TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
KHOA TRIẾT HỌC

KỶ YẾU
HỘI THẢO KHOA HỌC
NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG
BỐI CẢNH CUỘC CÁCH MẠNG 4.0

1


HÀ NỘI, 2019

PHẦN THỨ NHẤT:............................................................................................4
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN.............................................................................4
BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THU THẬP, XỬ LÝ THÔNG TIN......................5
TRONG DẠY HỌC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN....................5
CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC TRONG THỜI ĐẠI.......................5
CÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4.0...............................................5
PGS.TS Hoàng Thúc Lân..................................................................................5
Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội............................................................5
DẠY, HỌC TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO
ĐẲNG TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY.........................................................................................................16
TS. Hồ Công Đức............................................................................................16
Khoa Triết học, Trường ĐHSP Hà Nội............................................................16
GIẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC....................................................................28
TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG 4.0.........................................................28
PGS.TS Nguyễn Thị Thọ..................................................................................28
Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội..........................................................28
NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY

TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VÀ CHỦ NGHĨA.............................................36
MÁC - LÊNIN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY......................................................36
TS. Cao Thị Sính..............................................................................................36
ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI -..........51
TẦM QUAN TRỌNG CỦA TRIẾT HỌC TRONG GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM51
TS. Trương Thị Thanh Quý..............................................................................51
Trường Đại học Y Hà Nội................................................................................51
VẬN DỤNG NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG GẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC
MÁC – LÊNIN HIỆN NAY..............................................................................62
PGS.TS Trần Đăng Sinh..................................................................................62
Khoa Triết học - Trường ĐHSP Hà Nội..........................................................62
VAI TRÒ CỦA GIẢNG VIÊN TRONG QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TRIẾT HỌC Ở
BẬC ĐẠI HỌC THỜI ĐẠI 4.0........................................................................70
TS. Phạm Thị Quỳnh........................................................................................70
Khoa Triết học - Trường ĐHSP Hà Nội..........................................................70
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY, HỌC MÔN TRIẾT HỌC.....................77
MÁC – LÊNIN TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0...77

2


Khoa Triết học – Đại học Sư phạm Hà Nội...................................................77
THỜI ĐẠI 4.0 VÀ VIỆC GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC....................................84
CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC...........................................................................84
TS. Trần Thị Ngọc Anh....................................................................................84
Khoa Triết học.................................................................................................84
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội....................................................................84
PHẦN THỨ HAI:..............................................................................................95
VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN GIẢNG DẠY HIÊN NAY..........................95
MỘT SỐ TRAO ĐỔI NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG........................96

GIẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY.....................................................................96
Nguyễn Thị Hoàn.............................................................................................96
GV - NCS trường Đại học Thủy Lợi...............................................................96
GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG THỜI ĐẠI..........................................104
CÔNG NGHIỆP 4.0 – NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA......................................104
TS. Bùi Thị Thủy............................................................................................104
Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội........................................................104
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG VÀO GIẢNG DẠY
MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
HIỆN NAY.......................................................................................................117
Ths. Nguyễn Thị Liên.....................................................................................117
Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội........................................................117
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC - GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0..........129
PGS.TS. Nguyễn Thị Thường.........................................................................129
Khoa Triết học - ĐHSP Hà Nội.....................................................................129
GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN KHOA
TRIẾT HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY TRIẾT
HỌC TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG 4.0 HIỆN NAY.........................141
Ths Trần Thị Hà Giang – Khoa Triết học – ĐHSP Hà Nội............................141

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY, HỌC MÔN TRIẾT HỌC MÁC –
LÊNIN TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 …147
Vũ Thị Hải – Khoa Triết học – ĐHSP Hà Nội

3

……………………….147



BÁO CÁO ĐỀ DẪN HỘI THẢO KHOA HỌC
“Nghiên cứu và giảng dạy triết học trong bối cảnh cuộc cách mạng
4.0”
- Kính thưa các quý vị đại biểu!
- Kính thưa các nhà khoa học!
Lời đầu tiên thay mặt Ban tổ chức Hội thảo, tôi xin nhiệt liệt chào mừng
quý vị đại biểu, các nhà khoa học tham dự Hội thảo khoa học “Nghiên
cứu và giảng dạy triết học trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0”
Sinh thời Ph.Ănghen đã từng khẳng định: “Một dân tộc muốn đứng vững
trên đỉnh cao của khoa học cần phải có tư duy lý luận”. Tư duy lý luận có vai trị
hết sức quan trọng và cần thiết đối với nghiên cứu khoa học. Triết học là một
trong ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác - Lênin, trang bị cho người học năng
lực tư duy lý luận, tư duy biện chứng khá sâu sắc. Vì vậy, nghiên cứu và dạy học
triết học luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Triết học là khoa
học nghiên cứu những qui luật chung nhất của tự nhiên, xã hội, tư duy; triết học
cung cấp cho con người tri thức về thế giới quan, phương pháp luận biện chứng
nhằm giải thích và cải tạo thế giới. Vì thế, trước đây, bây giờ và mãi về sau, vai
trò xây dựng thế giới quan và phương pháp luận đúng đắn cho nhận thức khoa
học và hoạt động thực tiễn của triết học là khơng thể thay đổi. Nhưng đó là vấn
đề lý luận, cịn thực tiễn thì có đúng như vậy khơng? Liệu triết học có phải đúng
là quan trọng và cần thiết như người ta vẫn nói? Nếu thực sự là vậy thì việc
truyền bá những kiến thức triết học hiện nay có đáp ứng được đúng yêu cầu mà
xã hội, mà thực tiễn đòi hỏi, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập và phát triển?
Đó cũng là chủ đề chính mà các đại biểu tập trung thảo luận tại hội thảo lần này.
Kính thưa quý vị đại biểu, kính thưa các nhà khoa học!
4


Vấn đề nghiên cứu và dạy học triết học trong các trường đại học những

năm gần đây có phần chưa được coi trọng, đặc biệt từ khi sáp nhập, lồng ghép
triết học với các mơn Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học thành môn
Nguyên lý 1, số giờ bị cắt xén, kiến thức bị lược bỏ nhiều. Bên cạnh đó, nhiều
giảng viên khơng được đào tạo chun môn sâu về Triết học cũng tham gia
giảng dạy nên làm mất đi cái hay, cái đẹp cũng như giá trị của mơn học đối với
người học. Từ đó, người học cảm thấy nhàm chán, khô cứng, không hứng thú
học Triết học, và hạn chế khả năng gắn triết học với các lĩnh vực chun ngành.
Vì thế, mục đích của Hội thảo hướng tới là cần nhận thức đúng vị trí, vai trị,
tầm quan trọng của dạy học Triết học trong các trường cao đẳng, đại học hiện
nay; chỉ ra được những thành tựu, hạn chế và những bất cập trong dạy học triết
học hiện nay, để đề xuất những giải pháp phù hợp phát huy thành tựu, khắc phục
hạn chế, nhằm phát huy vai trò của dạy học triết học trong đào tạo đại học ở
nước ta hiện nay.
Kính thưa quý vị đại biểu, kính thưa các nhà khoa học!
Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được 15 bài tham luận của các nhà khoa
học xoay quanh chủ đề Hội thảo. Một trong những nội dung mà nhiều đại biểu
đề cập đề là việc xác định cho đúng vai trị và ý nghĩa của mơn khoa học này
trong bối cảnh hiện nay cũng như phải phát triển và bổ sung, vận dụng triết học
Mác như thế nào vào thực tiễn cuộc sống, thực tiễn giảng dạy đại học.
Vấn để đổi mới nghiên cứu và giảng dạy triết học hiện nay là một trong
những nội dung được nhiều đại biểu đề cập đến nhất. Nhiều tham luận đã chỉ ra
những hạn chế như: việc nghiên cứu triết học Mác - Lênin những năm qua có
phát triển nhưng chưa có những đóng góp mang tính bước ngoặt và thay đổi;
nghiên cứu triết học nhưng kém về khả năng vận dụng những nguyên lý của triết
học Mác - Lênin vào việc phân tích chứng thực đường lối chủ trương của Đảng;
nghiên cứu lý luận nhiều nhưng khơng có những nghiên cứu mang tính chất kỹ
thuật để kiểm nghiệm nhưng vấn đề lý luận trong thực tiễn; tiếp cận đơn tuyến –
khơng tích hợp được với tri thức hiện đại mà nặng về lối dậy áp đặt, sa đà trích
dẫn... Về phía sinh viên, sinh viên thiếu kiến thức nền và nhiều kỹ năng cần thiết
5



khác để có thể học triết học... Về phía giáo viên thì giảng dạy khơng sáng tạo,
khơng vận dụng kiến thức vào thực tiễn khiến triết học trở thành một mơn khó
hiểu và q cao siêu đối với sinh viên. Giáo trình mơn học này hiện nay là giáo
trình chung cho nhiều đơn vị đào tạo mà khơng tính đến mục đích đào tạo mơn
triết học ở từng chun ngành, từng lĩnh vực đều có những nét riêng...
Có thể nói các ý kiến của các báo cáo đã đi đến cùng với ý kiến riêng, có
phản biện, tranh luận để đi đến những thống nhất về mặt giải pháp cho vấn đề
nâng cao chất lượng nghiên cứu, giảng dạy môn triết học hiện nay. Nó cũng
chứng tỏ những boăn khoăn thực, những trăn trở day dứt không ngừng của rất
nhiều thầy cơ đã gắn bó nhiều năm cuộc đời mình với sự nghiệp nghiên cứu và
truyền bá các tri thức triết học, xới lên nhiều vấn đề, hội thảo cũng kỳ vọng sẽ
đưa đến nhiều thay đổi trong tư duy và hành động của những người giảng dạy và
cả những người học triết hiện nay!
Kính thưa quý vị đại biểu, kính thưa các nhà khoa học!
Ban tổ chức Hội thảo tin tưởng rằng, với trình độ, năng lực và sự tâm
huyế trách nhiệm của mình, các quý vị đại biểu, các nhà khoa học sẽ làm sáng tỏ
những vấn đề lý luận và thực tiễn xoay quanh chủ đề hội thảo, nhằm nâng cao
chất lượng nghiên cứu và dạy học Triết học trong các trường cao đẳng, đại học
hiện nay.
Cuối cùng, thay mặt Ban tổ chức hội thảo, tôi xin kính chúc các q vị
đại biểu, cùng tồn thể các nhà khoa học mạnh khỏe, hạnh phúc! Chúc hội
thảo thành công rực rỡ!
Xin trân trọng cảm ơn!

6


PHẦN THỨ NHẤT:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

7


BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THU THẬP, XỬ LÝ THÔNG TIN
TRONG DẠY HỌC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN
CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC TRONG THỜI ĐẠI
CÁCH MẠNG KHOA HỌC CƠNG NGHỆ 4.0

PGS.TS Hồng Thúc Lân
Khoa Triết học - Trường ĐHSP Hà Nội
1. Mở đầu
Dạy học các môn khoa học chính trị là truyền thụ những tri thức lý luận cơ bản
của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của
Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước, nên bài giảng phải gắn liền và mang hơi
thở của thực tiễn mới tăng thêm sức thuyết phục và độ tin cậy đối với người học.
Thực tế cho thấy, lý luận luôn xuất phát từ thực tiễn, phản ánh bản chất, qui luật
vận động khách quan của thực tiễn kinh tế, chính trị văn hóa của nhân loại. Tri thức
của lý luận chính trị là một hệ thống mở cần phải bổ sung và hoàn thiện qua thực
tiễn. Vì thế, trong thời đại văn minh cơng nghệ hiện nay, với sự bùng nổ thơng tin
trên tồn cầu diễn ra nhanh chóng; hoạt động học tập của mỗi người khơng chỉ bó
hẹp trong phạm vi trong nước, khu vực và toàn cầu để luận giải những vấn đề thực
tiễn dưới góc độ lý luận, nên rất cần phải cập nhật thông tin mới của nhân loại.
Cách mạng khoa học cơng nghệ 4.0 là cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo đã và đang
đặt ra nhiều vấn đề mới cả về lý luận và thực tiễn phải bổ sung và phát triển. Bài
viết tập trung phân tích đặc thù dạy học học các mơn lý luận chính và sự cần thiết
vai trò của năng lực thu thập, xử lý thông tin trong nâng cao chất lượng dạy học
các môn khoa học này trong thời đại các mạng khoa học công nghệ 4.0.
NỘI DUNG

1.

Đặc thù dạy học các môn khoa học lý luận chính trị trong các
trường cao đẳng và đại học ở nước ta hiện nay
8


Dạy học các mơn khoa học lý luận chính trị bao gồm ba bộ phận cấu
thành chủ nghĩa Mác - Lênin như triết học Mác - Lênin, kinh tế chính trị và chủ
nghĩa xã hội khoa học, cùng các môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản
Việt Nam, Chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh. Các mơn học này
mang tính khái qt và trừu tượng cao, nhằm trang bị thế giới quan, phương
pháp luận khoa học cùng các qui luật chính trị xã hội, bồi dưỡng và phát triển
năng lực tư duy lý luận cho người học.
Đặc thù của các môn khoa học lý luận chính trị so với các khoa học khác,
biểu hiện: đặc thù về đối tượng môn học, về phương pháp giảng dạy, về đội ngũ
giảng viên.
Đặc thù về đối tượng môn học. Các mơn lý luận chính trị là hệ thống các
khoa học chính trị xã hội mang tính khái quát và trừu tượng cao. Nếu như tính
trừu tượng của các khoa học khác có thể được ký hiệu hố, mơ hình hố thì khoa
học lý luận chính trị chỉ có thể diễn giải bằng khái niệm lơgíc thuần t. Hệ
thống tri thức của khoa học lý luận chính trị là hệ thống mở cho nên sức sống
của nó là sự gắn bó, vận dụng vào thực tiễn, đồng thời qua thực tiễn mà hoàn
thiện, bổ sung các nguyên lý, qui luật, phạm trù của chúng.
Khoa học lý luận chính trị mang tính cách mạng sâu sắc và triệt để cao.
Có thể khẳng định, dạy học khoa học lý luận chính trị không chỉ cung cấp cho
sinh viên tri thức về thế giới quan, phương pháp luận khoa học mà còn góp phần
hình thành lập trường chính trị, phẩm chất đạo đức, tư tưởng cách mạng nhân
văn sâu sắc.
Tính đặc thù của các mơn lý luận chính trị ở chỗ, hệ thống khái niệm có

tính lơgíc chặt chẽ, linh hoạt mềm dẻo, liên quan mật thiết với nhiều môn khoa
học cụ thể. Nội dung mơn học nhiều, phức tạp do tính hệ thống chặt chẽ qui
định.
Tính đặc thù về phương pháp giảng dạy. Phương pháp giảng dạy các mơn
lý luận chính trị cần làm rõ tính tư tưởng, tính cách mạng của giai cấp công nhân
9


và nhân dân lao động, phương pháp giảng dạy nó cũng phải in đậm trong ý thức
người học tính định hướng, tính tư tưởng. Giảng dạy lý luận chính trị khơng chỉ
truyền đạt tri thức khoa học mà cịn giáo dục tư tưởng cho sinh viên.
Dạy học các môn lý luận chính trị phải thể hiện sự thống nhất biện chứng
giữa lý luận và thực tiễn. Thống nhất giữa lý luận với thực tiễn trước hết thể
hiện trong hệ thống giáo trình, bài giảng phải gắn với hoạt động thực tiễn đồng
thời nó lại có vai trị định hướng, cải tạo, thúc đẩy sự phát triển của thực tiễn.
Đặc thù của tri thức các mơn khoa học lý luận chính trị là môn học lý luận
nên giảng viên không thể sử dụng, phịng thí nghiệm, các dụng cụ thực hành như
các khoa học cụ thể mà phải phân tích những số liệu, sự kiện của đời sống kinh
tế - chính trị - xã hội để chứng minh cho các lý luận và làm phong phú, sinh
động thêm bài giảng. Các khoa học cụ thể nghiên cứu các lĩnh vực riêng biệt,
tập trung vào một khía cạnh nhất định của thế giới khách quan nên thường được
cụ thể hoá bằng những sự vật, số liệu cụ thể thông qua thực hành, thí nghiệm
khảo sát.
Đặc thù của giảng dạy các mơn khoa học lý luận chính trị cịn thể hiện ở
đội ngũ giảng viên. Khác với các môn khoa học khác, giảng viên khoa học lý
luận chính trị ngồi việc nắm vững hệ thống tri thức chun ngành cịn phải có
tầm hiểu biết rộng về tri thức của các khoa học khác. Đồng thời phải có vốn
sống thực tế đa dạng, phong phú mới có thể làm cho bài giảng hấp dẫn, lôi cuốn
sự tập trung của sinh viên. Giảng viên phải có lập trường chính trị đúng đắn, có
niềm tin khoa học và một lý tưởng cách mạng trong sáng, quyết hy sinh phấn

đấu cho một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
2. Năng lực thu thập và xử lý thông tin
Thông tin trong giảng dạy các môn lý luận chính trị bao gồm: thơng tin
kinh tế, thơng tin khoa học kỹ thuật, thơng tin văn hóa - xã hội... Thơng tin trong
dạy học lý luận chính trị được xét dưới các gốc độ nhận thức luận và bản thể
luận. Về nhận thức luận thì thơng tin của con người được hiểu: "Thông tin
10


thường được hiểu là nội dung chứa trong thông báo bằng văn bản hay lời nói" 1
hoặc "thơng tin là dữ liệu mà có thể nhận thấy, hiểu được và sắp xếp lại với nhau
thành hình kiến thức"2, hay "thơng tin là nội dung thế giới bên ngoài được thể
hiện trong sự nhận thức của con người"3.
Nội dung thứ hai về mặt bản thể luận của khái niệm thông tin là: thông tin
gắn liền và thông qua tác động qua lại giữa các sự vật, hiện tượng, mang tính
khách quan. Nó bắt nguồn từ tính đa dạng, nhiều vẻ về cấu trúc cũng như về mối
quan hệ của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan, và nó cịn bắt
nguồn từ thuộc tính khách quan, phổ biến của vật chất - thuộc tính phản ánh.
Từ sự phân tích ở trên chúng ta thấy rằng thông tin rõ ràng là một mặt của
phản ánh, đó là mặt phản ánh cái đa dạng. Vì vậy, có thể nói khái niệm thông
tin đã làm sâu sắc thêm phạm trù "phản ánh" trong triết học. Bởi vì thuộc tính
phản ánh được miêu tả về mặt số lượng chính xác bởi lượng thơng tin mà nó
phản ánh và thơng tin cịn làm rõ cơ cấu, trình độ của thuộc tính phản ánh của
vật chất!
Như vậy, tiếp cận với mặt bản thể luận và nhận thức luận của khái niệm
thông tin đã cho chúng ta thấy rõ sự khái quát triết học về bản chất khách quan,
phổ biến của hiện tượng thông tin trên lập trường duy vật biện chứng là đúng
đắn, khoa học. Khái niệm: "Thông tin là cái đa dạng được phản ánh" thực sự là
cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho các khoa học cụ thể, đặc biệt là lý
thuyết thông tin, điều khiển học, tin học... phát triển và hơn nữa nó cịn là cơ sở

thế giới quan, phương pháp luận để tư duy con người có thể tiếp nhận, xử lý,
làm chủ được thông tin trong thời đại thông tin hiện nay.
Như vậy, thông tin xã hội là dạng thông tin cao nhất và phức tạp nhất. Đó
là cái đa dạng (khơng phải chỉ những tính chất, đặc điểm bên ngoài của sự vật
1 Hà Dũng (1995), Quản trị thông tin tinh giản, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr 3.

2 Hoàng Kiếm (1997), Tin học đại cương, Nxb Giáo dục, tr 9.
3 Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Bộ mơn Tin học (1996), Tập bài giảng tin học, tr8.

11


mà cả những thuộc tính, mối quan hệ bên trong, bản chất cấp 1, rồi cấp 2,...)
được phản ánh nhưng không phải là phản ánh thụ động, không chọn lọc mà là
phản ánh tích cực, có chọn lọc, hơn nữa đó là phản ánh sáng tạo, có ý thức của
bộ óc con người đối với hiện thực khách quan trên cơ sở hoạt động thực tiễn của
họ. Trong tất cả các lĩnh vực của xã hội loài người như kinh tế, chính trị, văn
hóa, khoa học, giáo dục, y tế, quân sự, thể thao v.v... từ khoảng giữa thế kỷ XX,
nhất là trong gần hai thập kỷ lại đây đều có sự bùng nổ thơng tin.
Thơng tin xã hội - có đầy đủ ba mặt; cú pháp, ngữ nghĩa và thực dụng.
Qua việc nghiên cứu nấc thang phát triển của thuộc tính thơng tin của thế giới
vật chất, chúng ta thấy rằng dù là thông tin trong giới vô sinh, hữu sinh, trong xã
hội hay trong các thiết bị kỹ thuật điều khiển... một hệ thống vật chất này muốn
nhận thơng tin về một hệ thống vật chất khác thì thơng tin đều phải qua một q
trình vận động nhất định, đó là q trình thơng tin. Mơ tả và làm rõ q trình
thơng tin cũng là góp phần làm sáng tỏ bản chất của thông tin!
Năng lực thu thập và xử lý thông tin là khả năng chủ thể nắm bắt, sàng
lọc, phân loại và vận dụng thông tin trong các khoa học và thực tiễn cuộc sống
để minh họa cho tri thức lý luận trừu tượng để gắn lý lụân với thực tiễn cuộc
sống.

Trong dạy học lý luận chính trị cần phải định hướng cho người học nguồn
tin và khả năng nhận diện phê phán những nguồn tin khơng chính thống, phản
động, bơi nhọ Đảng, Nhà nước, nói xấu chế độ, đánh tráo khái niệm nhằm mục
đích xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì vậy, giảng
viên Lý luận chính trị phải có chuyên môn vững vàng, và nắm bắt thông tin đa
dạng, phong phú, nhạy cảm và có khả năng nhận diện được những quan điểm sai
trái, thù địch.
Thông tin là một trong những yếu tố cơ bản, cần thiết để con người nâng cao
hiểu biết, hoàn thiện vốn tri thức nghề nghiệp, tri thức cuộc sống để nâng cao tầm hiểu
biết của bản thân. Nếu thiếu thơng tin thì chủ thể tư duy sẽ bị nghèo nàn về vốn tri
12


thức, hiểu biết, khơng phát huy hết vai trị tư duy sáng tạo của mình; ngược lại, nắm
bắt thơng tin kịp thời, nhanh nhạy sẽ tạo điều kiện để họ kiểm tra, hồn thiện vốn tri
thức của mình.
Thu thập thơng tin địi hỏi người giảng viên phải có khả năng khai thác trên các
phương tiện thông tin đại chung như sách, báo, phim ảnh, các kênh truyền hình, các
trang mạng có độ tin cậy cao về bản quyền và tính pháp lý. Sau khi thu thập thông tin,
giảng viên phái có khả năng phân tích, phân loại, đánh giá thơng tin, lựa chọn một
cách khéo léo để minh chứng, đưa vào bài giảng. Bên cạnh đó, việc tiếp nhận và xử lý
thơng tin cịn phải có cách nhìn biện chứng hai chiều, thông tin cùng chiều và thông
tin trái chiều, để có cách tiếp cận đa chiều về một vấn đề sẽ hiểu thấu đáo và triệt để
hơn vấn đề khoa học cần truyền tải. Xử lý thông tin phải được xem xét, đánh giá
khách quan, khoa học, phải biết nhận diện các quan điểm sai trái thông qua cách tiếp
cận khách quan, toàn diện, lịch sử cụ thể…
Sau khi thu thập thông tin người giảng viên dạy các môn khoa học lý luận phải
có khả năng sắp xếp các hộp tin một cách khoa học để phục vụ cho công tác dạy học
hiệu quả, cập nhật và hấp dẫn hơn.
Tiếp nhận thông tin ở sinh viên không chỉ dừng lại ở việc nắm vững tri thức cơ

bản trong nhà trường (qua bài giảng trên lớp, qua các hoạt động rèn luyện thực tiễn,
thực tập chuyên môn, nghề nghiệp), mà cịn là tiếp nhận thơng tin qua báo chí, phim
ảnh, truyền hình, internet và qua các kênh khác liên quan đến chuyên môn, nghề
nghiệp của họ. Sau khi thu nhận thông tin, sinh viên phải xử lý, chọn lọc, phân loại
thông tin (nhằm phục vụ cho chuyên môn, nghiên cứu, rèn luyện nghiệp vụ nghề
nghiệp; làm giàu vốn tri thức cho bản thân...). Hơn nữa, sau khi ra trường họ cần phải
nâng cao năng lực thu thập, xử lý, chọn lọc, vận dụng linh hoạt, tinh tế thơng tin đó
vào nâng cao chất lượng nghề nghiệp sau này.
Thu thập, xử lý thông tin ở sinh viên không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu, lĩnh hội
tri thức, làm mới kiến thức cho mình, mà cịn phải lựa chọn, truyền tải thơng tin đó có
hiệu quả vào hoạt động thực tiễn nghề nghiệp của mình. Thơng tin mà sinh viên cần
13


lĩnh hội bao gồm những thành tựu mới của khoa học và công nghệ; thông tin về thực
trạng và xu hướng vận động, biến đổi, phát triển của các sự kiện trong nước, khu vực
và thế giới; thông tin về các chuẩn mực đạo đức cộng đồng và đạo đức nghề nghiệp.
Thực tế cho thấy, sinh viên hạn chế về năng lực này sẽ ảnh hưởng không tốt đến chất
lượng nghề nghiệp sau này. Khắc phục các hạn chế trên, sinh viên phải có khả năng tư
duy lơgíc tốt, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các nguyên tắc phương pháp luận biện
chứng duy vật vào quá trình thu thập và xử lý thông tin mới đạt chất lượng và hiệu quả
theo mục đích, u cầu của cơng việc đặt ra. Sinh viên đại học cần phải có năng lực
tiếp nhận, xử lý, tổng hợp thông tin phục vụ hoạt động học tập, rèn luyện năng lực
nghề nghiệp để hoàn thiện và phát triển bản thân.
2. Vai trò của thu thập, xử lý thơng tin trong dạy học lý luận chính trị trong
giai đoạn hiện nay
Thứ nhất, giúp cho giải dạy gắn lý luận và thực tiễn, tăng sức thuyết phục
của bài giảng
Dạy các mơn khoa học lý luận chính trị là truyền thụ những tri thức khoa học lý
luận có tính khái quát và trừu tượng mang tính qui luật về tự nhiên, xã hội tư duy, cùng

các vấn đề thuộc về đường lối, quan điểm, cương lĩnh của Đảng cộng sản Việt Nam;
những tri thức về qui luật kinh tế cơ bản đem lại cho người học thế giới quan, phương
pháp luận quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Vì vậy, để nâng cao
chất lượng dạy học, giúp cho bài giảng sinh động, cập nhật với thực tiễn đòi hỏi cả
người dạy và người học lý luận chính trị phải gắn tri thức với thực tiễn, lựa chọn
những thông tin phù hợp để giúp cho bài giảng trở nên hấp dẫn và thu hút người học.
Thu thập và xử lý thông tin hiệu qua, khoa học vận dụng linh hoạt, khéo léo và tinh tế
vào bài giảng để minh chứng cho những tri thức khoa học trừu tượng, làm cho bài
giảng lý luận chính trị gần gũi, thiết thực với cuộc sống hơn.
Thứ hai, định hướng và luận giải thông tin đúng đắn, nâng cao năng lực
thu thập và xử lý thông tin cho người học

14


Thời đại công nghệ thông tin đặc biệt là thành tựu của công nghệ thông tin 4.0
với những thông tin mới thông minh, sẽ làm cho nhiều vấn đề mới nảy sinh mâu thuẫn
với hiện thực, nên trong dạy học lý luận chính trị rất cần có sự định hứng và luận giải
thơng tin chính xác, khách quan, khoa học. Bên cạnh đó, việc bùng nổ thơng tin đa
chiều có cả những thơng tin cùng chiều, ngược chiều, chính diện và phản diện, đơi khi
những thơng tin mang tính xun tạc, phản động sẽ gây nhiễu, ảnh hửng đến chất
lượng dạy học lý luận chính trị. Vì thế, việc giảng viên định hướng, giúp đỡ người học
khai thác, phân loại xử lý thông tin trên quan điểm khách quan, khoa học là hết sức
cần thiết. Qua đó, sinh viên có khả năng nhận diện được những quan điểm sai trái; có
ý thức đấu tranh chống lại những quan điểm đó trên lập trường thế giới quan duy vật
biện chứng. Trong dạy học lý luận chính trị, bên cạnh việc truyền thụ tri thức khoa học
cơ bản như cung cấp hệ thống các khái niệm, phạm trù qui luật… thì việc trang bị
năng lực thu thập và xử lý thông tin là hết sức cần thiết.
Giảng viên phải hướng dẫn sinh viên phương pháp khai thác và thu thập, xử lý
thông tin qua các phương tiện truyền thông như sách, báo, phim ảnh, truyền hình,

internet, và thơng tin từ thực tiễn kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội… cập nhật để đưa
vào bài giảng.
Thứ ba, khắc phục cách dạy học áp đặt, giáo điều, tạo năng lực giải quyết
vấn đề cho người học
Thực tế cho thấy, nếu giảng viên dạy lý luận chính trị sử dụng phương pháp dạy
học truyền thống theo kiểu thầy đọc trị chép, tầm chương trích cú, kinh viện sẽ đẩy
người học vào thế thụ động, lệ thuộc vào sách vở. Vì thế, nếu giảng viên có khả năng
khai thác và xử lý thơng tin hiệu quả sẽ giúp cho bài giảng gần gũi với cuộc sống, luận
giải khoa học những vấn đề thực tiễn, đem hơi thở của thực tiễn để minh chứng cho
những tri thức cơ bản của lý luận chính trị sẽ làm cho người học hứng thú và đam mê
hơn. Gắn tri thức để giải quyết những vấn đề thời sự trong thực tiễn một cách hiệu
quả, như vấn đề tôn giáo, dân tộc, kinh tế, chính trị…

15


Thứ tư, bổ sung và hoàn thiện tri thức khoa học lý luận chính trị phù hợp
với thực tiễn
Tri thức khoa học lý luận chính trị là một hệ thống mở, nên khi thực tiễn xã hội
thay đổi, đặc biệt những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại cần phải bổ sung và
hoàn thiện thêm những nội dung thuộc thế giới quan, phương pháp luận. Vì thế, chỉ có
cập nhật thơng tin, xử lý khoa học sẽ góp phần quan trọng vào giải đáp những vấn đề
mà khoa học lý luận chính trị cũ đã tỏ ra lạc hậu để bổ sung những tri thức mới. Triết
học tập trung giải quyết những vấn đề đương đại như ô nhiễm mơi trường, bùng nổ
dân số, chiến tranh, khủng bố, trí tuệ nhân tạo… và tự hoàn thiện, bổ sung nội dung
cập nhật tri thức lý luận.
3. Kết luận
Phát huy vai trị của thu thập và xử lý thơng tin trong dạy học lý luận chính trị
cho sinh viên các trường cao đẳng và đại học hiện nay là việc làm cần thiết, đáp ứng
yêu cầu, nhiệm vụ mang tính đặc thù của các môn học này. Phát huy năng lực thu thập

và xử lý thông tin trong thực tiễn sẽ là một trong những nội dung cơ bản và cần thiết
đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học các mơn khoa học lý luận chính trị
trong thời đại cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ 4 của nhân loại. Để nâng
cao chất lượng, hiệu quả thu thập và xử lý thông tin trong dạy học các mơn lý luận
chính trị cần: 1) Mỗi giảng viên phải tự nỗ lực hoàn thiện bản thân cả về chuyên môn
lẫn năng lực dạy và phương pháp nghiên cứu dạy học; 2) Cần đầu tư cơ sở vật hiện đại
đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại; 3) Đổi mới
phương pháp kiểm tra, đánh giá người học theo hướng luận giải những kiến thức khoa
học trong tình hình mới; 4) Bản thân người học phải tự nhận thức vị trí vai trị mơn
học đối với nghề nghiệp và bản thân sau khi tốt nghiệp.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Hà Dũng (1995), Quản trị thông tin tinh giản, Nxb Thống kê, Hà Nội.

2.

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Bộ mơn Tin học (1996), Tập
bài giảng tin học.
16


3.

Hoàng Kiếm (1997), Tin học đại cương, Nxb Giáo dục.

4.

Nguyễn Trọng Văn (1991), "Tư tưởng đổi mới của Nguyễn Trường Tộ, một
biểu hiện mới của tinh thần dân tộc ở nửa sau thế kỷ XIX", Triết học,

(4), tr. 54-56.

5.

Vũ Văn Viên (1992), "Về thực chất của tư duy khoa học hiện đại", Nghiên
cứu lý luận, (3), tr. 19-21, 25.

6.

Lê Hữu Nghĩa, Phạm Duy Hải (1998), Tư duy khoa học trong giai đoạn
cách mạng khoa học - cơng nghệ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

7.

Phạm Quang Nghị (1994), "Sức sống của tư tưởng xã hội chủ nghĩa và yêu
cầu đổi mới, phát triển lý luận", Mấy vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin trong giai đoạn hiện nay - Thông tin chuyên đề - Tài liệu tham khảo
phục vụ lãnh đạo, nghiên cứu và giảng dạy, Trung tâm Thơng tin - tư liệu Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, tr. 73-86.

17


DẠY, HỌC TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC,
CAO ĐẲNG TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở
VIỆT NAM HIỆN NAY
TS. Hồ Công Đức
Khoa Triết học, Trường ĐHSP Hà Nội
Tóm tắt:
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nhân loại đang bước
sang giai đoạn mới, giai đoạn của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 thì việc dạy,
học các mơn khoa học nói chung và mơn triết học Mác - Lênin nói riêng tại các

trường đại học, cao đẳng đang có nhiều thuận lợi nhưng đồng thời cũng đặt ra
khơng ít thách thức. Vì vậy, ở bài viết này ngồi việc làm rõ vị trí, vai trị của
mơn triết học đối với đời sống xã hội, tác giả sẽ chỉ ra những thời cơ và thách
thức đối với việc dạy, học môn triết học Mác - Lênin trong thời đại cách mạng
công nghiệp 4.0 ở Việt Nam hiện nay.
Từ Khóa: Cách mạng 4.0, dạy, học, triết học Mác - Lênin.
1. Đặt vấn đề
Sự vận động và phát triển của xã hội đã quyết định thay đổi ý thức xã hội
của con người như một tất yếu của lịch sử. Lịch sử nhân loại phát triển từ thấp
đến cao và trải qua nhiều cuộc các mạng khác nhau, mỗi một cuộc cách mạng nó
địi hỏi ý thức xã hội của con người cần phải được thay đổi cho phù hợp với thực
tiễn đang diễn ra. Hiện nay nhân loại đang bước sang một giai đoạn mới, giai
đoạn của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ở giai đoạn này với sự phát triển của
khoa học công nghệ, sự bùng nổ thơng tin tồn cầu, tri thức của nhân loại đang
được phổ biến rộng rãi thông qua mạng internet, các trang mạng xã hội, v.v.. Do
vậy, việc dạy, học các mơn khoa học nói chung và mơn triết học Mác - Lênin nói
riêng ở các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam hiện nay đang được đón nhận
nhiều thuận lợi để phổ biến tri thức môn học đến với người học một cách dễ
dàng, thuận lợi. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng đang đặt ra nhiều khó khan thách
18


thức, địi hỏi q trình dạy, học cũng cần phải có sự thay đổi cho phù hợp với
thực tiễn hiện nay.
2. Nội dung
2.1. Vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội hiện nay
2.1.1. Vai trò thế giới quan và phương pháp luận của Triết học Mác-Lênin
Triết học là một trong những mơn khoa học có vị trí và vai trị rất quan
trọng trong cuộc sống của con người. Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung
nhất của con người về thế giới, về vị trí và vai trị của con người trong thế giới

đó, do vậy, ngay từ thời cổ đại người ta đã xem triết học là khoa học của các
khoa học. Điều đó chứng tỏ rằng, ngay từ khi ra đời triết học đã có một vị trí và
vai trị quan trọng trong đời sống xã hội. Cho đến ngày nay, mặc dù triết học
không được xem là khoa học của các khoa học nhưng triết học vẫn chiếm vị trí
và vai trị vơ cùng quan trọng trong các hoạt động của con người. Có thể kể đến
Triết học một số có vai trị cơ bản như sau:
Thứ nhất, cung cấp thế quan và phương pháp luận cho mọi hoạt động của
con người.
Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm, quan niệm của con người về thế
giới, về vị trí và vai trị của con người trong thế giới đó. Thế giới quan ra đời
nhằm định hướng cho các hoạt động của con người. Do vậy, thế giới quan đúng
đắn sẽ là tiền đề, điều kiện để xác lập nhân sinh quan đúng đắn, ngược lại thế
giới sai lầm sẽ dẫn đến hoạt động thực tiễn của con người sai lầm. Trong lịch sử
xã hội mặc dù có nhiều hình thức thế giới quan, mỗi loại thế giới quan đều có
những vai trị nhất định trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, trong các loại thế giới
quan chỉ có thế giới quan duy vật biện chứng là đúng đắn, là thế giới quan khoa
học phản ánh đúng quy luật vận động phát triển của hiện thực khách quan, phản
ánh đúng mối quan hệ giữa con người và thế giới, vị trí của con người trong thế
giới, giúp con người xác định đúng mục tiêu, phương hướng hoạt động, từ đó
con người điều chỉnh hoạt động của mình phù hợp với quy luật khách quan, nhờ
vậy hoạt động của con người đạt được hiệu quả cao. Do vậy, chúng ta có thể
19


khẳng định rằng, triết học Mác – Lênin mới thực sự đóng vai trị là hạt nhân lý
luận của thế giới quan khoa học. Thơng qua việc hình thành thế giới quan khoa
học cho con người, triết học Mác – Lênin tác động đến mọi mặt của đời sống xã
hội.
Triết học Mác – Lênin, khơng những đóng vai trị là hạt nhân lý luận của
thế giới quan khoa học, mà triết học Mác – Lênin cịn đóng vai trị phương pháp

luận chung nhất của nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn. Phương pháp
luận là lý luận về phương pháp, là cách lựa chọn phương pháp tối ưu nhất, thích
hợp nhất trong hoạt động nhận thức và thực tiễn. Trong thực tế khi chúng ta xác
định được mục đích, phương hướng hành động nhưng phương pháp không đúng
hoặc không phù hợp thì cũng khơng đạt hiệu quả cao nhất, do vậy, chúng ta phải
có phương pháp luận khoa học nhằm vạch ra các nguyên tắc, các quy luật hoạt
động, tránh hoạt động mò mẫn, thiếu nguyên tắc, hoạt động một cách tùy tiện.
Để có được phương pháp luận khoa học thì cần có hệ thống lý luận khoa học,
phản ánh đúng hiện thực khách quan, đúng quy luật vận động của của nó. Triết
học Mác – Lênin là hệ thống tri thức lý luận khoa học phán ánh đúng quy luật
vận động và phát triển khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, do vậy nó đảm
bảo việc xác lập các nguyên tắc phương pháp luận khoa học, trên cơ sở đó để
xác lập các phương pháp luận cụ thể phù hợp với từng điều kiện hoàn cảnh nhất
định. Việc dạy triết học Mác – Lênin không chỉ dạy cho sinh viên thế giới quan
đúng đắn mà còn xây dựng cho sinh viên một phương pháp luận chung nhất,
đúng đắn nhất trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn.
Do vậy, có thể khẳng định rằng, triết học Mác – Lênin có sự thống nhất
giữa thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật.
Đây là thế giới quan và phương pháp luận khoa học có vai trị quan trọng trong
đời sống xã hội hiện nay, giúp người học định hướng đúng đắn trong hoạt động
nhận thức và hoạt động thực tiễn, cũng cung cấp phương pháp luận làm việc
khoa học, đạt hiệu quả cao nhất.
2.2.2. Vai trò của triết học Mác – Lênin đối với khoa học tự nhiên và đối
với tư duy lý luận.
20


Triết học Mác - Lênin không chỉ cung cấp thế giới quan và phương pháp
luận khoa học cho con người trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn
mà cịn có vai trị quan trọng đối với khoa học tự nhiên và đối với tư duy lý luận.

Đối với khoa học tự nhiên, triết học Mác - Lênin ra đời trên cơ sở kế thừa
nhiều thành tựu tri thức của nhân loại trong đó có những thành tựu của khoa học
tự nhiên. Khoa học tự nhiên có vai trị vô cùng quan trọng đối với triết học Mác
– Lênin, đồng thời triết học Mác - Lênin lại có vai trò to lớn đối với sự phát triển
khoa học tự nhiên. Vai trị đó thể hiện ở chỗ, triết học Mác – Lênin dựa trên
những thành tựu của khoa học tự nhiên để giải thích, chứng minh những các vấn
đề liên quan đến triết học một cách khách quan và khoa học, gạt bỏ những giải
thích duy tâm, thần bí, phản khoa học trong triết học. Đồng thời trên cơ sở đó
triết học Mác – Lênin góp phần xây dựng thế giới quan và phương pháp luận
khoa học, giúp khoa học tự nhiên xác định đúng vị trí, vai trị và phương hướng
hoạt động của mình. Ph.Ăngghen đã từng nhận định: “Dù những nhà khoa học
tự nhiên có làm gì đi nữa thì họ cũng vẫn bị triết học chi phối, vấn đề chỉ ở chỗ
họ muốn bị chi phối bởi một thứ triết học tồi tệ hợp mốt, hay họ muốn được
hướng dẫn bởi một hình thức tư duy lý luận dựa trên sự hiểu biết về lịch sử tư
tưởng và những thành tựu của nó”4.
Trong lịch sử của nhân loại, khoa học tự nhiên từng bị khủng hoáng về thế
giới quan, điều này đã được ghi nhận vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế
kỷ XX. Từ đó, V.I. Lênin khẳng định rằng: các nhà khoa học tự nhiên không
đứng vững trên lập trường thế giới quan duy vật biện chứng thì nhất định sẽ rơi
vào quan điểm duy tâm và sẽ bị thế giới quan đó ngăn cản quá trình nghiên cứu
tự nhiên của mình, từ đó dẫn đến kết quả ngăn cản sự phát triển của khoa học tự
nhiên. Muốn thúc đẩy khoa học tự nhiên phát triển các nhà khoa học tự nhiên
phải tự giác hoạt động theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng”5.

4 C.Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập, tập.20, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. 693.

5 Đặc điểm và vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội, 7/7/2018, />
21



Triết học Mác – Lênin khơng chỉ có vai trị to lớn đối với khoa học tự
nhiên, mà cịn có vai trò to lớn đối với việc phát triển tư duy lý luận. Tư duy là
hình thức cao nhất của sự phản ánh tích cực hiện thực khách quan. Tư duy diễn
ra dưới các hình thức khác nhau như khái niệm, phán đoán, suy lý, giả thuyết, lý
luận, v.v.. Kết quả của quá trình tư duy bao giờ cũng là sự phản ánh khái quát
các thuộc tính, các mối liên hệ cơ bản, phổ biến không chỉ ở một sự vật mà cịn
ở một nhóm các sự vật khác nhau và được ghi lại bằng ngôn ngữ 6. Tư duy có
nhiều trình độ khác nhau có tư duy kinh nghiệm, tư duy lý luận, tư duy duy cảm,
tư duy duy lý tính, v.v. Tư duy lý luận là hình thức tư duy có tính hệ thống và
tính khái qt cao hơn tư duy kinh nghiệm, dựa trên tư duy kinh nghiệm để khái
quát thành tư duy lý luận. Tư duy lý luận có vai trị quan trọng trong việc khái
qt, vạch ra được bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng thơng qua q trình
con người hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức. Triết học Mác – Lênin
cung cấp cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người một hệ
thống tư duy lý luận sắc bén, phản ánh đúng quy luật vận động của tự nhiên, xã
hội và tư duy. Do vậy, tư duy lý luận có vai trị quan trọng trong đời sống xã hội,
như Ph.Ăngghen từng nói: “Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của
khoa học thì khơng thể khơng có tư duy lý luận”7.
Từ sự khái qt trên chúng ta thấy rằng, các môn triết học Mác - Lênin có
vị trí và vai trị rất quan trọng trong đời sống xã hội, nó giúp người học hình
thành nên thế giới quan và phương pháp luận khoa học, giúp hoạt động nhận
thức và hoạt động thực tiễn có định hướng đúng đắn, có phương pháp thực hiện
tối ưu nhất, đạt kết quả cao nhất. Việc nắm vững môn Triết học Mác – Lênin còn
giúp người học tránh những tư tưởng duy tâm, thần bí, thiếu định hướng cho
hoạt động của mình. Trên cơ sở đó, người học có lập trường vững vàng, khách
quan, khoa học, v.v.. Trong thời đại ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của
khoa học công nghệ, nhân loại đang bước sang một giai đoạn mới, giai đoạn
cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cuộc cách mạng này đã làm thay đổi các học,
6 Xem Từ điển triết học giản yếu, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1987, tr.494.
7 C.Mác và Ph.Ăngghen: Tồn tâp, t.20, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.489.


22


cách tiếp cận nghiên cứu các mơn học nói chung và mơn triết học Mác - Lênin
nói riêng. Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, để phát huy vai
trị mơn triết học trong đời sống xã hội thì việc dạy và học mơn học này cũng
đang đứng trước nhiều thời cơ nhưng cũng khơng ít thách thức.
2.2. Thời cơ và thách thức đối với việc dạy, học môn triết học trong thời đại
cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay
Trong những năm qua chúng ta nghe bàn nhiều đến khái niệm cơng
nghiệp 4.0, thực tế chúng ta có thể hiểu nền công nghiệp 4.0 là cuộc cách mạng
số, thông qua các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI),
thực tế ảo (VR), tương tác thực tại ảo (AR), mạng xã hội, điện toán đám mây, di
động, phân tích dữ liệu lớn (SMAC)... để chuyển hóa tồn bộ thế giới thực thành
thế giới số. Thuật ngữ cách mạng công nghiệp 4.0 tuy đã được đề cập trong suốt
nhiều năm qua ở các nước trên thế giới, tuy nhiên, ở nước ta thuật ngữ này chỉ
mới được đề cập trong những năm gần đây thông qua các bài báo, bài viết. Cuộc
cách mạng công nghiệp lần thứ tư là sự kết hợp các công nghệ lại với nhau, đặc
biệt là sự bùng nổ công nghệ đám mây, công nghệ lưu trữ thông qua mạng
internet. Cuộc cách mạng cơng nghiệp lần thứ tư có tác động đến nhiều ngành,
nhiều lĩnh vực, trong đó có việc dạy và học môn triết học Mác - Lênin hiện nay.
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 này mở ra nhiều cơ hội để truyền bá tri
thức triết học Mác – Lênin đến người học như sau.
2.2.1. Thời cơ của việc giảng dạy, học tập môn triết học Mác - Lênin trong thời
đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay
Thứ nhất, đối với việc dạy học của giảng viên
Hiện nay, với sự phát triển của khoa học, công nghệ, mạng internet thuận
tiện nên việc giảng dạy môn triết học Mác – Lênin tại các trường đại học, cao
đẳng có nhiều thuận lợi. Trước hết, giảng viên có nhiều nguồn tài liệu tham

khảo, làm phong phú thêm bài giảng của mình mà không mất nhiều thời gian tra
cứu các thư viện như trước đây. Bên cạnh đó, giảng viên có thể trao đổi bài
23


giảng trực tiếp thông qua mạng internet để học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau trên
mọi miền của đất nước, kể cả quốc tế, tốn rất ít thời gian và cơng sức đi lại.
Ngồi ra, giảng viên có thể sử dụng các phương tiện, kỹ thuật giảng dạy
hiện đại mà hiện nay đang có trên thế giới và ở trong nước, giảng viên có thể sử
dụng các lớp học ảo, các phần mềm chẳng hạn như E - learning nhằm thực hiện
bài giảng của mình rồi đưa lên mạng internet qua các trang mạng xã hội như
facebook, youtube, các trang web, v.v. để cho người học cũng như các đồng
nghiệp xa gần có thể tiếp cận học hỏi một cách nhanh chóng. Giảng viên có thể
sử dụng các video, hình ảnh thực tiễn phù hợp với nội dung bài giảng để minh
họa cho việc giảng dạy của mình, tránh sự nhàm chán chỉ dạy lý thuyết suông
như giảng dạy truyền thống trước đây. Nhờ lưu trữ nội dung bài giảng trên mạng
internet nên giảng viên có thể tạo ra các tài khoản cho sinh viên học tập trong
qua các tài khoản cá nhân để truy cập và trao đổi thông qua tài khoản trên mạng
internet. Do vậy, một bài giảng của giảng viên sau khi được khi hình đưa lên
mạng internet có thể làm tài liệu học tập, tham khảo cho hàng triệu sinh viên
khơng chỉ trong nước và cịn lan tỏa ra trên khắp thế giới.
Thứ hai, đối với việc học tập của sinh viên
Với sự bùng nổ của khoa học công nghệ, mạng internet thuận tiện nên
sinh viên đã thay đổi cách tiếp cận các nguồn tài liệu và được thừa hưởng
những thành quả khoa học khổng lồ trên khắp thế giới. Sinh viên hồn tồn có
thể truy cập mạng để tự tìm hiểu kiến thức liên quan đến các môn Triết học Mác
- Lênin bằng các thiết bị phổ biến hiện nay như điện thoại thông minh, laptop,
máy tính bảng, v.v.. Hơn nữa, sinh viên hồn tồn có thể tiếp cận được những tài
liệu bằng tiếng nước ngoài, với những cái nhìn đa chiều, vừa hình thành cho các
em sinh viên kỹ năng tìm kiếm và chọn lọc các thông tin, xử lý thông tin, vừa

giúp cho các em xây dựng cho bản thân kỹ năng tư duy phản biện với những thứ
các em tìm kiếm được. Nguồn tài liệu phong phú như vậy, sẽ là điều kiện thuận
lợi cho việc học tập của sinh viên trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện
nay.
24


Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 này đã làm thay đổi phương pháp học
tập của sinh viên, nếu trước đây sinh viên chủ yếu học qua sách vở, qua bài
giảng trực tiếp của các thầy, cơ, thì ngày nay, sinh viên có thể lựa chọn cách học
phù hợp với thời gian của mình, một phương pháp học tập mở rộng, tự do, sáng
tạo và linh hoạt là tự học, tự tìm tịi nghiên cứu qua mạng internet, tự học hỏi,
trao đổi thông qua mạng xã hội với bất kỳ thời gian nào mà sinh viên mong
muốn.
Bên cạnh thay đổi về phương pháp học tập, thì nội dung học tập của sinh
viên cũng được thay đổi, mở rộng hơn, trước đây với nguồn tài liệu ít ỏi, chủ yếu
là giáo trình, bài giảng của giảng viên thì bây giờ với nguồn tài liệu phong phú,
đa dạng trên các trang mạng internet, nên sinh viên thoái mái lựa chọn để tham
khảo làm phong phú thêm nội dung bài học của mình. Từ đó, sinh viên có cái
nhìn đa chiều về nội dung bài học, cũng như gợi mở những vấn đề đang đặt ra
mà sinh viên tìm hiểu được đây là một trong những thành quả khác biệt của cuộc
cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại nền giáo dục nói chung và mơn triết học
Mác – Lênin nói riêng.
Ngồi việc thay đổi cách tiếp cận, phương pháp và nội dung học tập của
sinh viên thì mối quan hệ thầy trị, mối quan hệ giữa sinh viên với sinh viên
cũng có nhiều thay đổi. Giờ đây mối quan hệ giữa thầy và sinh viên không nhất
thiết thầy phải giảng bài trực tiếp trên lớp cho sinh viên, mà thầy có thể giảng
qua video online, đưa nội dung bài giảng lên mạng với các lớp học ảo, v.v.. Cịn
sinh viên thì ở bất kỳ nơi đâu có mạng internet thì dễ dàng truy cập video bài
giảng của thầy để học tập, khi sinh viên cần trao đổi thì có thể gửi email, gọi

video hoặc messeges, v.v. thầy sẽ trả lời trực tiếp hoặc giản tiếp qua mail,
messeges… Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa sinh viên và sinh viên, mối quan hệ
giữa sinh viên với các thành phần khác trong xã hội cũng có nhiều thay đổi.
Trước đây, muốn gặp nhau để trao đổi, thảo luận thì phải đi đến gặp trực tiếp,
tạo thành các nhóm học tập nhưng giờ đây với sự phát triển của cách mạng cơng
nghiệp 4.0 thì sinh viên hồn tồn khơng cần đến gặp nhau trực tiếp mà sinh
25