Mục Lục
Mở đầu -------------------------------------------------------------------------1
1 mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
1.1 vật chất---------------------------------------------------------------------1
1.2 ý thức-----------------------------------------------------------------------2
1.3 mối quan hệ giữa vật chất và ý thức-----------------------------------2
1.4 Ý nghĩa của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức-------------------3
2. Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức lý giải cho những tấm gương
học sinh nghèo vượt khó.
2.1 Những tấm gương vượt khó trong học tập và đã thành công.---------------------------------------------------------------------------------------4
2.2 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức giải thích những tấm gương
vượt khó trong học tập.------------------------------------------------------4

3. Giải pháp để học tập tốt.
3.1 Về phía bản thân.---------------------------------------------------------6
3.2 về phía gia đình-----------------------------------------------------------6

Kết luận------------------------------------------------------------------------7

0


MỞ ĐẦU
Bước vào thời kỳ cơng nghiệp hóa hiện đại hóa, tri thức là yếu đố đóng vai trị
quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước thúc đẩy nền kinh tế phát triển.Hiện
nay nước ta đã tiến hành mở rộng quan hệ quốc tế để có thể hợp tác cùng phát triển
với rất nhiều nước trên thế giới tạo cơ hội lớn cho kinh tế nước nhà. Tuy nhiên hiện
nay thị trường phần lớn đều thuộc về các nước phát triển khiến cho các nước đang
phát triển như nước ta đứng trước những thách thức to lớn nguy cơ tụt hậu ngày
càng cao. Trước tình hình đó, Đảng và nhà nước cần tiếp tục tiến hành đẩy mạnh
công cuộc đổi mới đất nước trong đó đổi mới kinh tế đóng vai trị chủ đạo. Trong

đó muốn đổi mới đất nước, muốn đổi mới nền kinh tế chúng ta cần phải có một nền
giáo dục chất lượng để cung cấp những tri thức tiến bộ cho nhân dân. Để làm rõ vai
trị của tri thức con người trong cơng cuộc đổi mới đất nước em xin lựa chọn đề tài
“Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của “quan hệ biện chứng giữa
vật chất và ý thức” để lý giải về những tấm gương của những học sinh nghèo vượt
khó, vươn lên trở thành những người thành đạt”.

NỘI DUNG
1. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
1.1 vật chất.
V.I. Lê nin đã định nghĩa: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực
tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của
chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh được và tồn tại không phụ thuộc vào cảm
giác.”
V.I.Lê nin đã định nghĩa vật chất bao gồm những nội dung cơ bản sau:

1


- Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngồi ý thức và khơng phụ thuộc vào
ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con người đã nhận thức được hay chưa nhận
thức được.
- Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián tiếp hoặc trực tiếp
tác động lên giác quan của con người.
- Cảm giác, tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất.
Các đặc điểm của vật chất:
- Vật chất tồn tại bằng vận động và thể hiện sự tồn tại thơng qua vận động.
- Khơng có vận động ngồi vật chất và khơng có vật chất khơng có vận
động.
- Vật chất vận động trong không gian và thời gian.

- Khơng gian và thời gian là thuộc tính chung vốn có của các dạng vật chất
cụ thể và là hình thức tồn tại của vật chất.
1.2 Ý thức.
Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng ý thức là đặc tính và sản
phẩm của vật chất, là sự phản ánh khách quan vào bộ óc con người một cách năng
động và sáng tạo thông qua lao động và ngôn ngữ. Ý thức là một hiện tượng tâm lí
xã hội bao gồm ý thức tri thức, tình cảm, ý chí,… trong đó tri thức là quan trọng
nhất và là phương thức tồn tại của ý thức. Tri thức là kết quả của quá trình nhận
thức của con người về thế giới hiện thực, làm tái hiện trong tư tưởng những thuộc
tính, những quy luật của của thế giới ấy và diễn đạt chúng dưới hình thức ngơn ngữ
hoặc các hệ thống ký hiệu khác. Trong nền kinh tế tri thức, đa số các ngành kinh tế
đều dựa vào tri thức. Vì vậy đầu tư vào tri thức trở thành yếu tố then chốt cho sự
tăng trưởng kinh tế dài hạn.

1.3 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
Thứ nhất, vật chất có vai trị quyết định ý thức. Vật chất tồn tại khách quan, vật
chất là cái có trước ý thức cịn ý thức là cái có sau và phản ánh lại vật chất. Nếu
khơng có vật chất thì sẽ khơng có ý thức nên ý thức là thuộc tính, là sản phẩm của
vật chất, chịu sự chi phối và quyết định của vật chất. Bên cạnh đó ý thức có tính
2


sáng tạo, năng động nhưng những điều này có cơ sở từ vật chất và tuân theo những
quy luật của vật chất. Vật chất quy định nội dung và hình thức biểu hiệu của ý thức.
Điều này có ý nghĩa là ý thức mang những thông tin về đối tượng vật chất cụ thể.
Những thơng tin này có thể đúng hoặc sai, đủ hoặc thiếu, sự biểu hiện khác nhau
đều do mức độ tác động của vật chất lên bộ óc con người.
Thứ hai, ý thức tác động trở lại vật chất. Mặc dù vật chất sinh ra ý thức nhưng ý
thức không thụ động mà sẽ tác động trở lại vật chất thông qua các hoạt động thực
tiễn của con người. Ý thức sau khi sinh ra sẽ không bị vật chất gị bó mà có thể tác

động làm thay đổi vật chất. Vai trò của ý thức đối với vật chất thể hiện ở vai trò của
con người đối với khách quan. Qua hoạt động của con người, ý thức có thể thay
đổi, cải tạo hiện thực khách quan theo nhu cầu phát triển của con người. Và mức độ
tác động phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhu cầu, ý chí, điều kiện, mơi trường… và
nếu được tổ chức tốt thì ý thức có khả năng tác động lớn đến vật chất. Ý thức
khơng thể thốt ly hiện thực khách quan, sức mạnh của ý thức được chứng tỏ qua
việc nhận thức hiện thực khách quan và từ đó xây dựng kế hoạch, xác định mục
tiêu ý chí để hoạt động của con người có thể tác động trở lại vật chất. Việc tác động
tích cực lên vật chất thì xã hội sẽ ngày càng phát triển và ngược lại, nếu nhận tức
không dùng, ý thức sẽ kìm hãm lịch sử.
1.4 Ý nghĩa của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức có ý nghĩa vơ cùng lớn đối với cuộc
sống, hoạt động nhận thức của con người. Vì vật chất có trước nên ý thức sinh ra sẽ
đều phải tuân theo quy luật khách quan, nhận thức của con người phải xuất phát từ
thực tiễn. nếu chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt cho thực tế,
lấy ảo tưởng thay cho hiện thực thì sẽ mắc phải bệnh chủ quan duy ý chí. Sự tác
động trở lại của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động của con người,
biết vận dụng đúng đắn quy luật khách quan, phải có phương pháp để tổ chức hành
động. Ý thức sẽ trang bị cho con người những tri thức cơ bản về bản chất quy luật
khách quan của đối tượng trên cơ sở ấy con người sẽ đề ra phương hướng hoạt
động phù hợp để có thể đạt được mục đích đã đề ra. Vì vậy chúng ta cần phát huy
tính năng động sáng tạo của ý thức.
3


2. Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức lý giải cho những tấm gương
học sinh nghèo vượt khó.
2.1 Những tấm gương vượt khó trong học tập và đã thành công.
Như chúng ta đã biết mối quan hệ giữa vật chất và ý thức đóng vai trị rất
lớn trong nhận thức của con người. Từ việc có nhận thức đúng đắn về quy luật

khách quan cùng với ý chí mạnh mẽ và sự nỗ lực đã giúp cho con người đạt được
những mục tiêu mà họ đề ra. Vì vậy những học sinh, sinh viên hồn tồn có thể vận
dụng những tri thức mà mình đã được trang bị đạt được những mục tiêu nhất định.
Do đó đã có khơng ít những tấm gương học sinh nghèo vượt khó vươn lên trở thành
những người thành đạt. Nói tới những tấm gương nghèo vượt khó chúng ta khơng
thể khơng nhắc tới Nguyễn Mạnh Dũng hay cịn được mọi người biết tới với biệt
danh “shark Dũng”. Xuất thân từ một gia định nghèo khó tại Nghệ An, “shark
Dũng” đã nỗ lực trong học tập để có cơ hội được học tập tại môi trường đại học tốt.
Sau khi đạt được những thành công nhất định anh Dũng vẫn không ngừng trau dồi
những tri thức cho bản thân từ đó gặt hái rất nhiều thành cơng trong sự nghiệp. Một
ví dụ khác cho sự vươn lên trong học tập đó là tấm gương của Trịnh Văn Quyết,
một cựu sinh viên trường đại học Luật Hà Nội. Ông được sinh ra trong một gia
đình cơng chức nghèo khó ở Vĩnh Phúc. Tuy có một xuất phát điểm vào đời khơng
mấy sn sẻ nhưng ông Quyết vẫn luôn nỗ lực cùng với ý chí mạnh mẽ. Tốt nghiệp
cấp ba ơng đã phải đi làm kiếm tiền để thực hiện ước mơ được học đại học. Nhờ có
những nhận thức đúng đắn cùng với đó là ý chí quyết tâm ơng đã đỗ vào trường đại
học Luật Hà Nội. Hiện nay ông Quyết đang là chủ tịch kiêm tổng giám đốc hãng
hàng không bamboo airways và là chủ tịch hội đồng quản trị cơng ty cổ phần FLC.
Ngồi ra cịn rất nhiều những tấm gương sáng của việc vượt khó trong học tập
vươn lên trở thành những người thành cơng, những người có ích cho xã hội khác
đáng được học tập.

2.2 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức giải thích những tấm gương
vượt khó trong học tập.

4


Họ đã vượt lên trên hoàn cảnh như thế nào? Như chúng ta đã biết vật chất và
ý thức có mối quan hệ mật thiết với nhau. Vậy trong trường hợp này vật chất và ý

thức có vai trị như thế nào trong q trình vượt khó trong học tập. Vật chất là cái
gây nên cảm giác ở con người khi trực tiếp hoặc gián tiếp tác động lên giác quan
của con người. Như vậy ở đây chúng ta có thể thấy rằng vật chất tác động tạo ra
cảm giác ở con người tương tự đối với trường hợp của những tấm gương vượt khó
trong học tập vật chất đã tác động tới tư tưởng, cảm giác hay nói cách khác vật chất
đã tác động tới ý thức của họ. Vật chất ở đây đó chính là thực tế khách quan điều
kiện sống của họ là ngôi nhà họ ở, là quần áo họ mặc, là phương tiện đi lại,… Tất
cả những vật chất xung quanh đều tác động tới ý thức của họ. Ngược lại, ý thức là
thứ phản ánh thế giới quan lên bộ óc con người dựa trên cơ sở hoạt động thực tiễn
do đó qua những sự kiện trong thực tiễn đời sống ý thức của họ sẽ được hình thành
và thay đổi theo thực tiễn. Qua thời gian họ sẽ ý thức được vai trò của việc học từ
đó họ sẽ càng quyết tâm hơn và cố gắng hơn trong học tập.
Qua quá trình tác động tới ý thức của vật chất xung quanh, ý thức đã tác
động ngược lại vật chất như thế nào. Qua quá trình học tập và lao động sau khi đã
trang bị cho bản thân những tri thức nhất định họ có thể sử dụng nó để cải tạo cuộc
sống của bản thân và giúp đỡ những người xung quanh. Ý thức đã tác động trở lại
đời sống hiện thực của họ thông qua hoạt động lao động của họ trong thực tiễn. Tuy
nhiên muốn vận dụng tốt quan hệ vận chất ý thức chúng ta cần có ý chí, phải có
những nhận thức đúng đắn về quy luật khách quan trên cơ sở đó đặt ra mục tiêu và
đề ra phương hướng thực hiện mục tiêu đó. Ý thức, tư tưởng sẽ quyết định làm cho
chúng ta hoạt động đúng đắn và thành cơng vì nó phản ánh sâu sắc thế giới khách
quan để giúp cho chúng ta xác định mục tiêu, phương hướng và biện pháp chính
xác. Tuy nhiên ý thức và tư tưởng cũng có thể làm cho chúng ta thất bại nếu như nó
phản ánh sai thế giới khách quan. Vì thế mối chũng ta ần phát huy tính năng động
và sáng tạo của ý thức để có thể cải tạo thế giới khách quan qua đó đạt được những
mục tiêu đã đề ra đồng thời khắc phục những bệnh bảo thủ, trì trệ, thái độ tiêu cực,
thụ động, ỷ lại, ngồi chờ trong thời kì đổi mới hiện nay.
3. Giải pháp để học tập tốt.

5



Có thể nói người Việt Nam có truyền thống hiếu học. Tuy nền giáo dục gặp
nhiều khó khăn nhưng chúng ta có khơng ít những thành tựu to lớn trong đó có thể
kể tới những tấm gương vượt khó trong học tập, vươn lên trở thành những người
thành đạt. Tuy vậy, vẫn có khơng ít những học sinh, sinh viên còn chưa ý thức được
việc học dẫn tới việc học hời hợt, khơng có mục tiêu phấn đấu trong việc học vì
vậy chúng ta cần có những giải pháp để có thể vận dụng tốt những quy luật khách
quan vào việc học mang lại hiệu quả cho bản thân và trở thành những cơng dân có
ích cho đất nước.
3.1 Về phía bản thân.
Chắc chắn rằng nếu muốn thành cơng trong bất cứ một việc gì đó chúng ta
cần phải có mục tiêu và hướng đi rõ ràng. Muốn có một mục tiêu xác định chúng ta
cần phải có nhận thức đúng đắn về thế giới quan. Thông qua thầy cô, cha mẹ,
những người đi trước hay những người có tri thức chúng ta có thể học hỏi để tiếp
thu những tri thức tiến bộ góp phần làm cho bản thân có những nhận thức đúng đắn
về các quy luật khách quan từ đó làm cơ sở để đặt ra mục tiêu và hướng đi cho bản
thân. Ngoài ra cần tránh mắc phải bệnh bảo thủ trì trệ, thụ động, tránh lấy ý chí áp
đặt cho thực tế lấy ảo tưởng thay cho hiện thực. Ngoài ra học sinh, sinh viên cần
tiếp cận kiến thức qua nhiều phương tiện khác nhau như đọc sách. Hơn nữa chúng
ta cần phát huy tính sáng tạo trong học tập trong cuộc sống hằng ngày.
3.2 Về phía nhà trường, gia đình.
Nhà trường cần phải đan xen giữa chương trình học tập và định hướng cho
học sinh, sinh viên giúp cho họ ln có những mục tiêu, những hướng đi đúng đắn
để có thể trở thành những người thành đạt. Ngoài ra việc nâng cao, đổi mới chương
trình học ln là vấn đề được đặt lên hàng đầu của giáo dục nước nhà, nó có vai trị
vơ cùng quan trọng trong việc tăng tính năng động sáng tạo cho học sinh Việt Nam.
Không những thực hiện tốt việc truyền đạt kiến thức cho học sinh nhà trường có thể
kết hợp thêm việc truyền đạt cho học sinh những kỹ năng mềm vô cùng cần thiết
trong cuộc sống. Gia đình ln là thứ gần gũi nhất với bất cứ ai vì thế gia đình

chính là hiện thực khách quan gần nhất với mỗi chúng ta. Chính vì vậy nên những
thành viên trong gia đình đóng vai trị vô cùng quan trọng trong việc nhận thức thế
giới quan của học sinh hay nói cách khác là định hướng cho học sinh. Như vậy có
6


thể nói nhà trường và gia đình ảnh hưởng rất lớn tới ý thức của mỗi học sinh sinh
viên vì thế mọi tác động dù lớn hay nhỏ cũng sẽ ảnh hưởng tới thế giới hiện thực
khách quan trong nhận thức của chúng ta.

KẾT LUẬN.
Có thể nói trong thời đại khoa học cơng nghệ, tri thức là yếu tố có vai trị vơ
cùng quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Phát triển con người luôn là vấn
đề được đặt lên hàng đầu ở mỗi quốc gia. Một nền giáo dục chỉ được xem là thành
cơng nếu nó góp phần tạo ra những cá nhân những tấm gương sáng cho xã hội
những con người thành công. Đặc biệt là đối với những học sinh có hồn cảnh khó
khăn ln cần có ý chí mạnh mẽ, nhận thức đúng về thế giới quan. Vì vậy vai trị
của việc nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức càng trở nên
quan trọng hơn. Việc vận dụng quy luật khách quan vào q trình học tập có ý
nghĩa thực tiễn vì giúp cho học sinh có thể định hướng mục tiêu từ đó đề ra phương
hướng hoạt động để đạt được mục tiêu đó để tiếp thu những tri thức mới những tri
thức tiến bộ, vận dụng những tri thức đó để góp phần xây dựng xã hội ngày càng
tốt đẹp hơn.

7


Danh mục tài liệu tham khảo.
Giáo trình triết học mác lê nin
Thời báo kinh tế việt nam

Tạp chí nghiên cứu kinh tế
Trang web “tailieu.vn”
Trang web “thukyluat.vn”
Trang web “doc.edu.vn”
Trang web “luatminhkhue.vn”

8


9