1
BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HỐ TP. HỒ CHÍ MINH

TIỂU LUẬN
HỌC PHẦN: KINH TẾ HỌC VĂN HÓA

TÊN ĐỀ TÀI: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỐI VỚI
THỊ TRƯỜNG SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM

Người thực hiện

: Đào Quang Huy

Lớp

: 21DLTQLVH

MSSV

: D21.LTQL08

GVHD

: TS. Phạm Phương Thùy

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2021


1
MỤC LỤC

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỐI THỊ TRƯỜNG
SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM
MỤC LỤC ...............................................................................................................................1
PHẦN MỞ ĐẦU .....................................................................................................................2
1. PHẠM VI NGHIÊN CỨU ...........................................................................................2
2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU .....................................................................................2
PHẦN NỘI DUNG .................................................................................................................3
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN.........................................................................................................3
1.1.

Các khái niệm ..........................................................................................................3

1.2.

Các thành tố cấu thành thị trường sách điện tử .......................................................5

2. THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM ......................9
2.1.

Ưu điểm của sách điện tử ........................................................................................9

2.2.

Hạn chế của sách điện tử .......................................................................................12

2.3.

Khó khăn tồn tại của thị trường sách điện tử Việt Nam........................................13


3. GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT
NAM HIỆN NAY ..............................................................................................................16
3.1.

Hệ thống pháp luật ................................................................................................16

3.2.

Hệ thống cơ sở hạ tầng ..........................................................................................17

3.3.

Nhận thức xã hội ...................................................................................................18

PHẦN KẾT THÚC...............................................................................................................21
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................................22


2
PHẦN MỞ ĐẦU
Trong lịch sử phát triển hàng nghìn năm, sách ln đóng một vai trị khơng thể thiếu
trong đời sống tinh thần của con người. Sách không chỉ là cơng cụ lưu trữ, truyền tải tri thức,
mà cịn là món quà quý giá của cuộc sống. Có thể nói, sách đã đóng một vai trị vơ cùng quan
trọng trong việc xây dựng xã hội loài người ngày nay.
Cuộc cách mạng công nghệ thông tin thế giới cuối thế kỷ XX đã mang lại diện mạo mới
cho mọi mặt của đời sống xã hội, và ngành xuất bản cũng không ngoại lệ. Việc ứng dụng
những tiến bộ của công nghệ thông tin trong ngành xuất bản đã tạo ra một sản phẩm mới với
những ưu điểm mà các sản phẩm truyền thống khác khơng có được, đó là “sách điện tử”. Nếu
chỉ cách đây khoảng chục năm, khái niệm “sách điện tử” cịn vơ cùng xa lạ với nhiều độc giả
thì nay sản phẩm này đã trở thành một phần không thể thiếu của ngành xuất bản thế giới.

Tuy nhiên, ở Việt Nam, sách điện tử vẫn còn là một lĩnh vực mới và chưa thực sự phổ
biến rộng rãi. Mặc dù thị trường sách điện tử được đánh giá là một thị trường mới và đầy triển
vọng, nhưng sau một thời gian ngắn sôi động, thị trường sách điện tử đã dần lắng xuống và
dường như chậm nhịp lại. Vậy thực trạng thị trường sách điện tử ở Việt Nam như thế nào?
Với sự phát triển của thị trường các nước trên thế giới, đâu là khó khăn vướng mắc khiến Việt
Nam không bắt kịp xu thế? Nhà nước có giải pháp gì để quản lý và giải quyết những thực
trạng này, góp phần thúc đẩy sự phát triển của sách điện tử trong nước? Để trả lời các câu hỏi
trên, cần tiến hành nghiên cứu về thị trường sách điện tử Việt Nam, để đưa ra những bài học
cho các doanh nghiệp trong nước. Đó là lý do chọn đề tài: “Thực trạng và giải pháp quản lý
đối với thị trường sách điện tử tại Việt Nam” làm nội dung nghiên cứu trong bài tiểu luận
của mình.
1. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Về nội dung: Nghiên cứu thực trạng của thị trường sách điện tử ở Việt Nam từ đó đưa
ra các giải pháp dưới góc độ của cơ quan quản lý nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường.
- Về thời gian: Đề tài tập hợp những tư liệu, số liệu dẫn chứng trong giai đoạn hiện nay.
- Về không gian: Trong quốc gia Việt Nam.
2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Thực trạng và giải pháp quản lý đối với thị trường sách điện tử tại Việt Nam.


3
PHẦN NỘI DUNG
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1. Các khái niệm
1.1.1.

Khái niệm và đặc điểm của sách điện tử

❖ Khái niệm


Sách điện tử vẫn đang chỉ là một xuất bản phẩm còn non trẻ, lại bị ảnh hưởng bởi sự
thay đổi từng ngày của cơng nghệ, do đó khái niệm của nó vẫn đang trong q trình hồn
thiện. Điều đó dẫn tới hiện nay còn tồn tại nhiều khái niệm về sách điện tử, nhưng hầu hết các
định nghĩa đó đều khơng có q nhiều điểm khác biệt.
Sách điện tử (tiếng Anh: electronic book; viết tắt: e-book hay eBook), là một quyển
sách được xuất bản và phát hành cho các thiết bị kỹ thuật số, bao gồm văn bản, hình ảnh
hoặc cả hai, có thể đọc được trên màn hình phẳng của máy tính hoặc các thiết bị điện tử
khác1. Mặc dù đôi khi được định nghĩa là “phiên bản điện tử của một cuốn sách in”2, một số
sách điện tử tồn tại mà khơng có một bản in tương đương. Sách điện tử có thể được đọc trên
các thiết bị e-reader chuyên dụng, nhưng cũng có thể trên bất kỳ thiết bị máy tính nào có màn
hình xem có thể kiểm sốt, bao gồm máy tính để bàn, laptop, máy tính bảng và điện thoại
thơng minh và pocket PC.
Tại Việt Nam, luật xuất bản đã được Quốc hội ban hành trước đó vào các năm 1993 và
2004, nhưng đến khi luật Xuất bản năm 2012 được thông qua, một khái niệm cụ thể về “Xuất
bản phẩm điện tử” mới được quy định cụ thể, khoản 9 điều 4 luật này đưa ra: Xuất bản phẩm
điện tử là xuất bản phẩm quy định tại các điểm a, c, d, đ khoản 4 Điều này được định dạng số
và đọc, nghe, nhìn bằng phương tiện điện tử. Trong đó, tại khoản 4 điều này quy định: Xuất
bản phẩm là tác phẩm, tài liệu về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục và đào tạo, khoa
học, công nghệ, văn học, nghệ thuật được xuất bản thông qua nhà xuất bản hoặc cơ quan, tổ
chức được cấp giấy phép xuất bản bằng các ngơn ngữ khác nhau, bằng hình ảnh, âm thanh và
được thể hiện dưới các hình thức sau đây:
a) Sách in;
Gardiner, Eileen and Ronald G. Musto. “The Electronic Book.” In Suarez, Michael Felix, and H. R. Woudhuysen. The
Oxford Companion to the Book. Oxford: Oxford University Press, 2010, p. 164
2 “e-book Lưu trữ 2011-02-08 tại Wayback Machine”. Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press.
(accessed ngày 2 tháng 9 năm 2010).
1


4

b) Sách chữ nổi;
c) Tranh, ảnh, bản đồ, áp-phích, tờ rời, tờ gấp;
d) Các loại lịch;
đ) Bản ghi âm, ghi hình có nội dung thay sách hoặc minh họa cho sách.
Cuối cùng, tại khoản 10 cũng nêu rõ: Phương tiện điện tử là phương tiện hoạt động dựa
trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ
hoặc công nghệ tương tự quy định tại khoản 10 Điều 4 của Luật giao dịch điện tử.
❖ Đặc điểm của sách điện tử

Sách điện tử vừa mang những đặc điểm của sách in truyền thống, và đồng thời cũng có
những đặc điểm riêng:
- Thơng tin được định dạng số.
- Hình thức thể hiện phong phú, nội dung có thể được chuyển tải bằng văn bản, hình ảnh
và âm thanh.
- Có thể đọc, nghe, nhìn bằng máy tính hoặc các thiết bị điện tử chuyên dùng.
Sách điện tử vẫn đang chỉ là một xuất bản phẩm còn non trẻ, lại bị ảnh hưởng bởi sự
thay đổi từng ngày của cơng nghệ, do đó khái niệm của nó vẫn đang trong q trình hồn
thiện. Điều đó dẫn tới hiện nay còn tồn tại nhiều khái niệm về sách điện tử, nhưng hầu hết các
định nghĩa đó đều khơng có q nhiều điểm khác biệt.
1.1.2.

Khái niệm thị trường sách điện tử

Khái niệm thị trường văn hóa, hiểu theo nghĩa rộng, là tổng hòa các quan hệ kinh tế thể
hiện trong quá trình trao đổi sản phẩm văn hóa, theo nghĩa hẹp, thị trường văn hóa là nơi trao
đổi các sản phẩm văn hóa. Theo PGS.TS Lê Ngọc Tịng: “Thị trường văn hóa là nơi diễn ra
các hoạt động trao đổi, mua bán, lưu thơng các hàng hóa văn hóa tinh thần”3. Hay quan niệm
của PGS.TS Từ Thị Loan: “Thị trường văn hóa là nơi diễn ra quá trình tương tác giữa bên
cung và bên cầu, trong đó các sản phẩm và dịch vụ văn hóa được lưu thơng và thực hiện tn


3

Lê Ngọc Tịng (2004), Một số nghiên cứu bước đầu về kinh tế học văn hóa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.42.


5
theo các quy luật của kinh tế thị trường”4. Ngoài ra cũng có quan điểm “Thị trường văn hóa
là quá trình, trong đó một bên là các nhà cung cấp phân phối, một bên là công chúng thực
hiện việc trao đổi, mua bán một hay nhiều sản phẩm, dịch vụ văn hóa bằng những cách thức
khác nhau để xác định giá cả, số lượng, phương thức thanh toán và phương thức thụ hưởng
phù hợp”5.
Từ việc định nghĩa thị trường văn hóa và dựa trên góc độc kinh tế văn hóa chúng ta có
thể hiểu khái niệm của thị trường sách điện tử:“là mối quan hệ giữa cung và cầu của sách
điện tử tác tác động qua lại lẫn nhau bằng những cách thức cụ thể để xác định loại sản phẩm,
giá cả, số lượng và phương thức sử dụng”.
1.2. Các thành tố cấu thành thị trường sách điện tử
Từ khái niệm trên, chúng ta có thể xác định được các thành tố cấu thành thị trường sách
điện tử. Trong đó, nguồn cung trên thị trường đến từ các nhà xuất bản, đơn vị kinh doanh
cung cấp sản phẩm sách kỹ thuật số hoặc các cá nhân, tổ chức tự phát sản xuất và phân phối
sách điện tử, tạm gọi là: “Hệ thống phân phối sách điện tử - (Cung)”. Nhu cầu thị trường
sách điện tử xuất phát từ các tổ chức, cá nhân có nhu cầu trực tiếp, hoặc các đơn vị trung gian
như thư viện, trường học… tạm gọi là: “Đơn vị trung gian, đọc giả - (Cầu)”. Ngoài ra chúng
ta còn cần đề cập đến đối tượng trung gian để diễn ra sự trao đổi, mua bán, tạo nên thị trường
đó chính là: “sách điện tử - (Hàng hóa)”.
Thị trường sách điện tử hiện nay tại Việt Nam và trên thế giới đang tồn tại dưới cấu trúc
thị trường cạnh tranh độc quyền với các đặc trưng:
- Nhiều người bán: thị trường có tương đối nhiều người bán nhỏ, bao gồm các Nhà xuất
bản và công ty phát hành sách điện tử. Sản phẩm sách điện tử của mỗi người bán gần giống
nhau nhưng vẫn có những điểm khác biệt riêng. Các hãng có thị phần khơng q lớn và khơng
cảm thấy có sự phụ thuộc vào nhau.

- Khác biệt hóa sản phẩm: xuất bản phẩm điện tử của mỗi hãng lại có những điểm khác
biệt riêng về thể loại, nội dung, chất lượng, hệ thống phần cứng và phần mềm đi kèm, danh
tiếng của hãng…

4
5

Từ Thị Loan (2014), “Điều tiết và quản lý thị trường văn hóa”, nhandan.com.vn, ngày 9/6/2014
Đỗ Thị Quyên (2017), “Thị trường văn hóa, khái niệm và đặc trưng”, Tạp chí VHNT số 400, tháng 10/2017.


6
- Gia nhập dễ dàng: tuy vẫn có những rào cản về tài chính và pháp lý khi hãng mới
muốn gia nhập thị trường như: giấy phép xuất bản, vốn đầu tư hệ thống thiết bị số hóa sách,
hệ thống phần mềm và bảo mật… nhưng rào cản này không quá lớn, các hãng nhỏ vẫn có khả
năng tham gia vào thị trường này. Trong quá trình nghiên cứu thị trường sách điện tử cần có
cái nhìn tổng quan về thị trường sách và mối liên quan với sản phẩm thay thế là sách giấy
truyền thống, do thị trường sách điện tử là một phần nhỏ, chưa tách rời ra khỏi thị trường sách
nói chung.
Cuối cùng, sự phát triển của thị trường sách điện tử cũng có mối liên quan mật thiết tới
thị trường thiết bị điện tử đọc sách chun dụng, vì chúng là hai hàng hóa bổ sung.
1.2.1.

Hệ thống phân phối sách điện tử (Cung)

Nguồn cung sách điện tử trên thị trường Việt Nam hiện nay còn rất phức tạp, bao gồm
các nhà xuất bản đã được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép và các tổ chức, cá nhân sản
xuất, phát tán sách điện tử một cách tự phát.
Việc Việt Nam có đến hàng chục diễn đàn chia sẻ sách điện tử, hàng trăm phần mềm
đọc sách có sẵn trên các kho phần mềm như: AppStore, Google play… có thể khiến mọi người

lầm tưởng rằng nguồn cung sách điện tử tại Việt Nam là vô cùng dồi dào. Người tiêu dùng có
thể tiếp cận với các nguồn sách này một cách dễ dàng. Mặc dù vẫn ngang nhiên thu phí bằng
nhiều hình thức khác nhau, có thể qua quảng cáo, có thể bắt người đọc nạp tiền mua sách
bằng thẻ điện thoại…, hầu hết các nhà cung cấp sách điện tử này đều cung cấp sách lậu, khơng
có bản quyền của tác giả và cũng khơng có giấy phép xuất bản của Bộ Thơng tin và Truyền
thông. Thực tế cho thấy sách điện tử lậu đã xuất hiện song song cùng với việc phổ biến của
sách điện tử, nhưng vẫn chỉ là ở mức độ tự phát, chia sẻ miễn phí trong các cộng đồng. Vậy
sự bùng phát của nó như một hình thức kinh doanh thu lợi nhuận lại nằm ngoài dự kiến của
nhiều người. Các tổ chức, cá nhân sản xuất sách điện tử lậu sẵn sàng sử dụng mọi loại sách
có thể, đặc biệt là các ấn phẩm đang ăn khách để trục lợi cho mình.
Việc sách điện tử khơng được cấp phép, hay còn gọi là sách điện tử lậu, đang xuất hiện
tràn lan trên thị trường đã kìm hãm sự gia nhập thị trường của các nhà xuất bản và công ty
cơng nghệ có đủ năng lực. Dịng sách lậu rất khó để có thể bị cạnh tranh với các ưu điểm như
số lượng đầu sách rất lớn, ước tính có thể lên tới hơn trăm ngàn tựa sách, giá mua sách rất
thấp hoặc bằng 0, vì các tổ chức, cá nhân cung cấp sách không cần xin phép xuất bản từ các


7
cơ quan chức năng, cũng như không xin phép và trả tiền bản quyền cho tác giả cuốn sách.
Khơng ít đơn vị xuất bản trong nước như Nhà xuất bản Trẻ, Kim Đồng, Nhã Nam,
Alphabooks… đã phải đối mặt với việc sau khi đầu tư một khoản chi phí và thời gian không
nhỏ để phát hành, sách mới được tung ra thị trường đã bị làm thành sách điện tử một cách trái
phép và phát tán tràn lan trên Internet chỉ sau vài ngày, khiến cho số lượng người đọc mua
sách in bị co hẹp một cách đáng kể. Trong khi đó thủ phạm của những hành động đó lại rất
khó để có thể tìm ra.
Đối với người tiêu dùng, sách điện tử lậu có nhiều khuyết điểm như thường có chất
lượng khơng cao, đa phần là dưới dạng hình ảnh số hóa lại trang sách in truyền thống, khơng
đảm bảo được yêu cầu về độ sáng, kích thước, độ rõ của chữ…, lại khơng thể tích hợp được
các tiện ích như một cuốn sách điện tử thông thường, nội dung thơng tin khơng được kiểm
duyệt và khơng có người chịu trách nhiệm khi có vấn đề xảy ra. Tuy nhiên, đối với những

người khơng có nhiều chi phí dành cho việc mua sách in hoặc sách điện tử, đặc biệt là giới
trẻ, thì sách điện tử lậu vẫn là một sản phẩm được tiêu dùng một cách rộng rãi. Không chỉ
dừng lại ở thiệt hại về kinh tế, sách điện tử xuất bản trái phép còn chứa đựng những nội dung
vi phạm pháp luật như các văn hóa phẩm đồi trụy, khiêu dâm, phản động, chống phá nhà
nước…gây ảnh hưởng không tốt tới đạo đức xã hội.
Từ thực tế đó, đến năm 2012, khi Luật Xuất bản và các văn bản liên quan ra đời, tình
hình xuất bản sách điện tử có bản quyền mới bắt đầu hình thành và có những bước phát triển
đầu tiên. Đến nay mới chỉ có một phần sáu số Nhà xuất bản trên cả nước xin cấp phép xuất
bản điện tử. Hầu hết các đơn vị đang và chuẩn bị tham gia vào thị trường đều đã xác định các
khó khăn sẽ phải đối mặt khi sách điện tử khơng có bản quyền được cung cấp miễn phí hay
thu phí rất thấp đang tràn lan trên mạng. Hơn nữa để có đươc hệ thống bán sách điện tử đảm
bảo yêu cầu, các nhà cung cấp phải có một sự đầu tư hợp lý cho hạ tầng cơng nghệ của mình,
đặc biệt ở khâu mã hóa tệp thơng tin để tránh bị sao chép bừa bãi.
1.2.2.

Đơn vị trung gian, đọc giả (Cầu)

Cho đến nay vẫn chưa có một cuộc khảo sát chính thức nào của các cơ quan, tổ chức về
nhu cầu mua và sử dụng sách điện tử của người tiêu dùng. Tuy nhiên từ thực tế của thị trường
cho thấy mức nhu cầu của người dân là không hề nhỏ. Thống kê của Thư viện Quốc gia Việt
Nam cho biết, nhu cầu về sách điện tử đang rất lớn: mỗi ngày có khoảng 2.000 lượt đọc sách


8
truyền thống nhưng lại có đến 6.500 lượt yêu cầu về sách trực tuyến. Trên các diễn đàn, nền
tảng chia sẻ sách điện tử, số lượng người tham gia và tải về cũng luôn ở mức cao, đặc biệt là
các tác phẩm đang ăn khách trên thị trường.
Trên một khía cạnh khác, số người quan tâm đến thị trường sách điện tử lại không phải
là một con số nhỏ. Thương hiệu lớn nhất hiện nay là Alezaa đã rất thành cơng trong q trình
quảng bá thương hiệu của mình, khi có đến hơn 75% số người đã biết đến đơn vị này. Tuy

nhiên cũng có những đơn vị đã gia nhập thị trường từ lâu nhưng vẫn còn xa lạ với người tiêu
dùng, ví dụ như Anybook và Vinabook, với chỉ 13,6% và 11,4% số người biết đến. Điều này
cho thấy người tiêu dùng đã có những mối quan tâm nhất định đến thị trường sách điện tử của
Việt Nam, tuy nhiên để có thể biến mối quan tâm đó thành nhu cầu thực sự thì vẫn cịn cần
rất nhiều cố gắng đến từ các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm.
1.2.3.

Sách điện tử (hàng hóa)

Có nhiều cách phân loại sách điện tử nhưng thông thường người ta dựa vào cách thức
lưu trữ và phát hành chúng:
- Loại 1: eBook là phiên bản điện tử của sách in. Nghĩa là sách in tồn tại trước, và bản
eBook chỉ là một phương thức thể hiện thứ cấp.
- Loại 2: Các nội dung trực tuyến được thể hiện dưới dạng eBook (chủ yếu hiện nay là
văn học trực tuyến và truyện tranh). Trong một vài trường hợp, những nội dung “hot”, phổ
biến của loại thứ hai được xuất bản bản in.
- Loại 3: Các eBook tương tác. Khơng chỉ đọc, người dùng cịn nghe, xem, cảm nhận,
vận động… với nội dung của sách; tương tác giữa những người đọc với nhau, giữa người đọc
với tác giả, dịch giả, theo phương thức mới.
Với cách chia đó, tình hình phát triển eBook trong những năm qua có thể khái quát như
sau:
Giai đoạn 2009 - 2012: Giai đoạn mở đầu cho sự phát triển của eBook loại 1, tăng trưởng
nhanh về số lượng và các đơn vị cung cấp. Tốc độ tăng trưởng cao nhất là cuối 2011, đầu
2012. Có sự xuất hiện của rất nhiều đơn vị cung cấp nền tảng đọc sách điện tử “made in
Vietnam”.


9
Giai đoạn 2013 - 2016: eBook rơi vào thoái trào khi vướng bài toán đầu tư và doanh
thu, cũng như sự thắt chặt về bản quyền hay giấy phép eBook từ cơ quan quản lý. Giai đoạn

này đánh dấu sự sụt giảm về số lượng eBook loại 1 bị gỡ khỏi các nền tảng đọc do hết hạn
khai thác và không được gia hạn quyền khai thác eBook.
Giai đoạn 2016 - 2018: Rất nhiều đơn vị cung cấp nền tảng đọc lựa chọn rời khỏi thị
trường. Một số đơn vị xuất bản thử nghiệm đưa eBook loại 3 vào khai thác nhưng mới chỉ tồn
tại ở dạng thí điểm, và chưa thực sự phổ biến.
Giai đoạn giữa 2017, có sự phát triển mạnh mẽ của eBook loại 2. (các eBook loại 2 có
bản quyền, cịn eBook khơng có bản quyền vẫn tồn tại rất nhiều). Với sự phát triển này, chiều
hướng phát triển sách điện tử có nhiều dấu hiệu khởi sắc. Số lượng user (người sử dụng), thời
gian đọc cũng như doanh thu đều tăng trưởng đáng kể. Tới nay có khoảng 3 triệu người đọc
trả phí.
Giai đoạn 2018 đến nay: Giai đoạn chuẩn bị, quá độ cho những bước phát triển tiếp
theo. Thị trường Việt Nam giai đoạn này có những số liệu và các điều kiện khá tương đồng
với giai đoạn đầu của các thị trường eBook phát triển.
2. THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM
2.1. Ưu điểm của sách điện tử
2.1.1.

Vấn đề in ấn và xuất bản

Để xuất bản sách in truyền thống, các tác giả và nhà xuất bản thường phải trải qua một
quy trình phức tạp, nhiều bước và tốn nhiều thời gian, chi phí sản xuất tồn bộ cuốn sách lên
đến 100 triệu đồng.
Tuy nhiên, đối với mơ hình sách điện tử, bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng có thể tự xuất
bản sách một cách nhanh chóng, chi phí thấp. So với quy trình sản xuất sách truyền thống nêu
trên, sách điện tử có thể đưa ra thị trường ngay sau khi hồn thành một số cơng đoạn cần thiết.
Đặc biệt là trong môi trường Internet ngày nay, khi các cơng cụ sản xuất sách điện tử có sẵn,
cùng với các kênh phân phối quy mô lớn, sẵn sàng hoạt động, sách có thể được xuất, sao chép
và phổ biến ngay lập tức.
Ngoài lợi thế về thời gian, chi phí phát hành sách điện tử và vật lý cũng được giảm thiểu
đáng kể. Mặc dù người tiêu dùng cần chi nhiều tiền để mua thiết bị đọc sách điện tử chuyên



10
dụng nhưng chi phí xuất bản sách điện tử thường chỉ bằng 10 - 30% sách in hoặc thậm chí là
nguồn sách, tài liệu miễn phí trên internet là rất lớn. Nguyên nhân là do các khâu bảo quản,
vận chuyển, in ấn khơng cịn nữa, người bán cũng tiết kiệm được chi phí lưu kho và mặt bằng.
Do đó, chi phí cho người tiêu dùng mua sách điện tử giảm đi rất nhiều.
Quá trình mua là một sự khác biệt lớn. Nhờ mạng lưới trang Web điện tử, người dùng
trên tồn thế giới có thể mua, bán, chuyển nhượng và cho mượn bất kỳ sách điện tử nào ngay
lập tức. Trong khi đó với mơ hình sách truyền thống, người đọc phải dành thời gian đi đến
các cửa hàng sách hoặc thư viện nhằm lựa chọn và mua được cuốn sách cần thiết, thậm chí
phải đặt mua trước nhiều tuần.
2.1.2.

Vấn đề lưu trữ và sử dụng

Khả năng lưu trữ là một ưu điểm vượt trội của sách điện tử vì nó có thể tiết kiệm khơng
gian và trọng lượng một cách tối đa. Không cần hệ thống giá sách lớn, một thiết bị điện tử
cầm tay nhỏ gọn có thể chứa hàng nghìn cuốn sách, chỉ bị giới hạn bởi khả năng lưu trữ của
nó. Ngay cả với các thiết bị nối mạng, người dùng có thể truy cập bất kỳ sách điện tử nào mà
không cần lo lắng về vấn đề lưu trữ. Điều này cũng tạo sự thuận tiện tối đa cho việc di chuyển
và liên lạc của người dùng.
Việc lưu các cuốn sách cùng một lúc cũng trở nên đơn giản và dễ dàng hơn. Sách in
truyền thống sẽ bị ảnh hưởng bởi nhiều môi trường và thời gian, trong khi sách điện tử có thể
lưu trữ mãi mãi. Ngay cả khi thiết bị điện tử lưu trữ sách bị hư hỏng, mất mát, nhà xuất bản
vẫn cho phép người dùng tải về và sao lưu các bản sách mới mà người dùng đã mua. Do đó,
rủi ro mất mát và thất lạc sách điện tử là rất thấp.
Nhờ các phần mềm và thiết bị điện tử chuyên dụng, các chức năng hỗ trợ quá trình đọc
sách điện tử rất đa dạng và ngày càng phát triển, giúp người dùng đọc một cách tốt nhất. Các
tính năng quan trọng và phổ biến bao gồm:

- Cũng tương tự như các chức năng mở trang, thêm Bookmark, ghi chú, chú thích nội
dung khi người dùng đọc sách truyền thống. Tuy nhiên, nhận xét và ghi chú có thể dễ dàng
chỉnh sửa hoặc xóa.
- Các chức năng tìm kiếm văn bản, trích xuất văn bản và sao chép văn bản… là những
ưu điểm mà sách in không thể mang lại cho người đọc.


11
- Một tính năng của sách điện tử tiện lợi hơn sách in là dịch ngôn ngữ. Sách điện tử có
thể được dịch sang nhiều ngơn ngữ khác, và thậm chí từ văn bản sang âm thanh, để phục vụ
nhiều đối tượng độc giả khác nhau.
2.1.3.

Vấn đề môi trường

Theo số liệu của Hiệp hội Quản trị Thơng tin và Hình ảnh, mỗi năm có gần 4 tỷ cây
xanh bị chặt hạ để sản xuất ra 300 triệu tấn giấy phục vụ cho nhu cầu của con người. Trong
đó ước tính số lượng giấy sản xuất ra từ mỗi cây trung bình sử dụng được để in 62,5 cuốn
sách. Trong khi đó, q trình sản xuất một cuốn eBook có thể tiết kiệm được 3 lần lượng
nguyên liệu và 78 lần lượng nước so với sách in truyền thống. Các số liệu đó cho thấy việc
sử dụng sách điện tử của người tiêu dùng đã góp phần khơng nhỏ vào việc bảo vệ cây xanh
nói riêng và bảo vệ mơi trường nói chung cho xã hội.
Tuy nhiên, vẫn có nhiều ý kiến trái chiều về vấn đề này, khi nhiều nhà nghiên cứu cũng
xem xét các vấn đề khác xung quanh việc sử dụng sách điện tử như: lượng tài nguyên sản
xuất và phân phối các thiết bị phục vụ cho việc sử dụng eBook, hay việc hao tốn năng lượng
điện trong quá trình đọc…
2.1.4.

Các vấn đề khác


Giá thành hợp lý: Sách eBook có giá thành rẻ hơn rất nhiều so với sách in, thông thường
giá chưa đến một nửa. Sách in có thể bị hư hỏng theo thời gian, tuy nhiên với eBook thì điều
này hồn tồn khơng thể xảy ra.
Đọc sách tại bất kỳ nơi đâu: Nếu như việc phải mang theo một cuốn sách bên mình rất
cồng kềnh và bất tiện, giờ đây bạn sẽ khơng cịn phải lo lắng về tình trạng này nữa. Chỉ với
một thiết bị điện tử có sẵn như iPad, smartphone, tablet…chúng có thể chứa vơ vàn những
cuốn eBook khác nhau. Bạn có thể tự do mang kho sách của mình đi bất cứ nơi đâu, đọc bất
cứ thời điểm nào bạn muốn.
Cung cấp tối đa tài liệu nghe nhìn: Sách eBook cung cấp tối đa các tài liệu nghe nhìn
như chữ in, hình ảnh hay video thí nghiệm. Bạn có thể tìm kiếm dễ dàng tìm kiếm và truy cập
bằng eBook với nguồn thông tin phong phú trên internet.
Cách học ngoại ngữ hiệu quả: Với những người đang có nhu cầu học ngoại ngữ, thì đây
là cách thức hiệu quả để cải thiện khả năng ngoại ngữ của mình. EBook có tích hợp cả từ điển


12
để người đọc tra từ và phát âm và kèm theo các định nghĩa theo ngữ cảnh. Vì vậy việc học
ngoại ngữ giờ đây là vô cùng dễ dàng.
Kết nối và chia sẻ đơn giản hơn: EBook có thể được đặt kèm link liên kết, giúp người
dùng di chuyển từ trang này sang trang khác của Website một cách đơn giản nhanh chóng.
Chỉ bằng những nút tích hợp đơn giản, bạn sẽ dễ dàng chia sẻ file tài liệu này với người dùng
khác trên các tài khoản mạng xã hội.
Cách xem eBook trên thiết bị điện tử: Để xem được eBook, bạn cần phải trang bị cho
mình một thiết bị có thể đọc sách điện tử. Nếu có điều kiện hơn hãy mua một chiếc máy đọc
sách mà không cần tải app hỗ trợ đọc eBook. Với các điện thoại smartphone và máy tính
bảng, người dùng cần tải các app để đọc eBook như: Moon + reader, Google play book, fb
reader… các ứng dụng này đều có sẵn trên app store hoặc CH play.
2.2. Hạn chế của sách điện tử
2.2.1.


Tâm lý của người tiêu dùng

Đây là hạn chế cơ bản nhất của sách điện tử, đồng thời cũng là hạn chế khó khắc phục.
Sau hàng trăm năm phát triển, sách in truyền thống đã vượt qua những hạn chế, hiện nay
không chỉ đơn thuần là công cụ cung cấp thông tin cho người đọc mà nó cịn là món q tặng
mang giá trị biểu tượng. Người tiêu dùng mua sách khơng chỉ vì giá trị thơng tin mà cịn vì
giá trị của bản thân cuốn sách: cách in, cách đóng gáy, đặc điểm của giấy mới, thời gian tồn
tại trên kệ,… Đối với những độc giả tâm huyết, tất cả mọi thứ đều quan trọng. Trong giao tiếp
xã hội, sách đã trở thành một món quà ý nghĩa. Một cuốn sách hay có chữ ký của tác giả hay
đơi lời đề tặng nó sẽ cịn có giá trị tinh thần lớn hơn chính nội dung.
Nhà phê bình người Mỹ Joe Queenan đã viết trong cuốn “One for the Books” của mình:
“Sách điện tử là cơng cụ lý tưởng cho những người đề cao giá trị của thông tin trong mỗi
cuốn sách […] nhưng là vô dụng với những ngƣời đã dành trọn tình yêu mãnh liệt đối với
sách. Sách phải là thứ chúng ta có thể chạm tới, là thứ chúng ta cảm nhận, và là thứ chúng
ta có thể dựa vào”.
2.2.2.

Tính pháp lý cịn hạn chế

Với ưu điểm là xuất bản nhanh chóng, mọi người đều có thể xuất bản sách của riêng
mình, và nội dung của sách điện tử vẫn rất khó xem xét trước khi đưa ra thị trường. Kết quả


13
là, nội dung của nhiều cuốn sách đã xuất bản là vơ ích, thậm chí vi phạm pháp luật, thuần
phong mỹ tục. Tính năng này cũng được tìm thấy trong sách truyền thống, nhưng không đậm
nét như sách điện tử. Công tác bảo hộ sách điện tử và bảo vệ bản quyền vẫn cịn nhiều khó
khăn. Hiện tại, vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu nào cho các tập tin chứa nội dung sách điện tử
nhằm chống lại việc sao chép trái phép và bảo vệ bản quyền của tác giả và nhà xuất bản.
Ngoài ra, vấn đề xuất bản kỹ thuật số và phổ biến sách in trên mạng khi chưa được phép của

tác giả cũng đã gây thiệt hại lớn cho ngành xuất bản truyền thống.
2.2.3.

Hạn chế trong việc sở hữu và sử dụng

Người tiêu dùng chưa quen với việc sử dụng sách điện tử là khó khăn không nhỏ. Nếu
như việc sử dụng sách in truyền thống đã trở nên đơn giản và quen thuộc thì đối với sách điện
tử, nó lại phụ thuộc rất nhiều vào thiết bị phần cứng và phần mềm. Cách đọc sách điện tử
cũng không mấy giống sách truyền thống nên người đọc cần một thời gian để thích nghi và
thay đổi thói quen đọc. Bên cạnh đó, việc nhiều tài liệu được số hóa và xuất bản vội vàng
khiến hình thức xuất hiện thiếu hấp dẫn, khiến người đọc khó thích ứng, cứ đọc lâu, lâu dần
hình thành tâm lý ngại đọc sách điện tử. Việc phụ thuộc vào các thiết bị phần cứng cũng có
thể cản trở nhu cầu về nguồn điện và thậm chí cả kết nối internet.
Ngồi ra, vấn đề bảo mật thông tin của người tiêu dùng sách điện tử cũng là một vấn đề
gây tranh cãi. Một số trang Web có thể theo dõi thơng tin của người dùng trên các nguồn dữ
liệu mà họ sử dụng, gây ra rất nhiều rắc rối cho người dùng.
Do những thuận lợi và hạn chế nêu trên, thị trường sách điện tử ở Việt Nam và thậm chí
trên thế giới đang phát triển nhanh chóng, song cũng gặp khơng ít khó khăn, thách thức.
2.3. Khó khăn tồn tại của thị trường sách điện tử Việt Nam
Từ những thực tế trên, có thể thấy thị trường sách điện tử Việt Nam hiện nay đang gặp
phải 3 khó khăn cơ bản sau:
2.3.1.

Hệ thống cơ sở pháp lý còn sơ sài và chưa được thực hiện một cách

nghiêm túc
Đây là vấn đề căn bản dẫn đến rất nhiều khó khăn khác của thị trường sách điện tử tại
Việt Nam. Việc luật xuất bản 2012 và các nghị định, thông tư hướng dẫn chưa có các quy
định đầy đủ, chi tiết, đặc biệt là chưa được các cơ quan có thẩm quyền thực hiện một cách



14
nghiêm túc. Nguyên nhân đến từ việc khó khăn trong khâu quản lý các hoạt động trên mạng
internet, các đối tượng có nhiều thủ đoạn cơng nghệ cao nhằm trốn tránh pháp luật. Hiện nay
các cơ quan chức năng vẫn chỉ có thể dồn nguồn lực của mình để xử lý các trường hợp vi
phạm pháp luật nghiêm trọng như sách báo chống phá chính quyền, văn hóa phẩm đồi trụy…
mà bỏ qua nhiều trường hợp khác.
Thực trạng này đã gây ra những hậu quả sau đây:
Thứ nhất, tình trạng sách điện tử không được cấp phép tràn ngập trên thị trường. Các tổ
chức, cá nhân xuất bản sách điện tử lậu mặc dù biết hành động của mình là khơng đúng pháp
luật, nhưng vì có thể trốn tránh một cách dễ dàng, không bị pháp luật xử lý nên vẫn ngang
nhiên thực hiện. Sách điện tử là một sản phẩm có rất ít khó khăn trong q trình sản xuất và
phân phối, có thể được thực hiện bởi bất kì tổ chức, cá nhân nào do đó để kiểm soát được một
cách chặt chẽ, đưa thị trường sách điện tử đi đúng hướng và tránh thất thu cho ngân sách nhà
nước và các doanh nghiệp, cần có một hệ thống pháp luật quy định đầy đủ, chi tiết nhất.
Thứ hai, gây ra tâm lý e ngại cho các nhà xuất bản và các doanh nghiệp công nghệ tham
gia vào thị trường. Đối với một lĩnh vực còn mới mẻ, liên quan đến công nghệ như sách điện
tử, các doanh nghiệp khi tham gia vào thị trường sẽ cần phải cân nhắc rất kĩ các cơ hội và
thách thức, cùng các đặc điểm của thị trường. Khi hệ thống quy định pháp luật cịn chưa được
hồn chỉnh và đi vào hoạt động, các doanh nghiệp sẽ đều có tâm lý ngần ngại, lo sợ các rắc
rối pháp lý sẽ xảy ra trong quá trình hoạt động của mình. Đặc biệt đứng trước vấn nạn sách
điện tử lậu còn nhức nhối như hiện nay, cùng với việc các đơn vị kinh doanh sách điện tử hiện
tại đều đang không thu được nhiều thành công, số nhà xuất bản và doanh nghiệp bắt đầu bước
chân vào thị trường là rất nhỏ.
Thứ ba, ảnh hưởng đến quyết định của các nhà cung cấp nội dung. Các nhà cung cấp
nội dung bản quyền cũng là đối tượng bị ảnh hưởng mạnh. Việc lo sợ sách của mình bị phát
tán tràn lan trên internet mà không được các cơ quan chức năng giải quyết khiến các đối tác
giữ bản quyền rất hạn chế trong việc cung cấp nội dung cho các doanh nghiệp phát hành. Hơn
nữa doanh thu, thu về cũng không phải là con số đáng kể. Rào cản vơ hình này đã làm cho thị
trường sách điện tử được cấp phép ngày càng nghèo nàn hơn về nội dung. Để tháo gỡ tình

trạng trên, các nhà xuất bản và doanh nghiệp tham gia vào thị trường này vẫn đang cố gắng
tìm kiếm, ứng dụng các công nghệ bảo mật nhằm tự bảo vệ các sản phẩm của chính mình,


15
tránh tình trạng “ăn cắp bản quyền”. Tuy nhiên đây cũng chỉ là những biện pháp tình thế trước
mắt, vẫn cần có sự can thiệp của pháp luật và ý thức của người tiêu dùng.
2.3.2.

Sự thiếu đầu tư của nhà nước và các doanh nghiệp

Nếu như Chính phủ các quốc gia trên thế giới đều có những chính sách cụ thể nhằm
khuyến khích ngành phát hành sách nói chung và sách điện tử nói riêng phát triển, tiêu biểu
như Ấn Độ với việc đầu tư xây dựng các dự án như “máy tính bảng rẻ nhất thế giới”, “giáo
dục điện tử”, thì Việt Nam vẫn chưa có những quan tâm đúng mực với thị trường này. Ngoại
lệ duy nhất là dự án “Sách giáo khoa điện tử Classbook” của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì sau
2 năm ra mắt vẫn chưa được đưa vào hoạt động rộng rãi. Về phía các doanh nghiệp, do xác
định thị trường đang ảm đạm, kinh doanh sẽ khơng có lãi nên cũng khơng có nhiều doanh
nghiệp tập trung đầu tư vào lĩnh vực này. Chi phí để có thể số hóa một đầu sách khơng phải
là nhỏ. Do đó số tiền để có thể xây dựng được một nguồn sách điện tử dồi dào, đủ phục vụ
nhu cầu của người tiêu dùng không phải là nhỏ, đa số các nhà phát hành đều khơng đủ nguồn
lực. Ngồi ra doanh nghiệp cịn gặp khó khăn trong việc số hóa các tựa sách xuất bản trước
năm 2010, do công nghệ chế bản đã lạc hậu, không phù hợp với công nghệ hiện tại.
Tuy nhiên vẫn chưa có cơng ty cơng nghệ nào ở Việt Nam dám đầu tư phát triển một
thiết bị đọc sách chuyên nghiệp sử dụng cơng nghệ màn hình e-ink đang phổ biến trên thế
giới hiện nay. Với chi phí bỏ ra không nhỏ, các công ty đều lo ngại về vấn đề mất cắp bản
quyền khi sản phẩm vừa được tung ra thị trường. Hiện tại các nền tảng cung cấp sách điện tử
ở nước ta đều chỉ cho người đọc sử dụng trên điện thoại thơng minh, máy tính bảng hay máy
tính để bàn với màn hình màu thơng thường, do đó vẫn chưa khai thác được các ưu thế nổi
trội của loại màn hình e-ink, khi cho phép người dùng có cảm giác như đọc trên trang giấy in

bình thường, có thể đọc lâu mà khơng gây mỏi mắt. Sự thiếu đầu tư đến từ các bên này gây
ra tình trạng sách điện tử được cấp phép trên thị trường nhưng chất lượng cũng chỉ ở mức
tương đương với sách lậu, trong khi số lượng và và sự đa dạng thể loại ít hơn rất nhiều, khơng
có được nhiều lựa chọn cho người đọc. Việc nguồn cung thiếu hụt như vậy là nguyên nhân
thị trường có cơ sở để phát triển.
2.3.3.

Thói quen đọc sách của người tiêu dùng

Đây vẫn là một rào cản lớn nhất và phổ biến nhất ở tất cả các thị trường sách điện tử
trên Thế giới. Ở Việt Nam vấn đề này còn lớn hơn nhiều khi văn hóa đọc sách của người dân


16
cịn đang ở mức thấp. Trong một mơi trường sách in truyền thống vẫn cịn đang gặp nhiều
khó khăn, lượng sách xuất bản và phân phối còn khiêm tốn, rất khó để sách điện tử có thể có
bước đà phát triển một cách mạnh mẽ. Cùng với đó là thói quen đọc sách giấy của người Việt
vẫn còn phổ biến và khó có thể thay đổi. Sách điện tử mới phổ biến tại thị trường Việt Nam
chưa lâu, do đó cần thêm thời gian để người đọc có thể làm quen và sử dụng. Q trình đó
địi hỏi người tiêu dùng phải thay đổi hồn tồn thói quen đã có từ lâu, thích ứng với những
thay đổi và làm quen với các công nghệ mới, nên không thể nào trong một thời gian ngắn đã
tạo được thói quen đọc sách điện tử.
Tại các hội chợ sách được tổ chức một cách thường xuyên nhằm thu hút độc giả, các
công ty sách điện tử cũng đã tham gia góp mặt nhưng chưa thu hút được nhiều sự chú ý của
người tiêu dùng, bị che lấp bởi các cửa hàng sách giấy truyền thống. Ngun nhân khơng phải
vì vấn đề trang trí gian hàng hay quảng bá của thương hiệu, mà đến từ tâm lý người dân vẫn
chưa quen với việc đọc sách trên các màn hình điện tử. Nhiều ý kiến cho rằng tâm lý người
Việt Nam đã quen sử dụng đồ miễn phí là nguyên nhân chính dẫn đến việc sách điện tử lậu
có cơ hội lan truyền trong cộng đồng cũng chưa thực sự chính xác. Bên cạnh đó cũng cần đặt
vấn đề với việc nâng cao chất lượng sách điện tử có giấy phép hiện nay.

Cùng với đó hình thức thanh tốn trực tuyến rắc rối, địi hỏi nhiều thủ tục phức tạp cũng
làm giảm mối quan tâm của người đọc.
3. GIẢI PHÁP QUẢN LÝ ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT
NAM HIỆN NAY
3.1. Hệ thống pháp luật
Hệ thống cơ sở pháp lý đầy đủ và vững chắc là điều kiện cần thiết để bất kì thị trường
nào có thể hoạt động một cách ổn định, ngành xuất bản điện tử cũng không phải là một ngoại
lệ. Đây chính là điều kiện cịn thiếu và yếu nhất mà nếu chúng ta không khắc phục được trong
thời gian tới thì ngành xuất bản điện tử nói riêng, ngành xuất bản nói chung sẽ cịn gặp phải
nhiều khó khăn, thách thức.
Bên cạnh đó, cần hồn thiện các cơng tác quản lý, thực thi pháp luật một cách nghiêm
túc. Cũng có những vấn đề đặt ra về khó khăn trong vấn đề nguồn lực khi xử lý các vi phạm
sách điện tử, khi lượng sách điện tử không được cấp phép trôi nổi trên thị trường là quá lớn,
thủ tục xử lý lại phức tạp, rắc rối. Khác với sách in lậu, các đối tượng sản xuất sách điện tử


17
trái phép thường có nhiều biện pháp tinh vi nhằm che giấu danh tính, hành động của mình,
lại khơng có những bằng chứng cụ thể khi tìm được người vi phạm, do hầu hết các dữ liệu
sách khơng có giấy phép thường được lưu trữ tại các hệ thống máy chủ đặt tại nước ngoài và
cho phép người dùng trong nước tải về một cách trực tiếp, gây ra khó khăn.
Tuy nhiên cho dù chứa dữ liệu tại đâu, các đơn vị đó cũng vẫn phải thơng qua các cổng
thanh toán trực tuyến tại Việt Nam để thu tiền sách và quảng cáo của khách hàng. Do đó áp
dụng phương pháp tìm kiếm đối tượng theo thơng tin thanh tốn, giao dịch tại các cổng đó sẽ
khiến cơng việc quản lý trở nên nhanh chóng hơn, tiết kiệm được chi phí và thời gian. Nhìn
chung cần có nhiều biện pháp hợp lý hơn trong việc thực hiện pháp luật nhằm làm giảm việc
hao phí nguồn lực khơng cần thiết, từ đó các cơ quan chức năng có thể giải quyết được nhiều
vấn đề trên thị trường hơn. Việc sớm hoàn thiện hệ thống cơ sở pháp lý và công tác thực thi
pháp luật sẽ là một giải pháp cơ bản tạo nền móng vững chắc cho các doanh nghiệp tham gia
vào ngành, tạo sự thơng thống cho các hoạt động sau này.

3.2. Hệ thống cơ sở hạ tầng
Để phục vụ cho mục đích phổ biến các xuất bản phẩm điện tử trên thị trường, chính phủ
cũng như người quản lý cần tập trung cải tiến, hoàn thiện các cơ sở hạ tầng kĩ thuật, công
nghệ thông tin, cải thiện khả năng tiếp cận và trải nghiệm của người tiêu dùng. Có ba lĩnh vực
cơ sở hạ tầng chính cần được đầu tư mạnh mẽ nhằm bắt kịp với tình hình chung của thế giới:
(1) Hệ thống phần cứng phục vụ việc đọc sách điện tử. Cụ thể hơn là tiếp tục tăng cường
độ phủ của các thiết bị điện thoại di động, máy tính cá nhân đến với người dân. Việt Nam vẫn
đang triển khai quá trình này rất tốt, đã chứng kiến những tiến bộ vượt bậc trong giai đoạn
vừa qua. Tuy nhiên mức độ thâm nhập của các thiết bị điện tử cầm tay phù hợp nhất với việc
đọc sách điện tử như máy tính bảng, máy đọc sách vẫn còn chưa ở mức cao. Trong khi các
thiết bị của nước ngoài nhập khẩu vào thị trường Việt Nam đều có giá thành cao, khơng phù
hợp với kinh tế của đại đa số người dân, thì các thiết bị do các doanh nghiệp trong nước sản
xuất ra có giá cả hợp lý hơn lại bị đánh giá kém chất lượng, không thuận tiện để sử dụng và
chưa bắt kịp được với các công nghệ mới trên thế giới. Chính phủ cần có sự quan tâm đúng
mức, hỗ trợ các đơn vị doanh nghiệp công nghệ đầu tư nghiên cứu, sản xuất các thiết bị điện
tử đạt chất lượng tốt, đồng thời làm giảm giá bán khi đưa ra thị trường, tạo điều kiện thuận


18
lợi cho người dân có cơ hội tiếp xúc với công nghệ mới, làm quen dần với việc đọc sách điện
tử.
(2) Cơ sở hạ tầng hệ thống mạng cũng cần có nhiều nâng cấp. Kết nối mạng chậm, đặc
biệt là kết nối mạng không dây của các mạng viễn thông di động đang gây ra ảnh hưởng
không nhỏ đến tâm lý e ngại sử dụng các dịch vụ trực tuyến của người tiêu dùng. Trong bối
cảnh mạng Internet đã kết nối toàn thế giới, việc một người tiêu dùng ở Việt Nam có thể mua
một cuốn sách điện tử từ Mỹ chỉ trong vài phút là một điều khơng cịn xa lạ. Do đó việc cải
thiện đường truyền mạng trong nước và quốc tế sẽ vừa là cơ hội để các doanh nghiệp xuất
bản điện tử không chỉ dừng chân ở việc cung cấp sách tiếng Việt cho thị trường trong nước,
mà có thể vươn sang các thị trường quốc tế khác, vừa là cơ hội cho người tiêu dùng trong
nước có thể có nhiều lựa chọn hơn trong sự lựa chọn nhà cung cấp sách điện tử của mình.

(3) Hệ thống thanh toán trực tuyến vẫn cần được có một sự quan tâm đúng mức. Hiện
nay số lượng các cổng thanh tốn trực tuyến ở Việt Nam vẫn cịn rất ít, chỉ có một vài gương
mặt tiêu biểu như: Ngân lượng, Bảo kim, Onepay… lại chưa được người tiêu dùng tin tưởng
và sử dụng nhiều. Các hệ thống thanh toán trực tuyến lớn trên thế giới như Paypal hay kênh
tiền ảo như PM (Perfect Money), BTC (Bitcoin), LTC (Lite coin)… vẫn còn xa lạ với nhiều
người dân do mức độ khó sử dụng của chúng. Hầu hết các doanh nghiệp xuất bản điện tử hiện
nay đều phải tích hợp các kênh thanh tốn điện tử chi phí cao như sử dụng thẻ cào, tin nhắn
điện thoại… Đây cũng là một rào cản lớn cho sự phát triển của ngành xuất bản điện tử. Do
đó việc xây dựng một hệ thống thanh tốn trực tuyến của chính Việt Nam được sự tin tưởng
và công nhận của đông đảo người tiêu dùng là một nhiệm vụ quan trọng
3.3. Nhận thức xã hội
Tất cả những giải pháp được thực hiện sẽ không mang lại kết quả nếu như ý thức của
người dân đối với việc đọc sách điện tử không được nâng cao. Muốn có một thị trường sách
điện tử phát triển, nhận thức xã hội và ý thức của người dân cần được thay đổi ở ba điểm sau
đây:
Thứ nhất: Văn hóa đọc cần được phát triển hơn. Trọng tâm và mục đích cuối cùng của
phát triển văn hố đọc chính là phát triển ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc lành mạnh của
mỗi thành viên trong xã hội. Phát triển văn hóa đọc chính là nâng cao thói quen đọc, sở thích
đọc và kỹ năng đọc của họ. Chỉ khi nào văn hóa đọc của người Việt Nam đi lên một tầm cao


19
hơn, số lượng sách và thời gian đọc sách của mỗi người tiến tới gần với mức trung bình của
thế giới, thì ngành xuất bản và xuất bản điện tử mới có thể có những bước tiến vượt bậc.
Muốn vậy, nhà nước cần phải tạo ra được một môi trường thuận lợi cho mọi người dân tiếp
cận tài liệu đọc chất lượng cao, môi trường tôn vinh người viết sách, người đọc sách và người
truyền thụ kiến thức. Tất cả các yếu tố này ở Việt Nam đều chưa được chú trọng, để ý tới.
Một số giải pháp được đề xuất nhằm hỗ trợ công tác phát triển:
- Tổ chức tháng đọc quốc gia hàng năm, khuyến khích người dân đọc sách nhằm xây
dựng thói quen. Thời gian hợp lý có thể rơi vào khoảng tháng 7 - 8 hàng năm, vì đây là thời

điểm học sinh, sinh viên đang được nghỉ hè, có nhiều thời gian rảnh rỗi. Trong tháng đọc
sách, các đơn vị, tổ chức thường xuyên tổ chức các hội chợ sách trên khắp các tỉnh thành trên
cả nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận được với nguồn sách mới. Cùng
với đó là tổ chức các cuộc thi đọc sách trên quy mơ quốc gia, gắn liền với hoạt động của Đồn
thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ…
- Xây dựng một chương trình giáo dục kĩ năng đọc cho mọi lứa tuổi học sinh, sinh viên
trên cả môi trường truyền thống và môi trường điện tử, dạy các em cách đọc sách biết phê
phán và sáng tạo.
- Đầu tư tuyển chọn và xây dựng một đội ngũ các nhà viết sách có chất lượng cao nhằm
tạo ra những đầu sách mang nhiều nội dung bổ ích, có giá cả hợp với túi tiền cơng chúng.
Nhờ đó sẽ nâng cao dân trí, đem lại một nguồn tài liệu dồi dào.
- Trao giải thưởng hàng năm cho các tác giả viết sách, dịch giả, nhà xuất bản, nhà in có
được sản phẩm trong năm đạt chất lượng cao về cả nội dung và hình thức. Có mức thưởng
xứng đáng với những cá nhân, tổ chức tạo nên những cuốn sách ảnh hưởng sâu rộng tới xã
hội trong nước và quốc tế.
- Đầu tư hơn nữa vào hệ thống thư viện quốc gia, đặc biệt là thư viện trong các trường
học nhằm giúp hệ thống có đủ kinh phí hoạt động và phát triển ngang tầm với các hệ thống
thư viện trong khối các nước ASEAN, đảm bảo cho học sinh, sinh viên được sử dụng thư viện
trường học như một công cụ học tập có hiệu quả, đồng thời xây dựng được thói quen đọc
sách, kỹ năng khai thác tri thức từ thư viện cho thanh thiếu niên.


20
- Khuyến khích các doanh nhân thành đạt tài trợ xây dựng các chương trình phổ cập
sách đến với tồn dân, xây dựng thư viện tại các trường học vùng sâu, vùng xa, cung cấp sách
cho các trẻ em nghèo, trao giải thưởng sách hàng năm.
- Tổ chức tiến hành nghiên cứu định kì về thực trạng đọc trong xã hội, từ đó xây dựng
các kế hoạch nhằm phát triển một cách tồn diện và đồng bộ văn hóa đọc của người Việt
Nam.
Thứ hai: Giáo dục người dân về các ưu điểm của sách điện tử so với sách giấy, tạo một

mơi trường cơng bằng cho người dân có thể chọn lựa loại hình phù hợp nhất với mình. Hiện
nay việc khó tiếp cận và làm quen sử dụng đã khiến sách điện tử bị tụt lại khá xa so với sách
in truyền thống, một sản phẩm đã quá quen thuộc với người tiêu dùng trên thị trường. Các
hành động để nâng cao nhận thức của người dân có thể kể tới như: Trợ giá cho các sản phẩm
đọc sách điện tử khi tung ra thị trường, cung cấp một lượng nhất định sách có bản quyền chất
lượng cao một cách miễn phí thơng qua các kênh thơng tin quốc gia, từ sớm đã có các chương
trình cho trẻ em làm quen với các cơng cụ, tiện ích trên mạng internet phục vụ đời sống, học
tập… sẽ loại bỏ dần tâm lý e ngại làm quen với sản phẩm mới của người tiêu dùng, thường
xuyên tuyên truyền, quảng cáo các lợi thế mà sách điện tử mang lại trên các phương tiện thơng
tin, báo chí...
Cuối cùng: Cần nâng cao ý thức người tiêu dùng về việc sử dụng xuất bản phẩm điện tử
có bản quyền. Tình trạng sách điện tử lậu tràn lan đến từ nhiều nguyên nhân, nên cũng cần có
sự kết hợp của nhiều biện pháp khác nhau, những biện pháp khắc phục ý thức của người tiêu
dùng vẫn là một biện pháp cốt yếu. Đối với vấn đề này cần phải có sự tác động của các cơ
quan, tổ chức một cách dần dần đến tâm lý sử dụng của người tiêu dùng, giúp họ thấy rõ được
việc xuất bản trái phép là một hành vi cạnh tranh không lành mạnh, gây thiệt hại lớn cho xã
hội, tức là cho chính bản thân người tiêu dùng, đồng thời chứng minh được tính ưu việt hơn
của sách điện tử có bản quyền cả về hình thức, nội dung và sự thuận tiện trong quá trình sử
dụng.


21
PHẦN KẾT THÚC
Tại Việt Nam, thị trường sách điện tử vẫn đang trong giai đoạn hình thành và bước đầu
đi vào hoạt động. Nhưng sau một thời gian ngắn phát triển sôi động, thị trường đang dần đi
vào trầm lắng. Tình trạng này là do hệ thống pháp luật chưa thông suốt, hạ tầng công nghệ
thông tin yếu kém, tâm lý người tiêu dùng, ngồi ra cịn có các ngun nhân khác. Thị trường
sách điện tử cần sinh lời nên mức đầu tư khơng cao và chưa có nhiều bước tiến mới.
Đứng trước xu hướng phát triển không ngừng của ngành xuất bản điện tử thế giới và
đang dần vượt mặt sách giấy truyền thống, liệu thị trường trong nước có bị trì trệ mãi mãi hay

khơng sẽ là một câu hỏi lớn. Bài báo nắm bắt xu hướng phát triển của thế giới, nghiên cứu
những khó khăn gặp phải của thị trường sách điện tử Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các
giải pháp khả thi để phát triển thị trường sách điện tử, nhằm phát triển thị trường này một
cách bền vững. Trên cơ sở hiện có, đất nước và doanh nghiệp sẽ có chiến lược đầu tư phát
triển đúng đắn để thúc đẩy phát triển sản phẩm sách điện tử, thay đổi diện mạo ngành xuất
bản cả nước, góp phần hợp tác, hội nhập trong khu vực và thế giới.


22
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Kinh tế học văn hóa - PGS, TS. Lê Ngọc Tịng, Học viện Chính trị - Hành
Chính Quốc gia Hồ Chí Minh (2013).
2. Từ Thị Loan (2014), “Điều tiết và quản lý thị trường văn hóa”, nhandan.com.vn,
ngày 9/6/2014
3. Đỗ Thị Quyên (2017), “Thị trường văn hóa, khái niệm và đặc trưng”, Tạp chí VHNT
số 400, tháng 10/2017.
4. Pháp luật về quản lý tài liệu điện tử và thực trạng quản lý tài liệu điện tử khoa học
tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
5. Bộ Thông tin và Truyền thông, 2014, Thông tư số 23/2014/TT-BTTTT Quy định
chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xuất bản và Nghị định số
195/2013/NĐ-CP.
6. Chính phủ, 2013, Nghị định số 195/2013/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và
biện pháp thi hành Luật Xuất bản.
7. Quốc hội, 2004, Luật Xuất bản số 30/2004/QH11.
8. Quốc hội, 2012, Luật Xuất bản số 19/2012/QH13.
9. Joe Queenan, 2012, One for the Books, Viking Penguin.
10. />%AD
11. />12. />13. />14. />15. Một số tài liệu khác...