TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THƠNG VẬN TẢI TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Nguyễn Thế Phương - 2051120287 - 005106

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN

NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA NỀN
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG - LIÊN HỆ THỰC TIỄN NỀN
KINH TẾ VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn: Ths.Nguyễn Minh Tuấn

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU...................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ TÍNH HAI MẶT CỦA NỀN
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.......................................................................................... 2
1.1. Khái niệm nền kinh tế thị trường................... ............................................... 2
1.2. Tính hai mặt của nền kinh tế thị trường......................................................... 3
1.2.1. Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường......................................................3
1.2.2. Mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường...................................................... 3
CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ
HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM............................................................................... 5
2.1. Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.......5
2.2. Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam........................................................................................................................ 5
2.2.1. Về mục tiêu..................................................................................................5

2.2.2. Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế................................................... 5
2.2.3. Về quan hệ quản lý nền kinh tế................................................................... 6
2.2.4. Về quan hệ phân phối.................................................................................. 6
2.2.5. Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội.................6
2.3. Những vấn đề cần hoàn thiện thêm của nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội ở Việt Nam..................................................................................................6
CHƯƠNG 3: NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA NỀN KINH TẾ
THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM..................................................................................... 9
3.1. Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam..................................... 9
3.1.1. Kinh tế thị trường góp phần xóa đói giảm nghèo, đời sống nhân dân được
cải thiện đáng kể.................................................................................................... 9
3.1.2. Kinh tế thị trường là nền kinh tế cạnh tranh............................................. 10
3.1.3. Đào tạo đội ngũ có năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế............. 10
3.2. Mặt tiêu cực của nền kinh tế trị trường ở Việt Nam.................................... 11
3.2.1. Kinh tế thị trường phân chia tầng lớp giàu nghèo,bất công xã hội sâu
sắc.........................................................................................................................11
3.2.2. Kinh tế thị trường làm xuất hiện các tệ nạn xã hội, ý thức của nhiều người
đi xuống trầm trọng..............................................................................................11
3.2.3. Bóc lột quá sức lao động của con người và tài nguyên thiên nhiên dẫn
đến ô nhiễm mỗi trường, biến đổi khí hậu nặng nề............................................ 12
KẾT LUẬN.................................................................................................................13
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................................... 14


MỞ ĐẦU
Lịch sử phát triển kinh tế loài người từ trước đến nay đã trải qua tất nhiều hình thái
kinh tế xã hội, nổi bật và rõ nét đó là trải qua 5 hình thái: cơng xã ngun thuỷ,
chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Trong tất cả các
hình thái kinh tế đó chưa có một hình thái kinh tế nào có một cơ chế quản lý, điều
hành kinh tế một cách phù hợp và hợp lý nhất với nền kinh tế kể trên. Sản xuất xã

hội mang tính tự cung tự cấp, nhu cầu của con người bị gói gọn trong một giới hạn
nhất định do sự hạn chế của lực lượng sản xuất. Chỉ đến khi lực lượng sản xuất phát
triển và có những thành tựu nhất định, nhu cầu của con người mới dần được đáp
ứng nhiều hơn. Vì vậy, từ hình thái kinh tế tự nhiên, nhân loại chuyển dần lên một
hình thái kinh tế cao hơn là sản xuất hàng hóa - cịn gọi là “kinh tế hàng hóa”. Nền
kinh tế hàng hóa ra đời là một bước tiến lớn trong lịch sử nhân loại, đánh dấu sự
phát triển của nền kinh tế, cho tới nay nó đã phát triển và đạt tới trình độ rất cao đó
là ”nền kinh tế thị trường hiện đại”.
Nước ta đã thành công trong việc chuyển từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị
trường có sự quản lý của Nhà nước mà vẫn bảo đảm tăng trưởng kinh tế và cải thiện
đời sống của nhân dân. Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa là một yếu tố tất yếu cơ bản của quá trình đổi mới quản lý kinh tế ở nước ta.
Trong những năm qua, nhờ có đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng và Nhà nước,
nước ta đã thoát khỏi những khủng hoảng kinh tế nặng nề ảnh hưởng từ khùng
hoảng của kinh tế Thế giới, đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh, đời sống nhân dân
được cải thiện đáng kể, chính trị xã hội được ổn định, an ninh quốc phịng được giữ
vững. Nhưng bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng
như bất kì một vấn đề nào cũng ln tồn tại tính hai mặt của nó là vừa có những
mặt tích cực và cũng vừa có những mặt tiêu cực đi đơi.
Để có thể hiểu rõ hơn về tính hai mặt của nền kinh tế thị trường cũng như củng cố
kiến thức cho bản thân để có được một cách nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về những
vấn đề tồn tại xung quanh nền kinh tế thị trường, em đã chọn đề tài: “Những mặt
tích cực và tiêu cực của nền kinh tế thị trường - liên hệ thực tế nền kinh tế Việt
Nam”.
1


CHƯƠNG 1: NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ TÍNH HAI
MẶT CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1. Khái niệm nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường.
Đó là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều
được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật cung cầu, giá
trị để xác định số lượng và giá cả hàng hóa, dịch vụ trên thị trường.
Sự hình thành nền kinh tế thị trường là khách quan trong lịch sử, từ kinh tế tự
nhiên, tự túc, kinh tế hàng hóa rồi từ kinh tế hàng hóa phát triển thành kinh tế thị
trường. Kinh tế thị trường cũng trải qua quá trình phát triển ở các trình độ khác
nhau từ kinh tế thị trường sơ khai đến kinh tế thị trường hiện đại ngày nay. Kinh tế
thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại.
Theo P.Samuelson, “Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế trong đó các cá
nhân nhân và các hãng tư nhân đưa ra các quyết định chủ yếu về sản xuất và tiêu
dùng. Các hãng sản xuất hàng tiêu dùng thu được lợi nhuận cao nhất bằng các kỹ
thuật sản xuất có chi phí thấp nhất.”
Nguồn: P.Samuelson(1997). Kinh tế học, tr.35. Nxb Chính trị quốc gia.
Theo C. Mác, “Kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch
sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trên
con đường phát triển và nền kinh tế TBCN chính là nền kinh tế thị trường phát triển
đến trình độ phổ biến và hồn chỉnh. Nấc thang cao hơn chính là nền kinh tế cộng
sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tế XHCN. Để chuyển lên nấc thang này,
nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở thành phổ biến trong đời
sống kinh tế – xã hội. Đây là một kết luận lý luận quan trọng. Nó khái qt q trình
phát triển của lịch sử nhân loại, trong đó, kinh tế thị trường được xác định là một
nấc thang tất yếu, mang tính phổ biến. Tính phổ biến của kinh tế thị trường thể hiện
ở cấu trúc khung chung cho mọi nền kinh tế thị trường.”
Nguồn: Nguyễn Văn Dương(30/01/2021). Kinh tế thị trường là gì?
Mặt tích cực và tiêu cực của nền kinh tế thị trường? Trang web Luật Dương Gia
2


< cập ngày 06/07/2021].

1.2. Tính hai mặt của nền kinh tế thị trường
1.2.1. Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường
- Tạo ra động lực mạnh mẽ kích thích các chủ thể kinh tế tham gia vào các
hoạt động sáng tạo kinh tế. Trong nền kinh tế thị trường các chủ thể ln có cơ hội
để tìm ra động lực cho sự sáng tạo của mình. Thơng qua vai trò thị trường mà nền
kinh tế thị trường trở thành phương thức hữu hiệu kích thích sự sáng tạo trong hoạt
động của các chủ thể kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự do của họ,
qua đó thúc đẩy tăng năng xuất lao động, tăng hiệu quả sản xuất, làm cho nền kinh
tế hoạt động năng động, hiệu quả. Nền kinh tế thị trường chấp nhận những ý tưởng
sáng tạo mới trong thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh và quản lý. Nền kinh tế
thị trường tạo mơi trường mở rộng cho các mơ hình kinh doanh mới theo sự phát
triển của xã hội.
- Phát huy các năng lực, lợi thế của các chủ thể kinh tế. Trong nền kinh tế thị
trường, mọi tiềm năng, lợi thế đều có thể được phát huy, đều có thể trở thành lợi ích
đóng góp cho xã hội. Thơng qua vai trò gắn kết của trị trường trở thành phương
thức hơn hẳn so với nền kinh tế tự cung tự cấp hay nền kinh tế hoạt hóa để phát huy
tiềm năng, lợi thế của từng thành viên, từng vùng miền trong quốc gia, của từng
quốc gia trong quan hệ kinh tế với phần còn lại của thế giới.
- Tạo động lực thúc đẩy các chủ thể kinh tế đổi mới, phát triển. Trong

nền kinh tế thị trường, các thành viên của xã hội ln có thể tìm thấy cơ hội
tối đa để thỏa mãn nhu cầu của mình. Nền kinh tế thị trường với sự tác đông
của các quy luật thị trường luôn tạo ra sự phù hợp với khối lượng, cơ cấu sản
xuất với khối lượng, cơ cấu nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Nhờ đó, nhu cầu
tiêu dùng về các loại hàng hóa, dịnh vụ khác nhau được đáp ứng kịp thời,
người tiêu dùng được thỏa mãn nhu cầu cũng như đáp ứng đầy đủ mọi chủng
loại hàng hóa, dịch vụ. Thơng qua đó, nền kinh tế thị trường trở thành phương
thức để thúc đẩy văn minh, tiến độ xã hội.
1.2.2. Mặt tiêu cực của nền kinh tế thị trường
3



- Tiềm ẩn rủi ro khủng hoảng kinh tế. Sự vận động của cơ chế thị trường
không phải khi nào cũng tạo được những cân đối, do đó, ln tìm ẩn những nguy cơ
khủng hoảng. Khủng hoảng có thể diễn ra cục bộ, có thể diễn ra trên phạm vi tổng
thể. Khủng hoảng có thể xảy ra đối vợi mọi loại hình thị trường, với mọi nền kinh tế
thị trường. Sự khó khăn của nền kinh tế thị trường thể hiện ở chỗ, các quốc gia rất
khó dự báo chính xác thời điểm xảy ra khủng hoảng. Nền kinh tế thị trường không
khắc phục được những rủi ro tiềm ẩn này.
- Gây ra sự phân hóa xã hội sâu sắc. Trong nền kinh tế thị trường, hiện
tượng phân hóa xã hội về thu nhập, về cơ hội là tất yếu. Bản thân nền kinh tế không
thể tự khắc phục được khía cạnh phân hóa có xu hướng sâu sắc. Các quy luật thị
trường ln phân bổ lợi ích theo mức độ và loại hình tham gia thị trường, cộng với
tác động của cạnh tranh mà dẫn đến sự phân hóa như một tất yếu. Đây là tiêu cực
của nền kinh tế thị trường cần phải có sự bổ sung và điều tiết bởi vai trò của nhà
nước.
- Gây ra những suy thối mơi trường tự nhiên và xã hội. Do phần lớn các chủ
thể sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường ln đặt mục tiêu tìm kiếm lợi
nhuận tối đa nên luôn tạo ra ảnh hưởng tiềm ẩn đối với nguồn lực tự nhiên, suy
thối mơi trường. Cũng vì động cơ lợi nhuận, các chủ thể sản xuất kinh doanh có
thể vi phạm cả nguyên tắc đạo đức để chạy theo mục tiêu làm giàu thậm chí phi
pháp, góp phần gây ra sự xói mịn đạo đức kinh doanh, thậm chí cả đạo đức xã hội.
Đây là nhưng mặt trái mang tính tiêu cực của bản thân nền kinh tế thị trường. Cũng
vì mục tiêu lợi nhuận, các chủ thể hoạt động sản xuất kinh doanh có thể không tham
gia vào các lĩnh vực thiết yếu cho nền kinh tế nhưng có lợi nhuận kì vọng thấp, rủi
ro cao, quy mô đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài.

4



CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
2.1. Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
- Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền kinh
tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo
đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất
nước. Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo,
nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. (Đại hội XII
của Đảng)
Một hệ giá trị toàn diện gồm cả dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công
bằng, văn minh là hệ giá trị của xã hội tương lai mà lồi người cịn cần phải phấn
đấu mới có thể đạt được một cách đầy đủ trên hiện thực xã hội. Do đó, định hướng
xã hội chủ nghĩa thực chất là hướng tới các giá trị cốt lõi của xã hội mới ấy. Nền
kinh tế thị trường mà trong các hoạt động kinh tế của chủ thể, hướng tới góp phần
xác lập được các giá trị xã hội thực tế với hệ giá trị toàn diện như vậy là nền kinh tế
thiij trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, nền kinh tế thị trường ở Việt Nam,
cũng như nền kinh tế thị trường khác, cần có vai trị điều tiết của Nhà nước, nhưng
đối với Việt Nam, nhà nước phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt
Nam.
2.2. Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam
2.2.1. Về mục tiêu
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là hướng tới phát triển lực
lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời
sống nhân dân, thực hiện “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
2.2.2. Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế
Có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà
5



nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế.
Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt và là một lực lượng vật chất quan trọng
của kinh tế nhà nước. Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể cùng với kinh tế tư nhân là
nòng cốt để phát triển một nền kinh tế độc lập, tự chủ. Các chủ thể thuộc các thành
phần kinh tế bình đẳng, hợp tác, cạnh tranh cùng phát triển theo pháp luật.
2.2.3. Về quan hệ quản lý nền kinh tế
Có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng
sản Việt Nam lãnh đạo. Nhà nước đóng vai trị định hướng, xây dựng và hoàn thiện
thể chế kinh tế; tạo mơi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh, sử
dụng các cơng cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều
tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và bảo vệ tài nguyên, môi trường;
phát triển các lĩnh vực văn hoá, xã hội.
2.2.4. Về quan hệ phân phối
Thị trường đóng vai trị chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các
nguồn lực, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước
được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường.
Thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo
mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an
sinh xã hội, phúc lợi xã hội.
2.2.5. Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội
Phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa - xã hội, thực hiện tiến bộ và
cơng bằng xã hội ngay trong từng chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và
từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế thị trường. Tiến bộ và công bằng xã hội
vừa là điều kiện đảm bảo cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế, vừa là mục
tiêu thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta phải thực
hiện hóa từng bước trong suốt thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
2.3. Những vấn đề cần hoàn thiện thêm của nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội ở Việt Nam
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được hình

6


thành và phát triển trên cơ sở phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, nhà
nước thực hiện quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển
kinh tế - xã hội bằng pháp luật bảo đảm cho thị trường phát triển, tuân thủ các quy
luật của kinh tế thị trường, tương thích với thông lệ quốc tế, kiến tạo được môi
trường vĩ mô, xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở và bảo đảm an sinh xã hội, ban hành
cơ chế chính sách về phân bổ nguồn lực, phân phối lại theo hướng bảo đảm tăng
trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, đặc biệt là phát triển kinh tế đi
đôi với bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên, do phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là
một sự nghiệp, một con đường hiện thức và tối ưu đối với Việt Nam nên có những
vấn đề đặt ra trong điều kiện hiện nay cần phải được tiếp tục hoàn thiện, cụ thể:
- Một là, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam
đang xây dựng là một nền kinh tế mang tính đặc thù, phù hợp với điều kiện chính trị,
kinh tế, văn hóa và những giá trị xã hội chủ nghĩa đất nước đang phấn đấu. Thế
nhưng, vấn đề cần xem xét là liệu chúng ta có thể nghiên cứu để áp dụng nhiều hơn,
đầy đủ hơn những quy luật, những giá trị chung của thể chế kinh tế thị trường nhằm
tạo thuận lợi sự phát triển vừa nhanh hơn, vừa bền vững hơn.
- Hai là, định hướng của Đảng và Nhà nước và thực tiễn vừa qua đã chứng
minh rằng, để phát triển nền kinh tế Việt Nam không thể chỉ dựa vào một thành
phần kinh tế nào, mà cần phải khơi dậy được mọi tiềm năng, mọi nguồn lực của đất
nước, với một khát vọng chung là xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, sánh
vai với các cường quốc năm châu.
- Ba là, bảo đảm rằng sự phát triển của đất nước là sự phát triển có tính bao
trùm và khơng q thiên lệch, khơng tạo ra sự phân biệt về giàu nghèo quá lớn giữa
các vùng miền, giữa các thành phần, đối tượng trong xã hội.
- Bốn là, cần có chiến lược cùng những giải pháp hữu hiệu như thế nào để
việc phát triển kinh tế của đất nước bảo đảm hài hòa 2 yếu tố, đó là: Phát triển

nhanh và bền vững. Đây là hai yêu cầu song song, bởi với một nền kinh tế đang
phát triển như Việt Nam nếu khơng có giải pháp để đạt một tốc độ phát triển ở mức
cao thì rất dễ bị rơi vào tụt hậu gấp nhiều lần so với thế giới.
7


- Năm là, tăng cường vị thế của đất nước trên thị trường thế giới bằng chính
sách đối ngoại mềm dẻo, bảo vệ hiệu quả lợi ích quốc gia, dân tộc.
Những vấn đề còn lại, như xây dựng kết cấu hạ tầng, đổi mới, nâng cao chất
lượng đào tạo nghề, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hoàn thiện hệ thống
chính sách,… là những vấn đề lâu dài, cần thiết kế những bước đi ngắn hạn tích cực,
nhưng biết lựa chọn mục tiêu đầu tư để đạt hiệu quả dài hạn. Nhà nước phải đặt ra
và đảm bảo sự tuân thủ các quy chế phòng ngừa gian lận, nhất là gian lận trên thị
trường tài chính, vì vụ lợi, những chủ thể kinh tế có thể làm hại lẫn nhau và làm hại
cả người tiêu dùng lẫn người lao động. Do đó,sự vào cuộc của Nhà nước là rất cần
thiết để cuộc các chủ thể kinh tế phải hoạt động trong khn khổ có lợi cho con
người, cho xã hội, cho đất nước.

8


CHƯƠNG 3: NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA
NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
3.1. Mặt tích cực của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
3.1.1. Kinh tế thị trường góp phần xóa đói giảm nghèo, đời sống nhân dân
được cải thiện đáng kể
Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở nước ta đã có những chuyển biến tích cực từ
khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường. Có được điều này là vì kinh tế thị
trường là nền kinh tế nhiều thành phần hay còn gọi là nền kinh tế mở, cho phép huy
động mọi nguồn lực trong xã hội, từ đó tạo ra cơ hội việc làm cho mọi người. Trước

đây người nghèo ngoài việc làm nông tiền trả công không đủ cho cuộc sống, họ còn
phải sống khổ cực, thiếu thốn đủ điều. Chính vì vậy, sự phát triển của kinh tế thị
trường đã tạo một bước chuyển lớn giúp cải thiện đời sống của họ, mở rộng cơ hội
việc làm.
Từ một nước nghèo với 3/4 dân số sống dưới mức nghèo khổ, bị chiến tranh
tàn phá nặng nề, sau 35 năm đổi mới thu nhập bình quân đầu người tăng khoảng 17
lần đạt mức 3.512 USD. Việt Nam ra khỏi nhóm các nước thu nhập thấp từ năm
2008. Tốc độ tăng trưởng liên tục trung bình hàng năm khoảng 7%. Quy mơ GDP
không ngừng mở rộng, năm 2020 đạt 342,7 tỉ USD, trở thành nền kinh tế lớn thứ tư
trong ASEAN. Từ một nước bị thiếu lương thực triền miên, Việt Nam khơng những
bảo đảm an ninh lương thực mà cịn trở thành nước xuất khẩu hàng đầu thế giới gạo
và nhiều nông sản khác. Nguồn: Nguyễn Thường Lạng (25/05/2021). Kinh tế thị
trường đặt ra nhiều thách thức, nhiệm vụ mới cần giải quyết. Trang web VOV
< cập ngày 08/07/2021].
3.1.2. Kinh tế thị trường là nền kinh tế cạnh tranh
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vừa vận động, phát triển tuân
theo, chịu sự chi phối của những quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên cơ sở
và được dẫn dắt, chi phối, hàm chứa, gắn với và hướng tới những giá trị cơ bản của
các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội. Kinh tế thị trường định hướng xã
9


hội chủ nghĩa phát triển đồng bộ, toàn diện trong cả bốn khâu của quá trình tái sản
xuất xã hội: sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng; trên cả ba quan hệ cơ bản của
quan hệ sản xuất xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa: sở hữu, tổ chức quản lý
và phân phối. Các thành phần kinh tế hợp tác, cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng,
hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành hữu cơ quan trọng của nền kinh
tế quốc dân, cùng tồn tại, phát triển lâu dài. Các thành phần kinh tế được bình đẳng
trong huy động, phân bổ, sử dụng các nguồn lực phát triển và trách nhiệm, nghĩa vụ
đối với đất nước, đối với xã hội. Phân phối các nguồn lực đầu vào cho sản xuất và

phân phối sản phẩm làm ra bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và tạo động
lực cho phát triển.
3.1.3. Đào tạo đội ngũ có năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế
Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức theo năng lực là một xu hướng mới
trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, đặt trọng tâm vào năng lực của cán bộ, công
chức. Đây được coi là phương thức hữu hiệu để phát triển tài năng, gia tăng động
lực làm việc và khả năng đáp ứng được những thách thức do môi trường mang lại
của đội ngũ cán bộ, công chức ở nhiều nước trên thế giới. Bài viết đề xuất một số
giải pháp đào tạo, bồi dưỡng theo năng lực nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công
chức ở Việt Nam có năng lực và uy tín, phục vụ cơng cuộc cải cách hành chính và
hội nhập quốc tế.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta nhiều lần khẳng định: Phát
triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, trong xây
dựng Đảng thì cơng tác cán bộ là khâu then chốt của vấn đề then chốt. Nhờ vậy, đội
ngũ cán bộ ngày càng trưởng thành, phát triển về nhiều mặt, chất lượng được nâng
lên, từng bước đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước; cơ cấu độ tuổi, giới tính, dân tộc, ngành nghề, lĩnh vực cơng tác có sự cân
đối, hợp lý hơn; nguồn cán bộ quy hoạch khá dồi dào, cơ bản bảo đảm sự chuyển
tiếp giữa các thế hệ. Nguồn: Quangnam.dcs.vn (19/04/2019). Xây dựng đội ngũ cán
bộ các cấp đủ phẩm chất, năng lực, uy tín đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình
hình mới. Trang web Cổng thơng tin điện tử tỉnh Quảng Namnam.gov.vn/CMSPages/BaiViet/Default.aspx?IDBaiViet=29193>
10


[Truy cập ngày 08/07/2021].
3.2. Mặt tiêu cực của nền kinh tế trị trường ở Việt Nam
3.2.1. Kinh tế thị trường phân chia tầng lớp giàu nghèo, bất công xã hội sâu sắc
Nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch giàu nghèo có nhiều nguyên nhân,
nhưng nguyên nhân, hậu quả từ nền kinh tế bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị

trường và tồn cầu hố về kinh tế là ngun nhân chính. Tác động từ tồn cầu hố
về kinh tế có thể nói mang lại hiệu quả kinh tế cao tuy nhiên nó cũng có cả hệ quả
xấu.sự phát triển, tăng trưởng kinh tế đã làm tăng thêm khoảng cách và làm phân
tầng xã hội. Hiện nay có hai bộ phận người dân theo hai hướng chọn lựa khác nhau.
Nếu đa số người dân đơ thị nhất là những người có thu nhập thấp mua ở chợ, vỉa hè,
bán hàng rong thì bộ phận thứ hai là những người có thu nhập cao lại chuyển sang
mua ở siêu thị, trung tâm thương mại lớn, ở các cửa hàng cao cấp.
Trong 1 giờ người giàu nhất có mức thu nhập cao hơn gần 5.000 lần số tiền
mà 10% nhóm nghèo nhất chi hàng ngày cho các nhu cầu thiết yếu. Số liệu thống kê
cũng cho thấy nếu năm 1993, chênh lệch giữa nhóm 20% dân số giàu nhất so với
20% dân số nhóm nghèo nhất chỉ khoảng 4,4 lần thì đến năm 2016 đã tăng lên 10
lần. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là con số tương đối, thực tế có thể cao hơn nhiều vì thu
nhập của người giàu đang rất khó đo đếm được. Kết quả xố đói giảm nghèo chưa
thật vững chắc, tỷ lệ hộ nghèo đã thoát nghèo nhưng nằm sát chuẩn nghèo rất lớn
(70,5-80%). Nguồn: Đinh Quốc Khánh (02/07/2021). Những mặt tích cực và tiêu
cực và hạn chế trong phát triển kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay. Trang web
Hocluat.vn< />_thi_truong>[Truy cập ngày 08/07/2021].
3.2.2. Kinh tế thị trường làm xuất hiện các tệ nạn xã hội, ý thức của nhiều
người đi xuống trầm trọng
Hiện nay, bên cạnh sự phát triển kinh tế - xã hội, thì các hoạt động văn hóa
giải trí cũng phát triển khá mạnh, các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú, dịch vụ
karaoke, vũ trường tăng đột biến. Đây là lĩnh vực khá nhạy cảm dễ phát sinh nhiều
11


tệ nạn xã hội nhất là tệ nạn ma túy, mại dâm. Các tệ nạn xã hội này hoạt động dưới
các hình thức khác nhau, diễn biến phức tạp len lỏi khắp các địa phương vùng miền
có chiều hướng tăng về tính chất mức độ quy mơ và gây dư luận xấu trong đời sống
nhân dân.
Biểu đồ 3.1. Biểu đồ tội phạm và vi phạm pháp luật về trật tự xã hội năm 2020

Nguồn: Cổng thông tin điện tử Bộ Cơng an (2020)
3.2.3. Bóc lột q sức lao động của con người và tài nguyên thiên nhiên dẫn
đến ô nhiễm mỗi trường, biến đổi khí hậu nặng nề
Từ thực tiễn của nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam cịn được thể hiện
qua tình trạng bóc lột sức lao động, bấp chấp lợi ích cửa người lao động. Mục đích
của các doanh nghiệp là hướng đến lợi nhuận, vì lợi nhuận nên làm tất cả. Một quan
điểm khó có thể chấp nhận là: Sức lao động trở thành hàng hóa vì để thu lại được
lợi nhuận cao hơn các đối tượng lao động phải làm quá nhiều việc mà vượt quá số
tiền mà họ nhận được. Bên cạnh đó họ còn lạm dụng tài nguyên, làm cạn kiệt nguồn
tài nguyên gây ô nhiễm môi trường sống của con người. Lượng chất thải xả vào môi
trường làm ô nhiễm môi trường nước và ơ nhiễm khơng khí làm cho Trái Đất nóng
dần lên, hiện tượng băng tan 2 cực, nước biển dâng lên, thủng tầng ôzon gây hại đến
sức khỏe con người và các loài động thực vật trên Trái Đất.
12


KẾT LUẬN
Như nậy, nền kinh tế thị trường ngày nay đã tỏ rõ những ưu thế của nó trong
đời sống hiện thực. Nó khơng những góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, thúc
đẩy tiến bộ khoa học và cơng nghệ, mà cịn có khả năng tác động nhiều mặt đến sự
phát triển xã hội. Kinh tế thị trường kích thích khả năng độc lập, sáng tạo, sự năng
động và tính hiệu quả trong các hoạt động của con người. Kinh tế thị trường đã và
đang tác động đến các mặt khác nhau của đời sống, đến các mối quan hệ giữa con
người với con người, giữa con người với xã hội, giữa con người và giới tự nhiên.
Quá trình hình thành và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam bước đầu đã thu được thành tựu đáng kể. Nó đã thay đổi bộ mặt
nền kinh tế của đất nước ta kể từ khi đất nước hồn tồn giải phóng. Tuy cịn gặp
nhiều khó khăn trong q trình hình thành và phát triển nhưng dưới sự lãnh đạo
sáng suốt của Đảng và sự đồng lịng của tồn dân chúng ta đã gặt hái được nhiều kết

quả vô cùng to lớn. Song, bên cạnh những thành tựu đó chúng ta phải đối mặt với
nhiều khó khăn mà nền kinh tế thị trường đem lại. Chúng ta cần loại bỏ những yếu
tố tiêu cực có thể gây mất ổn định nền kinh tế của đất nước. Chỉ có như vậy chúng
ta mới có thể đuổi kịp các nước tiên tiến, rất đang phát triển trên thế giới hiện nay.
Với tư cách là những sinh viên Việt Nam - những thế hệ làm chủ trong tương
lai của đất nước, chúng ta phải ra sức học tập rèn luyện các kĩ năng sống thật tốt
phấn đấu góp phần phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa. Tất cả vì mục tiêu là làm cho nền kinh tế của đất nước ngày càng phát triển,
ngày càng vững mạnh để phục vụ cho đời sống vật chất - tinh thần nhân dân, cho xã
hội được một tốt hơn.

13


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo dục và đào tạo (2017). Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin. NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
2. C. Mác và Ph. Ăng-ghen: Tồn tập (1993). NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001). Văn kiện Đại hội Đại biểu tồn quốc lần thứ IX.
NXB Chính trị quốc gia Hà Nội.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI.
NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016).Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII.
NXB Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội.
6. P.Samuelson(1997). Kinh tế học, tr.35. NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
7. Nguyễn Văn Dương(30/01/2021). Kinh tế thị trường là gì? Mặt tích cực và tiêu
cực của nền kinh tế thị trường? Trang web Luật Dương Gia
< [Truy cập ngày 06/07/2021].
8. Nguyễn Thường Lạng (25/05/2021). Kinh tế thị trường đặt ra nhiều thách thức,
nhiệm vụ mới cần giải quyết. Trang web VOV< />cập ngày 08/07/2021].

9. Đinh Quốc Khánh (02/07/2021). Những mặt tích cực và tiêu cực và hạn chế
trong phát triển kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay. Trang web Hocluat.vn
< />_thi_truong>[Truy cập ngày 08/07/2021].
10. Quangnam.dcs.vn (19/04/2019). Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp đủ phẩm
chất, năng lực, uy tín đáp ứng u cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Trang web
Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Nam
< />3>[Truy cập ngày 08/07/2021].
14