PHỊNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO MANG THÍT
TRƯỜNG THCS CHÁNH AN

TÊN SÁNG KIẾN
DÙNG PHẤN MÀU ĐỂ XÁC ĐỊNH
ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP - ĐOẠN MẠCH SONG SONG

Giáo viên: Huỳnh Kim Trà
Chánh An, 7/01/2016


I. TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
DÙNG PHẤN MÀU ĐỂ XÁC ĐỊNH
ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP – ĐOẠN MẠCH SONG SONG
1. Đối tượng nghiên cứu
Xác định đoạn mạch nối tiếp – đoạn mạch song song trong chương trình Vật lí lớp 7
và lớp 9.
2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài được thực hiện với học sinh khối lớp 7 và lớp 9 trường THCS Chánh An –
Mang Thít – Vĩnh Long.
3. Phương pháp nghiên cứu
Phân tích và tổng hợp tài liệu, quan sát sư phạm, điều tra, thống kê.
4.Thời gian nghiên cứu: Năm học 2015-2016.
II. LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VÀ MƠ TẢ NỘI DUNG SÁNG
KIẾN KINH NGHIỆM
1. Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm
Vật lí là một mơn học thực nghiệm, cách tiếp cận với mơn học địi hỏi học sinh phải
có nhiều tư duy (bao gồm cả tư duy thực tiễn lẫn tư duy trừu tượng).
Chương trình vật lí THCS rất chú trọng rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức, vận
dụng sơ đồ mạch điện, vận dụng đồ dùng dạy học…để giải thích hiện tượng vật lí, giải
bài tập định tính và định lượng.

Trong q trình giảng dạy hàng năm, tôi nhận thấy rằng mỗi khi dạy đến bài có sơ dồ
mạch điện đoạn mạch nối tiếp và đoạn mạch song song trong phân môn điện học ở lớp 7
và 9 thì đa số học sinh gặp khó khăn trong việc xác định khi nào thiết bị được mắc nối
tiếp, khi nào được mắc song, từ đó dẫn đến việc vận dụng định luật ôm cho ra kết quả sai.
Quan trọng hơn nữa là đối với các thí nghiệm, các bài tập định lượng nếu không xác định
được thì dẫn đến lắp mạch điện khơng thành cơng và giải bài tập sai ảnh hưởng đến nhận
xét, kết luận và đáp án của bài tốn.
Tơi đã tiến hành khảo sát trực tiếp từ học sinh khối 7 và 9 đầu năm học kết quả như
sau:
Xác định đoạn mạch nối tiếp – đoạn mạch song song
Lớp
TSHS
Tốt
Chưa được
TS
TL %
TS
TL %
71
31
9
29
22
70,1
72
29
11
37,9
18
62,1

92
28
8
28,6
20
71,4
Tổng
88
28
31,8
60
68,2
Tỉ lệ học sinh chưa xác định được rất nhiều 68,2%. Thấy được khó khăn này tơi đã
khơng ngừng tìm tịi, đổi mới phương pháp dạy – học nhằm giúp học sinh dễ dàng xác
định đoạn mạch nối tiếp – đoạn mạch song song.
Từ những lí do trên tơi quyết định thực hiện sáng kiến kinh nghiệm: “Dùng phấn
màu để xác định đoạn mạch nối tiếp - đoạn mạch song song”


1. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
a) Cơ sở lí luận
Học sinh được làm quen, nhận biết và tìm hiểu đoạn mạch nối tiếp – đoạn mạch song
song từ Chương III Điện học ở chương trình Vật lý lớp 7. Đó là ở các bài sau đây:
Bài 19: Dịng điện – Nguồn điện
Mục II.2: Mạch điện có nguồn điện
Bài 21 Sơ đồ mạch điện
Mục I.2 – Sơ đồ mạch điện
- Vẽ sơ đồ mạch điện hình 19.3
- Vẽ sơ đồ mạch điện khác với sơ đồ mạch điện trên (bằng cách thay đổi vị trí các kí
hiệu trong sơ dồ)

- Mắc mạch điện theo sơ đồ vừa vẽ.
Bài 27 Thực hành: Đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế đối với đoạn mạch
nối tiếp
Mục II.1: Mắc nối tiếp hai bóng đèn
- Từ hình 27.1a và 27.1b học sinh quan sát để nhận biết hai bóng đèn mắc nới tiếp.
- C1: Từ hình học sinh nêu ampe kế và cơng tắc được mắc như thế nào với các bộ
phận khác.
- Sau đó học sinh mắc mạch điện theo hình 27.1a và vẽ sơ đồ.
Qua tiết thực hành, ta thấy gần như mặc nhiên là ta đã cung cấp kiến thức và học sinh
phải hiểu đoạn mạch như thế nào là đoạn mạch nối tiếp.
Bài 28 Thực hành: Đo hiệu điện thế và cường độ dòng điện đối với đoạn mạch
song song
Mục II.1: Mắc song song hai bóng đèn
- Từ hình 28.1a và 28.1b học sinh quan sát để nhận biết hai bóng đèn mắc song song.
+ Xác định hai điểm nối chung của hai bóng đèn
+ Đoạn mạch nối mỗi đèn với hai điểm nối chung là mạch rẽ. Đoạn mạch nối hai
điểm chung với nguồn là mạch chính.
+ Học sinh xác định mạch rẽ, mạch chính.
- Sau đó học sinh mắc mạch điện theo hình 28.1a và quan sát độ sáng hai đèn.
- Tháo một bóng đèn, đóng cơng tắc và quan sát độ sáng của bóng đèn cịn lại.
- Cuối cùng học sinh tiến hành đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của đoạn
mạch song song.
Qua tiết thực hành, ta thấy học sinh phải hiểu đoạn mạch như thế nào là đoạn mạch
song song.
Qua 2 bài thực hành trên cho thấy là mặc nhiên học sinh đều xác định được đoạn
mạch như thế nào là đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song.
Kế thừa kiến thức ở lớp 7, đến chương trình Vật lý 9 học sinh tiếp tục với đoạn mạch
nối tiếp, đoạn mạch song song trong các bài sau:
Bài 4 Đoạn mạch nối tiếp
- Mục I.1 , I.2: Đoạn mạch gồm hai điện trở mắc nối tiếp.

Bài 5 Đoạn mạch song song
Mục I.1 , I.2: Đoạn mạch gồm hai điện trở mắc song song.
Như vậy, qua tồn bộ kiến thức về chương trình vật lí 7 và 9 về đoạn mạch nối tiếp và
đoạn mạch song song ta có thể rút ra nhận xét sau:


- Khi hình thành cho học sinh nhận biết được đoạn mạch nối tiếp và đoạn mạch song
song thì khơng có khái niệm chính thức thế nào là đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song
song.
- Trong bài thực hành 27 vật lí 7 học sinh chỉ quan sát hình vẽ, sơ đồ mạch điện và
chỉ ra mạch nối tiếp mà không cung cấp cho học sinh thế nào là mạch nối tiếp.
- Trong bài thực hành 28 vật lí 7 học sinh chỉ quan sát hình vẽ, sơ đồ mạch điện và
chỉ ra mạch song song mà không cung cấp cho học sinh thế nào là mạch song song.
Điều đó chứng tỏ, việc dạy học về đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song chỉ được
tiến hành theo phương pháp quan sát, tương tự mà khơng có khái niệm tường minh.Từ đó
dẫn đến việc giảng dạy của giáo viên cũng như việc tiếp thu kiến thức của học sinh gặp
không ít khó khăn.
2. Cơ sở thực tiễn
Trong q trình giảng dạy tơi đã tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu và trao đổi với đồng
nghiệp trong tổ bộ môn thông qua tiết dự giờ thăm lớp, tiết dạy tốt, thao giảng của tổ
chuyên môn. Đồng thời tôi cũng tiến hành khảo sát, trao đổi với học sinh khối lớp 7và 9
để tìm hiểu về khả năng xác định đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song ở trường.
Tôi rút ra được những nhận xét sau đây:
a) Đối với học sinh
Phần lớn học sinh cho rằng việc tiếp thu gặp khó khăn vì kiến thức được cung cấp,
tìm hiểu về đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song là không rõ ràng, cịn mơ hồ, thiếu
tính tường minh.
b) Đối với giáo viên
- Tuy mỗi giáo viên có phương pháp truyền thụ khác nhau, muôn màu, muôn vẽ, tùy
thuộc vào kinh nghiệm giảng dạy của giáo viên. Tuy nhiên điều quan trọng cần nói là

việc tiếp thu kiến thức của học sinh như thế nào?. Như ta đã biết việc xác định đoạn mạch
nối tiếp, đoạn mạch song song là vô cùng quan trọng trong giải bài tập điện.Vì vậy
“Dùng phấn màu để xác định đoạn mạch nối tiếp - đoạn mạch song song” nhằm giúp
giáo viên và học sinh có nhiều thuận lợi hơn.
3. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
Từ các cơ sở trên, qua q trình tìm tịi, nghiên cứu, qua kinh nghiệm giảng dạy nhiều
năm của bản thân. Tôi đã rút ra kinh nghiệm giảng dạy “Dùng phấn màu để xác định
đoạn mạch nối tiếp - đoạn mạch song song”.
Kinh nghiệm giảng dạy này được tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: Quan sát sơ đồ mạch điện
- Yêu cầu học sinh quan sát sơ đồ mạch điện.
- Kể tên dụng cụ, thiết bị điện có trong sơ đồ.
Bước 2: Đặt tên cho các dụng cụ, thiết bị điện và các vị trí
- Đặt tên cho các dụng cụ, thiết bị điện (nếu chưa có đặt tên). (lưu ý các thiết bị có
số lượng nhiều hơn 01).
- Đặt tên cho các vị trí trên sơ đồ mạch điện, đặc biệt lưu ý các vị trí có điểm chung
của các dây dẫn điện.
Bước 3: Xác định đoạn mạch nối tiếp hay đoạn mạch song song
- Dùng phấn màu (hoặc viết màu) vẽ theo đường dây dẫn của mạch điện:
+ Vẽ lần lượt theo đường dây dẫn bắt đầu từ cực dương của nguồn điện


+ Tiếp tục vẽ đến các thiết bị và dụng cụ điện.
+ Dừng lại khi vẽ đến cực âm của nguồn điện.
- Kết luận:
+ Nếu chỉ cần một màu phấn (một màu viết) có thể chỉ
cả sơ đồ mạch điện thì mạch điện đó có các dụng cụ và
thiết bị điện được mắc nối tiếp với nhau.

. K.


+A

Đ2

Đ1

+ Nếu đoạn mạch nào trong sơ đồ mach điện mà phải dùng nhiều
hơn một màu phấn (hay một màu viết) thì đoạn mạch đó mắc
song song và mỗi màu phấn ( màu viết) chỉ một mạch rẽ.

+-

.K.
Đ1

.

.N

M

Đ2

Bước 4: Ghi lại đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song.
- Dùng kí hiệu vật lí ghi lại nhận xét đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song
Như vậy, giáo viên và học sinh sẽ thuận lợi hơn, chính xác hơn trong việc dạy học
phần kiến thức vể đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song, giúp cho việc vận dụng
định luật ôm vào giải bài tập của học sinh chính xác, nhanh và hiệu quả hơn.
IV. CÁC GIẢI PHÁP CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1. Giải pháp thực hiện trong giảng dạy của giáo viên
- Trong chương trình vật lý lớp 7 cần chú trọng rèn cho học sinh sử dụng phấn màu
(viết màu) để tạo thành thói quen và giáo viên cần khẳng định với học sinh: đoạn mạch
nào chỉ cần một màu phấn (một màu viết) thì đó là đoạn mạch mắc nối tiếp, đoạn mạch
nào cần hai màu phấn (hai màu viết) thì đó đoạn mạch mắc song song. Như vậy sẽ tạo
nền tảng cho học sinh dễ dàng hơn khi tiếp tục sử dụng ở chương trình vật lý lớp 9.
2. Giải pháp thực hiện trong việc học của học sinh
- Có kỹ năng quan sát sơ đồ mạch điện
- Thực hiện đầy đủ các bước theo hướng dẫn của giáo viên.
- Nghiêm túc thực hiện việc xác định đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song bằng
cách sử dụng phấn màu (hoặc viết màu) để hình thành kỹ năng xác định mạch điện.
Ví dụ minh họa:
Ví dụ 1:
Vật lý 7 bài 27: Mắc nối tiếp hai bóng đèn
Bước 1: Quan sát sơ đồ mạch điện
- Học sinh quan sát sơ đồ mạch điện hình 27.1a kể tên dụng cụ, thiết bị điện trong sơ
đồ.
Bước 2: Đặt tên cho các dụng cụ, thiết bị điện và các vị trí
- Có thể bỏ qua bước này vì đã được đặt tên


Bước 3: Xác định đoạn mạch nối tiếp hay đoạn
+K
mạch song song
- Học sinh dùng phấn màu (viết màu) vẽ theo đường dây
dẫn, bắt đầu từ cực dương đến ampe kế , qua đèn 1 đến đèn A
2, đến công tắc rồi về cực âm.
Đ2
Đ1
- việc xác định này chỉ cần một màu phấn (một màu viết)

thì mạch điện đưiợc mắc nói tiếp.
Bước 4: Ghi lại đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song.
- Học sinh ghi nhận đèn 1 nt đèn 2.
Ví dụ 2:
Vật lý 7 bài 28: Mắc song song hai bóng đèn
Bước 1: Quan sát sơ đồ mạch điện
- Học sinh quan sát sơ đồ mạch điện hình 28.1a kể tên dụng cụ, thiết bị điện trong sơ
đồ.
Bước 2: Đặt tên cho các dụng cụ, thiết bị điện và các vị trí
- Có thể bỏ qua bước này vì đã được đặt tên
+K
Bước 3: Xác định đoạn mạch nối tiếp hay đoạn mạch song
song
- Học sinh dùng phấn màu (viết màu) vẽ theo đường dây dẫn,
Đ1
nhưng đến điểm M thì phải dùng hai màu phấn ( hai màu viết) để
chỉ (vì đoạn mạch chia ra thành hai nhánh) đến điểm N thì lại phải M
N
dùng một màu phấn (một màu viết)
- việc xác định này cần hai màu phấn (hai màu viết) thì mạch
Đ2
điện được mắc song song.

. .

..

.

.


Bước 4: Ghi lại đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song.
- Học sinh ghi nhận đèn 1 song song đèn 2.
Ví dụ 3:
Vật lý 9 bài 6: Bài tập vận dụng định luật ôm
Bước 1: Quan sát sơ đồ mạch điện
- Học sinh quan sát sơ đồ mạch điện hình 6.3 kể tên dụng cụ, thiết bị điện trong sơ đồ.
Bước 2: Đặt tên cho các dụng cụ, thiết bị điện và các vị trí
- Cần đặt tên ở điểm chung còn lại của hai điện trở.
Bước 3: Xác định đoạn mạch nối tiếp hay
R2
đoạn mạch song song
R1
- Học sinh dùng phấn màu (viết màu) vẽ theo
M
N
R3
đường dây dẫn bắt đầu từ điểm A, nhưng đến điểm M
thì phải dùng hai màu phấn (hai màu viết) để chỉ (vì
đoạn mạch chia ra thành hai nhánh) đến điểm N thì A
lại phải dùng một màu phấn (một màu viết), tiếp tực
K
A B
chỉ đến điểm B.
+ - Việc xác định này cần hai màu phấn (hai màu
viết) thì mạch điện được mắc song song.
Bước 4: Ghi lại đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song.
- Học sinh ghi nhận (R2 song song R3) nối tiếp R1

.


. . ..

V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TỪ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

.


Qua thời gian thực hiện sáng kiến tôi thu được kết quả như sau:
Về phía giáo viên:
- Thực hiện tốt việc tốt việc giảng dạy về đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song
và cả đoạn mạch hỗn hợp.
- Giáo viện mất ít thời gian nhưng hiệu quả đạt được cao hơn.
- Học sinh xác định chính xác đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song và cả mạch
hỗn hợp dẫn đến việc giải bài tập chính xác, hiệu quả hơn, nghĩa là chất lượng học tập
của học sinh ngày càng tiến bộ.
Về phía học sinh:
- Thuận lợi trong việc xác định đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song và cả mạch
hỗn hợp.
- Xác định được nhanh, chính xác dẫn đến việc vận dụng tốt định luật ôm cho đoạn
mạch nối tiếp, đoạn mạch song song vào việc làm bài tập, từ đó kết quả chính xác và hiệu
quả hơn nhiều.
Kết quả được thể hiện cụ thể qua bảng thống kê học kì I năm học 2015-2016 như sau:

Lớp
71
72
92
Tổng


TSHS
31
29
28
88

Xác định đoạn mạch nối tiếp – đoạn mạch song song
Tốt
Chưa được
TS
TL %
TS
TL %
25
80,6
6
19,4
22
75,9
7
24,1
24
85,7
4
14,3
81
90,7
17
19,3


Từ kết quả trên cho thấy ở lớp thực hiện sáng kiến tỉ lệ học sinh xác định đoạn mạch
nối tiếp, đoạn mạch song song tốt hơn 90,7%, xác định chưa tốt ít hơn 19,3%.
VI. KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG CỦA SÁNG KIẾN
- Sáng kiến kinh nghiệm “Dùng phấn màu để xác định đoạn mạch nối tiếp- đạon
mạch song song” đang được áp dụng để giảng dạy trong chương trình vật lý lớp 7 và lớp
9 trên phạm vi toàn trường.
- Sáng kiến kinh nghiệm “Dùng phấn màu để xác định đoạn mạch nối tiếp- đạon
mạch song song”cịn có thể áp dụng rộng rãi ở các trường bạn trong huyện vì:
- Sáng kiến có nội dung đơn giản, ngắn gọn, dễ hiểu và mọi giáo viên đều có thể sử
dụng được.
Tóm lại, sáng kiến kinh nghiệm “Dùng phấn màu để xác định đoạn mạch nối tiếpđạon mạch song song” đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện nhưng hiệu quả mang lại rất cao
và mọi người đều có thể thực hiện được.
VII. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Sáng kiến kinh nghiệm “Dùng phấn màu để xác định đoạn mạch nối tiếp- đạon
mạch song song” đã mang lại hiệu quả mong muốn cho giáo viên và học sinh trong quá
trình dạy – học. Học sinh tiếp thu kiến thức thuận lợi, chính xác nhưng đơn giản.Kỹ năng


xác định đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song và cả đoạn mạch hỗn hợp của học
sinh không ngừng được củng cố và nâng cao.
2. Kiến nghị
a) Đối với nhà trường
- Nhà trường cần quan tâm, khuyến khích giáo viên giảng dạy vật lý khối lớp 7 và lớp
9 thực hiện sáng kiến.
- Thường xuyên tham khảo ý kiến của giáo viên khi áp dụng sáng kiến và kết quả
sáng kiến mang lại trong quá trình dạy – học của giáo viên và học sinh.
Đối với giáo viên
- Chú trọng rèn kỹ năng cho học sinh xác định đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song
song trong sáng kiến.

- Có ý thức cao trong việc hướng dẫn học sinh xác định đoạn mạch loại nào.
b) Đối với học sinh
- Thường xuyên rèn luyện kỹ năng xác định đoạn mạch nối tiếp, đoạn mạch song song
đúng theo hướng dẫn của giáo viên để đạt hiệu quả cao nhất.
Tóm lại, sáng kiến kinh nghiệm “Dùng phấn màu để xác định đoạn mạch nối tiếpđạon mạch song song” đã giúp giáo viên dễ dàng truyền thụ kiến thức, phát triển năng
lực tư duy rèn luyện kỹ năng cho học sinh trong việc học tập mơn vật lí. Học sinh tiếp thu
kiến thức rõ ràng, cụ thể, dễ hiểu, phát triển năng lực tư duy của bản thân.
Trong quá trình thực hiện sáng kiến kinh nghiệm, được sự quan tâm của Lãnh đạo nhà
trường, Tổ chuyên môn cùng bạn bè đồng nghiệp đã giúp tôi thực hiện thành công sáng
kiến kinh nghiệm. Tuy nhiên cũng khơng tránh khỏi những sai xót và hạn chế. Tơi rất
mong các bạn đồng nghiệp cùng chun mơn đóng góp ý kiến để sáng kiến kinh nghiệm
của tơi được hoàn thiện hơn.
Chân thành cảm ơn sự quan tâm của Lãnh đạo nhà trường, những ý kiến đóng góp
chân thành của Thầy Cô trong tổ chuyên môn, bạn bè đồng nghiệp đã giúp tơi hồn thành
sáng kiến kinh nghiệm này./.
Chánh An, ngày 7 tháng 01 năm 2016
Người viết sáng kiến
Huỳnh Kim Trà
Duyệt của Lãnh đạo trường