịn rất nhiều chùa đƣợc ngài lƣu lại dấu tích.
1.2.2.2. Sự nghiệp trƣớc tác dịch thuật và in ấn kinh sách
Ngoài việc xây dựng và trùng tu nhiều ngôi chùa để làm nơi hoằng
dƣơng Phật pháp thì cơng việc biên soạn, dịch thuật và in ấn kinh sách là một
trong những đóng góp vơ cùng to lớn của Hịa thƣợng Phúc Điền cho Phật

giáo nói riêng và văn hóa của nƣớc nhà nói chung.
Sách do Hòa thƣợng biên soạn và trƣớc tác bằng chữ Hán gồm:
1.

Tam giáo quản khuy(Đạo giáo nguyên lưu)道教原流 - 1 bộ 3 quyển.

21

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

1 bộ 3 quyển, 2 bản in, mỗi bản 540 trang hiện đang lƣu trữ tại Viện
Nghiên cứu Hán Nôm.Bản ký hiệu A. 2675, khổ 34cm x 22cm,Bản ký hiệu
A. 1825, khổ 33cm x 22cm.
Nội dung bàn về gốc của Phật giáo, Đạo giáo và Lão giáo.
2.

Tại gia tu trì thích giáo ngun lưu 在家修持釋校源流 – 1 bộ 3 quyển.

1 bản in gồm 3 Quyển Thƣợng, Trung, Hạ, hiện đang lƣu giữ tại Viện
Nghiên cứu Hán Nôm, ký hiệu A.3156;296 trang, 30cmx 18cm, 1 dẫn, 1 mục
lục, 2 hình vẽ (Khổng Tử và Tam thánh: Nho, Phật, Lão), có chữ Nơm.
Nội dung nói về nguồn gốc và ảnh hƣởng của đạo Phật (quyển Thượng),
đạo Nho (quyển Trung) và đạo Lão (quyển Hạ) đối với Việt Nam. Giải thích
một số thuật ngữ về Phật nhƣ Thất bảo, Nhƣ Lai, Bát Đại Bồ Tát …Có nhiều
mẩu chuyện tuyển trích trong sử Việt Nam từ đời Đinh đến đời Nguyễn để
chứng minh cho thuyết quả báo.
3.


Thiền uyển truyền đăng lục 禪苑傳燈錄- 1 quyển

1 bản in, 146 tr., 27cmx 16cm, 1 dẫn, có chữ Nơm. Hiện đang lƣu giữ tại
Viện Nghiên cứu Hán Nôm, mang ký hiệu VHv.9.
Nội dung nói về sự tích, danh hiệu… các vị tổ sƣ, các bậc cao tãng…
của Việt nam từ đời Trần đến đời Lê. Một số chùa nổi tiếng ở Việt Nam. Một
số bài thuyết pháp, hoặc bàn về đạo Phật có chú giải bằng chữ Nơm.
4.

Phóng sinh giới sát văn 放生戒殺文– 1 quyển

1 bản viết tay, 20 trang, khổ 28cm x17cm, đƣợc soạn tại Chùa Hải Hội,
Hà Nội, in năm Tự Đức 5 (1852). Hiện đang lƣu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán
Nôm, ký hiệu A. 1963.
22

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

Nội dung là lời khuyên trọng sự sống, không nên giết hại sinh vật.
5.

Tam bảo hoằng thông 三寶弘通– 1 quyển

1 bản viết, 8 tr., 28cm x 16cm. Hiện đang lƣu giữ tại Viện Nghiên cứu
Hán Nơm, ký hiệu A.2477.
Nội dung nói về q trình xây dựng chùa Hồng Vân: qun tiền làm

chùa, tơ tƣợng, sửa câu đối, kể tên những ngƣời cúng tiền, ruộng,lễ
vật…trong các tuần tiết, phạt 6 mạch đối với những kẻ xâm phạm phá hoại
chùa v.v.
6.

Quan Âm kinh ma lị chi thiên 觀音經摩利支天經– 1 quyển

1 bản in 6 trang, 23cm x 17.5cm, biên tập năm Tự Đức 13 (1860). Hiện
đang lƣu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, ký hiệu AB. 512.
Nội dung nói về nghi lễ tụng niệm trƣớc khi đọc Kinh Quan âm và Kinh
Ma Lị chi thiên để cầu Phật giáng bút cứu khỏi khổ ách.
Ngoài ra theo nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ (2006) của Nguyễn Lê Sáu
trƣờng Đại học khoa học xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội cịn có
những tác phẩm
- Tân soạn Thích giáo chân ngơn – 1 thiên.
- Tiên nho công luận – 1 thiên.
- Tiểu du già – 1 quyển.
- Thiền gia kinh chú – các khoản.
- Lễ thiên địa nhương tinh cập âm hồn bài vị - 22 bài.
- Tân biên nhật tụng đồ - 1 tập.
- Phụng Phật Tổ đối liên – vài đôi.
23

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

- Hàn lâm sở - 1 quyển.
Những sách dịch ra quốc âm gồm:

1.

Thái căn đàm 菜根譚- 1 quyển

3 bản viết tay, 3 tựa hiện đang lƣu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm
- Bản ký hiêụ VHv.705 gồm 98 trang khổ 30cm x 16cm
- Bản ký hiệu VHv.102 gồm 102 trang, khổ 29cm x 16cm
- Bản ký hiệu VHv.2096 gồm 106 trang, khổ 29cm x 16cm
Một bản in ký hiệu AB.513, gồm 156 trang, khổ 28cm x 18cm có một
tựa và có chữ Hán.
Nội dung là những câu châm ngơn trích từ các sách kinh điển của Nho,
Phật nói về đạo lý đối nhân xử thế…
2.

Hộ pháp luận giải âm 護法論解音

3 bản in, 2 tựa, 1 phàm lệ, 2 bạt, 1 đề từ, có chữ Hán. Hiện đang lƣu trữ
tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
- Bản ký hiệu AB.381 dày 138 trang, khổ 28cm x 17cm
- Bản ký hiệu AC. 144-145 dày 100 trang, khổ 31cm x 21,5cm Thanh
Tĩnh Từ Nhu viết bài tựa trùng khắc năm Minh Mệnh 16 (1836), in tại chùa
Thiên Hƣng, xã La Phù, Sơn Tây. Có ảnh Phật Bà.
3.

Sa di luật nghi giải âm 沙彌律儀解義– 2 quyển

1 bản in 2 quyển, hiện đang lƣu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, ký hiệu
AB. 527, khổ 27cm x 17cm, có chữ Hán. in tại chùa Thiên Phúc năm Tự Đức 14
(1861).


24

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

Bản chú giải bằng chữ Nôm sách Sa Di luật nghi yếu lƣợc tăng chú của
Châu
4. Tam giáo nhất nguyên giải âm三教一原解音– 1 quyền
1 bản in, hiện đang lƣu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, ký hiệu AB. 512,
26 trang, khổ 27cm x 17cm, có chữ Hán.

Bàn về những điểm giống nhau giữa ba tơn giáo Phật, Ðạo, Nho; đều có
cùng một nguồn gốc, một mục đích, tơng chỉ. Có dẫn lời các tiên nho để thuyết
minh.
Những sách do Hòa thƣợng khắc in gồm:
1. Phật Tổ thống kỷ 佛祖統紀
2 bản, 1 tựa, 1 phàm lệ, 1 thơng lệ, có hình vẽ hiện đang lƣu trữ tại Viện
Nghiên cứu Hán Nôm. Bản ký hiệu AC. 528 từ quyển 1 đến quyển 7 dày 1940
trang, khổ 27cm x 16cm. Bản ký hiệu AC. 251 dày 234 trang, khổ 27cm x 17cm.

Chùa Liên Trì in năm Tự Đức 9 (1856).
2. Tỳ ni nhật dụng 琵尼日用
1 bản in, 1 tựa, 1 mục lục, có chữ Nơm hiện đang lƣu trữ tại Viện Nghiên
cứu Hán Nôm. Ký hiệu A. 2347, dày 278 trang, khổ 32cm x 21cm.
Nghi lễ và giới luật áp dụng hàng ngày ở nhà chùa.
Cuối sách có Luật tang tổng mụcvà Tân san Tứ phân giới bản giải thích
Quốc ân chuyên khởi dẫn(phần Tân san… có lời giải thích bằng chữ
Nơm).Sách mất 2 trang đầu, đƣợc bổ sung lại bằng 2 trang viết tay).

Ngoài ra theo nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ (2006) của Nguyễn Lê
Sáu trƣờng đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội cịn có những tác

25

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

phẩm đƣợc Hòa thƣợng khắc in nhƣ:
- Hoa Nghiêm kinh phương sách – 1 bộ 80 quyển.
- Đại Đường Từ Ân xuất gia châm – 1 thiên.
- Hám Sơn Đại sư phát nguyện văn – 1 bài.
- Vân Thê Đại sư phát nguyện – 1 bài.
- Bán điểm – 1 bài.
- Giải hoặc thượng hạ - 1 quyển.
- Chư kinh nhật tụng – 1 quyển.
- Các giới điệp thụ giới.
- Thiền uyển tập anh – 1 quyển.
- Cựu bản Phật Tổ kế đăng – 5 quyển.
- Kim vi phương sách – 20 quyển.
1.3. Vấn đề văn bản Thái căn đàm.
1.3.1. Bối cảnh xã hội giai đoạn phiên dịch và niên đại hoàn thành bản
dịch.
1.3.1.1. Bối cảnh xã hội giai đoạn phiên dịch tác phẩm.
Năm 938 khi Ngô Quyền giành lại đƣợc nền độc lập tự chủ và xây dựng
đất nƣớc, cha ông chúng ta đã xác định nền tảng tƣ tƣởng chủ đạo của đất
nƣớc đó là tƣ tƣởng của Phật giáo, và tƣ tƣởng để xây dựng bộ máy nhà nƣớc
phong kiến là tƣ tƣởng của Nho giáo. Chính vì thế để xây dựng đƣợc nền tảng

xã hội vững chắc về mặt tƣ tƣởng đạo đức, thì tƣ tƣởng của Phật giáo và Nho
giáo là không thể thiếu trong một xã hội phong kiến nói riêng cũng nhƣ trong
tất cả các thời đại nói chung.

26

LUAN VAN CHAT LUONG download : add


Nghiên cứu bản giải âm tác phẩm “Thái căn đàm”của Hòa thượng Phúc Điền – Lê Quang Sơn

Tác phẩm Thái căn đàm là một tác phẩm theo thể cách ngôn, nội dung là
những câu châm ngơn trích từ các sách kinh điển của Nho giáo, Phật giáo và
Đạo giáo nói về đạo lí đối nhân xử thế, tâm hồn phải trong sáng, đối xử với
ngƣời phải đơn hậu… Chính vì thế tƣ tƣởng này rất cần thiết cho xã hội
phong kiến triều Nguyễn lúc bấy giờ.
Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp nổ súng tại Đà Nẵng, nhanh chóng
chiếm đóng Nam Kỳ. Đi theo gót dày xâm chiếm của thực dân Pháp là một
luồng tƣ tƣởng, văn hóa ngoại lai của châu Âu, một thứ tƣ tƣởng rất xa lạ với
ngƣời phƣơng Đơng nói chung và ngƣời dân tộcViệt Nam nói riêng. Ngồi sự
xung đột băng hoại của nội bộ quan lại, nhân dân…vấn đề xung đột, mâu
thuẫn về tƣ tƣởng trong xã hội Việt Nam đã trở nên nổi trội và gay gắt hơn
bao giờ hết.
Trƣớc sự hỗn loạn về tƣ tƣởng và đạo đức vào thời kỳ này, Hòa thƣợng
Phúc Điền là một danh Tăng vào thời Nguyễn, với hạnh nguyện lợi tha cứu
khổ độ sinh, đem giáo lý chân chính hƣớng thiện cho mọi ngƣời, Hịa thƣợng
đã dịch Nôm tác phẩm Thái Căn Đàm nhằm một phần nào đó để giúp con
ngƣời trong sự đối đãi với nhau để kiến tạo một xã hội thấm nhuần đạo đức
nhằm ổn định trật tự xã hội.
1.3.1.2. Niên đại hoàn thành tác phẩm

Xác định niên đại là một yếu tố rất cần thiết cho cho việc nghiên cứu
một tác phẩm cổ về mặt văn bản học. Bởi căn cứ vào niên đại trƣớc tác hoặc
dịch thuật cũng một phần nào đó hiểu thêm về mặt nội dung và tƣ tƣởng của
tác giả cũng nhƣ tác phẩm.
Trong bài tự Trùng khắc Thái căn đàm quốc âm tự, cuối bài tự có dòng
chữ Lệ đề 嗣德拾貳季歲在己未柒月佛歡喜日
蓮派寺刀牒福田和尚謹序

27

LUAN VAN CHAT LUONG download : add