Trang phục người Thái các vùng miền
I.

THÁI TÂY BẮC

Các nhóm người Thái như Thái Đen, Thái trắng đều có nhiều điểm chung
trong trang phục hằng ngày nhưng trong đó, vẫn nổi bật bản sắc riêng để phân biệt.
Một bộ trang phục truyền thống phụ nữ Thái gồm: áo ngắn (xửa cỏm), áo dài
(xửa chái và xửa luổng), váy (xỉn), thắt lưng (xải cỏm), khăn (piêu), nón (cúp), xà
cạp (pepăn khạ), các loại hoa tai, vòng cổ, vòng tay và xà tích.
Xửa cỏm (áo ngắn bó sát người có hàng cúc bướm) có thể may bằng nhiều
loại vải với màu sắc khác nhau. Chính hàng khuy bạc hay kim loại đã làm cho xửa
cỏm thành chiếc áo đặc trưng của bộ nữ phục Thái. Theo quan niệm dân gian Thái,
hai hàng cúc bạc trên hai vạt áo xửa cỏm là tượng trưng cho sự kết hợp nam với
nữ, tạo nên sự trường tồn của nòi giống.
Phụ nữ Thái còn mặc hai loại áo dài là xửa chái và xửa luổng. Xửa chái may
bằng vải chàm đen, kiểu áo 5 thân, cài cúc phía bên tay trái, cổ đứng, gấu áo phủ
quá đầu gối. Theo tục lệ, phụ nữ có chồng mới mặc xửa chải vào dịp cưới xin, hội
hè. Xửa luổng là áo khốc ngồi, may dài, rộng, chui đầu, có tay hoặc khơng có
tay. Phụ nữ Thái từ khi cịn trẻ đã may loại áo này, một dành cho bản thân khi về
già và một dành biếu mẹ chồng khi về làm dâu. Các cụ già mặc áo xửa luổng lộn
trái vào ngày thường, chỉ khi chết mới mặc mặt phải.
Váy (xỉn) cùng với xửa cỏm tạo nên dáng nét chính của bộ nữ phục Thái. Phụ
nữ Thái mặc váy hai lớp: váy trắng lót bên trong và và váy chàm mặc ngoài.
Thắt lưng (xài ẻo) làm bằng vải tơ tằm hay sợi bơng màu xanh lam hoặc tím
xẫm, giữ cho cạp váy quấn chặt lấy eo bụng
 Chiếc khăn piêu dân tộc thái Đen
Trang phục của người Thái đen và Thái trắng về cơ bản là giống nhau. Nhưng
một điểm độc đáo là trong trang phục của người phụ nữ Thái đen thì chiếc khăn
Piêu mang một nét văn hóa riêng hấp dẫn và độc đáo. Mỗi chiếc khăn là một câu

chuyện thể hiện qua họa tiết, sắc màu để nói lên tâm tư, tính cách của mỗi người
phụ nữ. Ngày nay cuộc sống đổi thay nhiều, những nếp nhà sàn của người Thái đen
khơng cịn lợp bằng lá thay vào đó là ngói hoặc tơn. Bộ trang phục truyền thống
cũng được cải tiến đi nhiều cho phù hợp với công việc lao động sản xuất hàng
ngày. Nhưng dù thay đổi thì người phụ nữ Thái đen vẫn khơng thể thiếu được chiếc
khăn Piêu đội trên đầu. Chiếc khăn Piêu là biểu tượng, vẻ đẹp của người phụ nữ
Thái đen nên ngay từ nhỏ người phụ nữ đã được bà, mẹ dạy cho cách thêu khăn.
Khăn Piêu là sản phẩm đỉnh cao trong trình độ thêu thùa của người Thái.
Khăn Piêu thể hiện sự khéo léo, trình độ thẩm mỹ của con gái Thái. Ngoài ra thể
hiện thế giới quan và nhân sinh quan của người Thái trên chiếc khăn Piêu. Những
họa tiết trên chiếc khăn Piêu là hình những con vật gần gũi trong cuộc sống, hiền
lành như con hươu, con bướm, con chim, con voi, thậm trí cịn là con hổ và hình
mặt trăng và những cây cối như cây dương xỉ. Những hình này cịn xuất hiện trê
đường diềm trong họa tiết trang phục cũng như trong cuộc sống hàng ngày của
người Thái. Hình ảnh đan lát của người Thái cũng xuất hiện trong chiếc khăn Piêu.
Qua chiếc khăn piêu có thể biết được chủ nhân của nó là người tài hoa, siêng năng,
chịu khó, khéo tay hay là người lười nhác, vụng dại đến mức nào. Khăn Piêu là
một vật không thể thiếu đối với đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc Thái, là vật
kỉ niệm những ngày trọng đại trong suốt cuộc đời mỗi người, trong cộng đồng dân
tộc Thái. Khăn Piêu thường được các cô gái làm tặng cho các bà mẹ chồng trong
ngày cơ dâu mới về nhà chồng. Ngồi ra cơ gái cũng tự làm cho mình. Chính cũng
từ chiếc khăn piêu cũng là nơi kết nối chàng trai và cô gái Thái.
II. THÁI HỊA BÌNH
Bộ trang phục dun dáng, gọn gàng bó sát người làm nổi lên những đường
cong khoẻ khoắn tuyệt đẹp của những cô gái Thái; trang phục của nam giới thì giản
dị, gần gũi với mơi trường cảnh quan, khơng sặc sỡ và cầu kỳ… Đó là những bộ


trang phục truyền thống được dệt nên từ chất liệu thổ cẩm của chính những người

phụ nữ Thái ở Hịa Bình. Trang phục của dân tộc Thái Hịa Bình có nhiều nét
tương đồng, gần gũi với trang phục của dân tộc Mường là minh chứng cho sự đoàn
kết, giao thoa văn hoá của 2 dân tộc.
1.Trang phục của nam giới
Bộ trang phục thường ngày của nam giới Thái ở Hòa Bình giản dị, gần gũi
với mơi trường cảnh quan và lối khơng địi hỏi sặc sỡ và cầu kỳ. Áo: Có áo ngắn
và áo dài. Áo ngắn: Đây là áo mặc thường ngày của nam giới Thái ở Hịa Bình,
may bằng cách ghép bốn thân, hai thân trước và hai thân sau, xẻ ngực, hai bên nẹp
áo đính hàng cúc vải. Cổ áo đứng tròn, cao độ 2 cm, tay áo dài chấm cổ tay, may
rộng vừa phải có thể xắn đến quá khuỷu tay Bên trong vai áo có đệm một miếng
vải hình lá sen. áo bố trí ba túi, gồm hai túi to sát gấu áo của hai vạt trước, một túi
nhỏ ở bên ngực trái, đôi khi có hai túi ngực. áo xẻ tà ở hai bên sườn từ dưới lên độ
20 cm. Toàn thân áo màu chàm hoặc đen, may bằng vải thô tự dệt. Áo dài: áo dài
quá đầu gối, xẻ tà, có hai cách cài khuy, cách cổ xưa là buộc dây vải ở vai và bên
sườn phải, áo xẻ ngực buộc dây vải đến ngang thắt lưng. áo được may bằng vải
mộc hoặc lụa, sa tanh. Quần: ống đứng và rộng, dài đến gót chân, cạp quần rộng
kiểu lá toạ. Quần may bằng vải bông nhuộm chàm hoặc nâu, khi mặc vắ t mối quần
về phía trước rồi dùng dây gai thắt lại cho chặt. Khăn chít đầu: Là tấm vải bằng
sợi bơng nhuộm chàm, dài khoảng 2m (3 vòng đầu) rộng khoảng 30cm. Khi chít
khăn, gập giắt đầu khăn vào bên trong và thả đi khăn xuống phía bên trái đầu dài
độ 15 cm. Trước đây, nam giới Thái ở Hịa Bình thường để tóc dài búi tóc sau gáy,
cài trâm bạc hoặc xương thú, chân đi guốc mộc tự tạo, quai guốc làm bằng sợi gai
vắt qua ngón chân. Hiện nay, nam giới Thái ở Hịa Bình thích đội mũ hoặc để đầu
trần hơn là chít khăn. Dải thắt lưng: Khi có việc phải đi xa hoặc đi dự lễ hội, nam
giới thường thắt thêm dải khăn xanh hoặc đỏ vòng quanh thắt lưng cho áo gọn
gàng, tua khăn buông xuống trước bụng. Ngày nay, đa số đòi hỏi sặc sỡ và cầu kỳ.


Ngày nay , đa số nam giới Thái ở Hòa Bình đi cơng tác thốt ly hay sống ở thị trấn,
thị xã đã tiếp thu kiểu mặc hiện đại, với quần âu, áo sơ mi, đi giày, dép. Ngoài ra,

nam, nữ thanh niên Thái ở Hịa Bình cịn lựa chọn nhiều loại vải công nghiệp với
đủ loại màu sắc, chất liệu để may trang phục.
2. Trang phục của phụ nữ Áo:
Có hai loại là áo ngắn và áo dài. Áo ngắn : Là chiếc áo mặc thường ngày của
phụ nữ, chỉ cần 60 cm vải là may đủ áo. áo ngắn có cổ trịn viền nhỏ xẻ hai bên vai
để chui đầu khi mặc áo. Tay áo may bó sát lấy cánh tay. Thân áo dài khoảng 20 30 cm. Khi mặc, áo bỏ vào phía trong cạp váy. áo thường có màu xanh, màu đỏ,
màu trắng, màu tím, thường dùng cho các phụ nữ cao niên. Áo dài : May dài quá
đầu gối, xẻ ngực, không cài khuy, không xẻ tà, màu đen hoặc màu xanh chàm. áo
dài thường được mặc ra bên ngoài cho ấm. Thường ngày, phụ nữ Thái ở Hịa Bình
thắt một dải khăn trắng ngang thắt lưng rộngkhoảng 20 cm, đầu khăn buông xuống
bên hông trái. Khăn chít đầu: Khăn chít đầu của phụ nữ Thái ở Hịa Bình cũng
giống như khăn chít đầu của phụ nữ Mường, có màu trắng. Khi chít khăn, gập đơi
hoặc ba và chít quanh một vịng đầu. Một số thiếu nữ thường gấp khăn phía trước
có hình quả núi. Đồ trang sức: Phụ nữ Thái rất thích dùng những đồ trang sức
như: xà tích, vịng bạ c đeo cổ và đeo cổ tay (giống như phụ nữ Mường nhưng
thường đeo tới 2 – 3 vòng cả hai cổ tay), nhẫn bạc, khuyên tai bạc hoặc vàng.
Người phụ nữ Thái ở Hịa Bình thường búi tóc sau gáy, cài trâm bạc hoặc trâm
bằng xương thú. Khi còn trẻ chưa lấy chồng, họ thả tóc sau lưng, buộc chỉ màu
thay cặp tóc, khăn đội đầu màu trắng, để răng trắng. Khi lấy chồng có con, họ
nhuộm răng đen. Đối với các cụ bà, chiếc áo xanh chàm luôn luôn mặc theo người,
khi khơng mặc thì bỏ gọn trong giỏ đựng trầu cau đeo ở lưng. Dù nhà giàu hay
nghèo, các cụ cũng chọn vừa ý mình một đơi khun tai bạc và một chiếc vòng bạc
(trơn) đeo cổ tay coi như kỷ vật bất khả xâm phạm. Khi qua đời, những vật trang
sức đó cũng được chơn theo người. Ngày nay, phụ nữ Thái ở Hịa Bình đã có


những thay đổi về trang phục, sơ mi nữ bằng vải dệt công nghiệp. Các đồ trang sức
như bộ xà tích, vịng bạc… ít được dùng. Riêng khăn chít đầu vừa là vật trang
điểm vừa là vật giữ sạch đầu tóc đã trở thà nh quy tắ c sống hàng ngà y của người
Thái ở Hịa Bình. Do vậy, khi ra khỏi nhà, chị em phụ nữ nhất thiết phải có khăn

đội đầu, ai để đầu trần được coi là vi phạm quy tắc sống.
III. Trang phục dân tộc Thái ở Nghệ An

1.Trang phục của nam giới
Giới nam của dân tộc Thái mang trang phục rất đơn giản, ít giữ bản sắc (cả về
trang phục lẫn trang sức). Đặc biệt, ngày nay với sự thâm nhập của người Kinh, thì
nam giới Thái đã mang trang phục như miền xuôi.
2. Trang phục của phụ nữ
Sắc phục của nữ giới ở Nghệ An có thể phân thành hai kiểu Thái-Tày Mường
(trắng) và Tày Thanh (Đen). Phụ nữ thái ở Nghệ An chủ yếu mặc váy (Xỉn).
Nhóm Tày Mường thường mặc "Xỉn đán", cịn nhóm Tày Thanh thường mặc
"Xỉn múc".
Ngồi sắc phục che thân ra, người Thái cịn rất "giàu có" về trang sức. Phần
lớn trang sức được làm bằng bạc trắng và bằng vải.
Váy:
Nói chung, phụ nữ dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An thường hay thêu hình
rồng trên váy. Một chiếc váy nhuộm chàm được phân chia thành hai phần rõ rệt:
phần cao hơn được để nguyên với màu chàm nhuộm đặc trưng, còn phần thấp hơn


được thêu thùa rất cẩn thận, công phu và trang trí bằng các hình ảnh hoặc đường
nét phần nào mang tính cách điệu. Các hình đó có thể là những đường nét khó
hiểu, cần phải đầu tư thời gian và cơng sức mới có thể tìm ra ý nghĩa của chúng; đó
cũng có thể là hình của một vài loại lá cây quen thuộc như lá cau, lá dừa, lá rau
bợ…; đó cũng có thể là hình ảnh của bơng hoa, của mặt trời…; đó cũng có thể là
hình tượng các con vật như hươu, nai, hổ, voi, và cả hình tượng rồng…
Có vẻ như, chỉ có người phụ nữ Thái ở miền Tây Nghệ An mới thêu hình rồng
lên váy. Số lượng váy của phụ nữ Thái ở miền Tây Nghệ An có thêu hình con rồng
chiếm đến 30% (váy thêu hình mặt trời chiếm 50%; váy thêu hình chim chóc và
các lồi thú nhỏ chiếm 10%; váy thêu hình thú lớn như voi, hươu, nai… chiếm

10%)!. Rất có thể bản tính hiếu hồ, mộc mạc và chân chất của cả cộng đồng cùng
với tư duy thẩm mỹ tinh tế và mạnh mẽ của người phụ nữ đã góp phần bảo tồn
ngun vẹn hình tượng con rồng trên trang phục phụ nữ Thái cho đến ngày nayvượt qua cả những quy định khắt khe của các triều đại phong kiến… Và hẳn mãi
về sau, hình ảnh rồng vẫn ln quấn quýt, ẩn hiện, uốn lượn, lên xuống theo từng
bước đi của người phụ nữ Thái, không chỉ làm tôn lên vẻ đẹp cơ thể mà còn cho
thấy sự tự tin suốt ngàn đời của họ.
Nhìn chung, trang phục của người Thái ở Nghệ An gọn gàng, đẹp. Phụ nữ
xính trang sức đã làm tăng thêm nét duyên dáng và tươi đẹp của họ. Việc mặc váy
đã tôn lên được thân hình mảnh giẻ, điệu đà của họ, nhân lên phong cách Á Đông
của người phụ nữ Việt Nam.

IV. Trang phục dân tộc Thái ở Thanh Hóa.


Đặc điểm của người Thái trắng và Thái đen ở xứ Thanh cơ bản giống nhau,
chỉ khác nhau ở trang phục phụ nữ. Phụ nữ Thái trắng có cạp váy ngắn, phần váy
thêu hình con rồng; trang phục phụ nữ Thái đen khơng có đặc điểm này. Tiếng nói
chỉ khác chút ít về phát âm, cùng chung ngữ hệ Tày - Thái. Người Thái có chữ viết
riêng, ở nhà sàn. Đặc biệt, người dân tộc Thái có truyền thống dệt vải thổ cẩm và
sử dụng các đồ dùng từ thổ cẩm như: chăn, gối, đệm, váy, áo, khăn piêu...
Theo phong tục truyền thống, từ nhỏ các em gái dân tộc Thái đã được mẹ dạy
cho cách dệt vải thổ cẩm. Nên đến khi lập gia đình, các cơ gái Thái đã thành thạo
nghề dệt vải thổ cẩm; đồng thời có một kiến thức nhất định về các loại sản phẩm
thổ cẩm truyền thống, giúp cho họ dệt nên những vật dụng thiết yếu cho mình và
gia đình khi tạo dựng cuộc sống mới. Để chuẩn bị về nhà chồng, thiếu nữ Thái đều
phải tự tay làm các đồ dùng bằng vải thổ cẩm như chăn, gối, đệm, váy, áo, khăn
piêu... để mình sử dụng và tặng cho bố mẹ, những người thân bên gia đình chồng.
Người Thái có câu tục ngữ “Nhinh dệt phại, chai xan he” - nghĩa tiếng Việt là “Gái
dệt vải, trai đan chài”. Đây không chỉ là sự phân công lao động giản đơn giữa nữ
giới và nam giới, mà nó đã trở thành tiêu chuẩn đánh giá vai trò nam, nữ của dân

tộc Thái từ xưa đến nay. Vì vậy, nghề dệt thổ cẩm và sử dụng các sản phẩm từ thổ
cẩm sẽ gắn bó suốt đời với đời sống của người phụ nữ Thái.
Sản phẩm từ vải thổ cẩm đã trở thành một kho tàng của cải đáng giá của các
gia đình dân tộc Thái. Mỗi khi chúng ta bước lên nhà người Thái, các bộ chăn,
đệm... với những hoa văn trang trí tinh xảo, đẹp mắt xếp ngăn nắp thể hiện sự sung
túc, nếp sống văn minh, lịch sự của mỗi gia đình nói riêng và dân tộc Thái nói
chung. Đặc biệt hơn nữa, trong số các bộ chăn, gối, đệm đó bao giờ chủ nhà cũng
dành một bộ mới, đẹp nhất để tiếp khách.
Ngồi váy áo thổ cẩm mang tính đặc trưng, chiếc khăn piêu của người phụ nữ
Thái dùng để đội trên đầu cũng là một loại y phục, đồ trang sức độc đáo của người


Thái. Khăn piêu thường được dệt bằng vải bông, nhuộm chàm đen, kích thước 30 x
120 cm. Trên hai đầu khăn được thêu thùa trang trí hoa văn rất đẹp, tinh tế, với
màu sắc sặc sỡ, tôn thêm vẻ đẹp duyên dáng của người phụ nữ Thái.
Hiện nay, các sản phẩm được làm từ vải thổ cẩm không chỉ phục vụ nhu cầu
sử dụng của các gia đình dân tộc Thái, mà đã và đang trở thành hàng hóa có giá trị
kinh tế cao, tạo nhiều việc làm, thu nhập cho đồng bào miền núi. Nhiều cửa hàng
tại các huyện miền núi và các điểm du lịch ở Thanh Hóa đang bán các sản phẩm
được làm từ vải thổ cẩm rất hút khách. Đây là tín hiệu vui cho sự hồi sinh của nghề
dệt thổ cẩm và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Thái ở xứ Thanh.