NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG

-----^^O^ra-----------

NGUYỄN THANH TÙNG

CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội, 2019


ʌ , , , , . . ⅞

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
-----^^O^ra-----------

NGUYỄN THANH TÙNG

CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIEM TOÁN NỘI BỘ

TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á

Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
Mã số: 8340201

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS. CAO ĐINH KIÊN

Hà Nội, 2019


1

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, bản nghiên cứu Luận văn này là kết quả do tơi
tự tìm hiểu, nghiên cứu và không vi phạm về sự trung thực trong học thuật.
Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và có nguồn gốc
rõ ràng dưới sự định hướng và chỉ dẫn của TS Cao Đ1nh Kiên, trường Đại học
Ngoại Thương. Cơng trình nghiên cứu này được tơi thực hiện trong q trình
học tập tại trường Học viện Ngân hàng.
Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Tùng


ii

LỜI CẢM ƠN
Trong q trình nghiên cứu và hồn thiện Luận văn này, tôi đã nhận

được sự hướng dẫn và sự giúp đỡ tận tình của nhiều tổ chức và cá nhân. Tôi
xin chân thành cảm ơn các tổ chức và cá nhân đó.
Trước hết, tơi xin bày tỏ lịng biết ơn sâu sắc đến TS. Cao Đinh Kiên,
thầy đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hồn
thành luận văn này.
Tơi xin bày tỏ cảm ơn các đồng nghiệp trong Ban KTNB Ngân hàng
TMCP Bắc Á và các cấp lãnh đạo Ngân hàng TMCP Bắc Á đã hết sức tạo
điều kiện và giúp đỡ tơi trong q trình nghiên cứu và hồn thiện Luận
văn này.
Tôi xin bày tỏ cảm ơn các thầy, các cô tại Khoa sau đại học, trường
Học viện Ngân hàng đã hướng dẫn, tạo điều kiện cho tơi hồn thiện Luận
văn này.
Tơi xin bày tỏ cảm ơn, gia đình, những người thân, bạn bè đã chia sẻ
cùng tơi những khó khăn, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi nghiên cứu
và hoàn thiện Luận văn này.
Tác giả luận văn

Nguyễn Thanh Tùng


iii

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU............................................................................................1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM
TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI..................................7
1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI...............7
1.1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại...................................................... 7
1.1.2 Chức năng của ngân hàng thương mại................................................... 7


1.1.3
HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG
THƯƠNG
MẠI..................................................................................................................9
1.2.1 Khái niệm kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại..........................9
1.2.2 Mục đích và sự cần thiết của kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
10
1.2.3 Nội dung hoạt động kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại.........13
1.2.4 Tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại..............14
1.2.5 Phương pháp thực hiện kiểm tốn nội bộ............................................. 24
1.2 CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TỐN NỘI BỘ TẠI NGÂN
HÀNG THƯƠNG MẠI................................................................................25
1.3.1 Khái niệm chất lượng kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại......25
1.3.2 Các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động kiểm tốn nội bộ..............27
1.3.3
Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động kiểm toán nội
bộ tại
ngân hàng thương mại.....................................................................................30
1.3 KINH NGHIỆM TRÊN THẾ GIỚI VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN
NỘI BỘ..........................................................................................................32
1.4.1 Nghiên cứu do Ủy ban Basel................................................................ 33
1.4.2 Nghiên cứu của Viện kiểm tốn nội bộ Hoa Kỳ...................................34
TĨM TẮT CHƯƠNG 1................................................................................37
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN
NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á.....................38

2.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á...............................38


ιv


2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển........................................................... 38
2.1.2 Cơ cấu tổ chức của Ngân hàng TMCP Bắc Á...................................... 41
2.1.3 Kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Bắc Á..............45
2.2 HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP
BẮC Á........................................................................................................... 49
2.2.1 Mơ hình tổ chức và quy chế hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng
TMCP Bắc Á..................................................................................................49
2.2.2 Nội dung hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á...54
2.2.2 Phương pháp kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á...............55
2.2.4 Thực hiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á....................60
2.3 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM
TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á.................................. 66
2.3.1 Các tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm tốn nội bộ tại Ngân hàng TMCP
Bắc Á..............................................................................................................
2.3.2 Những kết quả đạt được......................................................................
2.3.3 Các hạn chế..........................................................................................
2.3.4 Nguyên nhân của các hạn chế trong hoạt động kiểm tốn nội bộ
Ngân hàng TMCP Bắc Á................................................................................
TĨM TẮT CHƯƠNG 2...............................................................................

66
71
72
tại
73
76

CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG
KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á......................77

3.1 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA BỘ MÁY KIỂM TOÁN NỘI
BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á....................................................... 77
3.1.1 Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Bắc Á...........................77
3.1.2 Định hướng xây dựng và nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội
bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á...................................................................... 78
3.2 QUAN ĐIỂM VÀ NGUYÊN TẮC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á.... 79


vi
v

3.3 GIẢI
PHÁP
NÂNG
CAO
HOẠT
DANH
MỤC
CÁC
KÝCHẤT
HIỆULƯỢNG
VÀ CÁC
CHỮĐỘNG
VIẾT KIỂM
TẮT
TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á..................................80
3.3.1 Tổ chức lại bộ máy kiểm toán nội bộ...................................................80
3.3.2 Đổi mới cơng tác kiểm tốn nội bộ...................................................... 83
3.4 KIẾN NGHỊ THỰC HIỆN GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT

LƯỢNG
HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ NGÂN HÀNG TMCP BẮC Á.... 86
3.4.1 Kiến nghị đối với cơ quan nhà nước.....................................................86
3.4.2 Kiến nghị đối với Ngân hàng TMCP Bắc Á.........................................87
3.4.3 Kiến nghị đối với các tổ chức nghề nghiệp..........................................88
TÓM TẮT CHƯƠNG 3................................................................................89
KẾT LUẬN....................................................................................................90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................91

Các ký hiệu và chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

BCTC

Báo cáo tài chính

HĐQT

Hội đồng quản trị

BKS

Ban kiểm soát

KTNB

Kiêm toán nội bộ

KTV


Kiểm toán viên

KTVNB

Kiểm toán viên nội bộ

HTKSNB

Hệ thơng kiểm sốt nội bộ

NHNN

Ngân hàng Nhà nước

NHTM
TCTD

Ngân hàng thương mại
Tơ chức tín dụng

TMCP

Thương mại cơ phân

BAC A BANK

Ngân hàng thương mại cô phân Bắc A




Vll

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐÒ
Bảng 2.1: Kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2015 - 2018....................46
Bảng 2.2: Đánh giá rủi ro và tần suất kiểm toán.............................................57
Bảng 2.3: Thống kê số lượt kiểm toán giai đoạn từ 2015 -2018...................61
Bảng 2.4: Số cuộc kiểm toán phân theo hoạt động nghiệp vụ........................66
Bảng 2.5: Số KTVNB được phân theo Tổng tài sản.....................................67
Bảng 2.6: Số KTVNB được phân theo Tổng dư nợ......................................67
Bảng 2.7: Tổng chi phí cơng tác phí đối với Ban KTNB BAC A BANK trong
năm 2017 và năm 2018...................................................................................70

Biểu đồ 2.1: T ổng tài sản của BAC A BANK giai đoạn 2015 - 2018............47
Biểu đồ 2.2: Vốn chủ sở hữu của BAC A BANK giai đoạn 2015 - 2018 47
Biểu đồ 2.3: Lợi nhuận sau thuế của BAC A BANK giai đoạn 2015 -2018 .. 48
Biểu đồ 2.4: Chỉ số ROA, ROE của BAC A BANK giai đoạn 2015 - 2018.48
Sơ đồ 1.1: Mơ hình tổ chức theo loại hình kiểm tốn....................................17
Sơ đồ 1.2: Mơ hình tổ chức bộ máy KTNB theo các khối chứcnăng............18
Sơ đồ 1.3: Mơ hình tổ chức bộ phận kiểm toán theo khu vực địa lý hoạt
động

...19

Sơ đồ 2.1: Mơ hình tổ chức Ngân hàng TMCP Bắc Á..................................41
Sơ đồ 2.2: Mơ hình tổ chức của Ban KTNB Ngân hàngTMCP Bắc Á........51


1


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện
nay, công tác quản trị rủi ro nhằm đảm bảo cho các TCTD hoạt động an toàn
bền vững và phát triển trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Các TCTD nói
chung và các NHTM nói riêng phải luôn ý thức được tầm quan trọng của hoạt
động quản trị rủi ro nói chung và cơng tác kiểm sốt nội bộ nói riêng. Trong
đó, vai trị hết sức quan trọng của bộ phận KTNB trong hoạt động kinh doanh
của các NHTM cần được đặc biệt quan tâm. Do đặc thù kinh doanh, các
NHTM luôn đối mặt với nhiều rủi ro. Ngoài những rủi ro do nguyên nhân chủ
quan, các NHTM còn phải gánh chịu những rủi ro khách quan đến từ bên
ngoài. Do vậy, để hạn chế, ngăn ngừa rủi ro đến mức thấp nhất cũng như
giảm tối đa thiệt hại về tài sản, nguồn nhân lực và uy tín của các NHTM trên
thị trường tài chính, đồng thời cũng để các hoạt động kinh doanh của các
NHTM an toàn, ổn định và bền vững, các NHTM cần xác định rõ vai trò và
sự cần thiết của hoạt động KTNB.
Thời gian qua, các NHTM tại Việt Nam đang cho thấy những bước
chuyển biến rõ rệt trên nhiều phương diện, đặc biệt là hoạt động KTNB.
Tháng 12 năm 2011, NHNN Việt Nam đã ban hành Thông tư số 44/2011/TTNHNN, quy định về HTKSNB và KTNB, đã từng bước giúp các ngân hàng
xây dựng và thiết lập HTKSNB và KTNB. Nhưng Thơng tư số 44 cịn mang
tính khái qt và chưa thật sự đầy đủ, chưa đáp ứng được vai trò định hướng
trong việc thiết lập một HTKSNB hoàn chỉnh trong hoạt động ngân hàng.
Thông tư 13/2018/TT-NHNN được ban hành năm 2018 vừa qua đã giải quyết
được một số vấn đề khó khăn trong thực tế xây dựng HTKSNB cho các
NHTM. Các quy định trong Thông tư 13 rất cụ thể và rõ ràng, đặc biệt là đã
gần sát với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế về việc xây dựng HTKSNB.


2


Theo đó, HTKSNB của NHTM được quy định theo ba tuyến bảo vệ độc lập
với chức năng kiểm sốt, phịng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro trong
hoạt động ngân hàng. Thông tư 13/2018/TT-NHNN đã “định vị” được vị trí
của bộ phận KTNB trong HTKSNB và xác định được vai trò rất quan trọng
trong việc giúp Ban Lãnh đạo và BKS ngân hàng đối phó với các rủi ro và
nắm bắt được việc tuân thủ các quy định nội bộ cũng như các quy định của
luật pháp.
Với đặc trưng hoạt động của các NHTM là cấu trúc tổ chức thường có
quy mơ lớn, nhiều chi nhánh, phịng giao dịch hoạt động trên diện rộng, nhiều
nghiệp vụ kinh doanh tài chính phức tạp và khơng ngừng biến động; hơn nữa
để giảm thiểu rủi ro, tăng tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh... hoạt
động kiểm toán nội bộ tại NHTM trở nên vơ cùng cần thiết. Cơng tác kiểm
tốn nội bộ tại các ngân hàng cần được tổ chức một cách hiệu quả, đảm bảo
những nguyên tắc và yêu cầu chung trong quá trình vận hành.
Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, với kinh nghiệm thực
tiễn nhiều năm làm công tác KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á, và cùng với
những kiến thức đã tiếp thu được ở trường Học viện Ngân hàng, với mong
muốn hoàn thiện và nâng cao chất lượng KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á ,
tác giả đã chọn đề tài: “Chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân
hàng TMCP Bắc Á” làm Luận văn thạc sỹ kinh tế.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về đề tài
Cho đến nay, hoạt động kiểm tốn nội bộ đã có những bước phát triển
mạnh mẽ và trở thành hoạt động mang tính chuyên nghiệp trên thế giới. Hoạt
động của bộ phận này đã trợ giúp đắc lực cho lãnh đạo cấp cao, không những
đảm bảo độ tin cậy của thông tin mà cịn đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả
trong các hoạt động khác nhau
Đã có nhiều nghiên cứu trên nhiều khía cạnh và lĩnh vực khác nhau về
KTNB như: Các nghiên cứu của tác giả Smith, Charles A. (1934) về “Kiểm
soát kiểm toán nội bộ”; tác giả J.C.Shaw (1980) về “kiểm toán nội bộ - một



3

yếu tố cần thiết cho hoạt động quản lý hiệu quả”; tác giả Richard A.Roy
(1989) về “Quản lý hành chính đối với bộ phận kiểm toán nội bộ”; tác giả
Spencer Pickett (2000) về “Phát triển các năng lực kiểm toán nội bộ ”; tác giả
Robert Moeller (2005) về “kiểm toán nội bộ hiện đại theo quan điểm của
Brink”;....
Ở Việt Nam, năm 1997 kiểm tốn nội bộ chính thức được cơng nhận.
Một số nghiên cứu về kiểm toán nội bộ cũng bắt đầu phát triển: Tác giả
Nguyễn Quang Quynh (1998) về “Xây dựng hệ thống kiểm tra kiểm soát
trong quản lý vĩ mô ở Việt Nam ”; tác giả Nguyễn Mai Vinh (2005) chủ trì đề
tài “Hồn thiện kiểm tốn nội bộ tại Bộ Thủy sản”; tác giả Ngơ Trí Tuệ và
cộng sự với đề tài “Xây dựng HTKSNB với việc tăng cường quản lý tài chính
tại TCT Bưu chính viễn thơng Việt Nam ” (năm 2004); tác giả Vương Đình
Huệ và cộng sự với đề tài cấp nhà nước “Định hướng chiến lược và giải pháp
phát triển kiểm toán ở Việt Nam”;.
Các nghiên cứu đã xem xét những vấn đề mang tính khái quát chung về
KTNB hay đề cập đến tổ chức KTNB trong một đơn vị nhất định hay một
ngành nhất định trong nền kinh tế. Tuy nhiên đã có một vài nghiên cứu về
cơng tác kiểm tốn tại NHTM và NHNN, như:
Nghiên cứu của TS.Nguyễn Minh Phương, “kiểm toán nội bộ trong các
Ngân hàng thương mại Việt Nam: nghiên cứu tại Agribank” . Đã chỉ ra những
bài học có giá trị tham khảo như: Cần xây dựng bộ máy KTNB phù hợp với
quy mô tổ chức của NHTM để bảo đảm vị thế, tính độc lập khách quan của
KTNB, về phạm vi KTNB cần bao quát các hoạt động trong ngân hàng, về
phương pháp cần chú trọng tiếp cận kiểm toán trên cơ sở rủi ro một cách bài
bản thực chất, cần đảm bảo tính chuyên nghiệp trong tổ chức và hoạt động
KTNB, cần xây dựng tầm nhìn và xứ mệnh của bộ phận KTNB, hoàn thiện
phương pháp, quy trình kiểm tốn..

Nghiên cứu của tác giả Lê Thế Anh: “Hồn thiện hoạt động kiểm tốn


4

nội bộ tại Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam ”. Đã chỉ ra những bài học có giá
trị tham khảo hồn thiện kiểm tốn nội bộ sẽ khơng chỉ quan tâm đến lớp
phòng vệ thứ ba, mà trước tiên cần làm tốt, cần tăng cường sức mạnh của các
tuyến bảo vệ trước đó, mà làm được điều này thì trách nhiệm rất lớn thuộc
Lãnh đạo cấp cao
Nghiên cứu của tác giả Bùi Thị Thanh Thủy: “Giải pháp hoàn thiện
quy trình kiểm tốn nội bộ tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam” ...Đó là cần
xây dựng một quy trình kiểm toán chuẩn sẽ giúp cho KTV dễ dàng phát hiện,
chỉ ra những rủi ro có thể xẩy ra trong hoạt động nghiệp vụ để cải tiến, hoàn
thiện hoạt động ở các đơn vị, khắc phục những khâu yếu, giúp cho các Thủ
trưởng đơn vị phát hiện, ngăn chặn và xử lý các gian lận, sai sót trong hoạt
động tại đơn vị.
Trong thời kỳ hội nhập với thế giới hiện nay, các NHTM nói riêng và
các TCTD nói chung đang đứng trước những thách thức không nhỏ về con
người, về năng lực tài chính, về năng lực quản trị điều hành. và đặc biệt
quản trị rủi ro, do đó NHNN đã ban hành Thơng tư 13 thay thế hồn tồn các
văn bản trước đây về hoạt động KTNB tại các TCTD để các TCTD hoàn thiện
lại bộ máy tổ chức này, đáp ứng với yêu cầu quản trị của từng ngân hàng cũng
như yêu cầu quản lý, giám sát của NHNN.
Vì những lý do nêu trên, Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động
KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á. Các nghiên cứu của Luận văn này sẽ bao
gồm tổng quan về hoạt động KTNB tại NHTM, và thực trạng hoạt động
KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á, đồng thời đưa ra các giải pháp để nâng
cao chất lượng hoạt động KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
3. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của Luận văn bao gồm:
Thứ nhất, tìm hiểu tổng quan về hoạt động kiểm tốn nội bộ tại các
ngân hàng thương mại cũng như kinh nghiệm trên thế giới về hoạt động kiểm


5

toán nội bộ.
Thứ hai, làm rõ thực trạng hoạt động kiểm tốn nội bộ tại Ngân hàng
TMCP Bắc Á thơng qua ba nội dung:
- Lịch sử hình thành, phát triển của và cơ cấu tổ chức của Ngân hàng
TMCP Bắc Á, trong đó có bộ máy kiểm tốn nội bộ.
- Cơng tác hoạt động kiểm tốn nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á,
- Những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế
trong hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
Thứ ba, từ kết quả nội dung nghiên cứu thứ hai trên, đưa ra các giải
pháp nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động kiểm toán nội bộ tại
Ngân hàng TMCP Bắc Á
- Phạm vi nghiên cứu là hoạt động kiểm toán nội bộ trên toàn hệ thống
Ngân hàng TMCP Bắc Á
- Các số liệu thống kê được trình bày trong Luận văn này được lấy trên
báo cáo thường niên của Ngân hàng TMCP Bắc Á từ năm 2015 - 2018 và các
số liệu, thông tin khác của tác giả thu thập, khảo sát thực tế trong q trình
cơng tác tại Ban KTNB Ngân hàng TMCP Bắc Á.
5. Phương pháp nghiên cứu của luận văn
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để phân tích hoạt
động KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á đồng thời kết hợp phương pháp so
sánh, tổng hợp, phân tích các số liệu, thơng tin mà tác giả thu thập, khảo sát

được trong q trình cơng tác.
6. Những đóng góp mới của Luận văn
Ngân hàng TMCP Bắc Á là một tập đồn tài chính vững mạnh, cạnh
tranh với các tổ chức tài chính khác trong nước. Việc hồn thiện và nâng cao


6

chất lượng, hiệu quả hoạt động KTNB của Ban KTNB Ngân hàng TMCP Bắc
Á sẽ góp phần khơng nhỏ nhằm giúp cho các hoạt động nghiệp vụ của Ngân
hàng TMCP Bắc Á an toàn và hiệu quả, đạt được các mục tiêu theo định
hướng Ngân hàng đặt ra. Chính vì vậy, Luận văn này đóng góp cả về lý luận
và thực tiễn đối với hoạt động KTNB tại Ngân hàng TMCP Bắc Á, cụ thể:
Một là, Luận văn trình bày cơ sở khoa học cho các giải pháp nhằm
nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
Hai là, Luận văn là cơ sở để nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán
nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
Ba là, Luận văn kiến nghị các giải pháp thực hiện cụ thể, khả thi nhằm
góp phần đưa hoạt động kiểm tốn nội bộ của Ngân hàng TMCP Bắc Á đạt
chất lượng, hiệu quả tốt nhất.
Bốn là, Luận văn cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong các
hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tốn cho các KTVNB cơng tác
tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.
7. Kết cấu của Luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn kết cấu gồm 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về hoạt động kiểm toán nội bộ tại ngân hàng
thương mại.
Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng
TMCP Bắc Á
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ

tại Ngân hàng TMCP Bắc Á.


7

CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG
KIÊM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1.1 Khái niệm về ngân hàng th ương mại

Theo Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Cơng ty tài chính
năm 1990 của Việt Nam: “ Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh doanh
tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách
hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện
nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán ”.
Luật TCTD năm 2010 định nghĩa: “Ngân hàng thương mại là loại hình
ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động
kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận’”.
Trong đó: “Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường
xuyên một hay một số nghiệp vụ về nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch
vụ thanh toán qua tài khoản ”.
1.1.2 Chức năng của ngân hàng th ương mại

Trong sự vận động và phát triển kinh tế xã hội hiện nay, hoạt động của
NHTM là một yếu tố không thể thiếu với các chức năng của nó như: chức
năng trung gian tài chính, chức năng trung gian thanh toán và chức năng tạo
phương tiện thanh toán, cụ thể như sau:

> Chức năng trung gian tài chính:

Với chức gian trung gian tài chính này, NHTM là cầu nối giữa người
có tiền hay có vốn với người đang cần vốn. Ngân hàng vừa đóng vay trị là
người cho vay và người đi vay phục vụ lợi ích cho tất cả các bên. Bên đi vay
thì phải trả thêm lãi ngoài phần tiền gốc nhưng đạt được hoặc huy động vốn


8

để phục vụ cho việc kinh doanh hay phục vụ cho cơng việc của mình, cịn
bên cho vay hay gọi là người gửi tiền được hưởng lãi suất tiền gửi mà khơng
phải tìm kiếm khách hàng để cho vay, cịn NHTM được hưởng lợi nhuận là
phần chênh lệch giá hoặc phí giữa nguồn tiền huy động được và nguồn tiền
cho vay.

> Chức năng trung gian thanh tốn:
Ngồi việc làm trung gian thanh toán truyền thống cho khách hàng
như thanh toán qua séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi... Với chức năng này
của NHTM, ở xã hội phát triển thì chức năng trung gian thanh toán của
NHTM cũng phát mạnh mẽ, thậm chí bùng nổ như ở thời điểm cơng nghệ
4.0 hiện nay, chỉ cần vài giây hoặc vài phút ngồi ở bất kỳ đâu đó có thể
chuyển cho bất kỳ ai đó ở trên lãnh thổ Việt Nam hay các nước trên thế
giới, thơng qua thẻ tín dụng, thẻ Master card, Ví điện tử.Hay đi siêu thị,
hay nhà hàng, khách sạn, người dân không phải mang theo nhiều tiền như
trước kia mà chỉ cần mang theo thẻ tín dụng, thẻ ATM, hay cài App trên
điện thoại thơng minh.là có thể thanh tốn được hàng hóa, dịch vụ. Do
vậy các chủ thể trong nền kinh tế tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí
và vừa đảm bảo an tồn. Với chức năng này của NHTM đã đẩy nhanh tốc
độ lưu thơng hàng hóa trong nền kinh tế từ đó góp phần vào việc thúc đẩy
phát triển kinh tế .


> Chức năng tạo tiền:
Khi nền kinh tế phát triển lượng hàng hóa lưu thơng và ln chuyển
lớn, thì việc thanh tốn bằng tiền và vàng gặp nhiều khó khăn và lúc này
NHTM phát hành giấy nhận nợ cho khách hàng, nó được chấp nhận rộng rãi
và trở thành phương tiện thanh tốn, nó đã thay thế tiền giấy tiền, tiền kim
loại làm phương tiện lưu thơng, ngồi ra có cịn là phương tiện cất giữ. Hiện
nay nó được phát triển dưới nhiều hình thức như séc, kỳ phiếu.. nó đã giúp
cho việc thanh tốn diễn ra nhanh hơn và an tồn hơn.


9

1.2 HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG
MẠI
1.2.1 Khái niệm kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thưong mại

Theo hiệp hội KTVNB (Institute of Internal Auditors -IIA) là: iiKiem
toán nội bộ là hoạt động bảo đảm và tư vấn mang tính độc lập, khách quan
được thiết lập nhằm tăng thêm giá trị và cải thiện cho các hoạt động của tổ
chức. Kiểm toán nội bộ giúp cho tổ chức hồn thành mục tiêu thơng qua việc
đưa ra một cách tiếp cận có hệ thống và kỷ cương nhằm đánh giá và cải thiện
tính hữu hiệu trong quản trị rủi ro, kiểm soát và giám sát”.
Theo định nghĩa chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 610: “Kiểm
toán nội bộ là một bộ phận trong hệ thống kiểm soát nội bộ của một đơn vị,
có chức năng kiểm tra đánh giá tính phù hợp, hiệu quả, sự tuân thủ pháp luật
và các quy định của hệ thống kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn
vị ”. Định nghĩa này nhấn mạnh KTNB quan trọng trong đơn vị có chức năng
kiểm tra, chức năng đánh giá để đánh giá tính phù hợp, tính hiệu quả, sự tuân
thủ pháp luật và các quy định của hệ thống kế tốn và HTKSNB, tuy nhiên
chưa có chức năng tư vấn.

Theo chuẩn mực thực hành kiểm toán chuyên nghiệp cho KTNB thì:
“Kiểm tốn nội bộ là một chức năng thẩm định độc lập được thiết lập bên
trong một tổ chức để xem xét và đánh giá các hoạt động của tổ chức đó, với
tư cách là một sự trợ giúp đối với tổ chức đó ”. Định nghĩa này cũng khẳng
định chức năng đánh giá các hoạt động của KTNB, tuy nhiên có một điểm
mới quan trọng là đã xác định được vai trò của KTNB trong tổ chức với tư
cách là một sự trợ giúp. Đây là một quan điểm tương đối toàn diện và hiện đại
về KTNB.
Theo liên đoàn kế toán quốc tế (Internationl Federration of Accountants
- IFAC): “Kiểm toán nội bộ là một hoạt động đánh giá được lập ra trong một


10

đơn vị kinh tế như là một loại dịch vụ cho đơn vị đó, có chức năng kiểm tra,
đánh giá và giám sát tính thích hợp và hiệu quả của hệ thống kế toán và hệ
thống kiểm soát nội bộ ”
Các quan điểm trên đây cho dù có một vài nội dung không thất nhưng
tất cả đều chung một quan điểm cho rằng KTNB là một đơn vị độc lập trong
đơn vị, có chức năng kiểm tra, chức năng đánh giá các hoạt động của đơn vị
về sự tuân thủ pháp luật và các quy định của hệ thống kế toán và HTKSNB
của đơn vị. Bộ phận KTNB chỉ phát huy tác dụng, khi:
- Về tổ chức: Bộ phận KTNB phải là một đơn vị hoạt động độc lập với
các bộ phận khác trong đơn vị, trực thuộc bộ phận quản lý cấp cao và không
bị giới hạn về nội dung và phạm vi hoạt động.
- Về nhân sự: Các cán bộ, nhân viên của bộ phận KTNB của đơn vị
phải có đủ năng lực chun mơn, kỹ năng kiểm tốn ngồi ra phải đáp ứng
được quy tắc đạo đức nghề nghiệp theo quy định của đơn vị cũng như của
pháp luật có liên quan.
1.2.2 Mục đích và sự cần thiết của kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thưong

mại

> Mục đích của kiểm tốn nội bộ tại ngân hàng thương mại
Xem xét sự trung thực và độ tin cậy của các thơng tin tài chính trong
các hoạt động nghiệp vụ ngân hàng. Để thực hiện được mục đích này, trong
việc kiểm tra, đánh giá các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong NHTM bộ phận
KTNB có thể sử dụng kết hợp các phương pháp khác nhau để xem xét, đánh
giá, bao gồm: phương pháp đo lường, phương pháp xác định, phương pháp
phân loại...
Xem xét, đánh giá độc lập HTKSNB tại NHTM được thiết lập có phù
hợp với hoạt động thực tiễn khơng và có phù hợp với các quy định của pháp
luật không và trong hoạt động thực tế các cá nhân, các bộ phận, các đơn vị


11

trong NHTM có tuân thủ các quy chế, quy định, mơ hình tổ chức có đầy đủ
khơng...Đối với cơng việc này đòi hỏi các KTVNB phải kết hợp nhiều chức
năng trong việc triển khai, thực hiện KTNB các hoạt động nghiệp vụ ngân
hàng như: chức năng kiểm tra, chức năng đánh giá, chức năng xác minh, chức
năng tư vấn để từ đó đưa ra các kiến nghị, các đề xuất đầy đủ, chính xác, kịp
thời lên cấp có thẩm quyền trong việc hoàn thiện HTKSNB.
Để hoàn thiện, cải tiến HTKSNB trong NHTM, bộ phận kiểm toán
trong khi thực hiện, kiểm tra đánh giá, các đơn vị cá nhân trong hoạt động
nghiệp vụ của ngân hàng mà cịn khuyến khích hoặc mời những cá nhân, các
đơn vị, bộ phận đóng góp ý kiến về HTKSNB mà ngân hàng đang vận hành
xem có những khó khăn, vướng mắc, cịn hạn chế ở điểm nào, nội dung nào,
khâu nào.. .cùng với việc xác minh lại, kiểm nghiệm lại các vấn đề đó, để từ
đó bộ phận KTNB tổng hợp ý kiến và báo cáo lên cấp có thẩm quyền hồn
thiện, cải tiến.


> Sự cần thiết của kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
Trong vài năm trở lại đây, các NHTM, các tổ chức tài chính gặp rất
nhiều rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ, gây thiệt hại rất lớn về tiền, tài sản
của ngân hàng, của khách hàng, và ảnh hưởng đến uy tín của các NHTM trên
thị trường tài chính trong đó có một phần nguyên nhân từ thiếu hoạt động
KTNB hoặc bộ phận KTNB hoạt động chưa thực sự hiệu quả.
Nhiều vụ án ngân hàng xẩy ra rất nghiêm trọng, nhiều cán bộ lãnh đạo
cao cấp ngân hàng phải vào vòng lao lý, nhiều vụ kiện cáo kéo dài, mất thời
gian cũng như mất công sức của cán bộ nhân viên ngân hàng, vừa thiệt hại về
tài chính và uy tín.
Đối với thanh tra NHNN thực hiện thanh tra theo kế hoạch 2- 4 năm
một đợt, tùy theo kế hoạch, đây là một thời gian khá dài, trong thời gian này
rủi ro có thể đến bất cứ lúc nào, bất cứ nghiệp vụ, lĩnh vực nào thậm chí cán


12

bộ nào, hơn nữa trước khi NHNN thực hiện thanh tra đều có kế hoạch báo
trước cho các đơn vị được thanh tra chuẩn bị hồ sơ, tài liệu.. do đó hiệu quả
về thanh tra và giám sát chưa cao.
Trong khi đó hoạt động kiểm tốn độc lập được thực hiện kiểm
toán hàng năm nhưng phạm vi, nội dung của nó bị giới hạn trong vi ệc
kiểm tốn BCTC (mức độ trung thực và hợp lý) trên cơ sở chọn mẫu về
nghiệp vụ cũng như đơn vị kiểm toán, mục đích để cho đối tác bên
ngồi, do đó cơng việc kiểm tốn độc lập khơng thể kiểm sốt được hết
rủi ro của các NHTM.
Ngày 18/05/2018 NHNN ban hành Thông tư số 13/2018/TT-NHNN,
quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của NHTM, trong Thông tư này đã xác
định được vị trí của bộ phận KTNB trong HTKSNB của ngân hàng, là tuyến

bảo vệ thứ ba, với mục đích kiểm tra, giám sát, đánh giá đối với hai tuyến bảo
vệ thứ nhất và tuyến bảo vệ thứ hai.
Đối với KTNB không bị giới hạn về nội dung và phạm vi, mục đích
của cơng việc này là phục vụ cho cơng tác quản lý điều hành cũng như lợi ích
của các cổ đông, của các nhà đầu tư.
Thông qua công cụ này BKS, HĐQT và Tổng giám đốc các NHTM
biết được những điểm yếu, biết được những lỗ hổng trong quản lý điều hành,
trong quy trình nghiệp vụ.. từ đó điều chỉnh hoặc ra các văn bản, quyết định
chỉ đạo để đảm bảo cho hoạt động an toàn, hiệu quả và phát triển theo đúng
định hướng đặt ra.
Từ những lý do trên cho thấy, hoạt động KTNB rất cần thiết đối với các
NHTM, nếu đặt đúng vị trí và được quan tâm hơn nữa nó sẽ đem lại rất nhiều
lợi ích cho bản thân các ngân hàng, như: trong việc ngăn ngừa, hạn chế rủi ro
trong hoạt động ngân hàng, trong công tác quản trị điều hành, phục vụ lợi ích
của các cổ đơng... Do đó sự phát triển, ổn định và hiệu quả của bộ phận


13

KTNB gắn liền với sự phát triển, ổn định, an toàn hiệu quả các NHTM.
1.2.3 Nội dung hoạt động kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thưong mại

>

Nội dung hoạt động kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại
bao gồm các nội dung sau đây:
So với Thông tư số 44/2011/TT-NHNN thì Thơng tư số 13/2018/TTNHNN có một số điểm mới như đánh giá nội bộ về mức đủ vốn, nhưng nội
dung này hiện tại các NHTM chưa phải thực hiện do chưa có hiệu lực thi
hành, và một số nội dung đã quy định chi tiết, rõ ràng hơn, cụ thể hơn Thông
tư số 44, không chỉ đánh giá tính hiệu lực, hiệu quả của HTKSNB mà cịn tìm

ra nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế của hệ thống này.
Trên cơ sở đã xác định rõ ràng, chi tiết nguyên nhân của các tồn tại,
hạn chế trong HTKSNB tại các NHTM, bộ phận KTNB tổng hợp lại đầy đủ,
chi tiết, khách quan và báo cáo cho các cấp có thẩm quyền để các cấp có thẩm
quyền có cái nhìn tổng hợp, đầy đủ về những mặt tồn tại, hạn chế trong công
tác quản trị điều hành cũng như trong hoạt động kinh doanh, từ đó có những
điều chỉnh, hoặc có những chỉ đạo, hay những thay đổi để cho hoạt động ngân
hàng an toàn và hiệu quả hơn.
Để việc đánh giá HTKSNB có chất lượng và hiệu quả, bộ phận KTNB
tại mỗi NHTM phải đảm bảo tính độc lập trong việc kiểm toán, đánh giá các
nội dung, cụ thể như sau:
- Đối với việc tuân thủ cơ chế, chính sách quy định nội bộ, từ cơ cấu tổ
chức hoạt động, đến việc chấp hành các khâu kiểm soát, giám sát các hạn
mức, định mức... đã được đưa ra. Và Hội sở Chính có thường xun giám
sát, quản lý đối với việc các đơn vị trong hệ thống ngân hàng không và giám
sát mức độ đến đâu.
- Trong quá trình thực hiện cơng việc kiểm tốn, bộ phận KTNB cũng
phải xem xét, đánh giá lại các văn bản quy định nội bộ của ngân hàng đã phù


14

hợp, đã cập nhật kịp thời các văn bản quy định của NHNN và văn bản pháp
luật có liên quan chưa, có phù hợp với hoạt động thực tiễn khơng, lỗ hổng ở
đâu, khả năng xẩy ra rủi ro ở khâu nào, quy trình nào... bộ phận KTNB tổng
hợp lại và báo cáo cấp có thẩm quyền.

> Phạm vi kiểm tốn nội bộ
Bộ phận KTNB thể hiện ngay tại chính tên của nó, được các NHTM
thành lập ra phục vụ lợi ích cho chính bản thân của các NHTM này thông qua

việc kiểm tra, đánh giá các hoạt động nghiệp vụ, các bộ phận, các đơn vị
nhằm mục đích để ngăn ngừa, hạn chế những rủi ro, những thiệt hại về tài
sản, về uy tín của ngân hàng trong bất kỳ nghiệp vụ, một khâu nào, một đơn
vị, một cán bộ nhân viên trong ngân hàng.
Chính vì mục đích này Thông tư số 13 năm 2018 của NHNN cũng như
các văn bản pháp luật có liên quan, quy định bộ phận KTNB tại các TCTD
phải có phạm vi kiểm tốn rộng lớn, nó bao quát được tất các các hoạt động
nghiệp vụ, các bộ phận, các đơn vị trong hệ thống NHTM. Muốn thực hiện
được nội dung công việc này địi hỏi Bộ phận kiểm tốn phải trực thuộc cơ
quan cao cấp của NHTM Cũng vì vậy Luật các TCTD và các văn bản sửa đổi,
bổ sung Luật các TCTD quy định, Bộ phận KTNB trực thuộc BKS, do BKS
chỉ đạo và quản lý trực tiếp trong việc trả lương, thưởng và các chế độ cùng
với đó là việc bổ nhiệm, miễm nhiệm, điều chuyển. các chức danh thuộc bộ
phận KTNB. Có như vậy bộ phận KTNB mới có thể kiểm toán, đánh giá
được các hoạt động của HĐQT, TGĐ trong ngân hàng.
1.2.4 Tồ chức bộ máy kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thưong mại

1.2.4.1 Tổ chức bộ máy
Theo yêu cầu của Basel II, và Thông tư số 13/2018/TT-NHNN mơ hình
cơ cấu của NHTM trở nên vững mạnh khi có sự tách biệt thẩm quyền, trách
nhiệm và nghĩa vụ cho ba đối tượng trong ngân hàng:


15

- Hội đồng quản trị hay hội đồng thành viên - đại diện cho chủ sở hữu,
cơ quan này thực hiện phê chuẩn các chiến lược kinh doanh, chịu trách nhiệm
thiết lập cũng như duy trì hệ thống kiểm sốt đầy đủ, hiệu quả nhằm đảm bảo
cho các hoạt động kinh doanh của ngân hàng ổn định, phát triển theo đúng
định hướng, chiến lược đặt ra.

- Ban điều hành triển khai thực hiện các chiến lược, chính sách kinh
doanh đã được HĐQT hay hội đồng thành viên phê chuẩn và xây dựng, ban
hành các quy trình, quy định, các sản phẩm, các mẫu biểu, các hướng dẫn để
thực hiện những chính sách, những nghị quyết, những quy chế...đã được
HĐQT phê duyệt và điều hành hoạt động kinh doanh có hiệu quả.
- Ban kiểm soát, cơ quan này ngang cấp với HĐQT hay hội đồng thành
viên trực thuộc Đại hội đồng cổ đông (đây là cơ quan cao nhất của NHTM),
thực hiện chức năng giám sát và đảm bảo hoạt động kinh doanh, công tác
quản trị điều hành được diễn ra một cách an toàn và hiệu quả. Giúp việc cho
BKS là bộ phận KTNB, do đó bộ phần này được cần đặc biệt chú trọng.
Vai trò của KTNB trong quản lý rủi ro hoạt động NHTM được thể hiện
qua ba lớp phòng thủ
- Tuyến bảo vệ thứ nhất là các bộ phận, đơn vị kinh doanh trong
NHTM, như phòng giao dịch, các chi nhánh và các đơn vị Hội sở (nếu là đơn
vị kinh doanh trực tiếp), đây là những đơn vị nhận dạng, đo lường và giảm
thiểu rủi ro phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
- Tuyến bảo vệ thứ hai., bao gồm các đơn vị quản lý rủi ro, pháp chế, tài
chính.. .Các đơn vị này phối hợp với các bộ phận, đơn vị kinh doanh ở tuyến
bảo vệ thứ nhất có thể nhận dạng rủi ro, đo lường và báo cáo đầy đủ, chính
xác những rủi ro phát sinh trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
- Tuyến bảo vệ thứ ba là bộ phận KTNB, đơn vị này thực hiện rà soát
độc lập, khách quan đối với hai tuyến bảo vệ trước, góp phần bảo vệ nâng cao