giao an 1o tron bo

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.07 MB, 294 trang )

(1)Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. PHAÀN MOÄT LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THUỶ, CỔ ĐẠI VAØ TRUNG ĐẠI CHÖÔNG I XAÕ HOÄI NGUYEÂN THUYÛ Baøi 1 SỰ XUẤT HIỆN LOAØI NGƯỜI VAØ BẦY NGƯỜI NGUYÊN THUỶ (Tieát 1). I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức HS cần hiểu những móc và bước tiến trên chặng đường dài, phấn đấu qua hàng triệu năm của loài người nhằm cải thiện đời sống và cải bến bản thân con người. 2. Tư tưởng Giáo dục lòng yêu lao động vì lao động không những nâng cao đời sống của con người mà còn hoàn thiện bản thân con người. 3. Kyõ naêng Rèn kỹ năng sử dụng SGK - kỹ năng phân tích, đánh giá và tổng hợp về đặc điểm tiến hoá của loài người trong quá trình hoàn thiện mình đồng thời thấy sự sáng tạo và phát triển không ngừng của xã hội loài người. II. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10.

(2) Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp. 2. Daãn daét vaøo baøi hoïc GV nêu tình hướng qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sử chúng ta đã học ở THCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó? Hình thái chế độ xã hội gắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài người xuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hoâm nay. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Làm việc cá nhân Trước hết GV kể câu chuyện về nguồn gốc của dân tộc Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm trứng và chuyện Thượng Đế sáng tạo ra loài người) sau đó nêu câu hỏi: Loài người từ ñaâu maø ra? Caâu chuyeän keå treân coù yù nghóa gì? - HS qua hieåu bieát, qua caâu chuyeän GV keå vaø đọc SGK trả lời câu hỏi? GV daãn daét, taïo khoâng khí tranh luaän. - GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù: + Câu chuyện truyền thuyết đã phản ảnh xa xưa con người muốn lý giải về nguồn gốc của mình, song chưa đủ cơ sở khoa học nên gửi gắm điều đó vào sự thần thánh. + Ngaøy nay, khoa hoïc phaùt trieån, ñaëc bieät laø khảo cổ học và cổ sinh học đã tìm được bằng cứ nói lên sự phát triển lâu dài của sinh giới, từ động vật bậc thấp lên động vật bậc cao. - GV nêu câu hỏi: Vậy con người do đâu mà ra? Căn cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân quan trọng quyết định đến sự chuyển biến đó? Ngày nay quá trình chuyển biến đó.. Những kiến thức HS cần nắm vững 1. Sự xuất hiện loài người và đời sống bầy người nguyeân thuyû.. - Loài người do một loài vượn chuyển biến thành? Chặng đầu của quá trình hình thành này có khoảng 6 triệu năm trước đây..

(3) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm - GV: Chặng đường chuyển biến từ vượn đến người diễn ra rất dài. Bước phát triển trung gian là Người tối cổ (Người thượng cổ).  Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm là:. + Nhóm 1: Thời gian tìm được dấu tích Người tối cổ? Địa điểm? Tiến hoá trong cơ cấu tạo cơ theå? + Nhóm 2: Đời sống vật chất và quan hệ xã hội của người tối cổ. - HS: Từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thaûo luaän thoáng nhaát yù kieán trình baøy treân giaáy A1 . Đại diện của nhóm trình bày kết quả của mình. - Bắt đầu khoảng 4 triệu GV yeâu caàu HS nhoùm khaùc boå sung. năm trước đây tìm thấy Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù. dấu vết của Người tối cổ ở Nhoùm 1: + Thời gian tìm được dấu tích của Người tối một số nơi như Đông Phi, Inñoâneâxia, Trung Quoác, cổ bắt đầu khoảng 4 triệu năm trước đây. + Di cốt tìm thấy ở Đông Phi, Giava Việt Nam. (Inđônêxia), Bắc Kinh (trung Quốc)… Thanh Hoá (Vieät Nam). + Người tối cổ hoàn toàn đi bằng hai chân, đôi - Đời sống vật chất của tay được tự do cầm nắm, kiếm thức ăn. Cơ thể có người nguyên thuỷ: + Chế tạo công cụ đá (đồ nhiều biến đổi: trán, hộp sọ … Nhóm 2: Đời sống vật chất đã có nhiều thay đá cũ). + Làm ra lửa. đổi. + Biết chế tạo công cụ lao động: Họ lấy mảnh đá hay cuội lớn đem ghè vỡ tạo nên một mặt cho + Tìm kiếm thức ăn, săn sắc và vừa tay cầm  rìu đá (đồ đá cũ - sơ kỳ). + Biết làm ra lửa (phát minh lớn)  điều quan bắt - hái lượm. trọng cải thiện căn bản cuộc sống từ ăn sống .

(4) Những kiến thức HS cần. Các hoạt động của thầy và trò. nắm vững aên chín. - Quan heä xaõ hoäi cuûa + Cùng nhau lao động tìm kiếm thức ăn. Chủ Người Tối cổ được gọi là yếu là hái lượm và săn bắt thú. bầy người nguyên thuỷ. + Quan hệ hợp quần xã hội, có người đứng đầu, có phân công lao động giữa nam - nữ, cùng chaêm soùc con caùi, soáng quaây quaàn theo quan heä ruoät thòt goàm 5 - 7 gia ñình. Soáng trong hang động hoặc mái đá, lều dựng bằng cành cây… Hợp quần đầu tiên  bầy người nguyên thuỷ. Hoạt động 3: cả lớp GV dùng ảnh và biểu đồ để giải thích giúp HS hiểu và nắm chắc hơn: ảnh về Người tối cổ , ảnh về các công cụ đá, biểu đồ thời gian của Người tối cổ. - Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vượn trên người nhưng Người tối cổ không còn là vượn. - Người tối cổ là Người vì đã chế tác và sử dụng công cụ (mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch ñôn giaûn). - Thời gian: 4 tr.naêm 1 tr.naêm 4 vaïn naêm naêm (Người tối cổ) - đi đứng thẳng. - Hòn đá ghè đẽo sơ qua. - Hái lượm, săn bắt thú. - Bầy người.. 1 vaïn. Hoạt động 4: làm việc theo nhóm 2. Người tinh khôn và óc GV trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sáng tạo sống của con người ngày càng phát triển hơn..

(5) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Đồng thời con người tự hoàn thành quá trình hoàn thiện mình  tạo bước nhảy vọt từ vượn thành Người tối cổ. Ta tìm hiểu bước nhảy vọt thứ 2 của quá trình này. - GV chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho từng nhóm: + Nhóm 1: Thời đại Người tinh khôn bắt đầu xuất hiện vào thời gian nào? Bước hoàn thiện về hình dáng và cấu tạo cơ thể được biểu hiện như theá naøo?. - Khoảng 4 vạn năm trước đây Người tinh khôn xuất hieän. Hình daùng vaø caáu taïo cơ thể hoàn thiện như + Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn người ngày nay. trong việc chế tạo công cụ lao động bằng đá. + Nhóm 3: Những tiến bộ khác trong cuộc sống lao động và vật chất. - HS đọc SGK, thảo luận tìm ý trả lời. Sau khi đại diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của - Óc sáng tạo là sự sáng nhóm. HS nhóm khác bổ sung. Cuối cùng GV tạo của Người tinh khôn nhaän xeùt vaø choát yù. trong coâng vieäc caûi tieán Nhóm 1: Đến cuối thời đồ đá cũ, khoảng 4 công cụ đồ đá và biết chế vạn năm trước đây Người tinh khôn (hay còn gọi tác thêm nhiều công cụ là người hiện đại) xuất hiện. Người tinh khôn có mới. cấu tạo cơ thể như người ngày nay. + Công cụ đá: Đá cũ  đá Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn mới (ghè - mài nhẵn - đục trong kỹ thuật chế tạo công cụ đá: Người ta biết lỗ tra cán). ghè 2 cạnh sắc hơn. Sau khi được mài nhẵn, + Công cụ mới: Lao, cung được khoan lỗ hay nấc để tra cán  Công cụ đa tên. dạng hơn, phù hợp với từng công việc lao động, trau chuốt và có hiệu quả hơn  Đồ đá mới. Nhóm 3: Óc sáng tạo của Người tinh khôn còn chế tạo ra nhiều công cụ lao động khác: Xöông caù, caønh caây laøm lao, cheá cung teân. Hoạt động 5: làm việc cả lớp và cá nhân 3. Cuộc cách mạng thời.

(6) Các hoạt động của thầy và trò GV trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - đây là một thuật ngữ khảo cổ học nhưng rất thích hợp với thực tế phát triển của con người. Từ khi Người tinh khôn xuất hiện thời đá cũ hậu kì, con người đã có một bước tiến dài: Đã có cư trú nhà cửa, đã sống ổn định và lâu dài (lớp vỏ ốc sâu 1m nói lên có thể lâu tới cả nghìn năm). Nhö theá cuõng phaûi keùo daøi tích luyõ kinh nghiệm tới 3 vạn năm. Từ 4 vạn năm đến 1 vạn năm trước đây mới bắt đầu thời đá mới. GV nêu câu hỏi: - Đá mới là công cụ đá có điểm khác như thế nào so với công cụ đá cũ? HS đọc SGK trả lời. HS khác bổ sung, cuối cùng GV nhận xét và chốt lại: đá mới là công cụ đá được ghè sắc, mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn. Không những vậy người ta còn sử dụng cung tên thuaàn thuïc. GV đặt câu hỏi: Sang thời đại đá mới cuộc sống vật chất của con người có biến đổi như thế naøo? HS đọc SGK trả lời. HS khác bổ sung, cuối cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù. - Sang thời đại đá mới cuộc sống của con người đã có những thay đổi lớn lao. + Từ chỗ hái lượm, săn bắn  trồng trọt và chăn nuôi (người ta trồng một số cây lương thực và thực phẩm như lúa, bầu bí… Đi săn bắn được thú nhỏ người ta giữ lại nuôi và thuần dưỡng thành gia súc nhỏ như chó, cừu, lợn, bò …). + Người ta biết làm sạch những tấm da thú để che thân cho ấm và "cho có văn hoá" (tìm thấy cuùc, kim xöông). + Người ta biết làm đồ trang sức (vòng bằng. Những kiến thức HS cần nắm vững đá mới.. - 1 vạn năm trước đây thời kỳ đá mới bắt đầu.. - Cuộc sống con người đã có những thay đổi lớn lao, người ta biết: + Troàng troït, chaên nuoâi. + Laøm saïch taám da thuù che thaân..

(7) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần. nắm vững voû oác vaø haït xöông, voøng tay, voøng coå chaân, hoa + Laøm nhaïc cuï. tai bằng đá màu). + Con người biết đến âm nhạc (cây sáo  Cuộc sống no đủ hơn, xương, đàn đá …) đẹp hơn và vui hơn, bớt lệ GV kết luận: Như thế, từng bước, từng bước thuộc vào thiên nhiên. con người không ngừng sáng tạo, kiếm được thức aên nhieàu hôn , soáng toát hôn vaø vui hôn. Cuoäc sống bớt dần sự lệ thuộc và thiên nhiên. Cuộc sống con người tiến bộ với tốc độ nhanh hơn và ổn định hơn từ thời đá mới. 4. Sô keát baøi hoïc - GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi. - Nguồn gốc của loài người, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá. - Thế nào là Người tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Người tối cổ? - Những tiến bộ về kỹ thuật khi Người tinh khôn xuất hiện? 5. Daën doø - ra baøi taäp veà nhaø - Nắm được bài cũ. Đọc trước bài mới và trả lời câu hỏi trong SGK. - Baøi taäp: Laäp baûng so saùnh Noäi dung Thời gian Chuû nhaân Kyõ thuaät cheá taïo coâng cuï đá Đời sống lao động. Thời kỳ đá cũ. Thời kỳ đá mới.

(8) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. Baøi 2 XAÕ HOÄI NGUYEÂN THUYÛ I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức - Hiểu được đặc điểm tổ chức thị tộc, bộ lạc, mối quan hệ trong tổ chức xã hội đầu tiên của loài người. - Mốc thời gian quan trọng của quá trình xuất hiện kim loại và hệ quả xã hội của công cụ kim loại. 2. Tư tưởng - Nuôi dưỡng giấc mơ chính đáng - xây dựng một thời đại Đại Đồng trong vaên minh. 3. Kyõ naêng Rèn cho Hs kỹ năng phân tích và đánh giá tổ chức xã hội thị tộc, bộ lạc. Kỹ năng phân tích và tổng hợp về quá trình ra đời của kim loại - nguyên nhân hệ quả của chế độ tư hữu ra đời. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh aûnh. - Mẫu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ  Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vượn thành người ? Mô tả đời sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?  Câu hỏi 2: tại sao nói thời đại Người tinh khôn cuộc sống của con người tốt hơn, đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn?.

(9) 2. Dẫn dắt bài mới Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con người. Sự hoàn thiện về vóc dáng và cấu tạo cơ thể. Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất. Đời sống của con người tốt hơn - đủ hơn - đẹp hơn - vui hơn,chúng ta tìm hiểu bài mới. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần. nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân 1. Thò toäc - boä laïc Trước hết GV gợi HS nhớ lại những tiến bộ, sự a. Thị tộc hoàn thiện của con người trong thời đại Người tinh khôn. Điều đó đưa đến xã hội bầy người nguyên thuỷ, Số dân đã tăng lên. Từng nhóm người cũng đông đúc, mỗi nhóm có hơn 10 gia đình (đông hơn trước gấp 2-3 lần) gồm 2, 3 thế hệ già trẻ chung dòng máu  Họ hợp thành một tổ chức xã hội chặt chẽ hơn, gắn bó hơn, có tổ chức hơn". Đây là tổ chức thực chất và định hình đầu tiên của loài người. - Thò toäc laø nhoùm hôn 10 gia ñình vaø coù chung doøng maùu. - Quan heä trong thò toäc coâng baèng, bình ñaúng, cuøng laøm, cùng hưởng. Lớp trẻ tôn kính cha meï, oâng baø vaø cha meï + Thị tộc là nhóm người có khoảng hơn 10 gia đình, đều yêu thương chăm sóc tất goàm 2-3 theá heä giaø treû vaø coù chung doøng maùu. caû con chaùu cuûa thò toäc. + Trong thị tộc, mọi thành viên đều hợp sức, chung lưng đấu cật. GV neâu caâu hoûi: Theá naøo laø thò toäc? Moái quan heä trong thò toäc? HS nghe và đọc SGK trả lời. HS khaùc boå sung. Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù.. b. Boä laïc Hoạt động 2: Làm việc cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Ta bieát ñaëc ñieåm cuûa thò toäc. Dựa trên hiểu biết đó, hãy: - Ñònh nghóa theá naøo laø boä laïc?.

(10) Các hoạt động của thầy và trò - Nêu điểm giống và điểm khác giữa bộ lạc và thị toäc? HS đọc SGK và trả lời. HS khác bổ sung. GV nhaän xeùt vaø choát yù. + Bộ lạc là tập hợp một số thị tộc, sống cạnh nhau, có họ hàng với nhau và có chung một nguồn goác toå tieân. + Ñieåm gioáng: Cuøng coù chung moät doøng maùu. + Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị toäc) Mối quan hệ trong bộ lạc là sự gắn bó, giúp đỡ nhau, chứ không có quan hệ hợp sức lao động kiếm ăn. Hoạt động 3: Làm việc theo nhóm GV nêu: Từ chỗ con người biết chế tạo công cụ đá và ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn, sắc hơn, sử dụng có hiệu quả hơn. Không dừng lại ở các công cụ đá, xương, tre gỗ mà người ta phát hiện ra kim loại, dùng kim loại để chế tạo đồ dùng và công cụ lao động. Quá trình tìm thấy kim loại sử dụng nó như thế nào và hiệu quả của nó ra sao, chia nhóm để tìm hiểu.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Bộ lạc là tập hợp một số thị toäc soáng caïnh nhau vaø coù cuøng moät nguoàn goác toå tieân. - Quan hệ giữa các thị tộc trong boä laïc laø gaén boù giuùp đỡ nhau.. 3. Buổi đầu của thời đại kim khí a. Quá trình tìm và sử dụng kim loại.. Nhóm 1: Tìm mốc thời gian con người tìm thấy - Con người tìm kim loại: kim loại? Vì sao lại cách xa nhau như thế? Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại có + Khoảng 5500 đây - đồng đỏ. ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất? HS đọc SGK, trao đổi thống nhất ý kiến. Đại + Khoảng 4000 diện nhóm trình bày. Các nhóm khác góp ý. Cuối đây - đồng thau. + Khoảng 3000 cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Quá trình con người tìm và sử dụng kim loại: đây - sắt. Khoảng 5500 năm trước đây, người Tây Á và Ai Cập sử dụng đồng sớm nhất (đồng đỏ). Khoảng 4000 năm trước đây, cư dân ở nhiều nơi. và sử dụng năm trước năm trước năm trước.

(11) Các hoạt động của thầy và trò đã biết dùng đồng thau. Khoảng 3000 năm trước đây, cư dân Tây Á và Nam Châu Âu đã biết đúc và dùng đồ sắt. GV có thể phân tích và nhấn mạnh: Con người tìm thấy các kim loại kim khí cách rất xa nhau bởi lúc đó điều kiện còn rất khó khăn, việc phát minh mới về kỹ thuật là điều không dễ. Mặc dầu con người đã bước sang thời đại kim khí từ 5500 năm trước đây nhưng trong suốt 1500 năm, kim loại (đồng), Phải đến thời kỳ đồ sắt con người mới chế tạo phổ biến thành công cụ lao động. Đây là nguyên nhân cơ bản tạo nên một sự biến đổi lớn lao trong cuộc sống con người. + Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý nghĩa lớn lao trong cuộc sống lao động: Năng suất lao động vượt xa thời đại đồ đá, khai thác những vùng đất đai mới, cày sâu cuốc bẫm, xẻ gỗ đóng thuyền, xẻ đá làm lâu đài; và đặc biệt quan trọng là từ chỗ bấp bênh, tới chỗ đủ sống tiến tới con người làm ra một lượng sản phẩm thừa thường xuyên.. Những kiến thức HS cần nắm vững. b. Heä quaû - Năng suất lao động tăng. - Khai thác thêm đất đai troàng troït. - Theâm nhieàu ngaønh ngheà mới.. Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và cá nhân 3.Sự xuất hiện tư hữu và xã Trước tiên GV gợi nhớ lại quan hệ xã hội hội có giai cấp nguyên thuỷ. Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công baèng vaø bình ñaúng laø "nguyeân taéc vaøng" nhöng luùc ấy, con người trong cộng đồng dựa vào nhau vì tình trạng đời sống còn quá thấp. Khi bắt đầu có sản phẩm thừa thì lại không có để đem chia đều cho mọi người. Chính lượng sản phẩm thừa được các thành viên có chức phận nhận (người chỉ huy dân binh, người chuyên trách lễ nghi, hoặc điều hành caùc coâng vieäc chung cuûa thò toäc, boä laïc) quaûn lyù vaø đem ra dùng chung, sau lợi dụng chức phận chiếm.

(12) Các hoạt động của thầy và trò một phần sản phẩm thừa khi chi cho các công việc chung. GV nêu câu hỏi: Việc chiếm sản phẩm thừa của một số người có chức phận đã tác động đến xã hội nguyeân thuyû nhö theá naøo? HS đọc SGK trả lời, các HS khác góp ý rồi GV nhaän xeùt vaø choát yù. + Trong xã hội có người nhiều, người ít của cải. Của thừa tạo cơ hội cho một số người dùng thủ đoạn chiếm làm của riêng. Tư hữu xuất hiện trong cộng đồng bình đẳng, không có của cải bắt đầu bị phá vỡ. + Trong gia đình cũng thay đổi. Đàn ông làm công việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn chính và thường xuyên  Gia đình phụ hệ xuất hiện. + Khả năng lao động của mỗi gia đình cũng khaùc nhau.  Giàu nghèo  giai cấp ra đời.  Công xã thị tộc rạn vỡ đưa con người bước sang thời đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Người lợi dụng chức quyền chiếm của chung  tư hữu xuaát hieän.. - Gia ñình phuï heä thay gia ñình maãu heä.. - Xaõ hoäi phaân chia giai caáp.. 4. Sô keát baøi hoïc  Theá naøo laø thò toäc - boä laïc?  Những biến đổi lớn lao của đời sống sản xuất - quan hệ xã hội của thời đại kim khí? 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø - Trả lời câu hỏi:  So sánh điểm giống nhau - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc.  Do đâu mà tư hữu xuất hiện? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong xã hoäi nhö theá naøo? - Đọc bài 3:.

(13)  Các quốc gia cổ đại Phương Đông.  Ý nghĩa của bức tranh hình 1 trang 11, hình 2 trang 12..

(14) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. CHÖÔNG II XÃ HỘI CỔ ĐẠI Baøi 3 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau: 1. Kiến thức - Những đặc điểm của điều kiện tự nhiên của các quốc gia phương Đông và sự phát triển ban đầu của các ngành kinh tế; từ đó thấy được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và nền tảng kinh tế đến quá trình hình thành Nhà nước, cơ cấu xã hội, thể chế chính trị … ở khu vực này. - Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nước, cơ cấu xã hội của xã hội cổ đại phương Đông. - Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nước và quyền lực của nhà vua, HS còn hiểu rõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại. Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông. 2. Tư tưởng - Thông qua bài học bồi dưỡng lòng tự hào về truyền thống lịch sử của các dân tộc phương Đông, trong đó có Việt Nam. 3. Kyõ naêng - Biết sử dụng bản đồ để phân tích những thuận lợi, khó khăn và vai trò của các điều kiện địa lý ở các quốc gia cổ đại phương Đông..

(15) II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ các quốc gia cổ đại. - Bản đồ thế giới hiện nay. - Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phương đông để minh hoạ (nếu có sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về những thành tựu của Ai Cập cổ đại). III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC Baøi naøy daïy trong 2 tieát: Tieát 1 giaûng muïc 1, 2 vaø muïc 3; Tieát 2 giaûng muïc 4 vaø 5. 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Bieåu hieän? 2. Dẫn dắt bài mới - GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thực cho Hs như sau: Trên lưu vực các dòng sông lớn ở Châu Á và Châu Phi từ thiên niên kỷ IV (TCN) cư dân phương Đông đã biết tới nghề luyện kim, làm nông nghiệp và chăn nuôi gia súc. Họ đã xây dựng các quốc gia đầu tiên của mình, đó là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong đó thiểu soá quyù toäc thoáng trò ña soá noâng daân coâng xaõ vaø noâ leä. Quaù trình hình thaønh vaø phát triển của Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độ quân chủ chuyên chế, mà trong đó vua là người nắm mọi quyền hành và được cha truyền, con nối. Qua bài học này chúng ta còn biết được Phương Đông là cái nôi của văn minh nhân loại, nơi mà lần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật và nhiều tri thức khoa học khác.. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp.

(16) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững 1. Điều kiện tự nhiên và sự. Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân - GV treo bản đồ "Các quốc gia cổ đại" phát triển của các ngành kinh trên bảng, yêu cầu HS quan sát, kết hợp với tế kiến thức phần 1 trong SGK trả lời câu hỏi: a. Điều kiện tự nhiên Các quốc gia cổ đại phương Đông nằm ở đâu, có những thuận lợi gì? - GV gọi 1 HS trả lời, các HS khác có thể boå sung cho baïn. - GV tieáp tuïc ñaët caâu hoûi: Beân caïnh những thuận lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc phục khó khăn cư dân phương Đông đã phaûi laøm gì? - GV gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung cho baïn. - GV nhaän xeùt vaø choát yù:. + Thuận lợi: đất đai phù sa màu mỡ và - Thuận lợi: đất đai phù sa màu mềm nên công cụ bằng gỗ, đá cũng có thể mỡ, gần nguồn nước tưới, thuận canh taùc vaø taïo neân muøa maøng boäi thu. lợi cho sản xuất và sinh sống. + Khó khăn: Dễ bị nước sông dâng lên - Khó khăn: dễ bị lũ lụt, gây gây lũ lụt, mất mùa và ảnh hưởng đến cuộc mất mùa, ảnh hưởng đến đời sống của người dân. soáng cuûa nhaân daân. - Muốn bảo vệ mùa màng và cuộc sống - Do thuỷ lợi, … người ta đã sống của mình, ngay từ đầu cư dân phương Đông quần tụ thành những trung tâm đã phải đắp đê, trị thuỷ, làm thuỷ lợi. Công quần cư lớn và gắn bó với nhau việc này đòi hỏi công sức của nhiều người trong tổ chức công xã. Nhờ đó sống quần tụ, gắn bó với nhau trong các tổ Nhà nước sớm hình thành nhu chức xã hội. caàu saûn xuaát vaø trò thuyû, laøm - GV đặt câu hỏi: Nền kinh tế chính trị thuỷ lợi. các quốc gia cổ đại phương Đông? b. Sự phát triển của các ngành - GV gọi HS trả lời, các HS khác bổ kinh tế sung. - Ngheà noâng nghieäp. - GV choát lại..

(17) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững Hoạt động 2: Làm việc tập thể và cá 2. Sự hình thành các quốc gia nhaân. cổ đại. - Cơ sở hình thành: Sự phát triển - GV đặt câu hỏi: Tại sao chỉ bằng công của sản xuất dẫn tới sự phân hoá cụ chủ yếu bằng gỗ và đá, cư dân trên lưu giai cấp, từ đó Nhà nước ra đời. vực các dòng sông lớn ở Châu Á, Châu Phi đã sớm xây dựng Nhà nước của mình? - Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời, các em khác bổ sung cho bạn. - Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất phát triển mà không cần đợi đến khi xuất hiện công cụ bằng sắt, trong xã hội đã xuất hiện của cải dư thừa dẫn đến sự phân hoá xã hội kẻ giàu, người nghèo, tầng lớp quý tộc và bình dân. Trên cơ sở đó Nhà nước đã ra đời. - GV đặt câu hỏi: các quốc gia cổ đại phương Đông hình thành sớm nhất ở đâu? Trong khoảng thời gian nào? - GV cho HS đọc SGK và thảo luận sau đó gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung cho baïn. - GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại Ai Cập hình thành như thế nào, địa bàn.. - Các quốc gia cổ đại đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Quốc vào khoảng thiên niên kỷ thứ IV - III TCN.. - GV cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét 3. Xã hội có giai cấp đầu tiên trong xã hội cổ đại phương Đông có những tầng lớp nào:.

(18) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Hoạt động 3: Làm việc theo nhóm GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm: - Nhoùm 1: Nguoàn goác vaø vai troø cuûa - Noâng daân coâng xaõ: Chieám soá nông dân công xã trong xã hội cổ đại đông trong xã hội, ở họ vừa tồn tại "cái cũ", vừa là thành viên Phöông Ñoâng? của xã hội có giai cấp. Họ tự - Nhoùm 2: Nguoàn goác cuûa quyù toäc? - Nhoùm 3: Nguoàn goác cuûa noâ leä? Noâ leä nuoâi soáng baûn thaân vaø gia ñình, nộp thuế cho Nhà nước và làm coù vai troø gì? caùc nghóa vuï khaùc. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Nhoùm 1: Do nhu caàu trò thuyû vaø xaây dựng các công trình thuỷ lợi khiến nông dân vuøng naøy gaén boù trong khuoân khoå cuûa hoï được gọi là nông dân công xã. Với nghề nông là chính nên nông dân công xã. Với ngheà noâng laø chính neân noâng daân coâng xaõ là lực lượng đông đảo nhất, có vai trò to lớn trong sản xuất, họ tự nuôi sống bản thân cuøng gia ñình vaø noäp thueá. + Nhóm 2: Vốn xuất thân từ các bô lão đứng đầu các thị tộc, họ gồm các quan lại từ Trung Ương xuống địa phương. Tầng lớp này sống sung sướng (ở nhà rộng và xây lăng mộ lớn) dựa trên sự bóc lột nông dân: họ thu thuế của nông dân dưới quyền trực tiếp hoặc nhận bổng lộc của Nhà nước cũng do thu thuế của noâng daân.. - Quý tộc: Gồm các quan lại ở địa phương, các thủ lĩnh quân sự và những người phụ trách lễ nghi tôn giáo. Họ sống sung sướng dựa vào sự bóc lột nông dân.. + Nhoùm 3: Noâ leä, chuû yeáu laø tuø binh vaø thành viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm - Nô lệ: Chủ yếu là tù bình và.

(19) Các hoạt động của thầy và trò toäi. Vai troø cuûa hoï laø laøm caùc coâng vieäc naëng nhoïc, haàu haï quyù toäc, hoï cuõng laø nguoàn boå sung cho noâng daân coâng xaõ.. Hoạt động 4: Làm việc tập thể và cá nhaân - GV cho HS đọc SGK thảo luận và trả lời câu hỏi: Nhà nước phương Đông hình thành ntn? Thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại? Thế nào là chế độ vua chuyên chế? Vua dựa vào đâu để trở thành chuyên chế? - Gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: Quaù trình hình thành Nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các công trình thuỷ lợi, các liên minh bộ lạc liên kết với nhau  Nhà nước ra đời đề điều hành, quaûn lyù xaõ hoäi. Quyeàn haønh taäp trung vaøo tay nhà vua tạo nên chế độ chuyên chế cổ đại. - Vua dựa vào bộ máy quý tộc và tôn giáo để bắt mọi người phải phục tùng, vua trở thành vua chuyên chế. - Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có quyền lực tối cao và giúp việc cho vua là một bộ máy quan liêu thì được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại. - GV coù theå khai thaùc theâm keânh hình 2 SGK tr.12 Hoạt động 5: Làm việc theo nhóm - GV ñaët caâu hoûi cho caùc nhoùm: - Nhoùm 1: Caùnh tính lòch cuûa cö daân. Những kiến thức HS cần nắm vững thành viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm tội. Họ phải làm caùc vieäc naëng nhoïc vaø haàu haï quý tộc. Cùng với nông dân công xã họ là tầng lớp bị bóc lột trong xaõ hoäi. 4, Chế độ chuyên chế CĐ: - Quá trình hình thành Nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các công trình thuỷ lợi nên quyền haønh taäp trung vaøo tay nhaø vua tạo nên Chế độ chuyên chế cổ đại. - Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có quyền lực tối cao và một bộ máy quan liêu giúp việc thừa hành, thì được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.. 5. Văn hoá cổ đại phương Đông.

(20) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững phương Đông? Tại sao hai ngành lịch và a. Sự ra đời của lịch và thiên văn thiên văn lại ra đời sớm nhất ở Phương học Ñoâng? - Nhóm 2: Vì sao chữ viết ra đời? Tác dụng của chữ viết? - Nhóm 3: Nguyên nhân ra đời của toán học? Những thành tựu của toán học phương Ñoâng vaø taùc duïng cuûa noù? - Nhóm 4: Hãy giới thiệu những công trình kiến trúc cổ đại phương Đông? Những công trình nào còn tồn tại đến ngày nay? - GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và thaønh vieân cuûa caùc nhoùm khaùc co1 theå boå sung cho bạn, sau đó GV nhận xét và chốt yù: - Nhoùm 1: - Thieân vaên hoïc vaø lòch laø 2 ngành khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu cầu sản xuất nông nghiệp. Để cày cấy đúng thời vụ, người nông dân đều phải "trông Trời, trông Đất". Họ quan sát sự chuyển động của mặt Trăng, mặt Trời và từ đó sáng tạo ra lịch – nông lịch (lịch nông nghieäp), laáy 365 ngaøy laø moät naêm vaø chia laøm 12 thaùng. - Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc gieo troàng. - Mở rộng hiểu biết: Con người đã vươn tầm mắt tới trời, đất, trăng, sao vì mục đích làm ruộng của mình và nhờ đó đã sáng tạo ra hai ngaønh thieân vaên hoïc vaø pheùp tính lòch (trong tay chöa coù noåi coâng cuï baèng saét nhưng đã tìm hiểu vũ trụ...).. - Thieân vaên hoïc vaø lòch laø 2 ngành khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với nhu cầu sản xuất noâng nghieäp. - Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc gieo trồng.. b. Chữ viết.

(21) Các hoạt động của thầy và trò - Nhóm 2: Chữ viết ra đời là do xã hội ngaøy caøng phaùt trieån, caùc moái quan heä phong phú, đa dạng. Hơn nữa do nhu cầu ghi chép, cai trị, lưu giữ những kinh nghiệm mà chữ viết đã ra đời. Chữ viết xuất hiện vào thiên niên kỷ thứ IV TCN mà sớm nhất là ở Ai Cập và Lưỡng Hà. Ban đầu là chữ tượng hình (vẽ hình giống vật để biểu thị), sau này người ta cách điệu hoá chữ tượng hình thành nét và ghép các nét theo quy ước để phản. Những kiến thức HS cần nắm vững - Nguyên nhân ra đời của chữ viết: do nhu cầu trao đổi, lưu giữ kinh nghiệm m.à chữ viết sớm hình thành từ thiên niên kỷ IV TCN.1` - Ban đầu là chữ tượng hình, sau đó là tượng ý, tượng thanh. - Tác dụng của chữ viết: đây là phát minh quan trọng nhất, nhờ nó mà chúng ta hiểu được phần nào lịch sử thế giới cổ đại. c. Toán học - Nguyên nhân ra đời: Do nhu cầu tính lại ruộng đất, nhu cầu xây dựng, tính toán ... mà toán học ra đời. - Thành tựu: Các công thức sơ đẳng về hình học, các bài toán ñôn giaûn veà soá hoïc ... phaùt minh ra số 0 của cư dân Ấn Độ. - Taùc duïng: Phuïc vuï cuoäc soáng lúc bấy giờ và đề lại kinh nghiệm quý cho giai đoạn sau.. - Nhoùm 3: Do nhu caàu tính laïi dieän tích ruộng đất sau khi bị ngập nước, tính toán vật liệu và kích thước khi xây dựng các công trình xây dựng, tính các khoản nợ nần nên toán học sớm xuất hiện ở Phương Đông. Người Ai Cập giỏi về tính hình học, họ đã biết cách tính diện tích tam giác, hình thang ... họ còn tính được số Pi bằng 3,16 (tương đối)... Người Lưỡng Hà hay đi buôn xa gioûi veà soá hoïc, hoï coù theå laøm caùc pheùp tính nhân, chia cho tới hàng triệu. Người Ấn Độ phát minh ra số 0... - GV nhận xét: Mặc dù toán học còn sơ lược nhưng đã có tác dụng ngay trong cuộc sống lúc bấy giờ và nó cũng để lại nhiều kinh nghiệm quý chuẩn bị cho bước phát d. Kiến trúc - Do uy quyeàn cuûa caùc nhaø vua triển cao hơn ở giai đoạn sau. - Nhóm 4: Các công trình kiến trúc cổ mà hàng loạt các công trình kiến đại: Do uy quyền của các hoàng đế, do trúc đã ra đời: Kim tự tháp Ai.

(22) Các hoạt động của thầy và trò chiến tranh giữa các nước, do muốn tôn vinh các vương triều của mình mà ở các quốc gia cổ đại phương Đông đã xây dựng nhiều công trình đồ sộ như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn Lý Trường Thành ở Trung Quốc, khu đến tháp ở Ấn Độ, thành Babilon ở Lư - Những công trình này là những kỳ tích về sức lao động và tài năng sáng tạo của con người (trong tay chưa có khoa học, công cụ cao nhất chỉ bằng đồng mà đã tạo ra những công trình khổng lồ còn lại mãi với thời gian). Hiện nay còn tồn tại một số công trình như: Kim tự Tháp Ai Cập, Vạn Lý trường thành, cổng thành I-sơ-ta thành Babilon (SGK hình 3).. Những kiến thức HS cần nắm vững Cập, vườn treo Babilon, Vạn Lý trường thành... - Các công trình này thường đồ soä theå hieän cho uy quyeàn cuûa vua chuyeân cheá. - Ngaøy nay coøn toàn taïi moät soá công trình như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn lý trường thành, cổng Isơta thành babilon... Những công trình này là những kì tích về sức lao động và tài năng sáng tạo của con người.. 4. Sô keát baøi hoïc Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm được những kiến thức cơ bản của bài học: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế của các quốc gia cổ đại phöông Ñoâng. 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø - Giao bài tập về nhà cho HS và yêu cầu HS đọc trước SGK bài 4..

(23) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. Baøi 4 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY – HY LẠP VAØ RÔMA. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS phải nắm được những vấn đề sau: 1. Kiến thức - Điều kiện tự nhiên của vùng Đại Trung Hải với sự phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp đường biển và với chế độ chiếm nô. - Từ cơ sở kinh tế – xã hội đã dẫn đến việc hình thành thể chế Nhà nước dân chủ – cộng hoà. 2. Tư tưởng Giáo dục cho HS thấy được mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp mà tiêu biểu là những cuộc đấu tranh của nô lệ và dân nghèo trong xã hội chiếm nô. Từ đó giúp các em thấy được vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện cho HS kỹ năng sử dụng bản đồ để phân tích được những thuận lợi, khó khăn và vai trò của điều kiện địa lý đối với sự phát triển mọi mặt của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải. - Bieát khai thaùc noäi dung tranh aûnh. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ các quốc gia cổ đại. - Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại. - Phần mềm Encarta 2005- phần Lịch sử thế giới cổ đại..

(24) III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC Baøi naøy daïy trong 2 tieát: Tieát 1 giaûng muïc 1 muïc 2; Tieát 2 giaûng muïc 3. 1. Kieåm tra baøi cuõ  Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Caâu hoûi 1: Cho HS laøm nhanh caâu hoûi traéc nghieäm: Haõy ñieàn vaøo choã chaám: - Các quốc gia cổ đãi phương Đông hình thành ở............................. - Thời gian hình thành Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông - Đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông................ - Giai caáp chính trong xaõ hoäi............................................................. - Theå cheá chính trò ............................................................................. (Caâu hoûi naøy coù theå chuaån bò ra khoå giaáy A 0 treo leân baûng cho HS ñieàn vào hoặc in ra giấy A4 kiểm tra cùng một lúc được nhiều HS. Caâu hoûi 2: Cư dân phương Đông thời cổ đại đã có những đóng góp gì về mặt văn hoá cho nhân loại?  Câu hỏi kiểm tra ở tiết 2 Taïi sao Hy Laïp, Roâma coù moät neàn kinh teá phaùt trieån? Baûn chaát cuûa neàn daân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rôma là gì? 2. Dẫn dắt bài mới GV khái quát nội dung phần kiểm tra bài cũ (phần kiểm tra ở tiết 1) dẫn dắt HS vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức về bài mới cho HS như sau: Hy Lạp và Rôma bao gồm nhiều đảo nhỏ, nằm trên bờ Bắc Địa Trung Hải. Trên cơ sở đó, Hy Lạp và Rôma đã phát triển rất cao về kinh tế và xã hội làm cơ sở cho một nền văn hoá rất rực rỡ. Để hiểu được điều kiện tự nhiên đã chi phối sự phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia cổ đại Hy lạp, Rôma như thế nào? Thế nào là thị quốc? Sự hình thành thể chế Nhà nước dân chủ cộng hoà ra sao? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của cư dân cổ đại Hy lạp, Rôma.

(25) để lại cho loài người? So sánh nó với các quốc gia cổ đại phương Đông? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay để trả lời cho những vấn đề trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững 2. Thiên nhiên và đời sống của. Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân GV gợi lại ở các quốc gia cổ đại con người. phương Đông hình thành sớm nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi. Còn điều kiện tự nhiên ở các quốc gia Địa Trung Hải có những thuận lợi và khó khăn gì? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi, HS khác coù theå boå sung cho baïn. GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: - Hy Lạp, Rôma nằm ở ven biển Địa Trung Hải, nhiều đảo, đất canh tác ít cà cứng, đã tạo ra GV phân tích cho HS thấy được: Với những thuận lợi và khó khăn: công cụ bằng đồng trong điều kiện tự + Thuận lợi: Có biển, nhiều hải nhieân nhö vaäy thì chöa theå hình thaønh xaõ caûng, giao thoâng treân bieån deã hội có giai cấp và Nhà nước. dàng, nghề hàng hải sớm phát - GV neâu caâu hoûi: YÙ nghóa cuûa coâng cuï trieån. bằng sắt đối với vùng Địa Trung Hải? HS đọc SGK và trả lời câu hỏi. + Khó khăn: Đất ít và xấu, nên GV nhaän xeùt vaø keát luaän: chỉ thích hợp loại cây lâu năm, do đó lương thực thiếu luôn phải nhaäp.- Vieäc coâng cuï baèng saét ra đời có ý nghĩa: Diện tích trồng trọt taêng, saûn xuaát thuû coâng vaø kinh teá hàng hoá tiền tệ phát triển.. - Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa khoâng chæ coù taùc duïng trong canh taùc caøy sâu, cuốc bẫm, mở rộng diện tích trồng trọt mà còn mở ra một trình độ kỹ thuật cao hơn và toàn diện (sản xuất thủ công và kinh tế hàng hoá tiền tệ). Như vậy, cuộc sống ban đầu của cư dân Địa Trung Hải là: sớm biết buoân baùn, ñi bieån vaø troàng troït..

(26) Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm. Những kiến thức HS cần nắm vững 2.Thò quoác Ñòa Trung Haûi. - GV ñaët caâu hoûi: Nhóm 1: Nguyên nhân ra đới của thị quoác? Ngheà chính cuûa thò quoác? Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc? - Cho các nhóm đọc SGK và thảo luận với nhau sau đó gọi các nhóm lên trình baøy vaø boå sung cho nhau. - Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù: Nhóm 1: Do địa hình chia cắt, đất đai nhieàu vuøng nhoû, khoâng coù ñieàu kieän taäp trung dân cư ở một nơi. Hơn nữa nghề buoân baùn vaø laøm ngheà thuû coâng laø chính nên mỗi bộ lạc sống ở từng mỏm bán đảo, khi hình thành xã hội có giai cấp thì đây cũng hình thành Nhà nước (Thị quoác). Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc: Chủ yếu là thành thị với vùng đất đai trồng troït bao quanh. Thaønh thò coù phoá xaù, laâu đài, đền thờ, sân vẫn động, nhà hát và quan troïng laø coù beán caûng. GV cho HS tìm hieåu veà thaønh thò Aten (SGK) để minh hoạ. Tiết 2. (Dành cho mục văn hoá cổ đại hy laïp vaø Roâma) - Kiểm tra bài cũ: Câu hỏi ở mục trên. GV dẫn dắt HS vào bài mới: Một chế độ dựa trên sự bóc lột của chủ nô đối với nô lệ người ta gọi đó là chế độ chiếm hữu nô lệ, nô lệ bị bóc lột và đã đấu tranh làm cho thời cổ đại và chế độ chiếm hữu nô lệ chấm dứt. Nhưng cũng ở thời kỳ đó,. -Nguyên nhân: tình trạng đất đai phaân taùn nhoû vaø ñaëc ñieåm cuûa cö daân soáng baèng ngheà thuû coâng vaø thường nghiệp nên đã hình thành caùc thò quoác.. - Tổ chức của thị quốc : Về đơn vị hành chính là một nước, trong thaønh thò laø chuû yeáu. Thaønh thò coù lâu đài, phố xá, sân vận động và beán caûng..

(27) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. dựa vào trình độ phát triển cao về kinh tế coâng thöông vaø theå cheá daân chuû, cö daân cổ đại Địa Trung Hải đã để lại cho nhân loại một nền văn hoá rực rỡ. Những thành tựu đó là gì, tiết học này sẽ giúp các em thấy được những giá trị văn hoá 3. Văn hoá cổ đại Hy Lạp và đó. Roâma Hoạt động 4: Hoạt động theo nhóm GV cho HS bài tập sưu tầm về văn hoá cổ đại Hy Lạp, Rôma từ ở nhà trước, tiết naøy HS trình baøy theo nhoùm theo yeâu caàu ñaët ra cuûa GV. GV đặt câu hỏi: Những hiểu biết của cư dân Địa Trung hải về lịch và chữ viết? So với cư dân cổ đại phương Đông có gì tieán boä hôn? YÙ nghóa cuûa vieäc phaùt minh ra chữ viết? Đại diện nhóm 1 lên trình bày các nhóm khác bổ sung, sau đó GV chốt lại và cho điểm (điều này sẽ động viên được HS). GV nên có các câu hỏi gợi mở cho các nhóm thảo luận và trả lời như: Quan nieäm cuûa cö daân Ñòa Trung Haûi veà traùi đất, mặt trời? Cách tính lịch so với cư dân cổ đại phương Đông? Chữ viết của cư dân Địa Trung hải có dễ đọc, dễ viết hơn phương Đông không? Những chữ trên Khải hoàn môn Trai-an có gì giống với chữ viết chúng ta đang sử dụng bây giờ?. GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày những. a. Lịch và chữ viết - Lịch: cư dân cổ đại Địa Trung Hải đã tính được một năm có 365 ngaøy vaø 1/4 neân hoï ñònh ra moät tháng lần lượt có 30 và 31 ngày, rieâng thaùng hai coù 28 ngaøy. Duø chöa thaät chính xaùc nhöng cuõng rất gần với hiểu biết ngày nay. - Chữ viết: Páht minh ra hệ thống chữ cái A, B, C, … lúc đầu có 20 chữ cái, sau thêm 6 chữ nữa để trở thành hệ thống chữ cái hoàn chỉnh.

(28) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. hiểu biết của nhóm em về các lĩnh vực khoa học của cư dân cổ đại Địa Trung hải? Tại sao nói: "Khoa học đã có từ lâu nhưng đến Hy Lạp, Rôma khoa học mới thực sự trở thành khoa học"?. nhö ngaøy nay. - YÙ nghóa cuûa vieäc phaùt minh ra chữ viết: đây là cống hiến lớn lao cuûa cö daân ñòa Trung haûi cho neàn văn minh nhân loại.. Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về các lĩnh vực toán, lý, sử , địa về các định lyù Ta-leùt, Pitagio hay Acsimet (caâu chuyeän veà nhaø baùc hoïc Acsimet), coù theå ghi lên bảng giới thiệu cho cả lớp một ñònh lyù. Caùc nhoùm khaùc boå sung cho nhoùm baïn. GV nhaän xeùt, choát yù vaø cho ñieåm nhoùm trình baøy. - GV đặt câu hỏi: Những thành tựu về văn hoá, nghệ thuật của cư dân cổ đại Ñòa Trung Haûi?. b. Sự ra đời của khoa học Chủ yếu các lĩnh vực: toán, lý, sử, ñòa. - Khoa học đến thời Hy lạp, Rôma mới thực sự trở thành khoa học vì có độ chính xác của khoa học, đạt tới trình độ khái quát thành địa lý, lý thuyết và nó được thực hiện bởi caùc nhaø khoa hoïc coù teân tuoåi, ñaët nền móng cho ngành khoa học đó.. Nhoùm 3 leân trình baøy vaø caùc nhoùm khaùc boå sung. - Vaên hoïc: Coù caùc anh huøng ca noåi tieáng cuûa Hoâmerô laø Iliat vaø OÂñixeâ; Kòch có nhà viết kịch Xôphốclơ vở Ơđíp làm vua, Ê-sin viết ở Ô-re-xti, … - GV coù theå keå cho HS nghe cuï theå moät caâu chuyeän vaø cho HS nhaän xeùt veà nội dung? (mang tính nhân đạo, đề cao cái thiện, cái đẹp, phản ánh các quan hệ trong xaõ hoäi, …) - Nghệ thuật: Cho các em giới thiệu về caùc taùc phaåm ngheä thuaät maø caùc em söu tầm được, miêu tả đền Pác-tê-nông, Đấu trường ở Rô-ma trong SGK, ngoài ra cho HS quan sát tranh: tượng lực sĩ ném đĩa, tranh tượng nữ thần Athêna, …. c. Vaên hoïc - Chuû yeáu laø kòch (kòch keøm theo haùt). - Moät soá nhaø vieát kòch tieâu bieåu nhö Soâ phoác, EÂ-sin, … - Giá trị của các vở kịch: Ca ngợi cái đẹp, cái thiện và có tính nhân đạo sâu sắc..

(29) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV ñaët caâu hoûi: Haõy nhaän xeùt veà d. Ngheä thuaät ngheä thuaät cuûa Hy Laïp, Roâma? - GV gọi HS trả lời và các nhóm bổ sung cho nhau, sau đó GV chốt ý: Chủ yếu là nghệ thuật tạc tượng thần - Nghệ thuật tạc tượng thần và và nghệ thuật xây dựng các đền thờ thần. xây đền thờ thần đạt đến đỉnh cao. Tượng mà rất "người", rất sinh động, thanh khieát. Caùc coâng trình ngheä thuaät chủ yếu làm bằng đá cẩm thạch trắng: "Thanh thoát… làm say mê lòng người là kiệt tác của muôn đời". 4. Sô keát baøi hoïc GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nhắc lại đặc trưng về điều kiện tự nhiên, kinh tế, thể chế chính trị, xã hội và những thành tựu văn hoá tiêu biểu của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải. 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø - Hoïc baøi cuõ, laøm baøi taäp trong SGK vaø laäp baûng so saùnh hai moâ hình xaõ hội cổ đại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)..

(30) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. CHÖÔNG III TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN Baøi 5 TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN (2 tieát). I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức Nắm được: - Sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hoäi. - Bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành, củng cố từ thời Tần Hán cho đến thời Minh - Thanh. Chính sách xâm lược chiếm đất đại của các hoàng đế Trung Hoa. - Những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủ yếu, hưng thịnh theo chu kỳ, mầm mống kinh tế TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt. - Văn hoá Trung Quốc phát triển rực rỡ. 2. Tư tưởng - Giúp HS thấy được tính chất phi nghĩa của các cuộc xâm lược của các triều đại phong kiến Trung quốc. - Quý trọng các di sản văn hoá, hiểu được các ảnh hưởng của văn hoá trung quốc đối với Việt Nam..

(31) 3. Kyõ naêng - Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận. - Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng. - Nắm vững các khái niệm cơ bản. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ. - Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốc thời phong kiến. Các bài thơ Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh. - Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung quốc, sơ đồ về bộ máy Nhà nước thời Minh - Thanh. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Baøi naøy daïy trong 2 tieát: Tieát 1 giaûng muïc 1 muïc 2; Tieát 2 giaûng muïc 3 Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhưng đến thời Hy Lạp, Rôma khoa học mới trở thành khoa học"? 2. Dẫn dắt bài mới - Baøi naøy daïy trong 2 tieát: Tieát 1 giaûng muïc 1 muïc 2; Tieát 2 giaûng muïc 3 - GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mới như sau: Trên cơ sở thuộc mô hình các quốc gia cổ đại phương Đông, Trung Quốc vào những thế kỷ cuối công nguyên do sự phát triển của sản xuất, xã hội phân hoá giai cấp nên chế độ phong kiến ở đây đã sớm hình thành. Nhà Tần đã khởi đầu xây dựng chính quyền phong kiến, hoàng đế có quyền tuyệt đối. Kinh tế phong kiến trung quốc chủ yếu là nông nghiệp phát triển thăng trầm theo sự hưng thịnh của chính trị. Cuối thời Minh - Thanh đã xuất hiện mầm mống quan heä saûn xuaát TBCN. Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Phát triển qua các triều đại như thế nào? Sự hưng thịnh về kinh tế gắn với chính trị thế nào? Tại sao có các cuộc khởi nghĩa nông dân vào cuối các triều đại. Những thành tựu văn hoá rực rỡ của Trung quốc là gì? Bài học hôm nay giúp các em nắm bắt được những vấn đề trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp:.

(32) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân - Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ lại 1. Chế độ phong kiến thời tần kiến thức đã học ở bài các quốc gia cổ đại Hán phöông Ñoâng, veà caùc giai caáp cô baûn trong xã hội, sau đó đặt câu hỏi: - Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung quoác vaøo theá kyû V TCN coù taùc duïng gì? Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo bảng và gọi một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho baïn. Quyù toäc Noâng daân coâng xaõ. ND giaøu ND tự canh ND ngheøo. Quyù toäc Noâng daân lónh canh. HS dựa vào những kiến thức đã học ở những bài trước và dựa vào sơ đồ để trả lời. GV cuûng coá vaø giaûi thích theâm cho HS roõ: - Trong xã hội Trung Quốc, từ khi đồ sắt xuất hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình thành hai giai cấp mới địa chủ và nông dân lĩnh canh, từ đây hình thành quan hệ sản xuất phong kiến, đó là quan hệ bóc lột giữa ñòa chuû vaø noâng daân lónh canh thay theá cho quan heä boùc loät quyù toäc vaø noâng daân coâng xaõ. - Nhà Tần - Hán được hình thành như thế a. Sự hình thành nhà Tần - Hán: nào? Tại sao nhà Tần lại thống nhất được Trung Quoác?.

(33) Các hoạt động của thầy và trò Cho HS đọc SGK, gọi một HS trả lời và caùc em khaùc boå sung. GV củng cố và chốt ý: Trên lưu vực Hoàng Hà và Trường Giang thời cổ đại có nhiều nước ngỏ thường chiến tranh xâu xé thoân tính laãn nhau laøm thaønh cuïc dieän Xuaân Thu chiến quốc. Đến thế kỷ IV - TCN, Nhà Tần có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn cả đã lần lượt tiêu diệt các đối thủ. Đến năm 221- TCN, đã thống nhất Trung quốc, vua Tần tự xưng là Tần Thuỷ Hoàng, chế độ phong kiến Trung Quốc hình thành. Nhà Tần tồn tại được 15 năm sau đó bị cuộc khởi nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng làm cho sụp đổ. - Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN 220. Đến đây chế độ phong kiến Trung quốc đã được xác lập. - GV cho HS quan sát sơ đồ tổ chức bộ máy Nhà nước phong kiến và trả lời câu hỏi: Tổ chức bộ máy Nhà nước phong kiến thời Tần - Hán ở Trung Ương và địa phương nhö theá naøo? GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi nghĩa của nhân dân ta chống lại sự xâm lược của Nhà Tần, Nhà Hán? (gợi ý VD cuộc khởi nghĩa của nhân dân ta chống quân Tần TCN, cuộc khởi nghĩa Hai Bà tröng choáng quaân Haùn naêm 40…).. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Năm 221 - TCN, nhà Tần đã thoáng nhaát Trung Quoác, vua Taàn tự xưng là Tần Thuỹ Hoàng. - Löu Bang laäp ra Nhaø Haùn 206 220 TCN. Đến đây chế độ phong kiến Trung Quốc đã được xác lập.. b. Tổ chức bộ máy nhà nước thời Taàn - Haùn. - Ở TW: Hoàng đế có quyền tuyệt đối, bên dưới có thừa tướng, thái uý cùng các quan vaên, voõ.. - Ở địa phương: Quan thái thú và Huyeän leänh. (Tuyeån duïng quan.

(34) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững lại chủ yếu là hình thức tiến cử).. - Chính sách xâm lược của nhà Tần - Hán: xâm lược các vùng xung quanh, xâm lược Triều Tiên và đất đai của người Việt coå.. Hoạt động 2: Hoạt động theo nhóm - GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:. 3. Sự phát triển chế độ phong kiến dưới thời Đường. + Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập như thế nào? Kinh tế thời Đường so với các triều đại trước? Nội dung của chính sách Quaân ñieàn? + Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước thời Đường có gì khác so với các triều đại trước? + Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các cuộc khởi nghĩa nông dân vào cuối triều đại nhà Đường? HS thảo luận từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo luận với nhau. Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày, caùc nhoùm khaùc nghe vaø boå sung. - Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Nhoùm 1: Sau Nhaø Haùn, Trung Quoác a. Veà kinh teá: lâm vào tình trạng loạn lạc kéo dài, Lý + Nông nghiệp: chính sách quân Uyên dẹp được loạn, lên ngôi Hoàng đế, điền, áp dụng kỹ thuật canh tác.

(35) Các hoạt động của thầy và trò lập ra Nhà đường (618 - 907). - Kinh tế nhà Đường phát triển hơn các triều đại trước đặc biệt trong nông nghiệp có chính sách quân điền (lấy ruộng đất công và ruộng đất bỏ hoang chia cho nông dan. Ngoài ra thủ công nghiệp và thương nghiệp thịnh đạt dưới thời Đường.. + Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước nhà Đường tiếp tục được củng cố từ TW đến địa phöông laøm cho boä maùy cai trò phong kieán ngày càng hoàn chỉnh. Có thêm chức Tiết độ sứ. Chọn quan lại bên cạnh việc cử con em quan lại cai quản ở địa phương còn có chế độ thi tuyển chọn người làm quan. - Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược láng giềng, mở rộng lãnh thổ. Nhà Đường đã từng đặc ách thống trị lên đất nước ta và đã bị nhân dân ta vùng lên khởi nghĩa trong đó có cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của Mai Thúc Loan (năm 722), chống lại sự đô hộ của nhà Đường.. Những kiến thức HS cần nắm vững mới, chọn giống … dẫn tới năng suaát taêng. + Thuû coâng nghieäp vaø thöông nghiệp phát triển thịnh đạt: có các xưởng thủ công (tác phường) luyện sắt, đóng thuyền.  Kinh tế thời Đường phát triển cao hơn so với các triều đại trước. b. Veà chính trò - Từng bước hoàn thiện chính quyền từ TW xuống địa phương, có chức Tiết độ sứ - Tuyeån duïng quan laïi baèng thi cử (bên cạnh cử con em thân tín xuoáng caùc ñòa phöông).. + Nhóm 3: Cuối triều đại Nhà Đường, mâu thuẫn xã hội giữa nông dân với địa chủ quan lại ngày càng gay gắt dẫn đến khởi - Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởi nghóa noâng daân theá kyû X khieán nghĩa nông dân và nhà Đường sụp đổ. cho nhà Đường sụp đổ. Hoạt động 3: Hoạt động tập thể và cá 3. Trung Quốc thời Minh nhân Thanh GV đặt câu hỏi cho cả lớp: Nhà Minh, a. Sự thành lập nhà Minh - nhà nhà Thanh được thành lập như thế nào? Thanh:.

(36) Các hoạt động của thầy và trò - Cho HS tìm hiểu SGK và trả lời, gọi một HS trả lời, HS khác bổ sung. - GV nhận xét và chốt ý: sau nhà Đường đến nhà Tống, nhà Nguyên. - Phong trào khởi nghĩa nông dân của Chu Nguyên Chương đã thành lập nhà Minh (1638 - 1644). Khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm cho nhà Minh sụp đổ, giữa lúc đó bộ tộc Mãn Thanh ở phía Bắc Trung quốc đã đánh bại Lý Tự Thành lập ra nhà Thanh (1644 - 1911). - GV đặt câu hỏi: Dưới thời Minh kinh tế Trung quốc có điểm gì mới so với các triều đại trước? Biểu hiện? - GV cho cả lớp thảo luận và gọi một HS trả lời, các HS khác có thể bổ sung cho bạn. - GV nhaän xeùt vaø choát laïi: Caùc vua trieàu Minh đã thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi phục, phát triển kinh tế. Đầu thế kỷ XVI quan hệ sản xuất TBCN đã xuất hiện trong caùc ngaønh noâng nghieäp, thuû coâng nghieäp, thöông nghieäp. Caùc thaønh thò moïc leân nhieàu vaø raát phoàn thònh. Baéc Kinh, Nam Kinh khoâng chæ laø trung taâm chính trò maø còn là trung tâm kinh tế lớn. - GV có thể giải thích thêm: Sự thịnh trị của Nhà Minh còn biểu hiện ở lĩnh vực chính trị: ngay từ khi lên ngôi, Minh Thái Tổ đã quan tâm đến xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế TW tập quyền (quyền lực ngaøy caøng taäp trung vaøo tay nhaø vua, boû chức thừa tướng, Thái uý, giúp việc cho vua laø 6 boä, vua taäp trung moïi quyeàn haønh trong. Những kiến thức HS cần nắm vững - Nhà Minh thành lập (1638 1644), người sáng lập là chu Nguyeân Chöông. - Nhaø Thanh thaønh laäp 1644 1911.. b. Sự phát triển kinh tế dưới triều Minh: Từ thế kỷ XVI đã xuất hiện maàm moáng kinh teá TBCN: + Thuû coâng nghieäp: xuaát hieän công trường thủ công, quan hệ chủ - người làm thuê. + Thöông nghieäp phaùt trieån thành thị mở rộng và phồn thịnh.. c. Veà chính trò: - Bộ máy Nhà nước phong kiến ngày càng tập quyền. Quyền lực ngaøy caùng taäp trung trong tay nhaø vua..

(37) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững tay, trực tiếp chỉ huy quân đội). - Mở rộng bành trướng ra bên GV đặt ra câu hỏi: Tại sao Nhà Minh với ngoài trong đó có sang xâm lược nền kinh tế và chính trị thịnh đạt như vậy lại đại Việt nhưng đã thất bại nặng sụp đổ? neà. - Gọi HS trả lời và GV nhận xét và phân tích cho HS thấy: Cũng như các triều đại phong kiến trước đó, cuối triều Minh ruộng đất ngày càng tập trung vào tay giai cấp quyù toäc, ñòa chuû coøn noâng daân ngaøy caøng cực khổ ruộng ít, sưu cao, thuế nặng cộng với đi lính phục vụ cho các cuộc chiến tranh xâm lược, mở rộng lãnh thổ của các triều vua, vì vậy mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ ngày càng gay gắt và cuộc khởi nghĩa nông dân của Lý Tự Thành làm cho d. Chính saùch cuûa nhaø Thanh: nhà Minh sụp đổ. GV ñaët caâu hoûi: Chính saùch cai trò cuûa Nhaø Thanh? Gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung sau đó GV nhận xét, chốt ý: Người Mãn Thanh khi vaøo Trung Quoác laäp ra nhaø Thanh vaø thi hành chính sách áp bức dân tộc, bắt người Trung Quoác aên maëc vaø theo phong tuïc người Mãn, mua chuộc địa chủ người Hán, giaûm thueá cho noâng daân nhöng maâu thuaãn dân tộc vẫn tăng dẫn đến khởi nghĩa nông daân khaép nôi. - Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan toả cảng".. - Đối nội: Aùp bức dân tộc, mua chuộc địa chủ người Hán. - Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan toả cảng".  Chế độ phong kiến Nhà Thanh sụp đổ năm 1911.. Hoạt động 4: Làm việc theo nhóm 4.Văn hoá Trung quốc GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính và giao nhieäm vuï cho moãi nhoùm: - Nhóm 1: Những thành tự trên lĩnh vực.

(38) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. tư tưởng của chế độ phong kiến Trung Quoác? - Nhóm 2: Những thành tựu trên các lĩnh vực sử học, văn học, khoa học kỹ thuật? GV cho đại diện nhóm trình bày, và bổ sung cho nhau, sau đó GV nhận xét và chốt a. Tư tưởng: yù: + Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan - Nho giáo giữa vai trò quan trọng trong lĩnh vực tư tưởng. Người khởi trọng trong hệ tư tưởng phong xướng nho học là Khổng Tử. Từ thời Hán kiến công cụ tinh thần bảo vệ Nho giáo đã trở thành công cụ thống trị về chế độ phong kiến, về sau Nho mặt tinh thần với quan niệm về vua - tôi, giáo càng trở lên bảo thủ, lỗi cha - con, chồng - vợ, nhưng về sau Nho thời và kìm hãm sự phát triển Giáo càng trở lên bảo thủ, lỗi thời và kìm của xã hội. - Phaät giaùo cuõng thònh haønh nhaát hãm sự phát triển của xã hội. - Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời là thời Đường. Đường. Thời Đường, vua đường đã cử các nhà sư sang Ấn Độ lấy kinh phật như cuộc hành trình đầy gian nan vất vả của nhà sư Đường Huyền Trang. + Nhóm 2: bắt đầu từ thời Tây Hán, sử học đã trở thành lĩnh vực độc lập, người đặt nền móng là Tư Mã Thiên với bộ sử ký. Văn học: Thơ phát triển mạnh dưới thời đường với những tác giả tiêu biểu: Đỗ Phủ, Lyù Baïch, Baïch Cö Dò, tieåu thuyeát phaùt trieån mạnh ở thời Minh - Thanh với các bộ tiểu thuyết nổi tiếng như Thuỷ Hử của thi Nại Am, tam Quoác dieãn nghóa cuûa La Quaùn Trung, Tây Du Ký của Ngô Thừa Aân, Hồng Laâu Moäng cuûa Taøo tuyeát Caàn, caùc tieåu thuyết của Trung Quốc đều dựa vào những sự kiện có thật và hư cấu thêm "7 thực, 3. b. Sử học: Tư Mã Thiên với bộ sử ký. c. Vaên hoïc: + Thơ phát triển mạnh dưới thời Đường. + Tiểu thuyết phát triển mạnh ở thời Minh - Thanh..

(39) Các hoạt động của thầy và trò hư", nó phản ánh phần nào đời sống của nhaân daân Trung Quoác vaø caùc moái quan heä xã hội thời phong kiến (nếu còn thời gian GV coù theå keå ngaén goïn noäi dung cuûa moät taùc phaåm …). Khoa học kỹ thuật: Người Trung Quốc đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực hàng hải như bánh lái, la bàn, thuyền buồm nhiều lớp. Nghề in, làm giấy, gốm, dệt, luyện sắt, khai thác khí đốt cũng được người Trung Quốc biết đến khá sớm (GV)å cho HS quan sát các tranh sưu tầm về đồ gốm, sứ, hàng dệt. - GV cho Hs xem tranh Coá cung Baéc Kinh và yêu cầu HS nhận xét. Sau đó GV coù theå phaân tích cho HS thaáy uy quyeàn cuûa chế độ phong kiến, nhưng đồng thời nó cuõng bieåu hieän taøi naêng vaø ngheä thuaät trong xây dựng của nhân dân Trung Quốc.. Những kiến thức HS cần nắm vững. d. Khoa học kỹ thuật: Đạt được nhiều thành tựu trong lĩnh vực haøng haûi, ngheà in laøm giaáy, goám, deät, luyeän saét vaø kyõ thuaät phuïc vụ cho chế độ phong kiến.. 4. Sô keát baøi hoïc GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS nêu lại sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến Trung Quốc qua các triều đại, điểm nổi bật của mỗi triều đại? Vì sao cuối các triều đại đều có khởi nghĩa nông dân? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của Trung Quốc thời phong kiến? 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø - Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trước bài mới. - Baøi taäp:  Kể tên các triều đại phong kiến Trung Quốc, thời gian tồn tại? Triều đại nào chế độ phong kiến đạt đến đỉnh cao? Biểu hiện?.

(40)  Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến? Tìm hiểu tác phẩm Sử ký của Tư Mã Thiên..

(41) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. CHÖÔNG IV ẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN Baøi 6 ẤN ĐỘ THỜI PHONG KIẾN. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức Qua bài học giúp Hs nhận thức được: - Ấn Độ là quốc gia có nền văn minh lâu đời, phát triển cao, cùng Trung quốc có ảnh hưởng sâu rộng ở Châu Á và trên thế giới. - Thời Gúp-ta định hình văn hoá truyền thống Ấn Độ. - Nội dung của văn hoá truyền thống. 2. Tư tưởng - Văn hoá Ấn Độ có ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, tạo nên mối quan hệ kinh tế và văn hoá mật thiết giữa hai nước. Đó là cơ sở để tăng cường hiểu biết, quan hệ thân tình, tôn trọng lẫn nhau giữa hai nước. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng phân tiùch, tổng hợp. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Lược đồ Ấn Độ trong SGK phóng to. - Bản đồ Ấn Độ ngày nay..

(42) - Tranh ảnh về các công trình nghệ thuật của Ấn Độ. - Chuẩn bị đoạn băng video về văn hoá Ấn Độ (đã phát trên VTV2 vào tháng 62003). III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ - Câu 1: Hãy nêu những nét cơ bản trong bộ máy Nhà nước phong kiến Thời Tần - Hán và Đường? - Câu 2: Mầm mống kinh tế TBCN xuất hiện ở Trung Quốc khi nào? Biểu hiện? Tại sao nó không được tiếp tục phát triển? 2. Dẫn dắt bài mới GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụ nhận thức bài mới như sau: Ấn Độ là một trong những quốc gia cổ đại phương Đông có nền văn minh lâu đời khoảng 3000 năm đến 1500 năm, nền văn minh ở phía Tây Bắc Ấn Độ nằm ở vùng sống Ấn. Khoảng 1500 năm TCN là khởi đầu cho nền văn minh sông Hằng, bài học của chúng ta chỉ nghiên cứu từ nền văn minh sông Hằng nằm ở vùng Đông Bắc, là đồng bằng rộng lớn màu mỡ, quê hương, nơi sinh trưởng của nền văn hoá truyền thống và văn minh Ấn Độ. Để hiểu được văn hoá truyền thống Ấn Độ là gì? Nó phát triển ra sao? Nó ảnh hưởng ra bên ngoài như thế nào? Việt Nam chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ như thế nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được những vấn đề trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững 1. Thời kỳ các quốc gia đầu. Hoạt động 1: Làm việc cá nhân GV đặt câu hỏi: Vì sao một số Nhà nước tiên(Đọc Thêm) đầu tiên lại hình thành bên lưu vực sông Haèng? HS đọc SGK trả lời câu hỏi, các HS khác boå sung. GV nhận xét và chốt ý: Khoảng 1500 - Khoảng 1500 năm TCN ở đồng.

(43) Các hoạt động của thầy và trò năm TCN, vùng lưu vực sông Hằng ở phía Đông Bắc có điều kiện tự nhiên thuận lợi, các bộ lạc đã đến đây sinh sống và hình thành các Nhà nước, đứng đầu là các tiểu vương quốc. Các tiểu vương quốc lớn mạnh và tranh giành ảnh hưởng lẫn nhau. GV ñaët caâu hoûi: Quaù trình hình thaønh vaø phát triển của nước Magađa? - GV đặt câu hỏi gợi mở: Vai trò của vua Asoâca? - GV gọi một HS trả lời, các HS khác bổ sung, sau đó GV chốt ý: - Asôca là vua thứ 11 của nước Magađa, lên ngôi vào đầu thế kỷ III TCN. Ông đã xây dựng đất nước hùng cường, đem quân đi đánh các nước nhỏ, thống nhất Ấn Độ (thống nhất gần hết bán đảo Ấn Độ, chỉ trừ cực Nam (Panđia). GV chỉ trên lược đồ trong SGK phóng to treo trên bảng, đồng thời cho HS thấy lãnh thổ Ấn Độ cổ đại rộng lớn hơn so với Ấn Độ ngày nay (chỉ trên bản đồ thế giới Ấn Độ ngày nay). - Sau khi thống nhất Ấn Độ, chán cảnh binh đao, ông một lòng theo đạo Phật đến tận Xrilanca. Ông còn cho khắc chữ lên cột saét "coät Asoâca" noùi leân chieán coâng vaø loøng suøng kính cuûa oâng. Asôca qua đời vào cuối thế kỷ III TCN, Ấn Độ lại rơi vào giai đoạn khủng hoảng.. 4. Sô keát baøi hoïc 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø. Những kiến thức HS cần nắm vững bằng sông Hnằg đã hình thành một số nước, thường xảy ra tranh giành ảnh hưởng nhưng mạnh nhất là nước Magađa.. - Vua mở nước là Bimbisara, nhưng kiết xuất nhất (vua thứ 11) laø Asoâca (theá kyû III TCN). + Đánh dẹp các nước nhỏ thống nhaát laõnh thoå. + Theo đạo Phật và có công tạo điều kiện cho đạo Phật truyền bá rộng khắp. Ông cho dựng nhiều "coät Asoâca"..

(44) - Học bài cũ, làm bài tập trong SGK, đọc trước bài mới - Đọc bài mới trước khi lên lớp.

(45) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. Baøi 7 SỰ PHÁT TRIỂN LỊCH SỬ VAØ NỀN VĂN HOÁ ĐA DẠNG CỦA ẤN ĐỘ. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu: 1. Kiến thức Nắm được sự phát triển của lịch sử và văn hoá truyền thống của Ấn Độ. Sự hình thành và phát triển, chính sách về chính trị, kinh tế, tôn giáo và sự phaùt trieån cuûa kieán truùc cuûa caùc vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâli vaø vöông trieàu Moâgoân. 2. Tư tưởng - Giáo dục cho HS biết được sự phát triển đa dạng của văn hoá Ấn Độ, qua đó giáo dục các em sự trân trọng những tinh hoa văn hoá của nhân loại. 3. Kyõ naêng - Rèn HS các kỹ năng phân tích tổng hợp các sự kiện lịch sử của Ấn Độ qua các thời kỳ lịch sử. - Kỹ năng khai thác tranh ảnh, lược đồ lịch sử. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh về đất nước và con người Ấn Độ thời Phong kiến. - Lược đồ về Ấn Độ. - Các tài liệu có liên quan đến ấn Độ thời phong kiến..

(46) III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Caâu hoûi 1: neâu chính saùch veà kinh teá, chính trò cuûa Vöông trieàu Moâgoân. Câu hỏi 2: Vị trí vương triều Đêli và Môgôn trong lịch sử Ấn Độ ? Câu hỏi 3: Hãy cho biết sự hình thành và phát triển của các quốc gia đầu tiên ở Ấn Độ? Câu hỏi 4: Những yếu tố văn hoá truyền thống của Ấn Độ có ảnh hưởng bên ngoài như thế nào và những nơi nào chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ? 2. Dẫn dắt bài mới Ấn Độ là quốc gia lớn trên thế giới có lịch sử văn hoá truyền thống lâu đời là nơi khởi nguồn của ấn Độ Hin đu giáo. Lịch sử phát triển của Ấn Độ có những bước thăng trầm với nhiều thời kỳ lịch sử và các vương triều khác nhau. Để hiểu sự phát triển của lịch sử văn hoá truyền thống Ấn Độ như thế nào? Ấn Độ đả trải qua các Vương triều nào? Bài học hôm nay sẽ trả lời câu hỏi nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Hoạt động cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát tình hình Ấn Độ sau thời kỳ Gúpta và Hácsa? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV trình bày và phân tích: Đến thế kỷ VII, Ấn Độ lại rơi vào tình trạng chia rẽ, phaân taùn. Nguyeân nhaân laø do chính quyeàn TW suy yeáu, maët khaùc traûi qua 6 - 7 theá kyû trên đất nước rộng lớn và ngăn cách nhau, mỗi vùng lãnh thổ lại có những điều kiện và sắc thái riêng của mình, đất nước lại chia thaønh hai mieàn, Baéc vaø Nam laø coù vai troø noåi troäi hôn. - Tiếp đó GV nêu câu hỏi: Việc đất nước bị phân chia như vậy thì văn hoá phát triển. Những kiến thức HS cần nắm vững 2. Sự phát triển của lịch sử và văn hoá truyền thống trên toàn lãnh thổ Ấn Độ. - Đến thế kỷ VII, Ấn Độ lại rơi vaøo tình traïng chia reõ, phaân taùn. Nổi lên vai trò của Pala ở vùng Đông Bắc và nước Palava ở Mieàn Nam..

(47) Các hoạt động của thầy và trò nhö theá naøo? - HS dựa vào vốn kiến thức của mình và SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: Moãi nước lại tiếp tục phát triển sâu rộng nền văn hoá riêng của mình trên cơ sở văn hoá truyền thống Ấn Độ, chữ viết, văn học nghệ thuaät Hinñu. - Đồng thời nhấn mạnh thêm sự phân biệt không nói lên tình trạng khủng hoảng, suy thoái mà lại phản ánh sự phát triển tự tường của các vùng, các địa phương. - Cuối cùng GV trình bày nước Palava ở miền Nam có vai trò tích cực trong việc phổ biến văn hoá Ấn Độ. - GV nêu câu hỏi: Tại sao nước palava đóng vai trò tích cực trong việc phổ biến văn hoá Ấn Độ? - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi. - GV chốt ý: Palava thuận lợi về bến cảng và đường biển. - GV sơ kết mục 1 khẳng định: Văn hoá Ấn Độ thế kỉ VII - XII phát triển sâu rộng trên toàn lãnh thổ và có ảnh hưởng ra bên ngoài. Hoạt động 2: Hoạt động cá nhân - GV nêu câu hỏi: Hoàn cảnh ra đời của Vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâli? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. HS khác boå sung cho baïn. - GV nhận xét và chốt ý: Do sự phân tán đã không đem lại sức mạnh thống nhất để người Ấn Độ chống lại cuộc tấn công bên ngoài của người Hồi giáo gốc Thổ.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Về văn hoá, mỗi nước lại tiếp tuïc phaùt trieån saâu roäng neàn vaên hoá riêng của mình trên cơ sở văn hoá truyền thống Ấn Độ chữ viết văn học nghệ thuật Hinñu.. - Văn hoá Ấn Độ thế kỉ VII - XII phát triển sâu rộng trên toàn lãnh thổ và có ảnh hưởng ra bên ngoài. 2.Vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâ li. - Hoàn cảnh ra đời: Do sự phân tán đã không đem lại sức mạnh thống nhất để chống lại cuộc tấn công bên ngoài của người Hồi.

(48) Các hoạt động của thầy và trò - GV nêu câu hỏi: Quá trình người Thổ đánh chiếm Ấn Độ thiết lập vương triều Đêli dieãn ra nhö theá naøo? - HS nghiên cứu SGK trả lời. - GV trình baøy vaø phaân tích: + Năm 1055, người Thổ đánh chiếm Bátđa lập nên vương quốc Hồi Giáo ở vùng Lưỡng Hà. Đạo Hồi được truyền bá đến Iran vaø Trung AÙ , laäp neân vöông quoác Hoài giáo nữa trên vùng giáp Tây Bắc Ấn Độ. + Người Hồi giáo gốc Trung Á tiến hành chinh chiến vào đất Ấn Độ, lập nên vương quốc Hồi giáo Ấn Độ gọi tên là Đêli (đóng đô ở Đêli Bắc Ấn Độ) tồn tại hơn 300 năm từ 1206 - 1526.. Những kiến thức HS cần nắm vững giaùo goác Thoå.. - Quaù trình hình thaønh: 1206 người Hồi giáo chiếm vào đất Ấn Độ lập nên vương quốc Hồi giáo Ấn Độ gọi tên là Đêli.. Hoạt động 3: Nhóm - GV chia lớp thành các nhóm, giao nhieäm vuï cuï theå cuûa caùc nhoùm nhö sau: Nhoùm 1: neâu chính saùch thoáng trò cuûa vöông quoác Hoài giaùo Ñeâ li. Nhoùm 2: neâu chính saùch veà toân giaùo. Nhóm 3: nêu chính sách về văn hoá. Nhóm 4: Tìm hiểu thành tựu về kiến truùc. - HS đọc SGK thảo luận và cử đại diện nhoùm trình baøy. HS khaùc coù theå boå sung cho - Chính saùch thoáng trò: truyeàn baù, áp đặt Hồi Giáo, tự dành cho baïn. mình quyền ưu tiên ruộng đất, - GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù. + Nhóm 1: Vương quốc Hồi giáo Đê li đã địa vị trong bộ máy quan lại. truyền bá, áp đặt Hồi giáo trong cư dân đã có Phật giáo và đang theo Hinđu giáo, tự dành cho mình quyền ưu tiên ruộng đất, địa.

(49) Các hoạt động của thầy và trò vị trong bộ máy quan lại. Người không theo đạo Hồi ngoài thuế ruộng đất 1/5 thu hoạch còn phải nộp thuế ngoại đạo. + Nhoùm 2: Veà toân giaùo, thi haønh chính sách mềm mỏng, song sự phân biệt tôn giáo đã dẫn đến sự bất bình đẳng của nhân dân. + Nhóm 3: về văn hoá, văn hoá Hồi giáo được du nhập vào Ấn Độ. + Nhóm 4: Về kiến trúc, xây dựng một soá coâng trình mang daáu aán kieán truùc Hoài giáo, xây dựng kinh đô Đê li trở thành một thành phí6 lớn nhất thế giới. GV neâu caâu hoûi: Vò trí cuûa Vöông trieàu Đê li trong lịch sử Ấn Độ? - GV gợi ý: Có sự giao lưu hai nền văn hoá hay là triệt tiêu; quan hệ giao lưu về buôn bán, truyền bá văn hoá. - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV choát yù: + Sự phát hiện nhau giữa hai nền văn minh đặc sắc là Ấn Độ Hin đu giáo và Hồi giáo Aráp bước đầu tạo ra sự giao lưu văn hoá Đông - Tây. + Dưới thời Vương triều Hồi giáo Đêli đạo Hồi được truyền bá đến một số nước trong khu vực Đông Nam Á.. Những kiến thức HS cần nắm vững - Veà toân giaùo, thi haønh chính saùch meàm moûng, song xuaát hieän sự phân biệt tôn giáo. - Về văn hoá, văn hoá Hồi giáo được du nhập vào Ấn Độ. - Về kiến trúc, xây dựng một ốs coâng trình mang daáu naá kieán truùc Hồi giáo, xây dựng kinh đô Đê li trở thành một thành phố lớn nhất thế giới.. - Vò trí cuûa Vöông trieàu Ñeâ li: + Bước đầu tạo ra sự giao lưu văn hoá Đông - Tây. + Đạo Hồi được truyền bá đến một số nước trong khu vực Đông Nam AÙ. Hoạt động 4: Cả lớp và cá nhân 3. Vöông trieàu Moâgoân - Trước hết GV trình bày và phân tích: Theá kæ XV vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâ li suy yeáu, 1398 thuû lónh - vua Ti-mua Leng theo dòng dõi Mông Cổ tấn công Ấn Độ, đến - Năm 1398 thủ lĩnh - Vua Tinăm 1526 mới chiếm được đêli, lập ra mua Leng theo dòng dõi Mông.

(50) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững Vöông trieàu Moâgoân (goác Moâng coå). Cổ tấn công Ấn Độ, đến năm - GV neâu caâu hoûi: Em coù nhaän xeùt gì veà 1526 laäp ra Vöông trieàu Moâ-goân. vöông trieàu Moâgoân? - GV gợi ý : Vương triều Môgôn có phải là chế độ phong kiến cuối cùng không? Chính sách củng cố đất nước theo hướng naøo? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Vương triều Môgôn là thời kỳ cuối cùng của chế độ phong kiến Ấn Độ, song không phải đã suy thoái và tan rã. + Các ông vua đều ra sức củng cố theo hướng Ấn Độ hoá và xây dựng đất nước, - Các ông vua đều ra sức củng cố dưa Ấn Độ lên bước phát triển mới dưới theo hướng Ấn Độ hoá xây dựng thời vua Acơba (1556 - 1605). đất nước, đưa Ấn Độ bước phát - HS đọc nhanh những chính sách tích triển mới dưới thời vua Acơba cực của vua Acơba trong SGK. (1556 - 1605). - GV kết hợp với việc giới thiệu hình 17 "Cổng lăng Acơba ở Xicandra" trong SGK. - GV nêu câu hỏi: tác động của những chính sách của vua Acơba đối với sự phát triển của Ấn Độ? - HS dựa vào hiểu biết của mình và SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: laøm cho xaõ hoäi Ấn Độ ổn định, kinh tế phát triển, văn hoá có nhiều thành tựu mới, đất nước thịnh vượng. Hoạt động 5: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày và phân tích: Hầu hết các - Giai đoạn cuối do những chính oâng vua coøn laïi cuûa vöông trieàu duøng quyeàn saùch thoáng trò haø khaéc cuûa giai chuyên chế, độc đoán để cai trị đất nước, cấp thống trị, Ấn Độ lâm vào một số còn dùng những biện pháp đàn áp khủng hoảng..

(51) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững quyeát lieät, hình phaït khaéc nghieät… - Ấn Độ đứng trước thách thức - GV giới thiệu về hình 18 "lăng Ta giơ xâm lược của thực dân phương Ma ban" trong SGK. Tây (Bồ Đào Nha và Anh). - GV nêu câu hỏi: Hậu quả của những chính sách thống trị hà khắc đó? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: đất nước lâm vào tình trạng chia rẽ và khủng hoảng. - GV trình bày rõ: sự suy yếu đó, đặt Ấn Độ trước sự xâm lược của thực dân phương Tây (Bồ Đào Nha và Anh). 4. Sô keát baøi hoïc Kiểm tra nhận thức của HS bằng các câu hỏi:  Nêu sự phát triển của văn hoá truyền thống Ấn Độ.  Những nét chính của Vương triều Hồi giáo Đê li và vương triều Moâgoân?  Vị trí của vương triều Hồi giáo Đê li và vương triều Môgôn trong lịch sử Ấn Độ? 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø - Hoïc baøi cuõ, laøm baøi taäp trong SGK. - Baøi taäp:  Lập bảng thống kê các giai đoạn phát triển của lịch sử Ấn Độ.  So sánh vương triều Hồi giáo Đê li với vương triều Môgôn..

(52) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. CHÖÔNG V ĐÔNG NAM Á THỜI PHONG KIẾN Baøi 8 SỰ HÌNH THAØNH VAØ PHÁT TRIỂN CAÙC VÖÔNG QUOÁC ÑOÂNG NAM AÙ. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Những nét chính về điều kiện hình thành và sự ra đời của các vương quốc cổ ở Đông Nam Á. - Sự ra đời và phát triển của các quốc gia phong kiến Đông Nam Á. 2. Tư tưởng Giúp HS biết quá trình hình thành và phát triển không ngừng của dân tộc trong khu vực, qua đó giáo dục các em tình đoàn kết và trân trọng những giá trị lịch sử. 3. Kyõ naêng Thông qua bái học, rèn HS kỹ năng khái quát hoá sự hình thành và phát triển cuûa caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ, kyõ naêng laäp baûng thoáng keâ veà phaùt trieån cuûa caùc quoác gia Đông Nam Á qua các thời kỳ lịch sử. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh về con người và đất nước Đông Nam Á thời cổ và phong kiến. - Lược đồ Châu Á, lược đồ về các quốc gia Đông Nam Á..

(53) - Cuoán lòch Ñoâng Nam AÙ. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Caâu hoûi  : Neâu chính saùch veà kinh teá, chính trò cuûa Vöông trieàu Moâgoân. Câu hỏi  : Vị trí Vương triều Đê li và Môgôn trong lịch sử Ấn Độ? 2. Dẫn dắt bài mới Đông Nam Á từ lâu đã được coi là khu vực lịch sử địa lý - văn hoá riêng biệt trên cơ sở phát triển đồ sắt và kinh tế nông nghiệp trồng lúa nước những thế kỷ đầu của Công nguyên, các vương quốc cổ đầu tiên đã được hình thành ở Đông Nam Á; tiếp đó khoảng thế kỷ IX - X các quốc gia Đông Nam Á được xác lập và phát triển thịnh đạt vào thế kỷ X - XV. Để hiểu điều kiện nào dẫn đến sự ra đời của các vương quốc cổ ở Đông Nam Á? Sự hình thành và phát triển của các quốc gia phong kiến Đông Nam Á được biểu hiện như thế nào? Bài học hôm nay sẽ trả lời các câu hỏi nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Làm việc cả lớp và cá nhân - Trước hết GV treo lược đồ các quốc gia Ñoâng Nam AÙ leân baûng vaø yeâu caàu HS chæ trên lược đồ hiện nay khu vực gồm những nước nào. - HS lên bảng chỉ lược đồ. - GV nhận xét và giới thiệu tên và vị trí trên lược đồ 11 quốc gia hiện nay. - Tiếp đó, GV nêu câu hỏi: Nêu những nét chung, những điểm tương đồng của các nước trong khu vực? - HS dựa vào vốn kiến thức của mình và SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét, bổ sung đồng thời trình baøy vaø phaân tích Ñoâng Nam AÙ coù ñòa hình. Những kiến thức HS cần nắm vững 1. Sự ra đời của các vương quốc cổ ở Đông Nam Á. - Đông Nam Á có điều kiện tự nhiên ưu đãi - gió mùa, thuận lợi cho sự phát triển của cây lúa nước và nhiều loại cây trồng khác..

(54) Các hoạt động của thầy và trò rộng, song địa hình phân tán bị chia cắt bởi những dãy núi và vùng nhiệt đới, nhưng thiên nhiên đã ưu đãi cho vùng này điều kiện thuận lợi thích hợp cho sự phát triển của cây lúa nước. - GV trình bày: Đầu Công nguyên, cư dân Đông Nam Á đã biết sử dụng đồ sắt. Noâng nghieäp vaãn laø ngaønh saûn xuaát chính, nhưng ở mỗi nước có nghề thủ công nghiệp truyeàn thoáng phaùt trieån nhö deät, laøm goám, đúc đồng, và rèn sắt. Mặt khác do nhu cầu trao đổi sản phẩm, việc buôn bán đường biển rất phát đạt, một số thành thị - hải cảng đã ra đời và hoạt động nhộn nhịp như OÙc Eo (An Giang, Vieät Na,m), Takoâla (Maõ Lai) … - GV nêu câu hỏi: Về mặt văn hoá khu vực Đông Nam Á còn bị ảnh hưởng bởi nền văn hoá nào? Ý nghĩa của sự ảnh hưởng đó? - GV có thể gợi ý về ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ đến khu vực. - HS dựa vào kiến thức đã học ở bài Ấn Độ và đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: Văn hoá Ấn Độ ảnh hưởng khu vực, sự ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ gắn liền với việc các nước phát triển văn hoá cổ của mình. Nổi bật mỗi nước đều sáng tạo ra chữ viết riêng. - Đến đây GV kết luận: Điều kiện ra đời cuûa caùc Vöông quoác coå laø: + Do việc sản xuất và buôn bán giữa các. Những kiến thức HS cần nắm vững. * Điều kiện ra đời các vương quốc cổ ở Đông Nam Á. - Đầu Công Nguyên, cư dân Đông Nam Á đã biết sử dụng đồ sắt. Noâng nghieäp vaãn laø ngaønh saûn xuaát chính, ngheà thuû coâng truyeàn thoáng phát triển như dệt, làm gốm, đúc đồng và rèn sắt. - Việc buôn bán đường biển rất phát đạt, một số thành thị - hải cảng đã ra đời như Óc Eo (An Giang, Vieät Nam), Takoâla (Maõ Lai) …. - Do sự ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ với việc các nước phát triển văn hoá cổ của mình. - Đó chính là điều kiện ra đời của các vương quốc cổ ở Đông Nam Á.. * Sự hình thành các vương quốc cổ: Khoảng 10 thế kỉ sau Công Nguyên hàng loạt các nước vương quốc nhỏ hình thành: Cham-pa ở Trung Bộ.

(55) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững vùng, sự xuất hiện các trung tâm buôn bán Việt Nam hạ lưu sông MêKông, noåi tieáng. vương quốc ở hạ lưu sông Mê Nam + Do ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ với và đảo Inđônêxia. việc các nước phát triển văn hoá cổ của mình. Hoạt động 2: Cả lớp  Sự hình thành và phát triển - GV trình bày trên lược đồ về tên gọi, vị của các quốc gia phong kiến Đông trí tương đối và khoảng thời gian ra đời của Nam Á: caùc vöông quoác coå Ñoâng Nam AÙ. - GV chuyeån yù: Caùc vöông quoác coå Ñoâng Nam Á lúc đó nhỏ bé, phân tán trên địa bàn - Từ thế kỉ VII đến X, ở Đông Nam hẹp, sống riêng rẽ và nhiều khi còn tranh Á đã hình thành một số quốc gia chấp nhau, đó là nguyên nhân dẫn đến sự phong kiến dân tộc như vương quốc đổ vỡ, để rồi trên cơ đó hình thành các quốc Campuchia của người Khơme, các gia phong kieán daân toäc huøng maïnh vương quốc cuả người Môn và. Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân - Trước hết GV trình bày: trong khoảng thời gian từ thế kỷ VII đến X, ở Đông Nam Á đã hình thành một số quốc gia lấy một dân tộc đông nhất làm nòng cốt, thường gọi laø caùc quoác gia phong kieán daân toäc. - Tiếp đó, GV giới thiệu trên lược đồ Đông Nam Á tên gọi và vị trí của từng nước: Vương quốc Campuchia của người Khơme, các vương quốc của người Môn và người Miến ở hạ lưu sông Mê Nam, người Inđônêxia ở đảo Xumatơra và Giava. - GV neâu caâu hoûi: Caùc quoác gia phong kiến Đông Nam Á phát triển nhất vào thời gian nào? Đó là những nước nào? - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi.. người Miến ở Hạ lưu sông mê Nam, người Inđônêxia ở đả Xumatơra và Giava.. - Từ khoảng nữa sau thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XVIII là thời kỳ phát trieån nhaát cuûa caùc quoác gia phong kieán Ñoâng Nam AÙ: + Indoâneâxia thoáng nhaát vaø phaùt triển hùng mạnh dưới vương triều Moâgioâpahit (1213 – 1527). + Trên bán đảo Đông Dương ngoài.

(56) Các hoạt động của thầy và trò - GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân tích: + Từ khoảng nửa sau thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XVIII là thời kỳ phát triển nhất cuûa caùc quoác gia phong kieán Ñoâng Nam AÙ. + Ở Inđônêxia cuối thế kỷ XIII dòng vua Gava mạnh lên chinh phục được Xumatơra thống nhất được Inđônêxia dưới vương triều Moâgioâpahit (1213 – 1527) huøng maïnh, bao gồm 10 nước nhỏ và đảo phụ thuộc có sản phẩm quý chỉ đứng sau Ả RẬP. + Trên lưu vực sống Iraoađi từ giữa thế kỷ XI, quốc gia pagan ở miền Trung chinh phục các tiểu quốc gia khác mở đầu hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa vöông quoác Mianma. GV giới thiệu bức tranh hình 19 SGK “toàn cảnh đô thị cổ Pagan Mianma” đồng thời tổ chức cho HS khai thác bức tranh để thấy được sự phát triển của vương quốc Mianma. GV nêu câu hỏi: Sự kiện nào đánh dấu mốc phát triển của Lịch sử khu vực? - HS dựa vào SGK tar3 lời câu hỏi: - GV nhaän xeùt vaø nhaán maïnh: theá kyû XIII laø moác quan troïng trong quaù trình phaùt trieån của Lịch sử khu vực bởi vì: Bị dồn đẩy do cuộc xâm lược của quan Mông Cổ, một bộ phận người Thái di cư xuống, Một nhóm người Thái khác xuống trung lưu MêKông (người Lào Lùm) lập nên vương quốc lan Xang vào giữa thế kỷ XIV. Hoạt động 4: Làm việc theo nhóm - GV chia cả lớp làm 2 nhóm chính nêu. Những kiến thức HS cần nắm vững quốc gia Đại Việt, Chămpa, vương quốc Campuchia từ thế kỉ IX cũng bước vào thời kỳ Ăngco huy hoàng. + Trên lưu vực sông Iraoađi từ giữa thế kỉ XI, mở đầu hình thành và phaùt trieån cuûa vöông quoác Mianma.. + Theá kæ XIV thoáng nhaát laäp vöông quoác Thaùi. + Giữa thế kỉ XIV vương quốc Loan Xang thaønh laäp..

(57) Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò câu hỏi: Những biểu hiện của sự phát triển kinh tế, chính trị và văn hoá của các quốc gia Ñoâng Nam AÙ? - HS làm việc theo nhóm và cử đại diện trình baøy keát quaû. HS khaùc coù theå boå sung cho baïn. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Kinh tế, cung cấp một khối lượng lớn lúa gạo, sản phẩm thủ công (vải, đồ sứ, chế phaåm kim khí…), nhaát laø saûn vaät thieân nhiên, nhiều lái buôn các nước trên Thế giới đến buôn bán.. vững. - Biểu hiện sự phát triển thịnh đạt:. + Kinh tế, cung cấp một lượng lớn lúa gạo, sản phẩm thủ công (vải đồ sứ, chế phẩm kim khí …), nhất là saûn phaåm thieân nhieân, nhieàu laùi buôn nhiều nước trên Thế giới đến buoân baùn. + Chính trị, tổ chức bộ máy chặt + Chính trị, tổ chức bộ máy chặt chẽ kiện chẽ kiện toàn từ Trung ương đến toàn từ Trung ương đến địa phương. ñòa phöông. + Văn hoá, các dân tộc Đông Nam + Văn hoá, các dân tộc Đông Nam Á xây Á xây dựng được một nền văn hoá dựng được một nền văn hoá riêng của mình riêng của mình với những nét độc với những nét độc đáo. đáo. - GV trình bày: từ nửa sau thế kỷ XVIII, các quốc gia Đông Nam Á, bước vào giai đoạn suy thoái và trước sự xâm lược của tư baûn Phöông Taây. 4. Sô keát baøi hoïc - Kiểm tra nhận thức của HS đối với bài học bằng việc yêu cầu HS trả lời các câu hỏi đưa ra ngay từ đầu giờ học: Để hiểu điều kiện nào dẫn đến sự ra đời của các vương quốc cổ Đông Nam Á? Sự hình thành và phát triển các quốc gia phong kiến Đông Nam Á dược biểu hiện như thế nào? 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø  Daën doø: - Học bài cũ, đọc trước bài mới..

(58) - Sưu tầm tranh ảnh vế đất nước và con người Lào, Campuchia thời phong kieán.  Baøi taäp: - Trả lời câu hỏi trong SGK - Vẽ lược đồ Lào, Campuchia..

(59) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. Baøi 9 VÖÔNG QUOÁC CAMPUCHIA VAØ VÖÔNG QUOÁC LAØO. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên của những nước láng giềng gần gũi với Việt Nam. - Những giai đoạn phát triển Lịch sử Campuchia.. cuûa hai vöông quoác Laøo vaø. - Về ảnh hưởng của nền văn hoá Ấn Độ và việc xây dựng nền văn hoá dân tộc của hai nước này. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng HS tình cảm yêu quý trân trọng những giá trị Lịch sử truyền thoáng cuûa hai daân toäc laùng gieàng gaàn guõi cuûa Vieät Nam. - Giúp các em hiểu rõ được mối quan hệ mật thiết của ba nước từ xa xưa, từ đó giúp HS hiểu rõ việc xây dựng quan hệ láng giềng tốt, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau là cơ sở từ trong Lịch sử và cần thiết cho cả ba nước, ba dân tộc trên bán đảo Đông Dương. 3. Kyõ naêng - Kỹ năng tổng hợp, phân tích các sự kiện Lịch sử về các giai đoạn phát triển cuûa vöông quoác Laøo vaø Campuchia. - Kỹ năng lập bảng niên biểu các giai đoạn phát triển của hai vương quốc Lào vaø Campuchia..

(60) II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ hành chính khu vực Đông Nam Á. - Sưu tầm tranh ảnh về đất nước và con người hai nước Lào vá Campuchia thời phong kieán. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi : Sự phát triển thịnh đạt của các quốc gia phong kiến Đông Nam Á thế kỷ X – XVIII được biểu hiện như thế nào?. 2. Dẫn dắt bài mới Campuchia và Lào là hai quốc gia láng giềng gần gũi với Việt Nam, đã có Lịch sử truyền thống lâu đời và một nền văn hoá đặc sắc. Để tìm hiểu sự phát triển của vương quốc Campuchia và vương quốc lào phát triển qua các thời kỳ như thế nào? Tình hình kinh tế, xã hội, những nét văn hoá đặc sắc ra sao? Nội dung bài học hôm nay sẽ trả lời các câu hỏi nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững  Vöông quoác campuchia. Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân - Trước hết, GV treo bản đồ các nước Đông Nam Á lên bảng giới thiệu trên lược đồ những nét khái quát về địa hình của Campuchia: Nhö moät loøng chaûo khoång loà, xung quanh là vùng rừng và cao nguyên bao bọc, còn đáy là Biển Hồ và vùng phụ cận với những cánh đồng phì nhiêu, màu mỡ. - Tiếp theo GV nêu câu hỏi: Người Campuchia là ai? Họ sống ở đâu? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi? - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Người Khơme là bộ phận của cư dân cổ - Ở Campuchia dân tộc chủ yếu là.

(61) Các hoạt động của thầy và trò Đông Nam Á gọi là người Mông Cổ sống trên phạm vi hầu như bao trùm hết các nước Ñoâng Nam AÙ luïc ñòa. + Ban đầu là phía Bắc nước Campuchia ngaøy nay treân cao nguyeân Coø Raït vaø maïn trung lưu sông Mê Công sau mới di cư về phía Nam. - GV hỏi: Quá trình lập nước diễn ra như theá naøo? - HS suy nghĩ và tự trả lời câu hỏi. - GV chốt ý: Người Khơme giỏi săn bắn, quen đào ao, đắp hồ trữ nước. Họ sớm tiếp thu văn hoá Ấn Độ, biết khắc bia bằng chữ Phạn; đến thế kỷ VI vương quốc người Campuchia được thành lập. Hoạt động 2: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Giai đoạn nào Campuchia phát triển thịnh đạt nhất? Những biểu hiện của sự phát triển thịnh đạt? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân tích: + Thời kỳ Aêngco (802 – 1432) là thời kỳ phaùt trieån nhaát cuûa vöông quoác Campuchia, họ quần cư ở Bắc Biển hồ, kinh đô là Aêng co được xây dựng ở Tây bắc Biển hồ (tỉnh Xieâm Rieäp ngaøy nay). - GV chỉ trên bản đồ: địa bàn ban đầu (thế kỷ V – VII) ở hạ lưu sông Semun (Nam Cò Rạt), địa bàn ở Bắc Biển Hồ, kết hợp giới thiệu tranh ảnh về đất nước con người Campuchia, chú ý đến giới thiệu Aêng co Vaùt. + Biểu hiện của sự phát triển thịnh đạt:. Những kiến thức HS cần nắm vững Khôme.. - Địa bàn sinh sống ban đầu là phía Bắc nước Campuchia ngày nay trên cao nguyeân Coø Raït vaø maïn trung lưu sông Mê Kông; đến thế kỷ VI Vương quốc người Campuchia được thaønh laäp.. - Thời kỳ Aêngco (802 – 1432) là thời kỳ phát triển nhất của vương quốc Campuchia, họ quần cư ở Bắc Biển hồ, kinh đô là Aêng co được xây dựng ở Tây bắc Biển Hồ.. - Biểu hiện của sự phát triển thịnh đạt: + Veà kinh teá: noâng nghieäp, ngö.

(62) Các hoạt động của thầy và trò Veà kinh teá : Noâng nghieäp, ngö nghieäp, thủ công nghiệp đều phát triển. Xây dựng nhiều công trình kiến trúc lớn. Aêng co còn chinh phục các nước láng giềng, trở thành cường quốc trong khu vực. - HS đọc hai đoạn chữ nhỏ trong SGK nói về sự phát triển kinh tế và cuộc chiến tranh xâm lược của Campuchia dưới thời Ăngco để chứng minh cho sự phát triển. - GV nêu câu hỏi: Nêu những nét phát triển độc đáo về văn hoá của Vương quốc Campuchia? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: Người dân Campuchia đã xây dựng một nền văn hoá riêng hết sức độc đáo: + Sáng tạo ra chữ viết riêng của mình trên cơ sở chữ Phạn của Ấn Độ. + Văn học dân gian và văn học viết với những câu chuyện có giá trị nghệ thuật. + Kieán truùc, noåi tieáng nhaát laø quaàn theå kieán truùc Aêng co. Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân - Trước hết. GV giới thiệu trên bản đồ về vị trí của vương quốc Lào và những nét cơ bản về địa hình: Đất nước Lào gắn liền với sông MêKông, con sông vừa cung cấp nguồn thuỷ văn dồi dào, trục đường giao thông quan trọng của đất nước, vừa là yếu tố của sự thống nhất về mặt địa lý. Có đồng bằng ven sông tuy hẹp nhưng mầu mỡ. - Tieáp theo GV trình baøy vaø phaân tích: + Cư dân cổ chính là người Lào Thơng chủ nhân của nền văn hoá đồ đá, đồ đồng.. Những kiến thức HS cần nắm vững nghiệp, thủ công nghiệp đều phát trieån. + Xây dựng nhiều công trình kiến trúc lớn. + Ăng co còn chinh phục các nước láng giềng, trở thành cường quốc trong khu vực.. - Văn hoá: sáng tạo ra chữ viết riêng của mình trên cơ sở chữ Phạn của Ấn Độ. Văn học dân gian và văn học viết với những câu chuyện coù giaù trò ngheä thuaät. - Kieán truùc, noåi tieáng nhaát laø quaàn theå kieán truùc Aêngco..  Vöông quoác Laøo. - Cư dân cổ chính là người Lào Thơng chủ nhân của nền văn hoá.

(63) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững Hàng nghìn năm trước họ đã sáng tạo ra đồ đá, đồ đồng. những chiếc chum. GV có tranh ảnh về cánh đồng chum có thể kết hợp giới thiệu. + Đến thế kỷ XIII mới có nhóm người - Đến thế kỉ XIII mới có nhóm nói tiếng Thái di cư đến sống hoà hợp với người nói tiếng Thái di cư đến sống người Lào Thơng gọi là Lào Lùm (người hoà hợp với người Lào Thơng gọi là Lào ở thấp). Tổ chức xã hội sơ khai của Lào Lùm (người Lào ở thấp). Tổ người Lào là các mường cổ. chức xã hội sơ khai của người Lào - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để là các mường cổ. thấy được cuộc sống, tổ chức xã hội sơ khai của người Lào. + Năm 1353 Pha Ngừm thống nhất các mường Lào lên ngôi đặt tên nước là Lang - Năm 1353 Pha Ngừm thống nhất Xang (trieäu voi). các mường Lào lên ngôi đặt tên - GV nêu câu hỏi: Thời kỳ thịnh vượng nước là Lang Xang (triệu voi). nhất của Vương quốc Lào? Những biểu hiện của sự thịnh vượng? HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Thời kỳ thịnh vượng nhất là cuối thế kỷ XVII đầu thế kỷ XVIII, dưới triều vua - Thời kỳ thịnh vượng nhất là cuối Xulinha Voângxa. thế kỉ XVII đầu thế kỉ XVIII, dưới Những biểu hiện phát triển: trieàu vua Xulinha Voângxa. + Tổ chức bộ máy chặt chẽ hơn: chia đất - Những biểu hiện phát triển: nước thành các mường, đặt quan cai trị, xây + Tổ chức bộ máy chặt chẽ hơn: dựng quân đội do nhà vua chỉ huy. chia đất nước thành các mường, đặt + Đất nước có nhiều sản vật quý, buôn bán trao đổi với cả người Châu Aâu, lào còn laø trung taâm Phaät giaùo. + Giữ quan hệ hoà hiếu với Campuchia và Đại Việt, kiên quyết chống quân xâm lược Miến Điện.. quan cai trị, xây dựng quân đội do nhaø vua chæ huy. + Đất nước có nhiều sản vật quý, buôn bán trao đổi với cả người Chaâu Aâu, laøo coøn laø trung taâm Phaät giaùo. + Giữ quan hệ hoà hiếu với.

(64) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK chứng Campuchia và Đại Việt, kiên quyết minh cho việc tổ chức bộ máy chặt chẽ và chống quân xâm lược Miến Điện. xây dựng quân đội quy củ hơn. - GV trình bày: Đến đầu thế kỷ XVIII, lan Xang suy yếu và bị Xiêm đánh chiếm biến thành một tỉnh, sau trở thành thuộc địa cuûa Phaùp 1893. Hoạt động 4: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Nêu những nét chính về văn hoá của Vương quốc Lào? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø keát luaän: + Người Lào sáng tạo ra chữ viết riêng của mình trên cơ sở chữ việt của Campuchia vaø Mianma. + Đời sống văn hoá của người Lào rất phong phuù hoàn nhieân. + Xây dựng một số công trình kiến trúc Phật giáo điển hình là That luông ở Viêng Chăn. GV kết hợp giới thiệu hình 22 trong SGK “Thaùp That Luoâng – Vieâng Chaên (Laøo)” GV nhấn mạnh: Campuchia và Lào đều chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ trên các lĩnh vực chữ viết, tôn giáo, văn học, kiến truùc. Tuy nhiên, khi tiếp thu văn hoá nước ngoài, nhất là văn hoá Ấn Độ trong quá trình giao lưu văn hoá, mỗi bước đều đem lồng nội dung của mình vào, xây dựng nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc. Chính bản sắc dân tộc là sợi dây liên kết dân tộc và thúc đẩy cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền daân toäc.. - Văn hoá: + Người Lào sáng tạo ra chữ viết riêng của mình trên cơ sở chữ việt cuûa Campuchia vaø Mianma. + Đời sống văn hoá của người Lào raát phong phuù hoàn nhieân. + Xây dựng một số công trình kiến truùc Phaät giaùo ñieån hình laø That luông ở Viêng Chăn. GV kết hợp giới thiệu hình 22 trong SGK “Tháp That Luoâng – Vieâng Chaên” - Nền văn hoá truyền thống: Campuchia và Lào đều chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ trên các lĩnh vực chữ viết, tôn giáo, văn học, kieán truùc. - Song tiếp thu mỗi nước đều đem loàng noäi dung cuûa mình vaøo, xaây dựng nền văn hoá đậm đà bản sắc daân toäc..

(65) Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò. vững. + Chữ viết: Từ học chữ Phạn sáng tạo ra chữ viết riêng của dân tộc mình. + Vaên hoïc daân gian vaø vaên hoïc vieát. + Tôn giáo: đạo Hinđu và đạo Phật. + Kieán truùc Hinñu giaùo vaø Phaät giaùo. 4. Sô keát baøi hoïc - Hướng dẫn HS trả lời câu hỏi nhận thức đặt ra ngay từ đầu giờ học để củng cố kiến thức đã học. 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø - Học bài cũ, trả lời câu hỏi bài tập trong SGK. - Đọc chuẩn bị trước bài mới. - Lập bảng niên biểu các giai đoạn phát triển của Vương quốc Campuchia vaø laøo theo noäi dung sau:. Teân vöông. Thời gian hình. Giai đoạn phát. Bieåu hieän cuûa. quoác. thaønh vöông quoác. triển thịnh đạt nhất. sự phát triển.

(66) Ngày soạn:…………………. Ngày dạy:………………….. Tuần………………………… Tổ trưởng ký. CHÖÔNG VI TÂY ÂU THỜI TRUNG ĐẠI Tieát 14. Baøi 10 THỜI KỲ HÌNH THAØNH VAØ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN Ở TÂY ÂU (Từ thế kỷ V đến thế kỷ XIV). I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Hiểu được nguyên nhân và quá trình dẫn đến sự ra đời của các quốc gia phong kiến ở Tây Âu. - Nắm được các giai cấp và địa vị xã hội của từng giai cấp trong xã hội; hiểu được thế nào là lãnh địa và đời sống kinh tế, chính trị trong lãnh địa. 2. Tư tưởng - Giáo dục cho HS thấy được bản chất của giai cấp bóc lột, tinh thần lao động của quần chúng nhân dân. 3. Kyõ naêng - Rèn cho HS kỹ năng phân tích, tổng hợp đánh giá về sự ra đời của các vương quốc phong kiến Tây Aâu, sự ra đời của các thành thị và vai trò của nó. - Bieát khai thaùc noäi dung tranh aûnh trong SGK. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh aûnh trong SGK..

(67) - Sưu tầm một số tranh ảnh về các lâu dài, thành quách, cảnh sinh hoạt buôn bán các chợ trong thời kỳ này. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi  : Lập niên biểu các giai đoạn Lịch sử lớn của Campuchia và Lào (GV có thể chuẩn bị ra giấy trong để chiếu hoặc chuẩn bị ra giấy tơrôki). Câu hỏi  : Là và Campuchia đã đạt được những thành tựu văn hoá gì? Nêu bằng chứng thể hiện sự sáng tạo văn hoá của hai dân tộc này?. 2. Dẫn dắt bài mới - GV khái quát nội dung phần kiểm tra bài cũ, dẫn dắt vào bài mới nêu nhiệm vụ nhận thức về bài mới cho HS như sau: Từ thế kỷ V, ở Tây Âu cũng đã dần hình thành các quốc gia phong kiến của người Giécman, quan hệ sản xuất phong kiến cũng dần được hình thành và củng cố phát triển, cùng với đó là sự xuất hiện các thành thị trung đại và thế kỷ XI – XII đã có vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội châu Aâu thời trung đại. Để hiểu quá trình hình thành các vương quốc phong kiến tây Âu dieãn ra nhö theá naøo? Moái quan heä caùc giai caáp trong xaõ hoäi ra sao? Nguyeân nhân, hoạt động và vai trò của thành thị như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học để lý giải cho những câu hỏi nêu trên? 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững  Sự hình thành các vương quốc. Hoạt động 1: Làm việc cá nhân - Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ lại phong kiến ở Tây Aâu những kiến thức cơ bản của xã hội cổ đại phương Tây nhất là sự bành trướng và lớn mạnh của đế quốc Rôma. Sau đó GV nêu câu hỏi: Những biểu hiện sự khủng hoảng của đế quốc Rôma thế kỷ III?.

(68) Các hoạt động của thầy và trò - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. HS khác có theå boå sung cho baïn. - GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù. - Tiếp đó GV nhấn mạnh: trong tình hình đó cuối thế kỷ V, đế quốc Rôma bị người Giecman traøn xuoáng xaâm chieám. - GV nêu câu hỏi : Hậu quả việc người Giecman xâm lược đế quốc Rôma? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét HS trả lời và kết luận. Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm - GV neâu caâu hoûi. - Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm là:. Những kiến thức HS cần nắm vững - Thế kỷ III, đế quôc1 Rôma lâm vào khủng hoảng, nô lệ nổi dậy đấu tranh saûn xuaát suùt keùm, xaõ hoäi roái ren.. + Nhóm 1: Khi tràn vào lãnh thổ của - Cuối thế kỉ V, đế quốc Rôma bị Rôma, người Giecman đã có những việc làm người Giecman xâm lược năm 476 đế quốc Rôma bị diệt vong, thời đại gì? + Nhóm 2: Tác động của những việc làm phong kiến châu Âu hình thành ở Chaâu Aâu. đó đối với xã hội phong kiến châu Aâu? - HS từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo luận với nhau. - Sau đó đại diện nhóm trình bày kết quả cuûa mình. GV coù theå yeâu caàu HS nhoùm khaùc boå sung. - Những việc làm của người - Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát y: + Nhoùm 1: Khi traøn vaøo laõnh thoå Roâma, Gieùcman: người Giecman đã thủ tiêu bộ máy Nhà + Thủ tiêu bộ máy Nhà nước cũ, nước cũ, thành lập nên nhiều vương quốc thành lập nên nhiều vương quốc mới của họ như vương quốc của người Aêng mới. gloâ xaéc xoâng, vöông quoác Phô raêng, vöông quoác taây Goác, Ñoâng Goác … Người Giecman còn chiếm ruộng đất của chủ nô Rôma cũ rồi chia cho nhau trong đó + Chiếm ruộng đất của chủ nô các tướng lĩnh quân sự và quý tộc được Rôma cũ rồi chia cho nhau. phần nhiều hơn. Đồng thời, các thủ lĩnh bộ.

(69) Các hoạt động của thầy và trò lạc, các quý tộc người Giecman cũng tự xưng vua, tự phong cho nhau các tước vị cao cấp như công tước, bá tước, nam tước, tạo neân heä thoáng ñaúng caáp quyù toäc vuõ só. Người Giecman cũng từ bỏ các tôn giáo nguyeân thuyû cuûa mình vaø tieáp thu Kitoâ giaùo, xây dựng nhà thờ và tìm cách chiếm ruộng của nông dân, đồng thời họ cũng được nhà vua ban ruộng đất.. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Từ bỏ các tôn giáo nguyên thuỷ cuûa mình vaø tieáp thu Kitoâ giaùo, xaây dựng nhà thờ và tìm cách chiếm ruộng đất của nông dân.. + Nhóm 2: Hình thành các giai cấp mới: lãnh chúa phong kiến, nông nô, cùng với đó - Các giai cấp mới hình thành: lãnh là quan hệ sản xuất phong kiến ở châu Aâu chúa phong kiến, nông nô, quan hệ sản xuất phong kiến ở Châu Aâu bắt được hình thành. đầu hình thành. Hoạt động 3: Cả lớp.  Xaõ hoäi phong kieán Taây AÂu - GV trình bày và phân tích: đến giữa thế kỷ IX phần lớn đất đai đã được các quý tộc và nhà thờ chia nhau chiếm đoạt xong, những vùng đất đai rộng lớn đó đã nhanh chóng bị họ biến thành khu đất riêng của mình goïi laø laõnh ñòa phong kieán. Laõnh ñòa chính laø ñôn vò haønh chính kinh teá cô baûn trong thời kỳ phong kiến phân quyền ở Tây Aâu. - Giữa thế kỷ IX các lãnh địa phong - GV giải thích khái niệm về lãnh địa kiến Tây Aâu ra đời, đây là đơn vị bằng việc kết hợp khai thác tranh ảnh trong chính trị kinh tế cơ bản trong thời SGK “Lâu đài và thành quách kiên cố của kỳ phong kiến phân quyền. lãnh chúa” hoặc với những tranh ảnh sưu tầm được. Lãnh địa là một khu đất rộng bao gồm đất của lãnh chúa và đất khẩu phần. Trong khu đất của lãnh chúa có những lâu đài, dinh thự, nhà thờ, nhà kho, chuồng trại … có hào sâu, tường cao, tạo thành những.

(70) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. pháo đài kiên cố. Đất khẩu phần ở xung quanh pháo đài được các lãnh chúa giao cho noâng noâ caày caáy vaø thu toâ thueá. Hoạt động 4: Làm việc theo nhóm - GV chia cả lớp làm 4 nhóm, nêu câu hỏi: cho từng nhóm như sau: + Nhoùm 1: Mieâu taû cuoäc soáng cuûa noâng noâ trong caùc laõnh ñòa? + Nhoùm 2: Neâu ñaëc tröng kinh teá cuûa laõnh ñòa? + Nhóm 3: Đời sống chính trị của các lãnh ñòa? + Nhoùm 4: Mieâu taû cuoäc soáng cuûa caùc laõnh chuùa trong laõnh ñòa? - HS nhóm đọc SGK, thảo luận và tìm ý trả lời. Sau đó đại diện nhóm trình bày kết quaû cuûa mình, HS nhoùm khaùc boå sung. - Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Nông nô là người sản xuất chính trong caùc laõnh ñòa. Hoï bò gaén chaët vaø leä thuoäc vaøo lãnh chúa. Bỏ trốn sẽ bị trừng phạt rất nặng. Họ nhận ruộng đất về cày cấy và phải nộp tô nặng, ngoài ra họ còn phải nộp nhiều thứ khác. Song họ vẫn được tự do trong sản xuaát, coù gia ñình rieâng, coù noâng cuï vaø gia suùc. + Trong saûn xuaát hoï bieát duøng phaân boùn, gieo trồng theo thời vụ, mọi thứ dùng trong lãnh địa đều do nông nô tự sản xuất ra, ít có sự trao đổi buôn bán với bên ngoài. GV nhấn mạnh: Lãnh địa là một cơ sở kinh tế đóng kín, mang tính chất tự nhiên, tự cung, tự cấp, tự túc.. - Caùc giai caáp trong xaõ hoäi: + Nông nô là người sản xuất chính trong caùc laõnh ñòa. Hoï bò gaén chaët vaø leä thuoäc vaøo caùc laõnh thoå. + Laõnh chuùa coù cuoäc soáng nhaøn roãi, xa hoa, sung sướng bằng việc bóc lột và sức lao động của nông nô. - Lãnh địa là một cơ sở kinh doanh đóng kín, mang tính chất tự nhiên, tự cung, tự cấp, tự túc. - Laõnh ñòa laø moät ñôn vò chính trò độc lập có quân đội, toà án pháp luật riêng, chế độ thuế khoá riêng, tieàn teä rieâng ….

(71) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Lãnh chúa được coi là ông vua con, có quân đội, toà án, pháp luật riêng, chế độ thuế khoá riêng, tiền tệ riêng… Lãnh chúa coøn coù theå buoäc nhaø vua ban cho mình quyền miễn trừ không can thiệp vào lãnh ñòa cuûa mình. + Laõnh chuùa coù cuoäc soáng nhaøn roãi, xa hoa, sung sướng, thời bình chỉ luyện tập cung kiếm, cưỡi ngựa, dạ hội, tiệc tùng. Hoạt động 5: làm việc cả lớp và cá nhân - GV trình bày : từ thế kỷ XI ở Tây Aâu đã xuất hiện những tiền đề của nền kinh tế hàng hoá, thị trường được mở rộng không bị đóng kín trong lãnh địa. Thủ công nghiệp diễn ra quá trình chuyên môn hoá mạnh mẽ như mộc, đồ da, gốm. - GV nêu câu hỏi: Trước sự phát triển của sản xuất thành thị ra đời như thế nào? - HS đọc SGK tìm nội dung trả lời, HS khaùc coù theå boå sung. - GV nhận xét và chốt ý: Để có điều kiện thuận lợi cho sản xuất, trao đổi buôn bán, thợ thủ công đến ngã ba đường, bến sông nơi có đông người qua lại lập xưởng saûn xuaát vaø buoân baùn hình thaønh caùc thaønh thò. Hoạt động 6: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày hoạt động của thành thị: Cư dân chủ yếu của thành thị là thợ thủ công và thương nhân, họ tập hợp lại với nhau trong các tổ chức hội là phường hội hay thương hội và đặt ra những quy chế riêng (phường quy) nhằm giữ độc quyền sản.  Sự xuất hiện thành thị trung đại - Nguyên nhân thành thị ra đời: + Tây Aâu đã xuất hiện những tiền đề của nền kinh tế hàng hoá. + Thị trường buôn bán tự do. + Thuû coâng nghieäp dieãn ra quaù trình chuyên môn hoá.. - Thợ thủ công đến ngã ba đường, bến sông nơi có đông người qua lại lập xưởng sản xuất và buôn bán hình thaønh caùc thaønh thò..

(72) Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò. vững. xuất và tiêu thụ sản phẩm của mình, đấu tranh chống áp bức sách nhiễu của các lãnh chuùa. - GV giới thiệu nội dung bức tranh hình 24 trong SGK “Hội chợ ở Đức”, đây là bức tranh thể hiện cảnh mua bán tại Hội chợ ở Đức phản ánh sự phát triển của thương nghieäp cuûa xaõ hoäi phong kieán Taây Aâu luùc bấy giờ. - GV neâu caâu hoûi: Neâu vai troø cuûa thaønh thị? HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: Sự phát triển của các ngành thủ công đã phá vở nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc, tạo điều kiện cho kinh tế hàng hoá phát triển, góp phần tích cực xoá bỏ chế độ phân quyền. Đặc biệt mang lại không khí tự do.. - Vai troø thaønh thò: + Phá vỡ nền kinh tế tự nhiên tự cung tự cấp, tự túc, tạo điều kiện cho kinh tế hàng hoá phát triển. + Góp phần tích cực xoá bỏ chế độ phaân quyeàn. Ñaëc bieät mang laïi không khí tự do cho xã hội phong kieán Taây Aâu.. 4. Sô keát baøi hoïc - GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS nêu lại sự ra đời của các vương quốc phong kiến Tây Aâu; yêu cầu giải thích khái niệm thế nào là lãnh địa? Các giai cấp trong xã hội phong kiến tây Aâu và địa vị từng giai cấp trong xã hội. Nguyên nhân sự ra đời và vai trò của thành thị trung đại. 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø - Học bài cũ, đọc trước bài mới và trả lời câu hỏi trong SGK. - Baøi taäp: Noäi dung so saùnh - Giai caáp trong xaõ hoäi. Chế độ phong kiến. Chế độ phong kiến. phöông Ñoâng. Taây AÂu.

(73) - Ñaëc tröng kinh teá - Theå cheá chính trò.

(74) NS: 26/12/08 ND: 28/12/08 Baøi 11. Tieát 15 + 16. TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được nguyên nhân và các cuộc phát kiến địa lý. - Hiểu biết được khái niệm thế nào là tích luỹ vốn bán đầu, giải thích được tại sao chủ nghĩa tư bản lại nảy sinh ở châu Aâu, nắm được những biểu hiện sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở châu Aâu. - Nắm được nguyên nhân, thành tựu của văn hoá phục hưng, cải cách tôn giaùo vaø chieán tranh noâng daân. 2. Tư tưởng - Giúp các em thấy được công lao của các nhà phát kiến địa lý, trân trọng những giá trị văn hoá của nhân loại thời kỳ Phục hưng để lại; và tinh thần đấu tranh của nhân dân lao động trong trận tuyến chống lại chế độ phong kiến. 3. Kyõ naêng - Kỹ năng phân tích, đánh giá sự kiện về sự ra đời của chủ nghĩa tư bản, lập bản thống kê cuộc đấu tranh cải cách tôn giáo, chiến tranh nông dân Đức. - Kỹ năng khai thác lược đồ “Những cuộc phát kiến địa lý”, khai thác tranh ảnh về những thành tựu hội hoạ của văn hoá phục hưng. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Lược đồ “Những cuộc phát kiến địa lý”, Bản đồ chính trị Châu Aâu. - Tranh ảnh về phong trào văn hoá Phục Hưng. - Söu taàm tranh aûnh moät soá nhaø thaùm hieåm. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ.

(75) Câu hỏi  : Thế nào là lãnh địa? Đời sống kinh tế và chính trị trong các lãnh ñòa nhö theá naøo? Câu hỏi  : Nguyên nhân và vai trò của các thành thị trung đại? 2. Dẫn dắt bài mới Một trong số thành tựu quan trọng của loài người ở thế kỷ XV là tiến hành các cuộc phát kiến địa lý phát hiện ra châu Mỹ và đi vòng quanh thế giới, đã đem lại nguồn của cải lớn về châu Aâu, trên cơ sở đó đã dẫn đến quá trình tích luỹ tư bản ban đầu và quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa qua đó được hình thành cùng với hai giai cấp mới: tư sản và vô sản ra đời. Để hiểu tìm hiểu nguyên nhân nào dẫn đến các cuộc phát kiến địa lý? Các cuộc phát kiến địa lý đó diễn ra như theá naøo? Heä quaû cuûa caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù ra sao? Nguyeân nhaân, noäi dung phong trào văn hoá Phục hưng? Nguyên nhân, diễn biến cải cách tôn giáo và chiến tranh nông dân? Chúng ta vào tìm hiểu bài hôm nay để trả lời các câu hỏi neâu treân. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Làm việc cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Taïi sao sang theá kyû XV con người có thể tiến hành các cuộc phát kieán ñòa lyù? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi, HS khác có theå boå sung cho baïn. - GV nhận xét và chốt ý. Đồng thời nhấn mạnh trong các nguyên nhân trên thì sự tiến boä khoa hoïc kyõ thuaät laø quan trong nhaát, vì chính ,nhờ đó mà con người có những con tàu lớn chở được nhiều người và lương thực, thực phẩm, nước uống cho những chuyến đi daøi ngaøy. - GV trình baøy roõ theâm: caùc nhaø haøng haûi có hiểu biết nhiều về đại dương, có quan niệm đúng về hình dạng Trái đất, đã vẽ. Những kiến thức HS cần nắm vững  Những cuộc phát kiến địa lý.. - Nguyeân nhaân phaùt kieán ñòa lyù: + Sản xuất phát triển dẫn đến nhu caàu veà höông lieäu, vaøng vaø thò trường cao. + Con đường giao lưu, buôn bán qua Tây Á và Địa Trung Hải bị người Ả Rập độc chiếm. + Khoa hoïc – kyõ thuaät coù nhieàu bước tiến quan trọng như kỹ thuật mới trong đóng tàu, la bàn, hải đồ….

(76) Các hoạt động của thầy và trò được hải đồ ghi rõ các vùng đất, các hòn đảo có dân cư. Máy móc thiên văn, la bàn được sử dụng trong việc định hướng đại dương bao la. Kỹ thuật đóng tàu có nhiều tiến bộ người ta đã đóng được những con tàu có bánh lái và hệ thống buồm lớn như taøu Caraven. Hoạt động 2: Làm việc cả lớp và cá nhân - GV trình bày: Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những nước tiên phong trong các cuộc thám hiểm địa lý, khám phá ra những miền đất mới. - Tiếp đó, GV treo lược đồ trên bảng yêu cầu HS dựa vào nội dung SGK trình bày nội dung caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù HS khaùc coù theå boå sung. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù. + Năm 1498, B. Điaxơ là hiệp sĩ “Hoàng gia” đã đi vòng cực Nam của lục địa Phi, ñaët teân laø muõi Baõo Toá, sau goïi laø muõi Haûi Voïng. + Ngày 08/07/1497, Vaxcô đơ gama rời caûng Lixbon ñi sang phöông Ñoâng; thaùng 5/1498, đã đến được calicut Ấn Độ, khi về ông được phong phó vương Ấn Độ. + Tháng 08/1492, C.Côlômbô đã dẫn đầu đoàn thuỷ thủ về hướng Tây, sau 3 tháng ông đến được Cu Ba và một số đảo vùng Aêngti nhưng ông tưởng lầm là Ấn Độ. Tuy nhiên khẳng định C.Côlômbô là người đầu tiên phát hiện ra Châu Mỹ. + Magienlan (1480 – 1521) là người đã thực hiện chuyến đi đầu tiên vòng quanh. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Các cuộc phát kiến địa lý lớn: + Năm 1498, B. Điaxơ đã đi vòng cực Nam của lục địa Phi, đặt tên là muõi Haûi Voïng. + Vaxcô đơ gamađã đến được Calicut Ấn Độ (05/1498). + Tháng 8/1492. C.Côlômbô đến được CuBa và một số đảo vùng Aêngti. Ông là người đầu tiên phát hieän ra Chaâu Myõ. + Magienlan là người đã thực hiện chuyến đi đầu tiên vòng quanh thế giới bằng đường biển (1519- 1521)..

(77) Các hoạt động của thầy và trò thế giới bằng đường biển từ năm 15191521. Đoàn của Magienlan đi vòng qua điểm cực Nam của Nam Mỹ, tiến vào đại döông meânh moâng (oâng ñaët teân laø Thaùi Bình Döông). Taïi Philippin, oâng bò thieät mạng do giao tranh với thổ dân. Cuối cùng, đoàn thám hiểm chỉ còn 1 thuyền và 18 thuỷ thủ khi về đến Tây Ban Nha. Hoạt động 3: Làm việc theo nhóm - GV neâu caâu hoûi: Heä quaû cuûa caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù? - HS đọc SGK thảo luận, cử đại diện nhoùm, trình baøy, HS khaùc boå sung. - GV nhaän xeùt vaø choát yù.. Hoạt động 4: Làm việc cá nhân - GV nêu câu hỏi: Số vốn ban đầu mà quyù toäc vaø thöông nhaân tích luyõ do ñaâu maø coù? - HS dựa vào kiến thức đã học ở bài trước, SGK trả lời câu hỏi. HS khác có thể boå sung cho baïn. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: - Sau caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù, kinh teá châu Aâu phát triển nhanh. Tầng lớp quý tộc, thương nhân Tây Âu ra sức bóc lột của cải, tài nguyên vàng bạc của các nước châu Mỹ, chaâu Phi vaø chaâu AÙ. Giai caáp tö saûn tích luyõ được số vốn ban đầu bằng sự cướp bóc thực daân. - GV nhaán maïnh theâm, Giai caáp tö saûn. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Heä quaû cuûa phaùt kieán ñòa lyù. + Đem lại hiểu biết mới về Trái đất, về những con đường mới, dân tộc mới. Thị trường thế giới được mở rộng. + Thúc đẩy nhanh sự tan rã của quan hệ phong kiến và sự ra đời cuûa chuû nghóa tö baûn. + Nảy sinh quá trình cướp bóc thuộc ñòa vaø buoân baùn noâ leä.  Sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Taây AÂu. - Nguyeân nhaân: + Kinh teá chaâu aâu phaùt trieån nhanh. Tầng lớp quý tộc, thương nhân Tây Âu ra sức cướp bóc của cải, tài nguyên vàng bạc của các nước châu Myõ, chaâu Phi vaø chaâu AÙ. + Giai cấp tư sản còn tước đoạt ruộng đất của nông dân biến thành các đồn điền..

(78) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. thậm chí còn dung bạo lực để tước đoạt ruộng đất của nông dân. Chẳng hạn ở Anh có phong trào “Rào đất cướp ruộng”, hàng vạn gia đình nông dân mất đất, đi lang thang buoäc phaûi laøm thueâ trong caùc xí nghiệp của giai cấp tư sản. Ngay ở trong thành thị, thợ thủ công cũng bị tước đoạt tư liệu sản xuất, trở thành người đi làm thuê. Hoạt động 5: Làm việc theo nhóm - GV chia HS thaønh caùc nhoùm vaø giao nhieäm vuï cho caùc nhoøm cuï theå nhö sau: + Nhóm 1: Biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghóa tö baûn trong thuû coâng nghieäp? + Nhóm 2: Biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghóa tö baûn trong thuû coâng nghieäp? + Nhóm 3: Biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghóa tö baûn trong thöông nghieäp. + Nhóm 4: Nêu những biến đổi giai cấp trong xaõ hoäi Taây AÂu? - HS đọc SGK thảo luận theo nhóm và cử đại diện trình bày kết quả; HS khác có thể boå sung. - Cuoái cuøng GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù: + Trong thuû coâng nghieäp, caùc coâng trường thủ công mọc lên thay thế phường hội. Quy mô của các xưởng thủ công lên tới hơn 100 người. Nhờ áp dụng kỹ thuật mới vaøo quy trình saûn xuaát maø naêng suaát lao động tăng, khối lượng sản phẩm tăng, giá hạ. Chủ xưởng bóc lột người lao động làm thuê quan hệ của họ là quan hệ của chủ với. - Bieåu hieän naûy sinh CNTB: + Trong thuû coâng nghieäp, caùc coâng trường thủ công lên thay thế phường hội, hình thành người lao động biến thành công nhân nông nghieäp..

(79) Các hoạt động của thầy và trò thợ. Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa được hình thành. + Ở nông thôn, các đồn điền trang trại được hình thành, người lao động biến thành công nhân nông nghiệp theo chế độ làm công ăn lương. Chủ ruộng đất trở thành tư sản nông thôn hay là quý tộc mới. + Trong thöông nghieäp, quan heä tö baûn cung xâm nhập vào với việc ra đời các công ty thương mại lớn thay thế cho các thương hoäi. + Xã hội Tây Âu có sự biến đổi, các giai cấp mới được hình thành – giai cấp tư sản vaø giai caáp coâng nhaân. Hoạt động 6: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến phong trào văn hoá phục hưng? - HS đọc sách giáo khoa trả lời câu hỏi, HS khaùc coù theå boå sung. - Cuoái cuøng, GV nhaän xeùt vaø choát yù: Giai cấp tư sản có thể lực về kinh tế, song chưa có địa vị về xã hội tương ứng. Mặt khác giai cấp tư sản đã đứng lên đấu tranh chống lại KI – tô với những quan điểm lỗi thời của xã hoäi phong kieán. - Tiếp đó GV trình bày: giai cấp tư sản, một mặt muốn khôi phục tinh hoa văn hoá xán lạn của quốc gia cổ đại Hy Lạp – Rôma, mặt khác cũng góp phần xây dựng một nền văn hoá mới, đề cao giá trị chân chính của con người, đòi quyền tự do cá nhaân, coi trong khoa hoïc kyõ thuaät – neàn vaên hoá đó là văn hoá phục hưng.. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Trong thöông nghieäp, caùc coâng ty thương mại lớn thay thế cho các thöông hoäi. - Xã hội Tây Âu có sự biến đổi, các giai cấp mới được hình thành – giai caáp tö saûn vaø giai caáp coâng nhaân.. 3. Văn hoá phục hưng. - Nguyeân nhaân: + Giai cấp tư sản có thế lực về kinh teá, song chöa coù ñòa vò veà xaõ hoäi tương ứng. + Những quan điểm lỗi thời của xã hội phong kiến kìm hãm sự phát trieån cuûa giai caáp tö saûn. - Phong trào văn hoá phục hưng khôi phục tinh hoa văn hoá xán lạn Cổ đại Hi Lạp, Rô-ma, xây dựng một nền văn hoá mới, đề cao giá trị chân chính của con người, đòi quyền tự do cá nhân, coi trọng khoa hoïc kyõ thuaät..

(80) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững - Có những tiến bộ về khoa học – kỹ thuật, sự phát triển về văn học, hội hoạ.. Hoạt động 7: cá nhân GV nêu câu hỏi: Nêu những thành tựu của Văn hoá phục hưng? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV bổ sung và chốt ý: Thời đại Văn hoá - Ý nghĩa: Phục hưng có những tiến bộ vượt bậc của + Lên án giáo hội Ki-tô, tấn công khoa học kỹ thuật, văn học nghệ thuật và vào trật tự phong kiến, đề cao tự do, hội hoạ với các nhà khoa học, nhà văn, thơ, xây dựng thế giới quan tiến bộ. hoạ sĩ và những tác phẩm tiêu biểu: Ra-bơ- + Đây là cuộc đấu tranh của giai le vừa là nhà văn vừa là nhà y học; Đê-các- cấp tư sản chống lại chế độ phong tơ vừa là nhà toán học xuất sắc vừa là nhà kiến trên mặt trận văn hoá tư tưởng. triết học; Lê-ô-na-đơ Vanh xi vừa là hoạ sĩ thiên tài vừa là kỹ sư nối tiếng, Sếch-Xpia là nhà soạn kịch vĩ đại… Tiếp đó, GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết ý nghĩa của phong trào văn hoá phục hưng? HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý. Đồng thời nhấn mạnh thực chất của phong trào văn hoá phục hưng là cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến trên mặt trận văn hoá tư tưởng. - GV giới thiệu cho học sinh bức tranh hình 26 trong SGK “Bức hoạ La Giô-công của Leâ-oâ-na-ñô Vanh-xi” Hoạt động 8: Làm việc cá nhân - GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến cải caùch toân giaùo? - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi.. 4. Caûi caùch toân giaùo vaø chieán tranh noâng daân a) Caûi caùch toân giaùo - Nguyên nhân: Sự phản động, ngăn.

(81) Các hoạt động của thầy và trò - GV nhận xét bổ sung và chốt ý: Chính sự phản động, ngăn cản hoạt động của Giáo Hội đới với giai cấp tư sản đã dẫn đến sự buøng noå cuûa phong traøo caûi caùch toân giaùo. - GV trình bày và phân tích kết hợp với việc chỉ trên bản đồ Châu Âu về địa điểm các nước diễn ra phong trào cải cách tôn giáo: Phong traøo caûi caùch toân giaùo dieãn ra khaép các nước Tây Âu. Đi đầu là Đức, Thuỵ Sĩ sau đó là Bỉ, Hà Lan, Anh. Nổi tiếng nhất là cuộc cải cách của Lu-Thơ (1483 – 1546) ở Đức và Can-Vanh (1509-1564) người Pháp taïi Thuî Só. - GV kết hợp với việc giới thiệu tranh ảnh veà hai nhaø caûi caùch toân giaùo Lu-thô vaø Canvanh. - GV neâu caâu hoûi: Ñaëc ñieåm cuûa caûi caùch toân giaùo? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. HS khác bổ sung cho baïn. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Khoâng muoán thuû tieâu toân giaùo, duøng những biện pháp ôn hoà để quay về giáo lý Ki-toâ nguyeân thuyû. + Đòi thủ tiêu vai trò của Giáo Hội, Giáo hoàng, đòi bãi bỏ các thủ tục và nghi lễ phiền toái. GV nhấn mạnh, cải cách được nhân dân ủng hộ, nhưng giáo hội lại phản ứng mạnh mẽ, dẫn đến sự phân hoá trong xã hội Tây Âu thành hai phe: Tân giáo và Cựu Giáo (Ki-toâ giaùo).. Những kiến thức HS cần nắm vững cản hoạt động của Giáo hội đối với giai cấp tư sản đã đến sự bùng nổ cuûa phong traøo caûi caùch toân giaùo. - Neùt chính veà phong traøo: dieãn ra khắp các nước Tây Âu, đi đầu là Đức, Thuỵ Sĩ, sau đó Là Bỉ, Hà Lan, Anh. Noåi tieáng nhaát laø cuoäc cải cách của Lu-thơ ở Đức và của Can-vanh taïi thuî só. - Ñaëc ñieåm: + Khoâng thuû tieâu toân giaùo, duøng những biện pháp ôn hoà để quay về giaùo lyù Ki-toâ nguyeân thuyû. + Đòi thủ tiêu vai trò của Giáo Hội, Giáo Hoàng, đòi bãi bỏ các thủ tục và nghi lễ phiền toái. - YÙ nghóa: + Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kieán. + Cổ vũ và mở đường cho nền văn hoá Châu Âu phát triển cao hơn. b) Chiến tranh nông dân Đức Nguyeân nhaân: + Chế độ phong kiến bảo thủ cản trở sự vươn lên của giai cấp tư sản. + Nông dân bị áp bức bóc lột nặng nề, do tiếp thu tư tưởng cải cách tôn giaùo. - Dieãn bieán: + Từ mùa xuân 1524 cuộc đấu tranh đã có tính chất quyết liệt, mở đầu.

(82) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững cho cuộc chiến tranh nông dân thực sự. Lãnh tụ kiệt xuất của phong traøo laø Toâ-maùt Muy-xe.. Hoạt động 9: Làm việc cá nhân - GV Nêu câu hỏi: Ý nghĩa của cải cách + Phong trào nông dân đã giành Tôn Giáo và Văn Hoá Phục Hưng? thắng lợi bước đầu, đã đi đến đòi -HS dựa vào vốn hiểu biết của mình qua nội thủ tiêu chế độ phong kiến. dung đã học và SGK trả lời. GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến. + Cổ vũ và mở đường cho nền văn hoá Chaâu AÂu phaùt trieån cao hôn. Hoạt động 10: Làm việc cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Taïi sao dieãn ra cuoäc chiến tranh nông dân Đức? - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi. - GV trình baøy vaø phaân tích: sau caûi caùch tôn giáo nền kinh tế Đức, thấp kém, chậm phaùt trieån trong caû noâng nghieäp, coâng nghiệp và thương nghiệp, chế độ phong kiến bảo thủ cản trở sự vươn lên của giai caáp tö saûn. Nông dân bị áp bức bóc lột nặng nề, do tiếp thu tư tưởng cải cách tôn giáo. - Tieáp theo giaùo vieân trình baøy vaø phaân tích: + Từ mùa xuân 1524 cuộc đấu tranh đã có tính chất quyết liệt, mở đầu cho cuộc chiến tranh nông dân thật sự. Lãnh tụ kiệt xuất cuûa phong traøo laø Toâ-maùt Muy-xe. - GV khai thác ảnh Tômat Muyxa kết hợp với việc giới thiệu về tiểu sử và những đóng. - YÙ nghóa: + Là một sự kiện Lịch sử lớn lao, nó biểu hiện tinh thần đấu tranh quyeát lieät vaø khí phaùch anh huøng của nông dân Đức đấu tranh chống laïi giaùo hoäi phong kieán. + Báo hiệu sự khủng hoảng suy vong chế độ phong kiến..

(83) Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò. vững. goùp cuûa oâng. Phong trào nông dân đã giành thắng lợi bước đầu, đã đi đến đòi thủ tiêu chế độ phong kiến. Trước sự phát triển của phong trào, giới quý tộc phong kiến và tăng lữ đã dùng mọi thủ đoạn, dốc mọi lực lượng đàn aùp. Phong traøo noâng daân bò thaát baïi. Hoạt động 11: Cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Neâu yù nghóa cuûa chieán tranh nông dân Đức? - HS dọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: Laø một sự kiện Lịch sử lớn lao, nó biểu hiện tinh thần đấu tranh quyết liệt và khí phách anh hùng của nông dân Đức đấu tranh choáng laïi giaùo hoäi phong kieán. Noù cuõng baùo hiệu sự khủng hoảng suy vong của chế độ phong kieán. 4. Sô keát baøi hoïc - Kiểm tra nhận thức của HS đối với bài học thông qua các câu hỏi ở đầu giờ học: Nguyên nhân nào dẫn đến các cuộc phát kiến địa lý? Các cuộc phát kiến địa lý đó diễn ra như thế nào? Hệ quả của các cuộc phát kiến địa lý ra sao? Nguyên nhân, nội dung phong trào Văn hoá Phục Hưng? Nguyên nhân, diễn bieán caûi caùch toân giaùo vaø chieán tranh noâng daân? 5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø  Dặn dò: Học bài cũ., Trả lời câu hỏi trong SGK.  Baøi taäp: Lập bảng thống kê về phong trào Văn hoá Phục Hưng, cải cách tôn giáo và chiến tranh nông dân Đức theo nội dung: Teân phong traøo. Nguyeân nhaân. Dieãn bieán. Người lãnh. Keát quaû, yù. chính. đạo. nghóa.

(84) Văn hoá Phục hưng Caûi caùch toân giaùo Chieán tranh noâng dân Đức. NS: 31/12/08 ND: 02/01/09 Tieát 17. BAØI 12. OÂN TAÄP. LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THUỶ, CỔ ĐẠI VAØ TRUNG ĐẠI.

(85) NS: 03/01/09 ND: 05/01/09 PHAÀN HAI. Tieát 19. LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX CHÖÔNG I VIỆT NAM TỪ THỜI NGUYÊN THUỶ ĐẾN THẾ KỶ X Baøi 13 VIỆT NAM THỜI NGUYÊN THUỶ. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Cách ngày nay 30 – 40 vạn năm, trên đất nước ta đã có con người sống (người tối cổ). Việt Nam là một trong những quê hương của loài người. - Trải qua hàng chục vạn năm, Người Tối cổ đã chuyển biến dần thành Người tinh khôn (Người hiện đại). - Nắm bắt được các giai đoạn phát triển của xã hội nguyên thuỷ về: công cụ lao động, hoạt động kinh tế, tổ chức xã hội, đời sống vật chất và tinh thần. 2. Tư tưởng - Giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, tự hào về lịch sử lâu đời của dân tộc ta, ý thức được vị trí của lao động, và trách nhiệm với lao động xây dựng quê hương đất nước. 3. Kyõ naêng - Biết so sánh giữa các giai đoạn Lịch sử để rút ra những biểu hiện của chuyển biến về: kinh tế, xã hội … Biết quan sát hình ảnh các hiện vật ở bài học để rút ra nhận xét..

(86) II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Việt Nam thể hiện những địa bàn liên quan đến nội dung bài học: Núi Đọ (Thanh Hoá), Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng Sơn), Hang Gòn (Đồng Nai), An Lộc (Bình Phước), Ngườm (Thái Nguyên), Sơn Vi (Phú Thọ), Hoà Bình, Bắc Sơn. - Một số tranh ảnh về cuộc sống người nguyên thuỷ hay những hình ảnh về công cụ của người núi Đọ, Sơn Vi, Hoà Bình… III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Tiết trước ôn tập không kiểm tra trong quá trình học bài mới. 2. Mở bài - khi học phần lịch sử thế giới nguyên thuỷ chúng ta đã khẳng định: Thời kỳ nguyên thuỷ là thời kỳ đầu tiên, kéo dài nhất mà dân tộc nào, đất nước nào cũng phải trải qua. Đất nước Việt Nam của chúng ta cũng như nhiều nước khác đã trải qua thời kỳ nguyên thuỷ. Bài học hôm nay ta sẽ tìm hiểu về thời kỳ nguyên thuỷ trên đất nước Việt Nam. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững  Những dấu tích người tối cổ ở. Hoạt động 1: Làm việc cá nhân - GV dẫn dắt: Người Trung Quốc, người Việt Nam Inđônêxia... thường tự hoà vì đất nước họ là nơi phát tích của loài người, là cái nôi sinh ra con người. Còn Việt Nam của chúng ta cũng hoàn toàn có thể tự hào vì đất nước Việt Nam đã chứng kiến những bước đi chập chững đầu tiên của loài người, từng trải qua thời kỳ nguyên thuỷ. - GV đặt câu hỏi: Vậy có bằng chứng gì để chứng minh Việt Nam đã từng trải qua thời kỳ nguyên thuỷ không? - HS theo dõi SGK phần 1 để trả lời câu hoûi..

(87) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - GV bổ sung và kết luận: khảo cổ học đã - Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy chứng minh cách đ6y 30-40 vạn năm trên dấu tích Người tối cổ có niên đại đất nước Việt Nam đã có Người tối cổ sinh cách đây 30-40 vạn năm và nhiều soáng. công cụ đá ghè đẻo thô sơ ở Thanh Hoá, Đồng Nai, Bình Phước… -GV: Sử dụng bản đồ Việt Nam có thể hiện địa bàn cư trú của Người tối cổ ở Thanh Hoá, Đồng Nai, Hoà Bình chỉ cho HS theo dõi hoặc gọi một học sinh lên chỉ bản đồ địa danh có Người tối cổ sinh sống. - GV ñaët caâu hoûi: Em coù nhaän xeùt gì veà địa bàn sinh sống của Người tối cổ Việt Nam? - HS suy nghĩ quan sát bản đồ trả lời. - GV keát luaän: Ñòa baøn sinh soáng traûi daøi trên 3 miền đất nước nhiều địa phương có Người tối cổ sinh sống. - GV đặt câu hỏi: Vậy người tối cổ ở Việt Nam sinh soáng nhö theá naøo? HS theo dõi SGK, nhớ lại kiến thức đã - Người tối cồ sống thành bầy săn học ở phần lịch sử thế giới, trả lời. bắt thú rừng và hái lượm hoa quả. - GV kết luận: Cũng giống Người tối cổ ở các nơi khác trên thế giới, Người tối cổ ở Vieät Nam cuõng soáng thaønh baày saên baét thuù rừng và hái lượm hoa quả. -GV tieåu keát daãn daét sang phaàn 2: Nhö vậy chúng ta đã chứng minh được Việt Nam đã trải qua giai đoạn bầy người Nguyên Thuỷ (giai đoạn Người tối cổ). Người tối cổ tiến hoá thành Người tinh khôn và đưa Việt Nam bước vào giai đoạn hình thành công xã thò toäc nguyeân thuyû nhö theá naøo, chuùng ta.

(88) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. cuøng tìm hieåu phaàn 2 cuûa baøi. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân 2. Coâng xaõ thò toäc hình thaønh - GV phát vấn: khi Người tinh khôn xuất hieän, coâng xaõ thò toäc hình thaønh, vaäy theo em coâng xaõ thò toäc laø gì? - HS nhớ lại kiến thức đã học ở phần lịch sử thế giới để trả lời câu hỏi: Công xã thị tộc là giai đoạn kế tiếp giai đoạn bầy người nguyên thuỷ. Ở đó con người sống thành thị tộc, bộ lạc không còn sống thành từng bầy như trước đây. - GV giaûng giaûi: cuõng nhö nhieàu nôi khaùc trên thế giới trải qua quá trình lao động lâu dài, những dấu vết của động vật mất dần. Người tối cổ Việt Nam đã tiến hoá dần thành Người Tinh khôn (Người Hiện đại). - HS theo dõi SGK phần 2 (trang 62) để thấy được bằng chứng dấu tích của Người tinh khôn ở Việt Nam. - GV kết luận: các nhà khảo cổ học đã tìm thấy ở nhiều địa phương của nước ta những hoá thạch răng và nhiều công cụ đá ghè đẽo của Người hiện đại ở các di tích thuộc văn hoá Ngườm, Sơn Vi. GV giải thích khái niệm văn hoá Ngườm, Sôn Vi – Goïi theo di chæ khaûo coå chính, tieâu biểu mà các nhà khảo cổ đã khai quật. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi: Chủ nhận văn hoá Ngườm, Sơn Vi cư trú ở những địa bàn nào? Họ sinh sống ra sao? (Sống thành bầy săn bắt thú rừng và hái lượm hoa quả). - HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi. - GV boå sung keát luaän:. - Ở nhiều địa phương của nước ta tìm thấy những hoá thạch răng và nhiều công cụ đá của Người hiện đại của các di tích căn hoá Ngườm, Sôn Vi…(caùch ñaây 2 vaïn naêm).. - Chủ nhân văn hoá Sơn Vi sống.

(89) Các hoạt động của thầy và trò. - GV dùng bản đồ Việt Nam chỉ cho HS theo dõi địa bàn cư trú của Người Sơn Vi hoặc gọi một HS lên chỉ bản đồ và nhận xét về địa bàn cư trú của người Sơn Vi. - GV: Những tiến bộ trong cuộc sống của Người Sơn Vi so với Người tối cổ? - HS so sánh để trả lời cầu hỏi. - GV tiểu kết dẫn dắt sang phần 3: Ở giai đoạn văn hoá Sơn Vi cách đây hai vạn năm công xã thị tộc nguyên thuỷ đã hình thành, chúng ta cùng tìm hiểu phần 3 để lấy sự phát triển của công xã thị tộc nguyên thuỷ ở Vieät Nam. Hoạt động 3: Theo nhóm. - GV sử dụng lược đồ và cung cấp kiến thức cho HS. Cách đây khoảng 12.000 năm đến 6000 năm ở Hoà Bình, Bắc Sơn (Lạng Sơn) và nhieàu nôi khaùc nhö: Thaùi Nguyeân, Ninh Bình, Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Bình đã tìm thấy dấu tích của văn hoá Sơn Kỳ đá mới. Gọi chung là văn hoá Hoà Bình Bắc Sôn (goïi theo teân di chæ khaûo coå tieâu bieåu). - GV chia HS laøm 3 nhoùm theo doõi SGK, so sánh, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi của từng nhóm . + Nhóm 1: Sự tiến bộ về tổ chức xã hội của cư dân Hoà Bình, Bắc Sơn. + Nhoùm 2: Tieán boä trong caùch cheá taïo coâng cuï? + Nhóm 3: Tiến bộ trong phương thức. Những kiến thức HS cần nắm vững trong mái đá, hang động, ven bờ sông, suối trên địa bàn rộng từ Sơn La đến Quảng Trị.. - Người Sơn Vi đã sống thành thị tộc, sử dụng công cụ ghè đẽo, lấy săn bắt, hái lượm làm nguồn sống chính.. 3. Sự phát triển của công xã thị toäc - Cách đây khoảng 12.000 năm đến 6000 năm ở Hoà Bình, Bắc Sơn (Lạng Sơn) và một số nơi khác đã tìm thấy dấu tích của văn hoá Sơn Kỳ đá mới. Gọi chung là văn hoá Hoà Bình, Bắc Sơn..

(90) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. kieám soáng? - Các nhóm hoạt động, cử đại diện trả lời. - GV boå sung, keát luaän: - Đời sống của cư dân Hoà Bình, Baéc Sôn: + Sống định cư lâu dài, hợp thành thò toäc, boä laïc. + Ngoài săn bắt, hái lượm còn biết troàng troït: rau, cuû, caây aên quaû. + Bước đầu biết mài lưỡi rìu, làm moät soá coâng cuï khaùc baèng xöông, - GV tiểu kết: Như vậy đời sống vật chất tre, gỗ, bắt đầu biết nặng đồ gốm. và tinh thần của cư dân Hoà Bình, Bắc Sơn  Đời sống vật chất, tinh thần được được nâng cao. naâng cao. Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân - GV thông báo kiến thức: Cách ngày Cách nay 6000 – 5000 năm (TCN), nay 6000 – 5000 năm (TCN), kỹ thuật chế kỹ thuật chế tạo công cụ có bước tạo công cụ có bước phát triển mang tính phát triển mới gọi là “cách mạng đột phá, lịch sử thường gọi là cuộc “cách đá mới” mạng đá mới”. - GV yêu cầu cả lớp đọc SGK để trả lời câu hỏi: Những tiến bộ trong việc chế tạo công cụ và trong đời sống của cư dân? - HS theo dõi SGk trả lời câu hỏi.. - Bieåu hieän tieán boä, phaùt trieån: + Sử dụng kỹ thuật của khoan đá, laøm goám baèng baøn xoay. + Biết trồng lúa, dùng cuốc đá. Biết trao đổi sản phẩm của các thị tộc, bộ - GV bổ sung, kết luận những biểu hiện lạc. tieán boä:  Đời sống cư dân ổn định và được cải thiện hơn, địa bàn cư trú càng mở roäng. Hoạt động 5: Nhóm 1 4. Sự ra đời của thuật luyện kim - GV trước hết GV thông báo kiến thức: và nghề nông trồng lúa nước Cách đây khoảng 4000 – 3000 năm các bộ - Cách ngày nay khoảng 4000 lạc sống rải rác trên khắp đất nước ta đã đạt - 3000 năm (TCN) các bộ lạc trên.

(91) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững đến trình độ phát triển cao của kỹ thuật chế đất nước ta đã biết đến đồng và tác đá, làm gốm đặc biệt biết sử dụng thuật luyện kim; nghề trồng lúa nguyên liệu đồng và biết đến thuật luyện nước phổ biến. kim. Nghề trồng lúa nước trở thành phổ bieán. Tieâu bieåu coù caùc boä laïc Phuøng Nguyên, Sa Huỳnh. Đồng Nai. - GV sử dụng bản đồ xác định các địa bàn treân. - GV chia lớp thành 3 nhóm yêu cầu các nhóm đọc SGK, thảo luận trả lời các câu hoûi theo nhoùm: + Nhoùm 1: Ñòa baøn cö truù, coâng cuï lao động, hoạt động kinh tế của cư dân Phùng Nguyeân? + Nhoùm 2: Ñòa baøn cö truù, coâng cuï lao động, hoạt động kinh tế của cư dân Sa Huyønh? + Nhoùm 3: Ñòa baøn cö truù, coâng cuï lao động, hoạt động kinh tế của cư dân Đồng Nai? - Các nhóm HS thảo luận, cử một đại diện viết ra giấy nháp ý kiến trả lời của cả nhóm, sau đó trình bày trước lớp. - GV sau khi caùc nhoùm trình baøy xong GV treo leân baûng moät taám baûng thoáng keâ kiến thức đã chuẩn bị sẵn theo mẫu: - HS theo dõi bảng thống kê kiến thức của GV so sánh với phần tự tìm hiểu và những phần các nhóm khác trình bày để bổ sung, điều chỉnh kiến thức cho chuẩn xác. - GV phaùt vaán: coù theå ñaët moät caâu hoûi: + Cư dân Phùng Nguyên có điểm gì mới so với cư dân Hoà Bình, Bắc Sơn? + Cư dân văn hoá Sa Huỳnh, Đồng Nai có.

(92) Các hoạt động của thầy và trò những điểm gì giống cư dân Phùng Nguyên? + Em có nhận xét gì về thời gian ra đời thuật luyện kim ở các bộ lạc? + Sự ra đời của thuật luyện kim có ý nghĩa gì với các bộ lạc trên đất nước ta? - HS theo dõi bảng thống kê kiến thức trên bảng so sánh, suy nghĩ trả lời câu hỏi - GV nhận xét, bổ sung, kết luận về sự ra đời của thuật luyện kim và nghề trồng lúa nước.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Sự ra đời của thuật luyện kim cách đây 4000 – 3000 năm đã đưa các bộ lạc trên các vùng miền của nước ta bước vào thời đại sơ kì đồng thau, hình thành nên các khu vực khác nhau làm tiền đề cho sự chuyển biến xaõ hoäi sau naøy.. 4. Cuûng coá - Các giai đoạn phát triển của thời kỳ nguyên thuỷ ở Việt Nam - Sự ra đời của thuật luyện kim và ý nghĩa của nó. 5. Daën doø - Học sinh học thuộc bài, trả lời các câu hỏi và bài tập trong SGK, đọc trước bài mới..

(93) Baøi 14 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu: 1. Kiến thức - Những nét đại cương về ba nước Cổ đại trên đất nước Việt Nam (Sự hình thành, cơ cấu tổ chức Nhà nước, đời sống văn hoá, xã hội). 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng tinh thần lao động sáng tạo, ý thức về cội nguồn dân tộc, lòng yêu quê hương đất nước và ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. 3. Kyõ naêng - Quan sát, so sánh các hình ảnh để rút ra nhận xét. Bước đầu rèn luyện kỹ năng xem xét các sự kiện Lịch sử trong mối quan hệ giữa không gian, thời gian vaø xaõ hoäi. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Lược đồ Giao Châu và Chăm pa thế kỷ XI – XV. - Bản đồ hành chính Việt Nam có các di tích văn hoá Đồng Nai, Oùc Eo ở Nam Boä. - Sưu tầm một số tranh ảnh công cụ lao động, đồ trang sức, nhạc cụ, đền thaùp … III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi : Thuật luyện kim của nước ta ra đời từ khi nào, ở đâu và có ý nghĩa gì với sự phát triển kinh tế, xã hội? 2. Dẫn dắt bài mới Vào cuối thời nguyên thuỷ các bộ lạc sống trên đất nước ta đều bước vào thời kỳ đồng thau, biết đến thuật luyện kim và nghề nông nghiệp trồng lúa nước. Sự ra đời của thuật luyện kim và nghề trồng lúa nước đã tạo tiền đề cho sự.

(94) chuyển biến của xã hội nguyên thuỷ sang thời đại mới – thời đại có giai cấp Nhà nước hình thành các quốc gia Cổ đại trên đất nước Việt Nam. Để hiểu được sự hình thành, cơ cấu tổ chức Nhà nước, đời sống văn hoá, xã hội của các quốc gia trên đất nước ta, chúng ta cùng tìm hiểu bài 14.. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp – cá nhân - Trước hết GV dẫn dắt: Văn Lang là quốc gia cổ nhất trên đất nước Việt Nam. Các em đã được biết đến nhiều truyền thuyết về Nhà nước Văn Lang như: Truyền thuyết trăm trứng, Bánh chưng, bánh dầy… còn về mặt Khoa học, Nhà nước Văn Lang được hình thành trên cơ sở nào? - GV tieáp tuïc thuyeát trình: Cuõng nhö caùc nơi khác nhau trên thế giới các quốc gia cổ trên đất nước Việt Nam được hình thành trên cơ sở nền kinh tế, xã hội có sự chuyển biến kinh tế, xã hội diễn ra mạnh mẽ ở thời kỳ Đông Sơn (Đầu thiên niên kỷ I TCN). - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được chuyển biến về kinh tế ở thời kỳ văn hoá Đông Sơn thiên niên kỷ I TCN. - HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän: Giải thích khái niệm văn hoá Đông Sơn laø goïi theo di chæ khaûo coå tieâu bieåu cuûa Đông Sơn (Thanh Hoá). - GV sử dụng một số tranh ảnh trong SGK và những tranh ảnh sưu tầm được để chứng minh cho HS thấy nền nông nghiệp trồng lúa nước, cây dừa khá phát triển. Có ý nghĩa quan trọng định hình mọi liên hệ thực. Những kiến thức HS cần nắm vững  Quoác gia Vaên Lang – AÂu Laïc.. - Cơ sở hình thành Nhà nước.. - Kinh tế: đầu thiên niên kỷ I TCN cư dân văn hoá đã biết sử duïng coâng cuï phoå bieán vaø baét đầu công cụ sắt. + Noâng nghieäp duøng caøy khaù phát triển, kết hợp với săn bắn, chăn nuôi và đánh cá. + Có sự phân chia lao động nông nghieäp vaø thuû coâng nghieäp..

(95) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. teá hieän nay. - GV phát vấn: Hoạt động kinh tế của cư dân Đông Sơn có gì khác với cư dân Phùng Nguyeân? - HS so sánh trả lời: + Sử dụng công cụ đồng phổ biến, biết đến công cụ sắt. + Duøng caøy khaù phoå bieán. + Có sự phân công lao động.  Đời sống kinh tế vật chất tiến bộ hơn, phát triển ở trình độ cao hơn hẳn. - GV tiếp tục yêu câàu HS đọc SGK để thấy sự chuyển biến xã hội ở Đông Sơn. - GV có thể minh hoạ cho HS thấy sự phân hoá giàu nghèo qua kết quả khai quật moät taøng cuûa caùc nhaø khaûo coå. - GV giải thích về tổ chức làng, xóm để thấy được sự biến đổi về xã hội: Đa dạng, phức tạp hơn, liên hệ với thực tế hiện nay. - GV đặt vấn đề: Sự biến đổi, phát triển kinh tế, xã hội đó đặt ra những yêu cầu đòi hoûi gì? + Yêu cầu trị thuỷ để đảm bảo nền nông nghieäp ven soâng. + Quaûn lyù xaõ hoäi. + Chống các thế lực ngoại xâm để đáp ứng những yêu cầu này Nhà nước ra đời. - GV dẫn dắt: Như vậy ta đã thấy được điều kiện hình thành Nhà nước Cổ đại ở Việt Nam, tiếp theo ta sẽ tìm hiểu về từng quoác gia cuï theå. * Quoác gia Vaên lang (VII – III Hoạt động 2: Cả lớp - Cá nhân - GV giảng giải về thời gian hình thành TCN) - Kinh ñoâ: baïch Haïc (Vieät Trì – địa bàn, kinh đô nước Văn Lang..

(96) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV giảng giải về cơ cấu tổ chức bộ Phú Thọ). máy Nhà nước Văn Lang – Âu Cơ. Minh - Tổ chức Nhà nước: hoạ bằng sơ đồ: Bộ máy Nhà nước. + Đứng đầu đất nước là vua Huøng, vua Thuïc. + Giuùp vieäc coù caùc Laïc Haàu, Laïc tướng. Cả nước chia làm 15 bộ - GV phát vấn : Em có nhận xét gì về tổ do lạc tướng đứng đầu. chức bộ máy Nhà nước và đơn vị hành chính + Ở các làng xã đứng đầu là Bồ thời Văn Lang –Âu lạc? chính. - HS quan sát sơ đồ suy nghĩ trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung keát luaän.  Tổ chức bộ máy Nhà nước còn - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được đơn giản, sơ khai. bước phát triển cao hơn của Nhà nước Âu * Quốc gia Âu Lạc : (III – II Laïc. TCN) - HS theo dõi SGK, so sánh, trả lời. - GV bổ sung, kết luận: Nhà nước tuy - Kinh đô: Cổ Loa (Đông Anh – cùng một thời kỳ Lịch sử với Nhà nước Văn Hà Nội). Lang (thời kỳ cổ đại) nhưng có bước phát - Lãnh thổ mở rộng hơn, tổ chức triển cao hơn so với những biểu hiện: bộ máy Nhà nước chặt chẽ hơn. - GV sử dụng tranh ảnh trong SGK và tư - Có quân đội mạnh, vũ khí liệu về thành Cổ Loa, mũi tên đồng để thành Cổ Loa kiên cố, vững minh hoạ cho bước phát triển cao hơn của chắc. nước Âu Lạc.  Nhà nước Âu Lạc có bước phát triển cao hơn Nhà nước Văn Lang. Hoạt động 3: Cá nhân - GV yêu cầu tất cả HS theo dõi SGK để thấy được cách làm ăn, ở, mặc của người Vieät Coå. - HS theo dõi SGK tự ghi nhớ. - GV tieáp tuïc yeâu caàu HS theo doõi SGK thấy được đời sống tinh thần, tâm linh của. * Đời sống vật chất – tinh thần của người Việt cổ: + Đời sống vật chất: - AÊn: gaïo teû, gaïo neáp, thòt caù, rau. - Mặc: Nữ mặc áo, váy, nam.

(97) Các hoạt động của thầy và trò người Việt Cổ. - HS theo dõi SGK tự ghi nhớ. - GV phát vấn: Em có nhận xét gì về đời sống vật chất tinh thần của người Việt cổ. - HS suy nghĩ trả lời nhận xét của mình. - GV nhận xét, bổ sung, kết luận về đời sống của người Việt cổ khá phong phú, đa dạng, giản dị, chất phát, nguyên sơ, hoà nhập với thiên nhiên.. Hoạt động 4: Cả lớp và cá nhân - GV dùng lược đồ Giao Châu và Chăm pa thế kỷ VI đến X để xác định địa bàn Chămpa: Được hình thành trên cơ sở văn hoá Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) gồm khu vực đồng bằng ven biển miền Trung bộ và Nam Trung Boä. - HS theo dõi lược đồ ghi nhớ. - GV tiếp tục thuyết minh kết hợp chỉ lược đồ vùng đất này thời Bắc thuộc bị nhà Hán xâm lược và cai trị. Vào cuối thế kỷ II nhân lúc tình hình Trung Quốc rối loạn Khu Liên đã hô hào nhân dân Tượng Lâm nổi dậy giành chính quyền tự chủ sau đó Khu Liên tự lập làm vua, đặt tên là nước Lâm Aáp, lãnh thổ ngày càng mở rộng phía Bắc đến Hoành Sơn – Quảng Bình, phía Nam Bình Thuận – Phan Rang. Thế kỷ VI đổi teân thaønh Chaêmpa. - HS theo dõi và ghi chép địa bàn và sự. Những kiến thức HS cần nắm vững đóng khố. - Ở: Nhà sàn. + Đời sống tinh thần: - Sùng bái thần linh, thờ cúng tổ tieân. - Tổ chức cưới xin, ma chay, lễ hoäi. - Coù taäp quaùn nhuoäm raêng ñen, ăn trầu, xăm mình, dùng đồ trang sức.  Đời sống vật chất tinh thần của Người Việt cổ khá phong phú, hoà nhập với tự nhiên.  Quoác gia coå Chaêmpa hình thaønh vaø phaùt trieån. - Địa bàn: Trên cơ sở văn hoá Sa Huỳnh gồm khu vực miền Trung vaø Nam Trung Boä cuoái theá kyû II.

(98) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững hình thành Nhà nước Chămpa. Khu Lieân thaønh laäp quoác gia coå Lâm Aáp, đến thể kỷ VI đổi thành ChămPa phát triển từ X – XV sau đó suy thoái và hội nhập với Đại Việt. - Kinh đô: Lúc đầu Trà Kiệu – - GV xác định trên lược đồ vị trí Kinh đô Quảng Nam sau đó rời đến Đồng Chaêmpa. döông – Quaûng Nam, cuoái cuøng chuyển đến Trà Bàn – Bình Ñònh. Hoạt động 5: Nhóm - cá nhân - GV chia lớp 3 nhóm yêu cầu các nhóm - Tình hình Chămpa từ thế kỷ ,II theo dõi SGK, thảo luận trả lời câu hỏi của đến X. từng nhóm. + Nhoùm 1: Tình hình kinh teá cuûa Chaêmpa từ thế kỷ II – X, + Nhoùm 2: Tình hình chính trò – xaõ hoäi. + Nhóm 3: Tình hình văn hoá. - HS theo doõi SGK, thaûo luaän theo nhoùm, cử đại diện trả lời. - GV nhận xét bổ sung câu trả lời của + Kinh tế: từng nhóm, cuối cùng kết luận. - Hoạt động chủ yếu là trồng lúa - HS theo dõi, ghi nhớ. nước: - Sử dụng công cụ sắt và sức - GV minh hoạ kỹ thuật xây tháp của kéo trâu bò. người Chămpa bằng một số tranh ảnh sưu - Thủ công: Dệt, làm đồ trang tầm được như khu di tích Mỹ Sơn, tháp sức, vũ khí, đóng gạch và xây Chàm, tượng Chăm… dựng, kỹ thuật xây tháp đạt trình độ cao. + Chính trò – xaõ hoäi: - Theo chế độ quân chủ chuyên cheá. - Chia nước làm 4 châu, dưới - GV nhấn mạnh văn hoá Chămpa chịu châu có huyện, làng..

(99) Các hoạt động của thầy và trò ảnh hưởng sâu sắc văn hoá Ấn Độ.. Hoạt động 6: Cá nhân - GV thuyết trình kết hợp sử dụng lược đồ giúp HS nắm được những kiến thức cơ bản về thời gian ra đời phạm vi lãnh thổ thaønh phaàn daân cö Phuø Nam. - HS nghe, ghi nhớ.. Hoạt động 7: Cá nhân - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được tình hình kinh tế, văn hoá xã hội của Phù Nam. - GV toùm taét:. Những kiến thức HS cần nắm vững - Xã hội gồm các tầng lớp: Quý tộc, nông dân tự do, nô lệ. + Văn hoá: - Thế kỷ IV có chữ viết từ chữ Phạn (Ấn Độ). - Theo Balamoân giaùo vaø Phaät giaùo. - Ở nhà sàn, ăn trầu, hoả táng người chết.  Quoác gia coå Phuø Nam. - Ñòa baøn: Quaù trình thaønh laäp: + Trên cơ sở văn hoá Óc Eo (An Giang) thuộc châu thổ đồng bằng sông Cửu Long hình thành quốc gia coå phuø Nam (Theá kyû I), phaùt triển thịnh vượng (III – V) đến cuoái theá kyû VI suy yeáu bò Chaân Laïp thoân tính.. - Tình hình Phuø Nam: + Kinh teá: saûn xuaát noâng nghieäp kết hợp với thủ công, đánh cá, buoân baùn. + Văn hoá : Ở nhà sàn, theo Phật giaùo vaø Baølamoân giaùo, ngheä thuaät ca, muùa nhaïc phaùt trieån. + Xaõ hoäi goàm: Quyù toäc, bình daân, noâ leä..

(100) 4. Sô keát baøi hoïc - Dùng lược đồ củng cố quá trình hình thành các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam: Địa bàn, thời gian hình thành, thành phần cư dân? - Những điểm giống và khác nhau trong đời sống của cư dân Văn Lang – AÂu Laïc, Laâm AÁp – Chaêm Pa, Phuø Nam. 5. Daën doø - Hoïc thuoäc baøi, laøm baøi taäp 4 trang 70..

(101) Baøi 15 THỜI BẮC THUỘC VAØ CUỘC ĐẤU TRANH GIAØNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC (Từ thế kỷ I đến đầu thế kỷ X). I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức - Giúp HS nắm được nội dung cơ bản chính sách đô hộ của triều đại phong kiến phương Bắc ở nước ta và những chuyển biến kinh tế, văn hoá, xã hội nước ta trong thời Bắc thuộc. 2. Tư tưởng - Giáo dục tinh thần đấu tranh bền bỉ chống đồng hoá giành độc lập dân toäc cuûa nhaân daân ta. 3. Kyõ naêng - Bồi dưỡng kỹ năng liên hệ giữa nguyên nhân và kết quả, chính trị với kinh tế, văn hoá, xã hội. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Lược đồ SGK ban KHXH nhân văn lớp 10. - Tài liệu minh hoạ khác. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Caâu hoûi  : Toùm taét quaù trình hình thaønh quoác gia Vaên Lang – AÂu Laïc. Cuâ hỏi  : Đời sống vật chất tinh thần của người Việt cổ trong xã hội Vaên Lang – AÂu Laïc. 2. Mở bài Từ sau khi nước Âu Lạc bị Triệu Đà xâm chiếm 179 TCN cho đến thế kỷ X nước ta bị các Triều đại phong kiến phương Bắc đô hộ. Lịch sử thường gọi đó là thời kỳ Bắc thuộc. Để thấy được chế độ cai trị tàn bạo, âm mưu thâm độc của phong kiến phương Bắc với dân tộc ta và những chuyển biến về kinh tế, văn hoá xã hội ở nước ta thời Bắc thuộc, chúng ta tìm hiểu bài 15..

(102) 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững I. CHẾ ĐỘ CAI TRỊ CỦA CÁC TRIỀU ĐẠI PHONG KIẾN PHƯƠNG BẮC VAØ NHỮNG CHUYỂN BIẾN TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM Hoạt động 1: Cả lớp – cá nhân  Chế độ cai trị - GV giảng giải: 179 TCN Triệu Đà a. Tổ chức bộ máy cai trị: xâm lược Âu Lạc, từ đó nước ta lần lượt bị các triều đại phong kiến Trung quốc: nhà Triệu, Hán, Tuỳ, Đường đô hộ. Đất AÂu Laïc cuõ bò chia thaønh caùc quaän huyeän. - Nhaø Trieäu chia thaønh 2 Quaän, saùp nhaäp vaøo quoác gia Nam Vieät. - Nhaø Haùn chia laøm 3 Quaän saùp nhaäp vào Giao Chỉ cùng với một số quận của - Các triều đại phong kiến phương Trung Quoác. - Nhà Tuỳ, Đường chia làm nhiều Bắc từ nhà Triệu, Hán, tuỳ, đường đều chia nước ta thành các quận, chaâu. Từ sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm huyện cử quan lại cai trị đến cấp 40, chính quyền đô hộ cử quan lại cai trị huyện. đến cấp huyện (Trực trị). - GV phát vấn: các triều đại phong kieán phöông Baéc chia AÂu Laïc cuõ thaønh quaän, huyeän nhaèm muïc ñích gì? - Muïc ñích cuûa phong kieán phöông - HS suy nghĩ trả lời. Bắc là sáp nhập đất Âu Lạc cũ vào - GV bổ sung, kết luận về âm mưu bản đồ Trung Quốc. thâm độc của chính quyền phương Bắc. Hoạt động 2: Cả lớp - Cá nhân. b. Chính saùch boùc loät veà kinh teá vaø.

(103) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy đồng hoá về văn hoá. những chính sách bóc lột kinh tế chính quyeàn ñoâ hoä. - HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi. + Thực hiện chính sách bóc lột, - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. coáng naïp naëng neà. + Nắm độc quyền muối và sắt. + Quan lại đô hộ bạo ngược tham lam ra sức bóc lột dân chúng để - GV có thể minh hoạ bằng tư liệu làm giàu. tham khaûo veà chính saùch boùc loät taøn bạo, triệt để của chính quyền đô hộ trong sách hướng dẫn GV. - GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì veà chính saùch boùc loät cuûa chính quyeàn ñoâ hoä? - HS suy nghĩ, trả lời: Đó là một chính sách bóc lột triệt để tàn bạo, đặc biệt nặng nề chỉ có ở một chính quyền ngoại bang. Hoạt động 3: cả lớp - Cá nhân - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được chính sách về văn hoá của chính quyeàn ñoâ hoä. - HS theo dõi SGK, trả lời câu hỏi. - GV boå sung, keát luaän: - GV có thể gợi cho HS nhớ lại những kiến thức đã học về Nho giáo. Giáo lý của Nho Giáo quy định tôn ti, trật tự xã hoäi raát khaét khe ngaët ngheøo vì vaäy chính quyeàn ñoâ hoä phöông Baéc truyeàn baù Nho giáo vào nước ta cũng không nằm ngoài muïc ñích.. - Chính sách đồng hoá về văn hoá.. + Truyền bá Nho giáo, mở lớp chữ Nho.. + Baét nhaân daân ta phaûi theo phong tục, tập quán người Hoa..

(104) Các hoạt động của thầy và trò. - GV phát vấn: Chính sách đó chính quyeàn ñoâ hoä nhaèm muïc ñích gì? GV coù thể gợi ý: Chính quyền đô hộ bắt nhân dân phải thay đổi cho giống với người Hán, giống đến mức không phân biệt được đâu là người Hán đâu là người Vieät thì caøng toát. - Hán hoá người Việt âm mưu đó thường gọi là gì? - HS suy nghĩ và trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän: Veà mục đích của chính quyền đô hộ để HS thấy được âm mưu thâm độc của chính quyeàn phöông Baéc. - GV giaûng giaûi tieáp veà luaät phaùp haø khắc và chính sách đàn áp các cuộc đấu tranh cuûa chính quyeàn ñoâ hoä. - GV tieåu keát: Chính saùch boùc loät voâ cùng tàn bạo và thâm độc của chính quyeàn ñoâ hoä keùo daøi haøng nghìn naêm trong thời Bắc thuộc quả là một thử thách vô cùng cam go, ác liệt với dân tộc ta trong cuộc đấu tranh giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Những chính sách đó đưa đến sự chuyển biến xã hội như theá naøo? Chuùng ta vaøo muïc 2. Hoạt động 4: Cả lớp và cá nhân - GV thuyeát trình veà tình hình kinh teá của nước ta thời Bắc thuộc cơ bản như trong SGK sau đó kết luận.. Những kiến thức HS cần nắm vững + Đưa người Hán vào sống chung với người Việt..  Nhằm mục đích thực hiện âm mưu đồng hoá dân tộc Việt Nam.. - Chính quyeàn ñoâ hoä coøn aùp duïng luật pháp hà khắc thẳng tay đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân ta..  Những chuyển biến xã hội a. Veà kinh teá - Trong noâng nghieäp: + Công cụ sắt được sử dụng phổ bieán..

(105) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững + Công cuộc khai hoang được đẩy maïnh. + Thuỷ lợi mở mang.  Năng suất lúa tăng hơn trước. - Thuû coâng nghieäp, thöông maïi coù sự chuyển biến đáng kể. + Ngheà cuõ phaùt trieån hôn: Reøn saét, khai thác vàng bạc làm đồ trang sức. + Một số nghề mới xuất hiện như laøm giaáy, laøm thuyû tinh. - GV phát vấn: Em có nhận xét gì về + Đường giao thông thuỷ bộ giữa tình hình kinh tế nước ta thời Bắc thuộc? các vùng quận hình thành. GV có thể gợi ý: So với thời kỳ Văn Lang – Âu Lạc có biến đổi không? Biến đổi nhanh hay chậm? Nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi? - HS suy nghĩ, so sánh trả lời. - GV boå sung keát luaän: Maëc duø chòu sự kìm hãm và bóc lột nặng nề của chính quyeàn ñoâ hoä nhöng neàn kinh teá AÂu Laïc cuõ vaãn phaùt trieån tuy chaäm chaïp và không toàn diện. Do sự giao lưu kinh tế một số thành tựu kỹ thuật của Trung Quốc đã theo bước chân những kẽ đô hộ vào nước ta như sử dụng phân bón trong noâng nghieäp, duøng kieán dieät saâu boï, reøn saét, laøm giaáy, laøm thuyû tinh … goùp phaàn làm biến đổi nền kinh tế của Âu Lạc cũ. b. Về văn hoá – xã hội: Hoạt động 5: Cả lớp - cá nhân - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được trong bối cảnh chính quyền đô hộ ra sức thực hiện âm mưu đồng hoá thì văn hoá dân tộc ta phát triển như thế.

(106) Các hoạt động của thầy và trò naøo? - HS theo dõi SGK, trả lời câu hỏi. - GV boå sung vaø keát luaän. - GV có thể minh hoạ thêm tiếp thu có chọn lọc các yếu tố bên ngoài đó là kết quả tất yếu của sự giao lưu văn hoá. GV phaân tích: maëc duø chính quyeàn ñoâ hộ thi hành những chính sách đồng hoá bắt nhân dân ta phải thay đổi phong tục theo người Hán. Nhưng do tổ tiên đã kiên trì đấu tranh qua hàng nghìn năm nên đã bảo vệ được bản sắc văn hoá dân tộc. Dưới bầu trời của các làng, xã Vieät Nam phong tuïc, taäp quaùn cuûa daân tộc vẫn được giữ và phát huy. Hoạt động 6: Cá nhân - GV yeâu caàu HS theo doõi SGK roài so sánh với thời kỳ Văn Lang Âu Lạc để thấy được sự biến đổi về xã hội.. - Gv phân tích để HS thấy được quan heä boùc loät ñòa toâ phong kieán xaâm nhaäp vào đất Âu Lạc cũ và sẽ dẫn đến sự biến đổi sâu sắc hơn về mặt xã hội. Các tầng lớp xã hội có chuyển biến thành các tầng lớp mới. Một số nông dân công xã tự do biến thành nông nô. Một số người nghèo khổ biến thành nô tì.. Những kiến thức HS cần nắm vững + Về văn hoá - Một mặt ta tiếp thu những tích cực của văn hoá Trung Hoa thời Hán – Đường như: ngôn ngữ, văn tự. - Bên cạnh đó nhân dân ta vẫn giữ được phong tục tập quán: Nhuộm raêng, aên traàu, laøm baùnh chöng, bánh dày, tôn trọng phụ nữ.  Nhân dân ta không bị đồng hoá.. Veà xaõ hoäi coù chuyeån bieán. - Quan hệ xã hội là quan hệ giữa nhân dân với chính quyền đô hộ (thường xuyên căng thẳng). - Đấu tranh chống đô hộ. - Ở một số nơi nông dân tự do bị nông nô hoá, bị bóc lột theo kiểu ñòa toâ phong kieán..

(107) 4. Sô keát baøi hoïc - Chính saùch ñoâ hoä cuûa chính quyeàn phöông Baéc: muïc ñích, keát quaû. - Sự biến đổi về kinh tế văn hoá, xã hội ở nước ta thời Bắc thuộc. 5. Daën doø - HS Học bài, trả lời câu hỏi SGK trang 73..

(108) Baøi 16 THỜI BẮC THUỘC VAØ CUỘC ĐẤU TRANH GIAØNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC (Tieáp theo). I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức - Giúp HS thấy được tính liên tục rộng lớn, quần chúng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân ta trong các thế kỷ I – IX. Nguyên nhaân laø do chính saùch thoáng trò taøn baïo cuûa phong kieán phöông Baéc ,vaø tình thaàn đấu tranh bất khuất, không cam chịu làm nô lệ của nhân dân ta. - Nắm được những nét chính về diễn biến, kết quả, ý nghĩa của một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Hai Bà Trưng, Lý Bí, chiến thắng Bạch Đằng (938). 2. Tư tưởng - Giáo dục lòng căm thù quân xâm lược và đô hộ. - Giáo dục lòng biết ơn các vị anh hùng của dân tộc, tự hào về những chieán thaéng oanh lieät cuûa daân toäc. 3. Kyõ naêng - Rèn kỹ năng hệ thống hoá kiến thức, lập bảng thống kê, sử dụng bản đồ để trình bày diễn biến. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Lược đồ khởi nghĩa Hai Bà Trưng, lược đồ chiến thắng Bạch Đằng. - Bảng thống kê về các cuộc khởi nghĩa do GV tự chuẩn bị. - Tranh aûnh trong SGK vaø taøi lieäu coù lieân quan. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi : Chính sách đô hộ của chính quyền phương bắc đối với nhân dân. 2. Mở bài Trải qua nhiều thế kỷ bị phong kiến phương bắc đô hộ từ 179 TCN đến 938 nhân dân ta không ngừng nổi dậy đấu tranh giành độc lập. Để hiểu được.

(109) tính liên tục, rộng lớn tính chất quần chúng trong cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta trong thời kỳ bắc thuộc, chúng ta sẽ tìm hiểu bài 16.. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò. vững II. CUỘC ĐẤU TRANH GIAØNH ĐỘC LẬP (THẾ KỶ – ĐÂÀU THẾ KỶ X) Hoạt động 1: Cả lớp  Khái quát phong trào đấu tranh - GV sử dụng bảng thống kê các cuộc từ thế kỷ I đến đầu thế kỷ X. đấu tranh tiêu biểu chuẩn bị theo mẫu. Thời gian Tên cuộc khởi nghĩa Ñòa baøn 40 KN Hai Baø Tröng Haùt Moân 100, 137, 144 KN cuûa ND Nhaät Nam Quaän Nhaät Nam 157 KN của ND Cửu Chân Quận Cửu Chân 178, 190 KN cuûa ND Giao Chæ Quaän Giao Chæ 248 KN Baø Trieäu 542 KN Lyù Bí 687 KN Lý Tự Thiên 722 KN Mai Thuùc Loan 776 – 791 KN Phuøng Höng 819 – 820 KN Döông Thanh 905 KN Khúc Thừa Dụ 938 KN Ngoâ Quyeàn - Sau đó GV yêu cầu HS đưa ra nhận xét về các cuộc đấu tranh của nhân dân - Trong suốt 1000 năm Bắc thuộc, ta thời Bắc thuộc. dân Âu Lạc liên tiếp vùng dậy đấu - GV có thể gợi ý để HS có nhận xét, tranh giành độc lập dân tộc. trả lời ... - Các cuộc khởi nghĩa nổ ra liên - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. tiếp, rộng lớn, nhiều cuộc khởi nghóa coù nhaân daân caû 3 Quaän tham gia. - Kết quả: Nhiều cuộc khởi nghĩa đã thắng lợi lập được chính quyền.

(110) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững tự chủ (Hai Bà Trưng, Lý Bí, Khúc Thừa Dụ) - YÙ nghóa: theå hieän tinh thaàn yeâu nước chống giặc ngoại xâm, ý chí tự chủ và tinh thần dân tộc của nhaân daân AÂu Laïc.  Một số cuộc khởi nghĩa tiêu. Hoạt động 2: Nhóm - Cá nhân - GV chia lớp làm 4 nhóm, yêu cầu biểu caùc nhoùm theo doõi SGK. Moãi nhoùm theo dõi một cuộc khởi nghĩa theo nội dung. + Thời gian bùng nổ khởi nghĩa. + Chống kẻ thù nào (Triều đại đô hộ naøo). + Địa bàn của cuộc khởi nghĩa. + Diễn biến chính quyền khởi nghĩa. + Keát quaû, yù nghóa. GV phaân coâng cuï theå: + Nhoùm 1: KN Hai Baø Tröng. + Nhoùm 2: KN Lyù Bí + Nhóm 3: KN Khúc Thừa Dụ. + Nhoùm 4: Chieán thaéng Baïch Ñaèng 938. - HS theo doõi SGK: thaûo luaän theo nhóm, cử đại diện ghi nội dung tóm tắt cuộc khởi nghĩa vào giấy sau đó trình bày trước lớp. Từng cá nhân HS nghe và ghi nhớ. - GV nhaän xeùt phaàn trình baøy cuûa hai nhóm sau đó sử dụng từng bảng thống kê chi tiết về các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của nhân dân ta thời Bắc thuộc, theo maãu sau: Cuộc Thời Kẻ Ñòa baøn Toùm taét dieãn bieán khởi. gian. thuø. YÙ nghóa.

(111) Các hoạt động của thầy và trò nghóa Hai Baø Tröng. Lí Bí. 340. 542. Nhaø Haùt Ñoâng Moân, Meâ Haùn Linh, Coå Loa, Luy Laâu. Nhaø Löôn g. Long Bieân Toâ Lòch. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Thaùng 3-40 Hai Baø Trưng phát cờ khởi nghĩa được nhân dân nhiệt liệt hưởng ứng chiếm được Coå Loa buoäc thaùi thuù Toâ Ñònh troán veà TQ, KN thắng lợi, Trung Trắc lên làm vua xây dựng chính quyền tự chủ. - Naêm 42 Nhaø Haùn ñua. - Mở đầu cho cuộc đấu tranh chống áp bức ñoâ hoä cuûa nhaân daân AÂu Laïc. - Khaúng ñònh khaû naêng, vai trò của phụ nữ trong đấu tranh choáng ngoại. hai vaïn quaân sang xaâm lược. Hai Bà trung tổ chức kháng chiến anh duõng nhöng do cheânh lệch về lực lượng, kháng chieán thaát baïi Hai Baø Tröng hy sinh. - Naêm 542 Lyù Bí lieân keát haøo kieät caùc chaâu thuoäc miền Bắc khởi nghĩa. Lật đổ chế độ đô hộ. - Naêm 544 Lyù Bí leân ngoâi lập nước Vạn Xuân. - Naêm 542 Nhaø Löông đem quân xâm lược, Lý Bí trao binh quyeàn cho Trieäu Quang Phuïc toå chức kháng chiến.  Năm 550 thắng lợi. Trieäu Quang phuïc leân ngoâi vua. - Năm 571 Lý Phật Tử cướp ngôi.. xaâm.. - Giành được độc lập tự chủ sau 500 naêm đấu tranh bền bæ. - Khaúng ñònh được sự trưởng thaønh cuûa yù thức dân tộc.  Bước phát trieån cuûa phong trào đấu tranh giành độc laäp cuûa nhaân dân ta thời Bắc thuoäc..

(112) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - Naêm 603, nhaø Tuyø xaâm lược, nước Vạn Xuân thất baïi. Khúc 905 Đườn Toáng - Năm 905 Khúc Thừa - Lật đổ đô hộ Thừa g Bình Dụ được nhân dân ủng hộ của nhaø Duï đánh chiếm Tống Bình, Đường, giành giành quyền tự chủ độc lập tự chủ. (giành chức Tiết độ sứ). - Đánh dấu - Năm 907 Khúc Hạo xây thắng lợi căn dựng chính quyền độc lập bản trong cuộc tự chủ. đấu tranh giành độc lập cuûa nhaân daân ta thời Bắc thuoäc. Ngoâ 938 Nam Soâng - Năm 938 quân Nam - Bảo vệ vững Quyeàn Haùn Baïch Hán xâm lược nước ta, chắc nền độc Ñaèng Ngô Quyền lãnh đạo lập tự chủ của nhân dân giết chết tên đất nước. phản tặc Kiều Công Tiễn - Mở ra một (cầu viện Nam Hán) và thời đại mới tổ chức đánh quân nam thời đại độc Hán trên sông Bạch lập tự chủ lâu Đằng, đập tan âm mưu dài cho dân xâm lược của nhà Nam tộc. Haùn. - Keát thuùc vónh vieãn 1 nghìn naêm ñoâ hoä phong kieán cuûa phöông Baéc. - HS theo dõi bảng thống kê ghi nhớ. - Giáo viên: sử dụng thời gian kể về các nhân vật lịch sử: Hai Bà Trưng, Lý Bí, Khúc Thừa Dụ, Ngô Quyền và công lao của họ đối với dân tộc , nhấn.

(113) mạnh ý nghĩa của các cuộc khởi nghĩa, nhất là chiến thắng Bạch Đằng (Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử). 4. Cuûng coá - Tính liên tục và rộng lớn của phong trào đấu tranh chống Bắc thuộc. - Đóng góp của Hai Bà Trưng, Lý Bí, Triệu Quang Phục, Ngô quyền trong cuộc đấu tranh giành độc lập thời Bắc thuộc. 5. Daën doø - HS Học bài, trả lời câu hỏi SGK trang 77 sưu tầm tư liệu lịch sử, tranh ảnh đền thờ … các vị anh hùng đấu tranh chống ách áp bức đô hộ của phong kiến phöông Baéc. - Tự hoàn thiện bản thống kê kiến thức về các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu. CHÖÔNG II VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV Baøi 17 QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN CỦA NHAØ NƯỚC PHONG KIẾN (Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV). I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức Giuùp HS hieåu : - Quá trình xây dựng và hoàn chình Nhà nước phong kiến Việt Nam diễn ra trong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất. - Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ Trung Ương lập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy đủ tự chủ và độc lập. - Trên bước đường phát triển, mặc dù tính giai cấp ngày càng gia tăng, Nhà nước phong kiến Việt Nam vẫn giữ được mối quan hệ gần gũi với nhân dân. 2. Tư tưởng.

(114) - Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà. - Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc. 3. Kyõ naêng Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích so saùnh. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Việt Nam. - Tranh ảnh Văn Miếu, Nhà nước. - Một số tư liệu về Nhà nước các triều Lý, Trần, Lê, Sở. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Tóm tắt diễn biến, qua đó nêu nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa Lịch sử của chieán thaéng Baïch Ñaèng.. 2. Mở bài - Thế kỷ X đã mở đầu thời đại phong kiến độc lập của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ X  XV trên cơ sở một lãnh thổ thống nhất Nhà nước quân chủ chuyên chế phong kiến được thành lập và từng bước phát triển, hoàn thiện đat5 đến đỉnh cao. Để hiểu được quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước phong kiến Vieät Nam, chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi 17. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững I. BƯỚC ĐẦU TIÊN XÂY DỰNG NHAØ NƯỚC ĐỘC LẬP THẾ KỶ X. Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - Trước hết GV nhắc lại ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng 938 mở ra một thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc. Song sau hôn 1000 naêm Baéc thuoäc nhieàu yeâu caàu lịch sử được đặt ra mà trước mặt là phải giữ vững an ninh và thống nhất đất nước. Đánh.

(115) Các hoạt động của thầy và trò lại các cuộc xâm lược của nước ngoài, bảo vệ nền độc lập, tự chủ của tổ quốc, để đáp ứng yêu cầu đó, năm 939 Ngô Quyền xưng vöông. - GV tieáp tuïc trình baøy: Ngoâ Quyeàn xöng vương đã bỏ chức Tiết độ sứ, xây dựng cung ñieän, trieàu ñình, ñaët chieáu quan nghi leã theo chế độ quân chủ. - GV phaùt vaán HS: Vieäc Ngoâ Quyeàn xöng vương xây dựng một chính quyền mới có ý nghóa gì? - GV gợi ý: năm 905 Khúc Thừa Dụ đã lãnh đạo nhân dân đánh bại Tiết độ sứ nhà Đường và giành lấy chính quyền. Song thiết chế chính trị vẫn tổ chức. - GV tieáp tuïc giaûng baøi: Nhaø Ngoâ suy vong, loạn 12 sứ quân diễn ra, đất nước bị chia cắt. Năm 968 sau khi dẹp loạn 12 sứ quân Đinh Bộ Lĩnh đã xưng đế. - GV: Giảng giải thêm về quốc hiệu Đại Cồ Việt và tình hình nước ta cuối thời Đinh, nội bộ lục đục, vua mới còn nhỏ (Đinh Toàn 6 tuổi), lợi dụng tình hình đó quân Tống đem quân xâm lược nước ta. Trước nguy cơ bị xâm lược, Thái hậu dương Thị đã đặt quyền lợi dân tộc trên quyền lợi dòng họ, lấy áo long cổn khoác lên mình Lê Hoàn và chính thức mời Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên làm vua. Để có điều kiện lãnh đạo chống Tống. Nhà tiền Lê thành lập. - GV có thể minh hoạ bằng sơ đồ đơn giaûn:. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Naêm 939 Ngoâ Quyeàn xöng vöông, thành lập chính quyền mới, đóng đô ở Đông Anh Hà Nam.  Mở đầu xây dựng Nhà nước độc lập tự chủ.. - Năm 968 sau khi dẹp loạn 12 sứ quaân, Ñinh Boä Lónh leân ngoâi, ñaët quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Chuyển kinh ñoâ veà Hoa Lö, Ninh Bình.. - Tổ chức bộ máy Nhà nước: Thời Ñinh, tieàn Leâ chính quyeàn trung öông coù 3 ban: Ban vaên; ban voõ;.

(116) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững Taêng ban. + Về hành chính chia nước thành 10 đạo. + Tổ chức quân đội theo chế độ ngụ binh ö noâng.. - GV: Em có nhận xét gì về tổ chức Nhà nước thời Đinh, tiền Lê? Gợi ý: So với Ngô Quyền. + Thời Ngô chính quyền trung ương chưa quản lý được các địa phương  loạn 12 sứ quaân. + Thời Đinh, tiền Lê: Dưới vua có 3 ban chính quyền trung ương kiểm soát được 10 đạo ở địa phương. - HS suy nghĩ và trả lời. - GV: nhận xét, kết luận: Thời Đinh, Lê Nhà nước quân chủ chuyên chế: Vua đứng đầu nắm mọi quyền hành. Tuy nhiên mức độ chuyên chế ở mọi triều đại, mỗi nước khaùc nhau. - HS: Nghe vaø ghi. - GV tiếp tục PV: Nhìn vào cách tổ chức bộ máy Nhà nước ở nước ta ở thế kỷ X, em coù nhaän xeùt gì? - Trong thế kỉ X Nhà nước độc lập - HS suy nghĩ trả lời. tự chủ theo thiết chế quân chủ - GV keát luaän. chuyên chế đã được xây dựng. Còn sơ khai, song đã là Nhà nước độc lập tự chủ của nhân dân ta.. II. PHÁT TRIỂN VAØ HOAØN CHỈNH NHAØ NƯỚC PHONG KIẾN.

(117) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Ở ĐẦU THẾ KỶ XI  XV Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân  Tổ chức bộ máy Nhà nước - GV thuyết trình về sự sụp đổ của nhà - Năm 1010 Lý Công Uẩn dời kinh Lê và sự thành lập của nhà Lý, và những ý đô từ Hoa Lư về Thăng Long (thủ nghĩa trọng đại của các vua thời Lý. ñoâ Haø Noäi ngaøy nay). HS nghe ghi nhớ. - Naêm 1054 Lyù Thaùnh Toâng ñaët quốc hiệu là Đại Việt. - GV có thể đàm thoại với HS về: Lý Công Uẩn, trích đọc Chiều dời Đô và việc đổi Quốc Hiệu đại Việt  Sự tồn tại của kinh đô Thăng Long, sự lớn mạnh trường tồn của nước Đại Việt chứng tỏ những việc làm của những ông vua đầu thời Lý thực sự có ý nghĩa trọng đại về mặt lịch sử. Đã mở ra một thời kỳ phát triển mới của dân tộc thời kỳ phát triển và hoàn chỉnh của Nhà nước phong kiến Việt Nam. - Trước hết GV khái quát để HS thấy được sự thay đổi các triều đại, Từ Lý sang Trần, từ Trần sang Hồ để HS thấy được thứ tự các triều đại phong kiến Việt Nam. - HS nghe và ghi nhớ. - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được cách thức tổ chức bộ máy chính quyền trung ương thời Lý  Trần  Hồ được tổ chức nhö theá naøo? - HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi. - GV nghe HS trả lời, bổ sung kết luận kết hợp với sơ đồ đơn giản lên bảng. - HS theo dõi, vẽ sơ đồ vào vở. - GV giaûng tieáp. + Vua: Coù quyeàn ngaøy caøng cao. + Giúp vua trị nước có tể tướng và các.  Mở ra một thời kỳ phát triển mới cuûa daân toäc. * Bộ máy Nhà nước Lý  Trần  Hoà.

(118) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. đại thần. + Sảnh, viện, đài là các cơ quan Trung ương (Liên hệ với các cơ quan Trung ương ngaøy nay). Caùc cô quan trung öông bao goàm: Sảnh  Môn hà sảnh, thượng thư sảnh Viện  Hàn Lâm viện, Quốc sử viện. Đài  Ngự sử đài. HS tiếp tục trình bày tổ chức chính quyeàn ñòa phöông. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. Chính quyeàn ñòa phöông: + Chia thành Lộ, Trấn do Hoàng thân, quoác thích cai quaûn. + Dưới là: phủ, huyện, châu do quan lại cuûa trieàu ñình troâng coi. + Thời Trần đứng đầu các xã là xã quan (Nhà nước quản lý thời cấp xã). - GV: Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy tổ chcư1 thời Lý  Trần  Hồ? Gợi ý: So với thời Đinh  Tiền Lê cả chính quyeàn Trung öông vaø ñòa phöông ruùt ra nhaän xeùt. - HS suy nghĩ, so sánh, trả lời. Bộ máy Nhà nước quân chủ chuyên - GV boå sung, keát luaän. Giải thích điểm: Thể chế chung là quân chế được cải tiến hoàn chỉnh hơn. chuû chuyeân cheá song chuyeân cheá coøn coù mức độ vì dưới vua còn có tể tướng và các quan đại thần. Đứng đầu các lộ (tỉnh) chỉ có một vài chức quan, cấp phủ huyện châu cũng chỉ có một chức quan tô bộ máy chính quyền gọn nheï, khoâng coàng keành..

(119) Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân - GV: Thông báo kiến thức mới. - HS nghe vaø ghi cheùp.. - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được những chính sách cải cách của Lê Thánh Tông ở cả Trung Ương, lẫn địa phương. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu: - GV bổ sung kết luận, kết hợp với sơ đồ ñôn giaûn treân baûng. GV giải thích thêm: các chức quan trung gian giữa vua và các cơ quan hành chính (như chức tể tướng) bị bãi bỏ. Nhà vua làm việc trực tiếp với các cơ quan Trung Ương Leâ Thaùnh Toâng thaønh laäp 6 boä, moãi boä phuï trách hoạt động của Nhà nước: Bộ lực, Lễ, Hộ, Công, Binh, Hình . Vua có thể trực tiếp bãi miễn hoặc bổ nhiệm các chức quyền quyết định mọi việc hoặc bổ nhiệm các chức quyền quyết định mọi việc không cần qua các chức quan trung gian. Chứng tỏ vua nắm mọi quyền hành, chuyên chế ở mức độ cao hơn thời kỳ Lý  Trần. - HS nghe và ghi nhớ. - HS tiếp tục trình bày về cải cách ở địa phöông cuûa Leâ Thaùnh Toâng. - GV boå sung keát luaän. - HS nghe, ghi. - GV bổ sung thêm: khác với triều Lý trần các chức vụ cao cấp trong triều đình và. Những kiến thức HS cần nắm vững * Bộ máy nhà nước thời Lê sơ - Naêm 1428 sau khi chieán thaéng nhaø minh Lê Lợi lên ngôi hoàng đế để laäp nhaø Leâ (Leâ sô). - Những năm 60 của thế kỷ XV, Lê Thaùnh Toâng tieán haønh moät cuoäc caûi cách hành chính lớn.. - Chính quyeàn trung öông:. - Chính quyeàn ñòa phöông: + Cả nước chia thành 13 đạo, thừa tuyên mỗi đạo có 3 ti (Đô ti, thừa ti, hieán ti)..

(120) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững cai quản các địa phương đều do vương hầu + Dưới đạo là: Phủ, huyện, Châu, quý tộc dòng học trần nắm giữ. Còn ở thời Xã. Lê quan lại đều phải trải qua thi cử, đỗ đạt mới được bổ nhiệm. Các quý tộc muốn làm quan cuõng phaûi nhö vaäy. - PV: Em coù nhaän xeùt gì veà cuoäc caûi caùch của Lê Thánh Tông và bộ máy Nhà nước thời Lê sơ? - HS suy nghĩ và trả lời.  Dưới thời Lê bộ máy Nhà nước - GV kết luận: Đây là một cuộc cải cách quân chủ chuyên chế ở mức độ cao, hành chính lớn toàn diện dược tiến hành từ hoàn chỉnh. trung ương đến địa phương. Cải cách để tăng cường quyền lực của chính quyền của trung ương nhất là tăng cường quyền lực của nhà vua. Quyền lực tập trung trong tay vua. Chứng tỏ bộ máy Nhà nước quân chủ chuyên chế nhà Lê đạt đến mức độ cao, hoàn thiện. Hoạt động 4: Cá nhân  Luật pháp và quân đội - GV giúp HS nắm được sự ra đời của các * Luật Pháp: bộ luật thời phong kiến. - 1042 Vua Lyù Thaùnh Toâng ban - HS nghe, ghi cheùp. hành Hình thử (bộ luật đầu tiên). - GV yêu cầu HS đọc phần chữ nhỏ trong - Thời Trần: Hình luật. SGK trả lời câu hỏi trong SGK trang 80. - Thời Lê biên soạn một bộ luật - HS đọc sách giáo khoa suy nghĩ và trả đầy đủ gọi là Cuối chiều hình luật. lời.  Luaät phaùp nhaèm baûo veä quyeàn - GV keát luaän veà muïc ñích, taùc duïng cuûa haønh cuûa giai caáp thoáng trò, an ninh caùch ñieàu luaät. đất nước và một số quyền lợi chân - HS nghe vaø ghi. chính cuûa nhaân daân. * Quân đội: Được tổ chức quy củ, goàm: + Caám binh (Baûo veä kinh thaønh) vaø quân chính quy bảo vệ đất nước..

(121) Các hoạt động của thầy và trò. Hoạt động 5: Cả lớp - GV yêu cầu cả lớp đọc SGK để thấy được chính sách đối nội, đối ngoại cơ bản của các triều đại phong kiến. - HS theo dõi SGK phát biểu những chính sách đối nội, đối ngoại của Nhà nước. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän GV cuï thể hoá một số chính sách đối nội của Nhà nước: Chăm lo đê điều, khuyến khích sản xuaát noâng nghieäp, gaû con gaùi cho caùc tuø trưởng miền núi.. Những kiến thức HS cần nắm vững + Ngoại binh: tuyển theo chế độ nguï binh ö noâng.  Hoạt động đối nội và đối ngoại * Đối nội: - Quan tâm đến đời sống nhân dân. - Chú ý đoàn kết đến các dân tộc ít người. * Đối ngoại:với nước lớn phương Baéc: + Quan hệ hoà hiếu. + Đồng thời sẵn sàng chiến đấu bảo veä Toå quoác. - Với Chăm pa, lào, Chân Lạp có luùc thaân thieát, coù luùc xaûy ra chieán tranh.. 4. Cuûng coá - Các giai đoạn hình thành, phát triển và hoàn thiện của bộ máy Nhà nước quaân chuû chuyeân cheá phong kieán Vieät Nam. - Sự hoàn chỉnh của Nhà nước phong kiến Việt Nam thời Lê sơ. 5. Daën doø - HS học bài và trả lời các câu hỏi trong SGK..

(122) Baøi 18 CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VAØ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG CAÙC THEÁ KYÛ X - XV I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức Giúp HS hiểu được: - Trải qua 5 thế kỷ độc lập, mặc dù đôi lúc còn có nhiều biến động khó khăn, nhân dân ta vẫn xây dựng cho mình nền kinh tế đa dạng và hoàn thiện. - Nền kinh tế Việt Nam thời phong kiến chủ yếu là nông nghiệp, tuy có nhiều mâu thuẫn trong vấn đề ruộng đất, nhưng những yếu tố cần thiết phát triển nông nghiệp vẫn được phát triển như: Thuỷ lợi, mở rộng ruộng đất tăng các loại cây trồng phục vụ đời sống ngày càng cao. - Thủ công nghiệp ngày càng phát triển, đa dạng, phong phú chất lượng được nâng cao không chỉ phục vụ trong nước mà còn góp phần trao đổi với nước ngoài. Thương nghiệp phát triển. - Trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến, ruộng đất ngày càng tập trung vaøo tay giai caáp ñòa chuû. 2. Tư tưởng - Tự hào về những thành tựu kinh tế dân tộc đã đạt được. - Thấy được sự hạn chế trong nền kinh tế phong kiến nay trong giai đoạn phát triển của nó, từ đó liên hệ với thực tế hiện nay. 3. Kyõ naêng - Reøn kyõ naêng phaân tích, nhaän xeùt. - Rèn kỹ năng liên hệ thực tế. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh lược đồ có liên quan. - Những câu ca dao về kinh tế, một số nhận xét của người nước ngoài… III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ.

(123) Câu : Nêu các giai đoạn hình thành, phát triển, hoàn thiện của Nhà nước phong kiến Việt Nam. Câu : Vẽ sơ đồ nhà nước thời Lý – Trần – Hồ, nhận xét. Câu : Vẽ sơ đồ Nhà nước thời lê sơ, nhận xét. 2. Mở bài Với niềm tự hào chân chính và ý thức vươn lên, từ thế kỷ X cho đến thế kỷ XV nhân dân ta đã nhiệt tình lao động xây dựng và phát triển một số nền kinh tế tự chủ toàn diện. Để hiểu được công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của nhân dân đại Việt trong thế kỷ X – XV chúng ta cùng tìm hiểu bài 18. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp - GV phát vấn: Bối cảnh lịch sử đại Việt từ thế kỷ thứ X – XV, bối cảnh đó có tác động như thế nào đến sự phát triển kinh tế? - HS theo dõi đoạn đầu tiên của mục I trong SGK, dựa vào kiến thức đã học của bài trước đó để trả lời. GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân - GV yêu cầu HS đọc SGK trả lời câu hỏi: Những biểu hiện của sự mở rộng và phát triển nông nghiệp từ thế kỷ X – XV. - GV gợi ý: Ở thời kỳ đầu phong kiến độc lập dân tộc sự mở rộng và phát triển nông nghiệp được biểu hiện qua các lĩnh vực:. Những kiến thức HS cần nắm vững  Mở rộng, phát triển nông nghiệp. * Bối cảnh lịch sử thế kỷ X – XV: - Thế kỷ X – XV là thời kỳ tồn tại của các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Leâ, Lyù, Traàn, Hoà, Leâ Sô. - Đây là giai đoạn đầu của thế kỷ phong kiến độc lập, đồng thời cũng là thời kỳ đất nước thống nhất.  Bối cảnh này rất thuận lợi tạo điều kiện để phát triển kinh tế..

(124) Các hoạt động của thầy và trò + Mở rộng diện tích ruộng đất. + Mở mang hệ thống đê điều. + Phát triển sức kéo và gia tăng các loại cây công nghiệp, các lĩnh vực đó được biểu hieän nhö theá naøo? - HS theo dõi SGK, thực hiện những yêu caàu cuûa GV, phaùt trieån yù kieán. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. - GV coù theå giaûi thích theâm veà pheùp quan điểm chia ruộng công ở các làng xã dưới thời Lê, một chính sách ruộng đất điển hình đối với ruộng đất công ở thời kỳ phong kieán taùc duïng cuûa pheùp quaân ñieàn.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Diện tích đất ngày càng mở rộng nhờ: + Nhân dân tích cực khai hoang vùng châu thổ sông lớn và ven bieån. + Caùc vua Traàn khuyeán khích caùc vöông haàu quyù toäc khai hoang laäp ñieàn trang. + Vua Lê cấp ruộng đất cho quý toäc, quan laïi ñaët pheùp quaân ñieàn. - Thuỷ lợi được Nhà nước quan tâm mở mang. + Nhà Lý đã cho xây đắp những con đê đầu tiên. + 1248 Nhaø Traàn cho ñaép heä thoáng đê quai vạc dọc các sông lớn từ đầu nguồn đến cửa biển. Đặt cơ quan: Hà đê sứ trông nom đê điều: - GV : Minh hoạ bằng đoạn trích trong - Các nhà nước Lý – Trần – Lê đều chiếu của Lý Nhân Tông (trang 83) và sự quan tâm bảo vệ sức kéo, phát triển phong phuù cuûa caùc gioáng caây noâng nghieäp cuûa gioáng caây noâng nghieäp. ngoài lúa nước. - Phát vấn: Em có nhận xét gì về sự phát trieån noâng nghieäp X – XV? Do ñaâu noâng nghiệp phát triển? Tác dụng của sự phát triển đó? Vai trò của Nhà nước? - HS suy nghĩ và trả lời..

(125) Các hoạt động của thầy và trò - GV keát luaän. - GV minh hoạ bằng những câu thơ.. Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân - GV giúp HS thấy được nguyên nhân thúc đẩy thủ công nghiệp phát triển trong thời kỳ từ X – XV chủ yếu xuất phát từ những nhu cầu trong nước gia tăng. - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được sự phát triển của thủ công nghiệp trong nhaân daân. + Biểu hiện sự phát triển. + Yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển thủ công nghiệp đương thời. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - GV nhận xét bổ sung, kết luận về sự phaùt trieån thuû coâng nghieäp trong nhaân daân. - GV coù theå söu taàm moät soá tranh aûnh chương, tượng, đồ gốm, hình rồng … để minh hoạ cho HS thấy được sự phát triển và chất lượng. - GV khẳng định sự ra đời của các ngành nghề thủ công có ý nghĩa rất lớn đối với sự phaùt trieån caùc thuû coâng nghieäp theå hieän oån định nghề nghiệp và nâng cao trình độ kỹ thuaät. - PV: Theo em nhân tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển của các ngành nghề thủ công đương thời?. Những kiến thức HS cần nắm vững + Nhà nước cùng nhân dân góp sức phaùt trieån noâng nghieäp. + Chính sách của Nhà nước đã thúc đẩy nông nghiệp phát triển  đời soáng nhaân daân aám no haïnh phuùc, trật tự xã hội ổn định, độc lập được cuûng coá.  Phaùt trieån thuû coâng nghieäp. * Thuû coâng nghieäp trong nhaân daân: - Caùc ngheà thuû coâng coå truyeàn nhö: Đúc đồng, rèn sắt, làm gốm, dệt ngày càng phát triển chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao.. - Các ngành nghề thủ công ra đời nhö: Thoå Haø, baùt Traøng.. + Do truyeàn thoáng ngheà nghieäp voán có, trong bối cảnh đất nước độc lập thoáng nhaát coù ñieàu kieän phaùt trieån maïnh..

(126) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - HS trả lời tiếp: + Do nhu cầu xây dựng cung điện, - GV nhận xét bổ sung, kết luận về đền chùa, nên nghề sản xuất gạch, những nhân tố thúc đẩy sự phát triển của chạm khắc đá đều phát triển. thuû coâng nghieäp laø. Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân - GV yeâu caàu HS tieáp tuïc theo doõi SGK để thấy được sự phát triển thủ công nghiệp Nhà nước. - HS theo doõi SGK, phaùt trieån yù kieán. - GV: Bổ sung kết luận về sự phát triển * Thủ công nghiệp Nhà nước: - Nhà nước thành lập các quan của thủ công nghiệp Nhà nước. xưởng (Cục bách tác) tập trung thợ giỏi trong nước sản xuất: Tiền, vũ khí, aùo muõ cho vua quan, thuyeàn chieán. - Sản xuất được một số sản phẩm kỹ thuật cao như: Đại bác, thuyền chieán coù laàu. Hoạt động 5: Cá nhân - GV: Em đánh giá như thế nào về sự phát triển của thủ công nghiệp nước ta đương thời? - HS: Dựa vào kiến thức vừa học để trả - Nhận xét: các ngành nghề thủ lời. coâng phong phuù. Beân caïnh caùc - GV: nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. nghề cổ truyền đã phát triển những nghề mới yêu cầu kỹ thuật cao: Đúc súng, đóng thuyền. - Muïc ñích Phuïc vuï nhu caàu trong nước là chính. - GV: có thể minh hoạ để HS thấy kỹ + Chất lượng sản phẩm tốt. thuật một số ngành đạt trình độ cao như dệt, gốm khiến người Trung Quốc phải khâm phục. (Trích đọc chữ nhỏ SGK trang 84)..

(127) Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 6: Cả lớp, cá nhân - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được sự phát triển nội thương và ngoại thương đương thời. - Hoïc theo doõi SGK vaø phaùt bieåu. - GV bổ sung, kết luận về sự phát triển mở rộng nội, ngoại thương. + GV minh hoạ bằng lời SGK để minh hoạ, kết hợp một số tranh ảnh sưu tầm về sự sản xuất của bến cảng đương thời.. Những kiến thức HS cần nắm vững  Mở rộng thương nghiệp * Noäi thöông: - Các chợ làng, chợ huyện, chợ chùa mọc lên ở khắp nơi, là nơi nhân dân trao đổi sản phẩm nông nghieäp vaø thuû coâng nghieäp. - Kinh đô Thăng Long trở thành đô thị lớn (36 phố phường) – Trung taâm buoân baùn vaø laøm ngheà thuû coâng. * Ngoại thương: - Thời Lý – Trần ngoại thương khá phát triển, Nhà nước xây dựng nhiều bến cảng buôn bán với nước ngoài. - Vùng biên giới Việt Trì cũng hình thaønh caùc ñaëc ñieåm buoân baùn. - Thời Lê: Ngoại thương bi thu hẹp.. Hoạt động 7: cá nhân - Phát vấn: Em đánh giá như thế nào về thương nghiệp nước ta đương thời? + Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển? + Phaùt trieån nhö theá naøo? - HS dựa vào phần đã học để trả lời. - GV boå sung, keát luaän. - Nguyên nhân  sự phát triển: + Noâng nghieäp thuû coâng phaùt trieån thúc đẩy thương nghiệp phát triển. + Do thống nhất tiền tệ, đo lường. - Thương nghiệp mở rộng song chủ yeáu phaùt trieån noäi thöông, coøn ngoài thương mới chỉ buôn bán với Trung Quốc và các nước Đông Nam AÙ. Hoạt động 8: Cả lớp  Tình hình phân hoá xã hội và.

(128) Các hoạt động của thầy và trò - GV trình bày để HS thấy được những yếu tố thúc đẩy sự phân hoá xã hội (phân hoá giai cấp) và hệ quả của xã hội phát triển kinh tế trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến thúc đẩy sự phân hoá xã hội. + Ruộng đất ngày càng tập trung vào tay ñòa chuû, quyù toäc, quan laïi. + Giai caáp thoáng trò ngaøy caøng aên chôi, sa sỉ không còn chăm lo đến sản xuất và đời soáng nhaân daân. + Thiên tai, mất mùa đói kém làm đời sống nhân dân cực khổ.. Những kiến thức HS cần nắm vững cuộc đấu tranh của nông dân Sự phát triển kinh tế trong hoàn cảnh chế độ phong kiến thúc đẩy sự phân hoá xã hội. + Ruộng đất ngày càng tập trung vaøo tay ñòa chuû, quyù toäc, quan laïi. + Giai caáp thoáng trò ngaøy caøng aên chơi, sa sỉ không còn chăm lo đến sản xuất và đời sống nhân dân. + Thiên tai, mất mùa đói kém làm đời sống nhân dân cực khổ.  Những cuộc khởi nghĩa nông dân buøng noå: + Từ 1344 đến cuối thế kỷ XIV nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra làm chính quyeàn nhaø Traàn rôi vaøo khủng hoảng.. 4. Cuûng coá Sự phát triển nông nghiệp và thủ công nghiệp thế kỷ XI – XV. 5. Daën doø Học bài, làm bài tập, đọc trước bài 19, tìm hiểu các vïi anh hùng dân tộc: Trần Quốc Tuấn, Lý Thường Kiệt, Lê Lợi, Nguyễn Trãi ….

(129) Baøi 19 NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM Ở CÁC THẾ KỶ X - XV I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức - Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc. - Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược. - Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng. 2. Tư tưởng - Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quoác. - Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc. - Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc. 3. Kyõ naêng Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cực bồi dưỡng kỹ năng phân tích, tổng hợp. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Lịch sử Việt Nam có ghi các địa danh liên quan. - Moät soá tranh aûnh veà chieán traän hay veà caùc anh huøng daân toäc. Moät soá đoạn trích, thơ văn … III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ.

(130) Câu : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế kỷ XI – XV? Câu : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý – Trần – Lê? 2. Mở bài Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng giữ vững nền độc lập dân tộc. Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 19 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng ấy. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ về triều đại nhà Tống ở Trung Quốc thành lập và sụp đổ ở thời gian nào. - HS nhớ lại kiến thức đã học ở phần Trung Quốc phong kiến để trả lời: + Thaønh laäp: naêm 960. + Sụp đổ: năm 1271 (cuối thế kỷ XIII). - GV dẫn dắt: trong thời gian tồn tại 3 thế kỷ, nhà Tống đã 2 lần đem quân xâm lược nước ta, nhân dân Đại Việt đã 2 lần kháng chieán choáng Toáng. I. CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân  Kháng chiến chống Tống thời - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy Tiền Lê được nguyên nhân quân Tống xâm lược - Năm 980 nhân lúc triều đình nhà nước ta, triều đình đã tổ chức kháng chiến Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử như thế nào và giành thắng lợi ra sao? quân sang xâm lược nước ta. - HS theo doõi SGK, phaùt bieåu. - Trước tình hình đó Thái hậu họ - GV boå sung vaø keát luaän. Dương và triều định nhà Đinh đã tôn Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo khaùng chieán. - GV caáp theâm tö lieäu: Naêm 979 Ñinh.

(131) Các hoạt động của thầy và trò Tiên Hoàng và con trưởng bị ám sát, triều đình nhà Đinh lục đục gặp nhiều khó khăn, Vua mới Đinh Toàn còn nhỏ mới 6 tuổi. Tôn mẹ là Dương Thị làm Hoàng Thái Hậu. + Trước nguy cơ bị xâm lược Thái hậu Dương Thị đã đặt quyền lợi của đất nước lên trên quyền lợi của dòng họ, tôn thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên làm vua để lãnh đạo kháng chiến. + Sự mưu lược của Lê Hoàn trong quá trình chỉ huy kháng chiến, vờ thua để nhử giặc lúc trá hàng và bất ngờ đánh úp. - Phát vấn: Em nhận xét gì về thắng lợi cuûa cuoäc khaùng chieán choáng Toáng vaø cho biết nguyên nhân các cuộc thắng lợi. - HS suy nghĩ trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän: + Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn đè bẹp ý chí xâm lược của quân tống. Hàng trăm năm sau nhân dân ta được sống trong cảnh yên bình. Năm 1075 nhà Tống mới dám nghĩ đến xâm lược Đại Việt. + Nguyên nhân thắng lợi là do: Trieàu ñình nhaø Ñinh vaø Thaùi Haäu hoï Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc mà hy sinh lợi ích dòng học để tạo thuận lợi cho cuoäc khaùng chieán choáng Toáng. Do ý chí quyết chiến bảo vệ độc lập của quân dân Đại Việt. Do có sự chỉ huy mưu lược của Lê Hoàn. - HS nghe, tự ghi nhớ. Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân - GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi để thấy được:. Những kiến thức HS cần nắm vững. - HS: nghe, tự ghi nhớ.. - Thắng lợi lớn nhanh chóng, thắng ngay ở vùng đông Bắc khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt, củng cố vững chắc nền độc lập..  Kháng chiến chống tống thời Lyù (1075 – 1077).

(132) Các hoạt động của thầy và trò + Aâm mưu xâm lược nước ta của quân Toáng. + Nhà Lý tổ chức kháng chiến thế nào qua 2 giai đoạn: Giai đoạn : Chủ động đem quân đánh Toáng. Giai đoạn  : Chủ động lui về phòng thủ giaëc. - HS theo doõi SGK theo yeâu caàu cuûa GV, phát biểu về âm mưu xâm lược của Nhà toáng. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. + Sự khủng hoảng của nhà Tống: phía Bắc phải đối phó với nước Liêu (bộ tộc Khiết Đan), nước Ha (dân tộc Đảng Hạ), trong nước nông dân nổi dậy. Trong hoàn cảnh đó vua Tống và Tể tướng Vương An Thạch chủ trương đánh Đại Việt hy vọng dùng chiến công ngoài biên giới để lấn áp tình hình trong nước, doạ nạt Liêu và Hạ. + Các hoạt động chuẩn bị của quân Tống: Tổ chức khu vực biên giới Việt Trung thành một hệ thống căn cứ xâm lược lợi hại. Trong đó Ung Châu (Nam Ninh, Quảng Tây) và cửa biển Khâm Khẩu và Khâm Liên Quảng Đông là những vị trí xuất quân của Đại Việt được bố trí rất chu đáo, nhất là ung Châu được xây dựng thành căn cứ hậu cần lớn nhất chuẩn bị cho việc xâm lược (có thành kiên cố với 5000 quân). Aâm mưu và hành động chuẩn bị xâm lược của nhà Tống đã để lộ ra và nhà Lý đối phó nhö theá naøo?. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Thaäp kyû 70 cuûa theá kæ XI nhaø Tống âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược..

(133) Các hoạt động của thầy và trò - HS trả lời: Nhà Lý kháng chiến thế nào qua 2 giai đoạn. GV nhaän xeùt, boå sung: - Kết hợp với dùng lược đồ trình bày các giai đoạn của cuộc kháng chiến. - GV có thể đàm thoại với HS về Thái Hậu Ỷ Lan và Thái Uý Lý Thường Kiệt để HS biết thêm về các nhân vật lịch sử. - GV giúp HS nhận thức đúng về hành động đem quân đánh sang Tống của Lý Thường Kiệt, không phải là hành động xâm lược mà là hành động tự vệ.. - GV có thể tường thuật trận chiến bên bờ sông Như Nguyệt: Đọc lại bài thơ Thần của Lý Thường Kiệt. Ý nghĩa của bài thơ, tác dụng của việc đọc vào ban đêm trong đền thờ Trương Hống, Trương Hát (Hai vị tường của Triệu Quang Phục). - HS nghe, tự ghi nhớ: - Phát vấn: Kháng chiến chống Tống thời Lý được coi là cuộc kháng chiến rất đặc biệt trong lịch sử:Em cho biết những nét đặc biệt aáy laø gì? - HS dựa vào diễn biến cuộc kháng chiến suy nghĩ và trả lời. - GV keát luaän: + Có giai đoạn diễn ra ngoài lãnh thổ (kháng chiến ngoài lãnh thổ).. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức kháng chieán. + Giai đoạn 1: Lý Thường Kiệt tổ chức thực hiện chiến lược :tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước chaën theá maïnh cuûa giaëc. - Naêm 1075 Quaân trieàu ñình cuøng các dân tộc miền núi đánh sang đất Toáng, Chaâu Khaâm, Chaâu Lieân, Ung Châu, sau đó rút về phòng thủ. + Giai đoạn 2: Chủ động lui về phòng thủ đợi giặc. - Naêm 1077 ba möôi vaïn quaân Toáng kéo sang bị đánh bại bến bờ Bắc cuûa soâng Nhö Nguyeät  ta chuû động giảng hoà và kết thúc chiến tranh..

(134) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. + HS nghe và ghi nhớ. II. KHÁNG CHIẾN CHỐNG MÔNG – NGUYÊN THỜI TRẦN (Thế kỷ XIII) Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân - Trước hết GV tóm tắt về sự phát triển của Đế quốc Mông – nguyên, từ việc quân Mông Cổ xâm lược Nam Tống và làm chủ Trung Quốc rộng lớn, lập nên nhà Nguyên là một thế lực hung bạo chinh chiến khắp AÙ, AÂu. Theá kyû XIII, 3 laàn ñem quaân xaâm - Naêm 1258 – 1288 quaân Moâng – lược Đại Việt. - Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK Nguyên 3 lần xâm lược nước ta. thấy được quyết tâm kháng chiến của quân Giặc rất mạnh và hung bạo. dân nhà Trần và những thắng lợi tiêu biểu cuûa cuoäc khaùng chieán. - HS theo doõi SGK theo yeâu caàu cuûa GV, phaùt bieåu. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. GV: Có thể đàm thoại với HS về nhân cách đạo đức, nghệ thuật quân sự của Trần Quốc Tuấn được nhân dân phong là Đức Thánh Trần, lập đền thờ ở nhiều nơi về quyeát taâm cuûa vua toâi nhaø Traàn. GV dùng lược đồ chỉ những nơi diễn ra những trận đánh tiêu biểu có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của cuộc kháng chiến lần 1, laàn 2, laàn 3.. - Các vua Trần cùng nhà quân sự Trần Quốc Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước. - Những thắng lợi tiêu biểu: Đông Bộ Đầu, Hàm Tử, Chương Dương, Vaïn Kieáp, Baïch ñaèng. + Lần 1: Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng từ dốc Hàng Than đến dốc Hoùc Mai Ba Ñình - Haø Noäi) + Lần 2: Đẩy lùi quân xâm lược naêm 1285. Tieâu bieåu nhaát laø traän baïch ñaèng năm 1288 đè bẹp ý chí xâm lược cuûa quaân Moâng – Nguyeân baûo veä vững chắc độc lập dân tộc. - GV phát vấn: Nguyên nhân nào đưa đến + Nhà Trần có vua hiền, tường tài, thắng lợi trong 3 lần kháng chiến chống triều đình quyết tâm đoàn kết nội Moâng – Nguyeân? bộ và đoàn kết nhân dân chống.

(135) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - HS suy nghĩ và trả lời: xâm lược. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän + Nhà Trần vốn được lòng dân bởi + Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều những chính sách kinh tế của mình đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết  nhân dân đoàn kết xung quanh nhân dân chống xâm lược . trieàu ñình vaân meänh khaùng chieán. + Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những chính saùch kinh teá cuûa mình  nhaân daân đoàn kết xung quanh triều đình vâng mệnh khaùng chieán. III. PHONG TRAØO ĐẤU TRANH CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MINH VAØ KHỞI NGHĨA LAM SƠN Hoạt động 4: Cả lớp, Cá nhân - Trước hết GV cho HS thấy ở cuối thế kyû XIV nhaø Traàn suy vong. Naêm 1400 nhaø Hoà thaønh laäp. Cuoäc caûi caùch nhaø Hoà chöa đạt kết quả thì quân Minh sang xâm lược nước ta. Nhà Hồ tổ chức kháng chiến nhưng thất bại. Năm 1407 nước ta rơi vào ách - Năm 1407 Cuộc kháng chiến choáng quaân Minh cuûa nhaø Hoà thaát thoáng trò cuûa nhaø Minh. - Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK bại, nước ta rơi vào ách thống trị để thấy được chính sách tàn bạo của Nhà của nhà Minh. Minh vaø heä quaû taát yeáu cuûa noù. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - GV kết luận: Chính sách bạo ngược của Nhaø Minh taát yeáu laøm buøng noå caùc cuoäc đấu tranh của nhân dân ta… tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi. - GV đàm thoại với HS về Lê Lợi, Nguyeãn Traõi. - GV dùng lược đồ trình bày về những thắng lợi tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Lam Sôn. - HS theo doõi vaø ghi cheùp.. - Năm 1418: Khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ Lê Lợi – Nguyễn Trãi lãnh đạo. - Thắng lợi tiêu biểu: + Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam.

(136) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng mở rộng từ Thanh Hoá vào Nam. + Chiến thắng Tốt Động, đẩy quân Minh vào thế bị động. + Chieán thaéng Chi Laêng – xöông Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện khieán giaëc cuøng quaãn thaùo chaïy veà - GV: rút ra vài đặc điểm của khởi nghĩa nước. Lam Sôn. - Ñaëc ñieåm: - HS suy nghĩ và trả lời. + Từ một cuộc chiến tranh ở địa - GV boå sung, keát luaän. phương phát triển thành cuộc đấu tranh giaûi phoùng daân toäc. + Suốt từ đầu đến cuối cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa được đề cao. + Có đại bản doanh, căn cứ địa. 4. Cuûng coá Đặc điểm của cuộc kháng chiến chống Tống và khởi nghĩa Lam Sơn. Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên. Hướng daãn HS laäp nieân bieåu cho cuoäc khaùng chieán XI – XV. 5. Daën doø Laäp nieân bieåu cuûa cuoäc khaùng chieán XI – XV theo maãu: Cuoäc khaùng chieán. Thời. Quaân xaâm. gian. lược. Người chỉ huy Trận quyết chiến chiến lược.

(137)

(138) Baøi 20 XÂY DỰNG VAØ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CAÙC THEÁ KYÛ X - XV I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC 1. Kiến thức Giúp HS hiểu được: - Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên. - Trải qua các triều đại Đinh – Lê – Lý – Hồ – Lê sơ ở các thế kỷ X – XV, công cuộc xây dựng văn hoá được tiến hành đều đặn nhất quán. Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hoá Đại Việt (còn gọi là văn hoá Thăng Long). - Nền văn hoá Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc. - Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc. - Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hoá. 3. Kyõ naêng - Quan saùt, phaùt hieän. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Moät soá tranh aûnh ngheä thuaät kieán truùc, ñieâu khaéc theá kyû X – XV. - Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ - Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên? 2. Mở bài Từ sau ngày giành độc lập, trải qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hoá đa dạng, phong phú,.

(139) đậm đà bản sắc dân tộc. Để thấy được những thành tựu văn hoá, nhân dân ta xây dựng được từ thế kỷ X – XV, chúng ta cùng tìm hiểu bài 20.. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. I TƯ TƯỞNG TÔN GIÁO Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân - Trước hết GV truyền đạt để HS nắm - Ở thời kỳ độc lập nho giáo, phật được: Bước sang thời kỳ độc lập trong bối giáo, đạo giáo có điều kiện phát cảnh có chủ quyền độc lập các tôn giáo triển mạnh. được du nhập vào nước ta từ thời Bắc thuộc coù ñieàu kieän phaùt trieån. - GV có thể đàm thoại với HS về Nho giáo để HS nhớ lại kiến thức, hiểu biết về + Nho giáo: nho giaùo. + PV: Nho giáo có nguồn gốc từ dâu? Do ai saùng laäp? Giaùo lyù cô baûn cuûa Nho giaùo laø gì? + HS trình bày những hiểu biết của mình veà Nho Giaùo. + GV kết luận: Nho giáo lúc đầu cũng chöa phaûi laù moät toân giaùo maø laø moät hoïc thuyết của Khổng Tử (ở Trung Quốc). Sau này một đại biểu của nho học là Đông Trung Thư đã dùng thuyết âm dương dùng thần học để lý giải biện hộ cho những quan điểm của Khổng Tử biến Nho học thành moät toân giaùo (Nho giaùo). + Tư tưởng quan điểm của Nho giáo: đề cao những nguyên tắc trong quan hệ xã hội theo đạo lý “Tam cương, ngũ thường” trong.

(140) Các hoạt động của thầy và trò đó Tam cương có 3 cặp quan hệ Vua – Tôi, Cha – Con, Chồng – Vợ. Ngũ thường là: Nhân, nghĩa, lễ trí, tín (5 đức tính của người quân tử). + Nho giáo du nhập vào nước ta từ thời Bắc thuộc bước sang thế kỷ phong kiến độc laäp coù ñieàu kieän phaùt trieån. - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được sự phát triển của Nho giáo ở nước ta qua các thời đại Lý, Trần Lê Sơ. - HS theo doõi SGK vaø phaùt bieåu. - GV keát luaän. - GV coù theå phaùt vaán: taïi sao Nho giaùo và chữ Hán sớm trở thành hệ tư tưởng chính thoáng cuûa giai caáp thoáng trò nhöng laïi khoâng phoå bieán trong nhaân daân? - HS suy nghĩ và trả lời. - GV lý giải: Những quan điểm, tư tưởng của Nho Giáo đã quy định một trật tự, kỷ cương, đạo đức phong kiến rất quy củ, khắt khe, vì vậy giai cấp thống trị đã triệt để lợi dụng Nho giáo để làm công cụ thống trị, bảo vệ chế độ phong kiến. Còn với nhân dân chỉ tiếp thu khía cạnh đạo đức của Nho giáo. Nhà Lê sơ Nho giáo trở thành độc tôn vì lúc này Nhà nước quân chủ chuyên chế đạt mức độ cao, hoàn chỉnh. - GV đàm thoại với HS về đạo Phật: người sáng lập nguồn gốc giáo lý. - GV yêu cầu với HS theo dõi SGK để thấy được sự phát triển của Phật Giáo qua các thời kỳ Lý – Trần – Lê sơ. - HS theo doõi SGK vaø phaùt bieåu.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Thời Lý, Trần : Nho giáo đã dần trở thành hệ tư tưởng chính thống cuûa giai caáp thoáng trò, chi phoái noäi dung giáo dục, thi cử song không phoå bieán trong nhaân daân.. - Thời Lý – Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng.

(141) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - GV boå sung vaø keát luaän. ở khắp nơi , sư sãi đông. - GV đánh giá vai trò của Phật giáo trong - Thời Lê sơ Phật giáo bị hạn chế, thế kỷ X – XV Phật giáo giữ vị trí đặc biệt thu hẹp, đi vào trong nhân dân. quan trọng trong đời sống tinh thần phong kiến, Nhà nước phong kiến thời Lý coi đạo Phật là Quốc đạo… - GV có thể giới thiệu sự phát triển của Phaät giaùo hieän nay, keå veà moät soá ngoâi chuøa coå. II. GIAÙO DUÏC, VAÊN HOÏC, NGHEÄ THUAÄT Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân  Vaên hoïc - GV truyền đạt để HS nắm được cả 10 theá kyû baéc thuoäc cuûa nhaân daân ta khoâng được học hành, giáo dục không ai quan tâm, khi đó ở Trung Quốc giáo dục đã được coi trọng từ thời Xuân Thu (thời Khổng Tử – Khổng Tử được coi là ông tổ của nghề dạy hoïc cuûa Trung Quoác). - Bước vào thế kỷ độc lập, Nhà nước phong kiến đã quan tâm đến giáo dục. - Giaùo vieân: Vieäc laøm noùi treân cuûa Lyù Thaùnh Toâng coù yù nghóa gì? - HS trả lời: - Từ đó giáo dục được tôn vinh, - GV bổ sung, kết luận: Thể hiện sự quan quan tâm phát triển. tâm của Nhà nước phong kiến đến giáo dục toân vinh ngheà daïy hoïc. - GV yêu cầu HS theo dõi để thấy được sự phát triển của giáo dục ở thế kỷ XI – XV. - HS theo doõi SGK, phaát bieåu. GV nhận xét, bổ sung, kết luận về những biểu hiện của sự phát triển giáo dục. - GV coù theå giaûi thích cho HS caùc kyø thi höông, hoäi, ñình..

(142) Các hoạt động của thầy và trò - PV: Việc dựng bia tiến sĩ có tác dụng gì? - HS quan sát hình 35 bia tiến sĩ ở văn Miếu (Hà Nội) suy nghĩ trả lời. - GV nhaän xeùt, keát luaän: Vieäc laøm naøy có tác dụng khuyến khích học tập đề cao những người tài giỏi cần cho đất nước. - PV: Qua sự phát triển của giáo dục thế kỷ XI – XV em thấy giáo dục thời kỳ này có taùc duïng gì? - HS suy nghĩ, trả lời: - GV nhaän xeùt, keát luaän: - GV coù theå lyù giaûi theâm noäi dung giaùo duïc chuû yeáu thieân veà thieân vaên hoïc, trieát học, thần học, đạo đức , chính trị … (SGK là Tứ Thư Ngũ Kinh). Hầu như không có nội dung khoa hoïc, kyõ thuaät vì vaäy khoâng taïo ñieàu kieän cho kinh teá phaùt trieån. Hoạt động 3: - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được sự phát triển của văn hoá qua các thế kyû. Lyù giaûi taïi sao vaên hoïc theá kyû XI – XV phaùt trieån. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - GV nhận xét, bổ sung, kết luận về sự phaùt trieån cuûa vaên hoïc. - GV có thể minh hoạ thêm về vị trí phát trieån cuûa vaên hoïc veà caùc taøi naêng vaên hoïc qua lời một số đoạn trong Hịch Tướng sĩ, Cáo Bình Ngô … khẳng định sức sống bất diệt của những áng văn thơ bất hủ. - GV: Ñaëc ñieåm cuûa vaên hoïc theá kyû XI – XV. - HS: Dựa trên những kiến thức văn học. Những kiến thức HS cần nắm vững. Tác dụng của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đất nước, nâng coa dân trí, song không taïo ñieàu kieän cho phaùt trieån kinh teá..  Phaùt trieån vaên hoïc. - Phát triển mạnh từ thời nhà trần, nhất là văn học chữ Hán. Tác phẩm tiêu biểu: Hịch tướng sĩ. - Từ thế kỷ XV văn học chữ Hán và chữ Nôm đều phát triển ..

(143) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. đã được học kết hợp với những kiến thức - Đặc điểm: Lịch sử để trả lời. + Theå hieän tinh thaàn daân toäc, loøng - GV keát luaän. yêu nước, tự hào dân tộc. + Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước. Hoạt động 4: Nhóm - cá nhân  Sự phát triển của nghệ thuật - GV: giảng giải về lĩnh vực nghệ thuật goám: kieán truùc, ñieâu khaéc, saân khaáu, aâm nhaïc … - GV chia HS laøm 3 nhoùm, yeâu caàu moãi nhoùm theo doõi SGK tìm hieåu veà moät soá lónh vực cụ thể. + Nhoùm 1: Kieán truùc. + Nhoùm 2: Ñieâu khaéc. + Nhoùm 3: Saân khaáu, ca nhaïc … - Caâu hoûi daønh cho moãi nhoùm. + Nhóm 1: Kể tên những kiến trúc tiêu bieåu theá kyû X – XV, phaân bieät ñaâu laø kieán trúc ảnh hưởng của đạo Phật, đâu là kiến trúc ảnh hưởng của Nho giáo? Nói lên hiểu biết về những công trình kiến trúc đó. + Nhóm 2: Phân loại những công trình điêu khắc Phật giáo, nho giáo. Nét độc đáo trong ngheä thuaät ñieâu khaéc. + Nhóm 3: Sự phát triển của nghệ thuật saân khaáu, ca muùa nhaïc. Ñaëc ñieåm. - HS caùc nhoùm theo doõi SGK thaûo luaän, cử đại diện nhóm trả lời. + Kiến trúc phát triển chủ yếu ở - GV: trong quá trình các nhóm làm việc giai đoạn Lý – Trần – Hồ thế kỷ X GV có thể cho HS xem một số tranh ảnh – XV theo hướng Phật giáo gồm sưu tầm được: Chân cột đá ở Hoàng thành chùa, tháp, đền. Thăng Long (hình hoa sen nở) ấn tín thời + Bên cạnh đó có những công trình.

(144) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững kiến trúc ảnh hưởng Nho giáo: Cung ñieän, thaønh quaùch, thaønh Thaêng Long. + Điêu khắc: Gồm những công trình chạm khắc, trang trí ảnh hưởng của Phaät giaùo vaø Nho giaùo vaãn mang những độc đáo riêng. + Ngheä thuaät saân khaáu ca muùa, nhạc mang đậm tính dân gian truyeàn thoáng.. Trần, hình rồng cuộn trong lá đề, Biønh gốm Bát Tràng để cung cấp thêm cho HS kiến thức. HS: các nhóm trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän: GV cung cấp cho HS hiểu biết về những coâng trình kieán truùc Phaät giaùo tieâu bieåu maø các em chưa trình bày được như: Tháp Báo Thieân (Haø Noäi), chuoâng Quy Ñieàn (Haø Nội). Tượng Quỳnh Lâm – Đông Triều (Quaûng Ninh), Vaïc phoå Minh (Nam Ñònh), Thaùp Chaøm … + GV có thể minh hoạ nét độc đáo trong kiến trúc điêu khắc bằng bức ảnh: Chân cột đá ở Hoàng Thành Thăng Long (Hình hoa sen nở). Hình rồng cuộn trong lá đề, chùa Moät Coät, thaùp Phoå Minh nhieàu taàng vaø chæ ra những nét độc đáo. - PV: Em có nhận xét gì về đời sống văn hoá của nhân dân thời Lý – Trần – Hồ? - HS suy nghĩ trả lời. - Nhaän xeùt: - GV boå sung keát luaän. + Văn hoá Đại Việt thế kỷ X – XV phaùt trieån phong phuù ña daïng. + Chịu ảnh hưởng của yếu tố ngoài xong vẫn mang đậm tính dân tộc và daân gian. Hoạt động 5: Cá nhân  Khoa hoïc kyõ thuaät - GV: yêu cầu HS đọc SGK lập bảng thống kê các thành tựu khoa học kỹ thuật X – XV theo maãu. - HS theo dõi SGK, tự hoàn thiện bảng thoáng keâ. 4. Cuûng coá.

(145) - Vị trí của Phật giáo ở các thế kỷ X – XV. - Ñaëc ñieåm thô baên theá kyû XI – XV. - Nét độc đáo, tính dân tộc và dân gian trong lĩnh vực nghệ thuật thế kỷ X – XV. 5. Daën doø HS Học bài, trả lời các câu hỏi và làm bài tập SGK (96) đọc trước bài mới..

(146) CHÖÔNG III VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ XVI ĐẾN THẾ KỶ XVIII Baøi 21 NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHAØ NƯỚC (Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV) I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức Giuùp HS hieåu : - Sự sụp đổ của triều đình nhà Lê đã dẫn đến sự phát triển của các thế lực phong kieán. - Nhà Mạc ra đời và tồn tại hơn nửa thế kỷ đã góp phần ổn định xã hội trong một thời gian. - Chieán tranh phong kieán dieãn ra trong boái caûnh xaõ hoäi Vieät Namtk XVI – XVIII đã dẫn đến sự chia cắt đất nước. - Tuy ở mỗi miền (Đàng Trong, Đàng Ngoài) có chính quyền riêng nhưng chưa hình thành hai nước. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng ý thức xây dựng và bảo vệ đất nước thống nhất. - Bồi dưỡng tinh thần dân tộc. 3. Kyõ naêng - Rèn kỹ năng phân tích, tổng hợp vấn đề. - Khaû naêng nhaän xeùt veà tính giai caáp trong xaõ hoäi. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Việt Nam phân rõ ranh giới hai miền. - Moät soá tranh veõ trieàu Leâ – Trònh. - Một số tài liệu về Nhà nước ở 2 miền. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ.

(147) Caâu  : Vò trí cuûa Phaät giaùo trong caùc theá kyû X – XVI? Bieåu hieän naøo chứng tỏ sự phát triển của Phật giáo ở giai đoạn này? Câu  : Bằng những kiến thức đã học, em hãy chứng minh nhà Lê sơ là một triều đại thịnh trị trong Lịch sử phong kiến Việt Nam? (dành cho HS khá – giỏi).. 2. Mở bài Ở chương II chúng ta đã được tìm hiểu về các triều đại phong kiến Việt Nam từ X – XV, qua đó thấy được quá trình hình thành, phát triển của Nhà nước phong kiến và những thành tựu kinh tế, văn hoá của nhân dân đại Việt. Từ đầu thế kỷ XVI, cuộc khủng hoảng xã hội đã làm sụp đổ nhà Lê sơ, kể từ đó Nhà nước phong kiến Đại Việt có những biến đổi lớn. Để hiểu được những biến đổi của Nhà nước phong kiến trong các thế kỷ XVI – XVIII, chúng ta cùng tìm hiểu baøi 21. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - Trước hết GV nhắc lại: Triều đại nhà Lê sơ được đánh giá là một triều đại thịnh trị trong Lịch sử phong kiến Việt Nam: + Bộ máy Nhà nước hoàn chỉnh. + Giáo dục thị cử đạt đến giai đoạn cực thịnh của giáo dục thi cử phong kiến. Pha Huy Chú nhận xét: “Giáo dục các thời thịnh nhất là thời Hồng Đức…”. + Kinh tế được khôi phục và phát triển, kinh đô Thăng Long thực sự là đô thị sầm uất song từ đầu thế kỷ XVI nhà Lê sơ lầm vào khủng hoảng, suy sụp. - Sau đó GV yêu cầu Hs theo dõi trả lời caâu hoûi: Taïi sao theá kyû XVI nhaø Leâ sô suy yếu? Biểu hiện của sự suy yếu đó? - HS theo dõi SGK trả lời.. Những kiến thức HS cần nắm vững I. Sự sụp đổ của nhà Lê, nhà Mạc thaønh laäp * Sự sụp đổ của nhà Lê. Nhà Mạc thaønh laäp.. - Đầu thế kỉ XVI nhà Lê sơ lâm vào khủng hoảng suy yếu..

(148) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän veà bieåu - Bieåu hieän: hieän suy yeáu nhaø Leâ sô. + Các thế lực phong kiến nổi dậy tranh chấp quyền lực – Mạnh nhất là thế lực Mạc Đăng Dung. Nguyên nhân làm cho nhà Lê suy sụp là + Phong trào đấu tranh của nhân do: Vua, quan chỉ lo ăn chơi xa xỉ không dân bùng nổ ở nhiều nơi. quan tâm đến triều chính và nhân dân. Địa chủ ra sức chiếm đoạt ruộng đất, bóc lột noâng daân. GV keå veà nhaân vaät Maïc Daêng9 Dung (1483 – 1541): quê ở làng Cổ Trai, Nghi dương, Hải Phòng. Vốn xuất thân từ nghề chài lưới, có sức khoẻ, đánh vật giỏi, thi đậu đô lực sĩ được tuyển vào đội Túc vệ. Nhờ có sức khoẻ, cương trực lập được nhiều công lớn trong việc dẹp yên xung đột giữa các đại thần nên nhanh chóng được thăng quan, tiến chức. Ông từng làm đến mức Thái phó, Tiết chế 13 đạo quân thuỷ bộ, có thế lực lớn trong triều đình (thao túng triều - Năm 1527 Mạc Đăng Dung phế ñình). truaát vua Leâ laäp Trieàu Maïc. - GV trình baøy tieáp: trong boái caûnh nhaø Lê suy yếu, bất lực, Mạc Đăng Dung đã pheá truaát vua Leâ vaø thaønh laäp trieàu Maïc. GV: giúp HS hiểu đây là sự thay thế tất yếu và hợp quy luật để HS có những đánh giá đúng đắn về triều Mạc và Mạc Đăng Dung. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân - GV yêu cầu HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi: Sau khi nhà Mạc lên cầm quyền đã thi haønh chính saùch gì? - HS theo dõi SGK trả lời.. Chính saùch nhaø Maïc:.

(149) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV boå sung, keát luaän. - Nhà Mạc xây dựng chính quyền theo moâ hình cuõ cuûa nhaø Leâ. - Tổ chức thi cử đều đặn. - GV giảng giải thêm ở thời Lê: Phép - Xây dựng quân đội mạnh. quân điền của nhà Lê đã làm chế độ sở hữu - Giải quyết vấn đề ruộng đất cho tư nhân về ruộng đất tăng. Ruộng đất công nông dân. làng xã ít. Đến thời nhà Mạc đã cố gắng giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân giúp thúc đẩy nông nghiệp. - GV kết luận về tác dụng của những chính saùch cuûa nhaø Maïc.  Những chính sách của Nhà Mạc - GV phát vấn: Trong thời gian cầm bước đầu đã ổn định lại đất nước. quyeàn nhaø Maïc gaëp khoù khaên gì? - HS theo dõi SGK trả lời. - GV bổ sung, kết luận: Về những khó khăn của nhà Mạc và lý giải tại sao nhà - Do sự chống đối của cựu thần nhà Maïc bò coâ laäp. Lê và do chính sách cắt đất, thần GV có thể bổ sung: Thấy Đại Việt đang phục nhà Minh  nhân dân phản trong tình trạng náo động, nhà Minh sai đối. quân áp sát biên giới, đe doạ tiến vào nước - Nhà Mạc bị cô lập. ta. Maïc Ñaêng Dung luùng tuùng: naêm 1540 xin cắt vùng Đông Bắc trước đây vốn thuộc Chaâm Khaâm (Quaûng Ñoâng) noäp cho nhaø Minh. Daâng soå saùch vuøng naøy cho quaân Minh. Vieäc laøm naøy bò nhaân daân leân aùn, maát loøng tin vaøo nhaø Maïc. Vaäy neân nhaø Mạc bị cô lập. Các cựu thần nhà Lê nổi lên chống đối, đất nước rơi vào tình trạng chiến tranh chia caét. Hoạt động 3: II. Đất nước bị chia cắt - GV giảng giải: Nhà Mạc ra đời trong * Chiến tranh Nam – Bắc triều. boái caûnh chieán tranh phong kieán buøng noå. Tuy bước đầu có góp phần ổn định lại xã.

(150) Các hoạt động của thầy và trò hội nhưng lại trở thành nguyên cớ gây nên chieán tranh: Chieán tranh Nam – Baéc trieàu. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được nguyên nhân của cuộc chiến tranh Nam – Baéc Trieàu, keát quaû. - HS theo dõi SGK trả lời. - GV nhaän xeùt boå sung, keát luaän. + GV giải thích thêm: Bộ phận cựu thần nhà Lê gắn bó với sự nghiệp giải phóng đất nước của cha ông, không chấp nhận nền thống trị của họ Mạc, không phục họ Mạc ở chỗ Mạc Đăng Dung không xuất thân từ dòng dõi quý tộc, vì vậy đã nổi lên ở Thanh Hoá – quê hương của nhà Lê để chống lại nhaø Maïc  Chieán tranh Nam – Baéc trieàu. + GV giaûi thích theâm nhaø Maïc khoâng được nhân dân ủng hộ, vì vậy bị lật đổ, phải chạy lên Cao Bằng. Đất nước thống nhất. Không lâu sau ở Nam triều, quyền hành nằm trong tay họ Trịnh (Trịnh Kiểm) đã hình thành một thế lực cát cứ ở mạn Nam – thế lực họ Nguyễn. Một cuộc chiến tranh phong kiến mới lại bùng nổ: Chiến tranh Trònh – Nguyeãn. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được nguyên nhân dẫn đến chiến tranh Trònh – Nguyeãn vaø haäu quaû cuûa noù. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - GV boå sung, keát luaän veà nguyeân nhaân dẫn đến chiến tranh Trịnh - Nguyễn. + Trong lực lượng phù Lê: Đứng đầu là Nguyễn Kim. Nhưng từ khi Nguyễn Kim chết, con rễ là Trịnh Kiểm (được phong. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Cựu thần nhà Lê, đứng đầu là Nguyễn Kim đã quy tụ lực lượng choáng Maïc “phuø Leâ dieät Maïc” Thành lập chính quyền ở Thanh Hoá gọi là Nam triều, đối đầu với nhà Mạc ở Thăng Long – Bắc Trieàu.. - 1545 – 1592 chieán tranh Nam – Baéc trieàu buøng noå  nhaø maïc bò laät đổ, đất nước thống nhất.. * Chieán tranh Trònh – Nguyeãn:.

(151) Các hoạt động của thầy và trò Thái sư nắm binh quyền) đã tiếp tục sự nghiệp “Phù Lê diệt Mạc”. Để thao túng quyền lực vào tay họ Trịnh, Trịnh Kiểm tìm cách loại trừ phe cánh họ Nguyễn (họ Nguyeãn Kim), gieát Nguyeãn Uoâng (con caû Nguyễn Kim), trước tình thế đó, người con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng đã nhờ chị gái xin anh rễ (Trịnh Kiễm) cho vào trấn thủ đất Thuận Hoá. Từ đó cơ nghiệp họ Nguyễn ở mạn Nam dần được xây dựng, trở thành thế lực cát cứ ở Đàng Trong, tách khỏi sự lệ thuộc họ Trịnh ở đàng Ngoài. - GV choát yù: Nhö vaäy 2 maïn Nam – Baéc của Đại Việt có 2 thế lực phong kiến cát cứ. GV sử dụng bản đồ để chỉ cho HS quan saùt.. Hoạt động 4: - GV truyền đạt sự kiện Nam triều chuyển về Thăng Long, triều Lê được tái thiết hoàn chỉnh với danh nghĩa tự trị toàn bộ đất nước. Song dựa vào công lao đánh đổ nhà Mạc, chúa Trịnh ngày càng lấn quyeàn vua Leâ. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được tổ chức chính quyền Trung ương và địa phương của Nhà nước Lê – Trịnh ở. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Ở Thanh Hoá, Nam triều vẫn tồn tại nhưng quyền lực nằm trong tay hoï Trònh. + Ở mạn Nam: Họ Nguyễn cát cứ xây dựng chính quyền riêng. + 1627 họ Trịnh đem quân đánh họ Nguyeãn, chieán tranh Trònh – Nguyeãn buøng noå. + Kết quả: 1672 hai bên giảng hoà lấy sông Gianh làm giới tuyến  đất nước bị chia cắt. III. Nhà nước phong kiến Đàng ngoài. - Cuoái XVI Nam trieàu chuyeån veà Thaêng Long.. - Chính quyeàn trung öông goàm:.

(152) Các hoạt động của thầy và trò Đàng Ngoài. - HS theo dõi SGK, trả lời. - GV bổ sung, kết luận về tổ chức chính quyền Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài. - GV có thể minh hoạ bằng sơ đồ đơn giản. Qua đó có thể thấy quyền lực của chúa Trịnh không kém gì một ông Vua thực sự. - GV giaûi thích taïi sao chuùa Trònh khoâng lật đổ vua Lê: Chúa Trịnh đã nghĩ đến việc lật đổ vua Lê, đem ý định đó hỏi Trạng Nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm (một người giỏi số thuật). Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời chúa Trịnh: Thóc cũ vẫn tốt cứ mang gieo. Từ đó, chúa Trịnh hiểu nhà Lê vẫn còn có ảnh hưởng trong nhân dân và tầng lớp sĩ phu, vì vậy thôi ý định lật đổ vua Lê. - GV keát luaän: veà chính quyeàn ñòa phương, luật pháp, quân đội, đối ngoại, chế độ thi cử.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Chính quyeàn ñòa phöông: Chia thaønh caùc traán, phuû, huyeän, chaâu, xaõ nhö cuõ. - Chế độ tuyển dụng quan lại như thời Lê. - Luaät phaùp: Tieáp tuïc duøng quoác trieàu hình luaät (coù boå sung). - Quân đội gồm: + Quân thường trực (Tam phủ), tuyển chủ yếu ở Thanh Hoá. + Ngoại binh: Tuyển từ 4 trấn quanh kinh thaønh. + HS nghe, ghi cheùp. + Đối ngoại: hoà hiếu với nhà - GV: Em có nhận xét gì về bộ máy Nhà Thanh ở Trung Quốc. nước thời Lê – Trịnh?. - HS dựa vào phần vừa học để trả lời - GV keát luaän: veà cô baûn boä maùy Nhaø.

(153) Các hoạt động của thầy và trò nước được tổ chức như thời Lê sơ. Nhưng chæ khaùc laø trieàu ñình nhaø Leâ khoâng coøn nắm thực quyền, mà quyền lực nằm trong tay chuùa Trònh. HS nghe, ghi nhớ. Hoạt động 5: - GV: Giảng giải về quá trình mở rộng lãnh thổ Đàng Trong của các chúa Nguyễn vaø nguyeân nhaân taïi sao caùc chuùa Nguyeãn chú trọng mở rộng lãnh thổ (để có 1 vùng đất rộng đối phó với Đàng Ngoài). - HS nghe, ghi cheùp. - GV tiếp tục giảng giải kết hợp với vẽ sơ đồ chính quyền Đàng Trong Chuùa 12 dinh Phuû. Huyeän. Thuoäc. AÁp. - GV: Em coù nhaän xeùt gì veà chính quyeàn Đàng Trong, điểm khác biệt với Nhà nước Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài? - HS so sánh, suy nghĩ, trả lời. - GV bổ sung, kết luận: Ở Đàng Trong chæ coù chính quyeàn ñòa phöông do chuùa Nguyeãn cai quaûn. Chính quyeàn trung öông chưa xây dựng. Điều đó lý giải tại sao ở Đàng Ngoài được gọi là “Nhà nước phong kiến Đàng Ngoài”, còn ở Đàng Trong được gọi là “Chính quyền Đàng Trong”. Nước Đại Việt bị chia cắt làm 2 đàng chứ không phải bị tách làm 2 nước (liên hệ với giai. Những kiến thức HS cần nắm vững. IV. Chính quyền ở Đàng Trong. - Thế kỷ XVII lãnh thổ Đàng trong được mở rộng từ Nam Quảng Bình đến Nam Bộ ngày nay.. - Ñòa phöông: Chia laøm 12 dinh, nôi đóng phủ chúa (Phú Xuân) là dinh chính, do chúa Nguyễn trực tiếp cai quaûn. - Dưới dinh là: phủ, huyện, thuộc, aáp..

(154) Các hoạt động của thầy và trò đoạn 1954 – 1975). - HS nghe, ghi nhớ. - GV tiếp tục giảng tiếp về quân đội, cách tuyển chọn quan lại và sự kiện 1744 Nguyễn Phúc Khoát xưng vương xây dựng trieàu ñình Trung Öông vaø heä quaû cuûa vieäc làm này (nước đại Việt đứng trước nguy cơ bị chia làm 2 nước).. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Quân đội là quân thường trực, tuyeån theo nghóa vuï, trang bò vuõ khí đầy đủ. - Tuyeån choïn quan laïi baèng nhieàu cách: Theo dòng dõi, đề cử, học haønh. - 1744 chúa Nguyễn Phúc Khoát xöng vöông, thaønh laäp chính quyeàn trung ương, song đến cuối XVIII vẫn chưa hoàn chỉnh.. 4. Cuûng coá - Nguyeân nhaân cuûa chieán tranh Nam – Baéc trieàu, Trònh – Nguyeãn. - So sánh chính quyền Đàng Trong, Đàng Ngoài. 5. Daën doø HS vẽ sơ đồ đơn giản bộ máy chính quyền Đàng Trong, Đàng Ngoài rồi so sánh. Học bài, đọc trước bài 22..

(155) Baøi 22 TÌNH HÌNH KINH TẾ Ở CÁC THẾ KỶ XVI – XVIII I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Đất nước có nhiều biến động, song tình hình kinh tế có nhiều biểu hiện phaùt trieån. - Lãnh thổ đàng trong mở rộng, tạo nên một vựa thóc lớn, góp phần quan troïng oån ñònh tình hình xaõ hoäi. - Kinh tế hàng hoá do nhiều nguyên nhân chủ yếu là nguyên nhân khách quan phát triển mạnh mẽ, tạo điều kiện cho sự hình thành và phồn vinh của một soá ñoâ thò. - Từ nửa sau thế kỷ XVIII kinh tế cả 2 Đàng đều suy thoái. Song sự phát triển của kinh tế hàng hoá ở các thế kỷ trước đã ảnh hưởng quan trọng đến xã hoäi. 2. Tư tưởng - Giáo dục ý thức về tính 2 mặt của kinh tế thị trường, từ đó biết định hướng về các tác động tích cực. - Bồi dưỡng những nhận thức về hạn chế của tư tưởng phong kiến. 3. Kyõ naêng - Rèn kỹ năng phân tích, liên hệ thực tế. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh, bản đồ Việt Nam có ghi địa danh và vị trí các đô thị. - Một số nhận xét của thương nhân nước ngoài về kinh tế Việt Nam hay veà caùc ñoâ thò Vieät Nam. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ - Vẽ sơ đồ Nhà nước Đàng Trong và Đàng Ngoài, so sánh..

(156) 2. Mở bài Từ thế kỷ XVI đất nước có nhiều biến động lớn song do nhiều nguyên nhân khác nhau nên về kinh tế Đại Việt vẫn tiếp tục phát triển với những biểu hiện có ý nghĩa xã hội quan trọng. Để thấy được ở các thế kỷ XVI – XVIII kinh tế Đại Việt phát triển như thế nào? Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển đó, chuùng ta cuøng hoïc baøi 22. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - GV: trước hết GV giúp HS nắm được tình hình nông nghiệp từ cuối XVI đến nửûa đầu XVIII: Do ruộng đất càng tập trung trong tay địa chủ, quan lại. Nhà nước không quan tâm đến sản xuất như trước, các thế lực phong kiến nổi lên tranh giành quyền lực, nội chiến phong kiến liên miên đã làm cho noâng nghieäp keùm phaùt trieån, maát muøa đói kém thường xuyên. - GV trình bày tiếp: Từ nửa sau thế kỷ XVII khi tình hình chính trò oån ñònh, noâng nghiệp 2 Đàng phát triển. - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được sự phát triển của nông nghiệp 2 Đàng song song nhất là ở Đàng trong. - HS theo doõi SGK. - GV chốt ý về biểu hiện của sự phát trieån noâng nghieäp. GV nhấn mạnh sự phát triển nông nghiệp ở Đàng Trong. Do lãnh thổ ngày càng mở roäng vaøo Nam, daân cö ít, ñieàu kieän saûn xuaát thuận lợi nên nông nghiệp đàng trong đã vượt qua yêu cầu tự cấp, tự túc trở thành. Những kiến thức HS cần nắm vững I. Tình hình nông nghiệp ở các thế kyû XVI – XVIII - Từ cuối thế kỷ XV đến nửa đầu thế kỷ XVII. Do Nhà nước không quan tâm đến sản xuất, nội chiến giữa các thế lực phong kiến  nông nghiệp sa sút mùa đói kém liên mieân.. - Từ nửa sau thế kỷ XVII, tình hình chính trò oån ñònh, noâng nghieäp 2 Đàng phát triển.. + Ruộng đất ở cả 2 Đàng mở rộng nhất là Đàng Trong. + Thuỷ lợi được củng cố. + Gioáng caây troàng ngaøy caøng phong phuù. + Kinh nghiệm sản xuất được đúc keát..

(157) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. một vựa thóc lớn phục vụ thị trường Đàng Trong, giaûi quyeát maâu thuaãn xaõ hoäi. Còn ở Đàng Ngoài: Là vùng đất lâu đời, đã được khai phá triệt để. Vì vậy nông nghiệp ít có khả năng mở rộng, phát triển. - HS nghe, ghi nhớ.. Hoạt động 2: - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được: + Sự phát triển của nghề truyền thống. + Sự xuất hiện những nghề mới. + Nét mới trong kinh doanh, sản xuất thủ coâng nghieäp. - HS theo dõi SGK, trả lời. - GV nhận xét, bổ sung, kết luận về sự phaùt trieån cuûa thuû coâng nghieäp. - GV: Minh hoạ cho sự phát triển của nghề dệt bằng lời nhận xét của thương nhân nước ngoài. Một thương nhân hỏi người dệt “Tơ lụa được sản xuất với một số lượng lớn, bao gồm đủ loại như lụa trắng, lụa màu, the, lĩnh, nhiễu, đoạn ... kỹ thuật dệt không kèm mềm mại, vừa đẹp, vừa tốt… chị có làm được không? Người thợ trả lời: Làm được!" Minh hoạ cho sự phát triển nghề goám baèng moät soá tranh aûnh söu taàm (tranh trong SGK). - GV tiếp tục truyền đạt về sự xuất hiện những nghề mới và nét mới trong kinh doanh.. - Ở cả 2 Đàng chế độ tư hữu ruộng đất phát triển. Ruộng đất ngày càng taäp trung trong tay ñòa chuû. II. Sự phát triển của thủ công nghieäp. - Ngheà thuû coâng truyeàn thoáng tieáp tục phát triển đạt trình độ cao (dệt, goám).. - Một số nghề mới xuất hiện như: Khắc in bản gỗ, làm đường trắng, làm đồng hồ, làm tranh sơn mài..

(158) Các hoạt động của thầy và trò - GV có thể minh hoạ bằng một số câu ca dao veà caùc ngaønh ngheà thuû coâng truyeàn thoáng. Keå teân moät soá laøng ngheà thuû coâng truyền thống, kết hợp liên hệ thực tiễn về sự tồn tại của các làng nghề ngày nay. Giá trò cuûa ngheà thuû coâng, cuûa saûn phaåm thuû công trong thời hiện đại.. - HS nghe, ghi nhớ: - GV: Em có nhận xét gì về sự phát triển của thủ công nghiệp đương thời? So sánh với giai đoạn trước. - HS so sánh, suy nghĩ, trả lời. - GV nhaän xeùt, keát luaän: Thuû coâng nghieäp theá kyû XVI – XVIII phaùt trieån maïnh mẽ, ngành nghề phong phú, chất lượng sản phẩm tốt, đáp ứng nhu cầu trao đổi trong nước và nước ngoài. Thúc đẩy kinh tế hàng hoá đương thời phát triển. - HS nghe, ghi nhớ. Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân - GV trình bày những biểu hiện phát triển của nội thương đương thời. HS trả lời GV keát luaän: Buôn bán lớn xuất hiện  xuất hiện làng buoân. Chứng tỏ buôn bán không đơn thuần là trao đổi hàng hoá thoả mãn nhu cầu tiêu dùng mà đã phát triển thành một nghề phổ biến Liên hệ thực tiễn: Ñình Baûng baùn aám, baùn khay. Những kiến thức HS cần nắm vững - Khai moû – moät ngaønh quan troïng rất phát triển ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài. - Caùc laøng ngheà thuû coâng xuaát hieän ngaøy caøng nhieàu. - Ở các đô thị thợ thủ công đã lập phường hội vừa sản xuất vừa bán hàng (nét mới trong kinh doanh).. III. Sự phát triển của thương nghieäp * Nội thương: Ở các thế kỷ XVI – XVIII buôn bán trong nước ngày caøng phaùt trieån. - Chợ làng, chợ huyện … mọc lên khắp nơi và ngày càng đông đúc. - Ở nhiều nơi xuất hiện làng buôn. - Buôn bán lớn (buôn chuyến, buôn thuyeàn) xuaát hieän. - Buôn bán giữa các vùng miền.

(159) Các hoạt động của thầy và trò Phù Lưu họp chợ mỗi ngày một đông - HS nghe, ghi nhớ. - GV tieáp tuïc trình baøy nguyeân nhaân thuùc đẩy nội thương phát triển. Đường sá được mở rộng… Đời sống nhân dân được nâng cao, sức mua tăng… Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân - GV truyền đạt để HS nắm được trong thế kỷ XVI – XVIII ngoại thương phát triển raát maïnh. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được biểu hiện phát triển của ngoại thương. - HS theo dõi SGK trả lời. - GV bổ sung, kết luận về những biểu hiện phát triển của ngoại thương.. Những kiến thức HS cần nắm vững phaùt trieån.. * Ngoại thương: - Thế kỷ XVI – XVIII ngoại thương phaùt trieån raát maïnh. + Thuyền buôn các nước (kể cả các nước châu Âu: Bồ Đào Nha, Hà Lan, Pháp, Anh) đến Việt Nam buoân baùn ngaøy caøng taáp naäp. - Hoï baùn vuõ khí, thuoác suùng, len daï, bạc, đồng. - Mua: Tơ lụa, đường, gốm, nông laâm saûn. - GV minh hoạ bằng một số bức tranh, + Thương nhân nhiều nước đã hội ảnh trong SGK và những tranh ảnh tự sưu lập phố xá, cửa hàng buôn bán lâu tầm. Lời nhận xét của thương nhân nước dài. ngoài trong sách hướng dẫn GV. Kể về sự thành lập các hội quán của người Tàu, người Nhật ở Hội An, Phố người Tàu ở Phố Hieán (Höng Yeân). - HS nghe, ghi nhớ. - GV phát vấn: Những yếu tố bên trong và bên ngoài nào thúc đẩy sự phát triển của ngoại thương? Sự phát triển của ngoại thương có tác dụng gì với sự phát triển của kinh tế nước ta?.

(160) Các hoạt động của thầy và trò - HS suy nghĩ, trả lời. - GV kết luận nguyên nhân dẫn đến sự phát triển ngoại thương, kết hợp liên hệ thực tiễn hiện nay. Sự phát triển của ngoại thương tạo điều kiện cho đất nước tiếp cận với nền kinh tế thế giới với phương thức sản xuất mới. - GV giảng tiếp: Sự phát triển của ngoại thương rầm rộ trong một thời gian. Giữa thế kỷ XVIII suy yếu dần do chế độ thuế khoá phiền phức, liên hệ thực tế. Hoạt động 5: Cả lớp - GV giảng giải về sự hưng khởi của các ñoâ thò XVI – XVIII. - GV minh hoạ bằng lời các thương nhân nước ngoài trong SGK về sự hưng thịnh của Thaêng Long vaø caùc ñoâ thò khaùc.. Những kiến thức HS cần nắm vững - Nguyeân nhaân phaùt trieån: + Do chính sách mở cửa của chính quyeàn Trònh, Nguyeãn. + Do phaùt kieán ñòa lyù taïo ñieàu kieän giao lưu Đông – Tây thuận lợi. - Giữa thế kỷ XVIII ngoại thương suy yếu dần do chế độ thuế khoá của Nhà nước ngày càng phức tạp.. IV. Sự hưng khởi của các đô thị - Theá kyû XVI – XVIII nhieàu ñoâ thò mới hình thành phát triển hưng thònh. - Thăng Long – kẽ chợ với 36 phố phường trở thành đô thị lớn của cả nước. - GV: Nguyên nhân dẫn đến sự hưng khởi - Những đô thị mới như: Phố Hiến cuûa ñoâ thò? (Höng Yeân), Hoäi An (Quaûng Nam), - HS suy nghĩ trả lời. Thanh Hà (Phú Xuân – Huế) trở - GV bổ sung, kết luận: Đô thị hưng khởi thành những nơi buôn bán sầm uất. laø do: Thuû coâng nghieäp vaø thöông nghieäp phát triển, nhất là ngoại thương. - HS nghe, ghi nhớ. - GV giảng tiếp về sự suy tàn của đô thị nguyên nhân dẫn đến đô thị suy tàn. - Đầu thế kỷ XIX do chính sách hạn chế ngoại thương, hạn chế giao lưu giữa các vùng của chính quyền phong kieán. Ñoâ thò suy taøn daàn. 4. Cuûng coá - Thế kỷ XVI – XVIII kinh tế nước ta phát triển mới, phồn thịnh..

(161) - Thủ công nghiệp ngày càng tăng tiến nhưng không thể chuyển hoá sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. - Sự phát triển của ngoại thương và đô thị đưa đất nước tiếp cận với nền kinh tế thế giới. - Song do chính sách của Nhà nước nên cuối thế kỷ XVIII, Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu. 5. Daën doø HS học bài, trả lời câu hỏi SGK. Baøi 23 PHONG TRAØO TÂY SƠN VAØ SỰ NGHIỆP THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC BAÛO VEÄ TOÅ QUOÁC CUOÁI THEÁ KYÛ XVIII I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Thế kỷ XVI – XVIII đất nước bị chia làm 2 miền có chính quyền riêng biệt mà hầu như các tập đoàn phong kiến thống trị không còn khả năng thống nhaát laïi. - Trước tình trạng khủng hoảng của chế độ phong kiến ở cả 2 miền, nguy cơ chia cắt càng gia tăng, phong trào Tây Sơn, trong quá trình đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị, đã xoá bỏ tình trạng chia cắt, bước đầu lại đất nước. - Trong quá trình đấu tranh của mình, phong trào nông dân còn hoàn thành thắng lợi 2 cuộc kháng chiến (chống Xiêm và chống Thanh) bảo vệ nền độc lập dân tộc, góp thêm những chiến công huy hoàng vào sự nghiệp giữ nước anh huøng cuûa daân toäc. 2. Tư tưởng - Giáo dục lòng yêu nước đấu tranh cho sự nghiệp bảo vệ toàn vẹn đất nước. - Tự hào về tinh thần đấu tranh của người nông dân Việt Nam..

(162) 3. Kyõ naêng - Bồi dưỡng kỹ năng sử dụng bản đồ lịch sử. - Bồi dưỡng khả năng phân tích, nhận định sự kiện lịch sử. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Việt Nam có những địa danh cần thiết. - Lược đồ các trận đánh mang tính quyết chiến. - Một số câu nói của vua Quang Trung, thơ ca của người đương thời nói về Quang Trung. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi  : Thế kỷ Xvi – XVIII kinh tế nước ta có bước phát triển mới, phoàn thònh nhö theá naøo? Caâu hoûi  : Taïi sao thuû coâng nghieäp ngaøy caøng taêng tieán nhöng khoâng theå chuyển hoá sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa? 2. Dẫn dắt vào bài mới Qua bài 22 chúng ta đã thấy vào cuối thế kỷ XVIII chế độ phong kiến Đàng Ngoài, Đàng Trong đều bước vào giai đoạn khủng hoảng suy tàn. Một phong trào nông dân bùng lên rầm rộ, mở đầu từ ấp Tây Sơn (Bình Định) và trong quá trình đấu tranh kiên cường của mình đã làm nên 2 sự nghiệp lớn: thống nhất đất nước và đánh bại giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững I. Phong trào Tây Sơn và sự. Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - GV: Giới thiệu sơ lược về tình trạng nghiệp thống nhất đất nước (cuối khủng hoảng của chế độ phong kiến ở đàng thế kỉ XVIII) Ngoài; giữa thế kỷ XVIII chế độ phong kiến Đàng Ngoài làm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng: Ruộng đất bị địa chủ chiếm đoạt, thuế khoá nặng nề, quan lại.

(163) Các hoạt động của thầy và trò tham nhũng, đời sống nhân dân sa sút nghiêm trọng, phong trào đấu tranh của noâng daân buøng leân raàm roä, tieâu bieåu coù cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Danh Phương, Nguyễn Hữu Cầu, Hoàng Công Chất, Lê duy Nhật (HS được học ở cấp 2). - GV tiếp tục giới thiệu về tình trạng của chế độ phong kiến Đàng Trong: Trong khi chế độ phong kiến đàng Ngoài khủng hoảng thì ở Đàng Trong, năm 1744 Chúa Nguyễn Phúc Khoát đã làm gì? Sự kiện này nói lên ñieàu gì? - HS nhớ lại kiến thức bài trước để trả lời. - GV giaûng tieáp : 1744 chuùa Nguyeãn xưng vương, bắt tay xây dựng chính quyền Trung ương, nước ta đứng trước nguy cơ bị chia làm 2 nước. Chính quyền Đàng Trong từ đó cũng lâm vào khủng hoảng suy yếu, đời sống nhân dân cực khổ. Theo một giáo sĩ phương Tây lúc bấy giờ "gạo đắt như vàng, tình trạng đói khổ bày ra lắm cảnh thöông taâm khoù taû, caùc xaùc cheát choàng chaát lên nhau". Phong trào nông dân bùng nổ ở Đàng Trong. - GV keát luaän: + HS nghe, ghi cheùp. + GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được diễn biến chính của phong trào nông dân Tây Sơn và vai trò của khởi nghĩa Tây Sôn. + HS theo doõi SGK phaùt bieåu. + GV bổ sung, kết luận về những nét chính cuûa phong traøo Taây Sôn.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Giữa thế kỉ XVIII chế độ phong kiến ở cả Đàng Trong, Đàng Ngoài khủng hoảng sâu sắc  phong trào noâng daân buøng noå.. - 1771 khởi nghĩa nông dân bùng lên ở Tây Sơn (Bình Định). + Từ một cuộc khởi nghĩa nhanh choùng phaùt trieån thaønh phong traøo lật đổ chúa Nguyễn ở Đàng Trong..

(164) Các hoạt động của thầy và trò - GV có thể đàm thoại với HS về 3 anh em Nguyeãn Nhaïc, Nguyeãn Hueä, Nguyeãn Lữ: gốc họ Hồ, lớn lên gặp lúc Quốc phó Tröông Thuùc Loan chuyeân quyeàn; nhaân daân lầm than cực khổ. Ba anh em đã lên vùng Tây Sơn xây dựng căn cứ khởi nghĩa. Năm 1771 cả 3 anh em đổi sang họ Nguyễn, dựng cờ chống Trương Thúc Loan, tại Tây Sơn – Bình Định. Khởi nghĩa phát triển dần thành phong trào nông dân rộng lớn, đảm nhận sứ mệnh tiêu diệt các tập đoàn phong kiến thống nhất đất nước. - HS nghe, ghi cheùp. - GV dẫn dắt: Ngoài sự nghiệp thống nhất đất nước phong trào Tây Sơn còn đảm đương nhiệm vụ kháng chiến chống ngoại bang baûo veä Toå quoác. Hoạt động 2: cả lớp, cá nhân - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được nguyên nhân, diễn biến, kết quả của cuoäc khaùng chieán choáng quaân Xieâm 1785. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - GV bổ sung, kết hợp với sử dụng lược đồ chiến thắng Rạch Gầm, Xoài Mút để trình baøy veà cuoäc khaùng chieán choáng quaân Xiêm, sau đó GV chốt ý: + Nghĩa quân Tây Sơn đã bắt giết 2 chúa laø Nguyeãn Phuùc Döông vaø Nguyeãn Phuùc Thuần. Còn lại một người cháu của chúa Nguyễn là Nguyễn Aùnh chạy thoát. Trong hai năm 1782 – năm 1783 Nguyễn Huệ đã hai lần đem quân đánh Nguyễn Aùnh ở Gia Định. Cùng đường Nguyễn Aùnh đã bỏ chạy. Những kiến thức HS cần nắm vững. - 1786 – 1788 nghóa quaân tieán ra Bắc lật độ tập đoàn Lê – Trịnh, thống nhất đất nước.. II. Các cuộc kháng chiến ở cuối theá kæ XVIII 1. Khaùng chieán choáng quaân Xieâm 1785.

(165) Các hoạt động của thầy và trò sang Xiêm cầu cứu. Vua Xiêm sai tướng đem 5 vạn quân thuỷ bộ tiến sang nước ta cuối năm 1784 chiếm gần nửa đất Nma Bộ, ra sức cướp phá chuẩn bị tấn công quân Tây Sôn. + Trước giặc ngoại xâm, vua Tây Sơn là Thái Đức (Nguyễn Nhạc) đã sai em là Nguyeãn Hueä ñem binh thuyeàn vaøo Nam choáng giaëc. - GV có thể yêu cầu HS tường thuật về chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút hoặc nói lên những hiểu biết của mình về chiến thaéng naøy. - HS nhớ lại kiến thức đã học trả lời câu hoûi. - GV nhaän xeùt, boå sung: Ñaây laø moät thắng lợi lớn tiêu diệt gần 4 vạn quân Xiêm, thể hiện tài tổ chức, cầm quân của Nguyễn Huệ. Chiến thắng này đã khiến “người Xiêm sau trận thua năm Giáp Thìn (1785) ngoài miệng thì nói khoác nhưng trong bụng thì sợ quân Tây Sơn như sợ cọp”. Chiến thắng đã đập tan mưu đồ xâm lược của quân Xiêm, nêu cao ý thức dân tộc cuûa phong traøo Taây Sôn. Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân - Gv giảng bài: sau khí đánh ,thắng quân Xieâm, 1786 Nguyeãn Hueä keùo quaân ra Baéc tiêu diệt họ Trịnh. Họ Trịnh đổ, ông tôn phù vua Lê kết duyên với công chúa lê Ngọc Hân (con gái Lê Hiển Tông). Sau đó ông về Nam (Phuù Xuaân). - Ở ngoài Bắc, Nguyễn Hữu Chỉnh giúp. Những kiến thức HS cần nắm vững - Nguyeãn Aùnh caàu vieän quaân Xieâm  5 vạn quân Xiêm hầu vào nước ta.. - Năm 1785 Nguyễn Huệ đã tổ chức trận đánh phục kích Rạch Gầm – Xoài Mút (trên sông Tiền – tỉnh Tiền Giang) đánh tan quân Xieâm, Nguyeãn Aùnh phaûi chaïy sang Xieâm..  Khaùng chieán choáng quaân Thanh (1789). - Vua Leâ Chieâu Thoáng caàu vieän.

(166) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững vua Lê Chiếu Thống phản bội Tây Sơn. Sau quân Thanh kéo sang nước ta. khi bị quân Tây Sơn đánh vua Lê Chiêu Thống đã cầu cứu quân Thanh. Vua Thanh đã cho 29 vạn quân sang nước ta. - GV yeâu caàu HS theo doõi SGK: nguyeân nhaân, dieãn bieán, keát quaû cuûa cuoäc khaùng chiến chông quân Thanh. Qua đó thấy được vai troø cuûa Nguyeãn Hueä – Quang Trung vaø tinh thaàn daân toäc cuûa nghóa quaân Taây Sôn. - HS theo doõi SGK toùm taét dieãn bieán cuoäc khaùng chieán choáng Thanh, phaùt bieåu. - GV boå sung, keát luaän, giaûng giaûi theâm: - Naêm 1788 Nguyeãn Hueä leân ngoâi Việc làm của Lê Chiêu Thống chứng tỏ Hoàng Đế, lấy niên hiệu là Quang trieàu ñình phong kieán nhaø Leâ khoâng theå duy Trung chæ huy quaân tieán ra Baéc. trì được nữa. Mặc dù Nguyễn Huệ đã rất cố gắng phù Lê. Trước tình hình đó, Nguyễn Huệ đã lên ngôi Hoàng đế ngày 25-111788. - Muøng 5 Teát 1789 nghóa quaân Taây - GV đọc bài hiểu dụ của vua Quang Sơn giành chiến thắng vang dội ở Trung trong SGK trang 107 để giúp HS thấy Ngọc Hồi – Đống Đa tiến vào được mục tiêu của cuộc tiến quân ra Bắc Thăng Long đánh bại hoàn toàn lần này và ý nghĩa bài hiểu dụ. (Thể hiện quân xâm lược. tinh thần dân tộc cao cả, ý thức quyết tâm - Phong trào nông dân Tây Sơn đã bảo vệ độc lập). bước đầu hoàn thành sự nghiệp Bài hiểu dụ đã cổ vũ, tạo khí thế quyết thống nhất đất nước và bảo vệ Tổ tâm chiến đấu của nghĩa quân Tây Sơn sau quốc. 5 ngaøy haønh quaân thaàn toác, ngaøy 5 Teát nghĩa quân thắng lợi ở Ngọc Hồi – Đống Ña. Hoạt động 4: Cá nhân - GV phaùt vaán: cho bieát coâng lao cuûa phong traøo noâng daân Taây Sôn vaø Nguyeãn Hueä.

(167) Các hoạt động của thầy và trò - HS dựa vào phần kiến thức vừa học ,trả lời. - GV keát luaän. Gv đàm thoại với Hs về vai trò của Nguyeãn Hueä trong vieäc tieâu dieät caùc taäp đoàn phong kiến phản động và trong cuộc khaùng chieán choáng Xieâm vaø choáng quaân Thanh. Hoạt động 5: Cả lớp, cá nhân - GV trình bày về sự thành lập Vương trieàu Taây Sôn 1778 nhöng khoâng giaûi quyeát được các yêu cầu Lịch sử, phong trào khởi nghóa vaãn tieáp tuïc. - GV trình bày tiếp sự kiện Nguyễn Huệ leân ngoâi 1788. - HS nghe, ghi cheùp. - GV yeâu caàu HS theo doõi SGK caùc chính saùch cuûa vua Quang Trung. - HS theo doõi, boå sung, keát luaän veà những chính sách của vua Quang Trung. - HS nghe, ghi cheùp. GV minh hoạ về chính sách đối ngoại của Quang Trung. Sau khi đánh tan 29 vạn quân Thanh, Quang Trung cử Ngô Văn Sở vaø Phan Huy Ích sang trung quoác caàu phong, lập lại hoà bình để xây dựng đất nước. Nhà Thanh đã giảng hoà, phong vương và gửi quà tặng cho Quang Trung. Hoạt động 6: Cá nhân - GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì veà những việc làm của Quang Trung? - HS suy nghĩ trả lời. - GV kết luận: Những chính sách của Quang trung mang tính chaát tieán boä, theå. Những kiến thức HS cần nắm vững. III. Vöông trieàu Taây Sôn Naêm 1778 Nguyeãn Nhaïc xöng Hoàng đế (hiệu Thái Đức)  Vöông trieàu Taây Sôn thaønh laäp. - Naêm 1788 Nguyeãn Hueä leân ngoâi Hoàng đế thống trị vùng đất từ Thuận Hoá trở ra Bắc. - Thaønh laäp chính quyeàn caùc caáp, keâu goïi nhaân daân khoâi phuïc saûn xuaát. - Lập lại sổ hộ khẩu, tổ chức lại giáo dục, thi cử, tổ chức quân đội (dịch chữ Hán, chữ Nôm để làm tài lieäu daïy hoïc). - Đối ngoại hoà hảo với nhà Thanh, quan hệ với Lào và Chân Lạp rất tốt đẹp.. - Năm 1792 Quang Trung qua đời. - Naêm 1802 Nguyeãn Aùnh taán coâng.

(168) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững hiện ý tưởng mới của một ông vua muốn các vương triều Tây Sơn lần lượt thực hiện những chính sách tiến bộ của ông sụp đổ. chưa có ảnh hưởng lớn trên phạm vi cả nước. Năm 1792 Quang Trung đột ngột qua đời, sự nghiệp thống nhất đất nước, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng chưa thành. 4. Cuûng coá Vai troø cuûa Nguyeãn Hueä vaø phong traøo noâng daân Taây Sôn. 5. Daën doø - HS hoïc baøi, laøm baøi taäp SGK (109). - Sưu tầm tranh ảnh về những công trình nghệ thuật thế kỷ XVI – XVIII..

(169) Baøi 24 TÌNH HÌNH VĂN HOÁ Ở CÁC THẾ KỶ XVI - XVIII I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Ở thế kỷ XVI – XVIII văn hoá Việt Nam có những điểm mới, phản ánh thực trạng của xã hội đương thời. - Trong lúc Nho giáo suy thoái thì Phật giáo, đạo giáo có điều kiện mở rộng mặc dù không được như thời Lý – Trần. Bên cạnh đó xuất hiện một tôn giáo mới: Thiên chúa giáo (Đạo Kitô). - Văn hoá – nghệ thuật chính thống sa sút, mất đi những nét tích cực của thế kỷ mới, trong lúc đó tình hình phát triển một trào lưu văn học – nghệ thuật dân gian phong phú làm cho văn hoá mang đậm màu sắc nhân dân. - Khoa học, kỹ thuật có những chuyển biến mới. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng tình cảm đối với những giá trị văn hoá tinh thần của nhân dân. - Tự hào về năng lực sáng tạo phong phú của nhân dân lao động, một khi dân trí được nâng cao. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Moät soá tranh aûnh ngheä thuaät. - Một số câu ca dao, tục ngữ. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ - Đất nước ta thống nhất trong hoàn cảnh nào? Đánh giá công lao của phong traøo Taây Sôn. 2. Dẫn dắt vào bài mới Ở thế kỷ XVI – XVIII Nhà nước phong kiến có những biến đổi lớn, sự phát triển của kinh tế hàng hoá và giao lưu với thế giới bên ngoài đã tác động.

(170) lớn đến đời sống văn hoá của nhân dân ta ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài. Để thể hiện được tình hình văn hoá ở các thế kỷ XVI – XVIII và những điểm mới của văn hoá Việt Nam thời kỳ này, chúng ta cùng tìm hiểu bài 24.. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. I. TƯ TƯỞNG TÔN GIÁO Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - Trước hết GV phát vấn: Tình hình tôn giaùo theá kyû X – XV phaùt trieån nhö theá naøo? - HS nhớ lại kiến thức bài trước trả lời: đạo Nho, Phật đều rất phổ biến: + Đạo Phật: Thời Lý - Trần + Đạo Nho: Thời Lê. - GV đặt vấn đề : Ở thế kỷ XVI – XVIII toân giaùo phaùt trieån nhö theá naøo? - HS tập trung theo dõi SGK trả lời. - GV kết luận : Tại sao ở những thế kỷ XVI – XVIII Nho giáo suy thoái? Không còn được tôn sùng như trước? + HS dựa vào kiến thức cũ và những hiểu biết của mình để trả lời. + Trật tự phong kiến, trật tự trong quan - Thế kỉ XVI – XVIII Nho giáo hệ xã hội bị đảo lộn: Vua chẳng ra vua, tôi từng bước suy thoái, trật tự phong chẳng ra tôi. Quan hệ mới tiến bộ dần thay kiến bị đảo lộn. thế trật tự quan hệ phong kiến đã bị lỗi thời. + Nhà nước phong kiến khủng hoảng: chính quyền Trung ương tập quyền thời Lê suy suïp. - Phaät giaùo coù ñieàu kieän khoâi phuïc - GV tieáp tuïc trình baøy: Trong khi Nho laïi, nhöng khoâng phaùt trieån maïnh giáo suy thoái thì Phật giáo có điều kiện như thời kỳ Lý – Trần..

(171) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững khoâi phuïc laïi. - Thế kỉ XVI – XVIII đạo Thiên - GV chứng minh bằng một số công trình chúa được truyền bá ngày càng kieán truùc Phaät giaùo nhö: Chuøa thieân Muï roäng raõi. (Hueá), Phaät baø Quan aâm nghìn tay nghìn mắt, các tượng La Hán chùa Tây phương (Haø Taây) … Nhieàu vò Chuùa quan taâm cho sửa sang chùa chiền, đúc đồng, tô tượng. - HS nghe, ghi nhớ. - GV tieáp tuïc giaûng baøi: beân caïnh toân giáo mới đã du nhập vào nước ta đó là Thieân Chuùa Giaùo. - Phát vấn: Thiên chúa giáo xuất hiện ở đâu và được tuyên truyền vào nước ta theo con đường nào? - HS nhớ lại kiến thức cũ kết hợp theo dõi SGK để trả lời. - GV nhaän xeùt vaø keát luaän: Kitô giáo xuất hiện ở khu vực trung Đơng rất phổ biến ở Châu Âu. Các giáo sĩ thiên chúa giáo theo các - Tín ngưỡng truyền thống phát huy: thuyền buôn nước ngoài vào Việt Nam Thờ cúng tổ tiên, thần linh, anh truyền đạo, nhà thờ Thiên chúa giáo mọc hùng hào kiệt. lên ở nhiều nơi, giáo dân ngày càng đông ở  Đời sống tín ngưỡng ngày càng cả 2 Đàng. phong phuù. Bên cạnh việc tiếp thu ảnh hưởng của tôn giáo bên ngoài, người dân Việt Nam tiếp tục phát huy những tín ngưỡng truyền thống tốt đẹp: Đền thờ, lăng miếu được xây dựng ở nhiều nơi bên cạnh chùa chiền, nhà thờ đạo tạo nên sự đa dạng, phong phú trong đời sống tín ngưỡng của nhân dân ta. II. PHAÙT TRIEÅN GIAÙO DUÏC VAØ VAÊN HOÏC Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân  Giaùo duïc - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy.

(172) Các hoạt động của thầy và trò được sự phát triển của giáo dục. + Ở Đàng Ngoài. + Ở Đàng Trong. + Giáo dục thời Quang Trung. + So sánh với giáo dục thế kỷ X – XV. - HS theo dõi SGK theo những yêu cầu của GV sau đó phát biểu. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. - Gv minh hoạ: Nội dung giáo dục Nho học khuôn sáo ngày càng không phù hợp với thực tế xã hội, gian lận trong thi cử, mua quan bán tước… - HS nghe, ghi cheùp.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Trong tình hình chính trò khoâng oån ñònh, giaùo duïc Nho hoïc vaãn tieáp tuïc phaùt trieån. + Giáo dục ở Đàng Ngoài vẫn như cũ nhưng sa sút dần về số lượng. + Đàng trong: 1646 chúa Nguyễn tổ chức khoa thi đầu tiên. + Thời Quang trung: Đưa chữ Nôm thành chữ viết chính thống.  Khaùng chieán choáng quaân. Hoạt động 3: Cá nhân - Phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt chung gì veà Thanh (1789) tình hình giáo dục nước ta thế kỷ XVI – XVIII? - HS so sánh với kiến thức cũ đã học. - GV choát yù: + Giaùo duïc tieáp tuïc phaùt trieån nhöng chaát lượng giảm sút. + Noäi dung giaùo duïc vaãn laø Nho hoïc, SGK vân4 là Tứ thư, Ngũ Kinh. Các nội dung khoa học không được chú ý, vì vậy giáo dục không góp phần tích cực để phát triển nền kinh tế thậm chí còn kìm hãm sự phaùt trieån kinh teá. - HS nghe, ghi nhớ. Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân  Vaên hoïc - GV phát vấn: Em hãy nhắc lại những đặc điểm của văn học ở thế kỷ X – XV? - HS nhớ lại kiến thức cũ, trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung, nhaéc laïi ñaëc.

(173) Các hoạt động của thầy và trò điểm của văn học thời kỳ trước. + Văn học chữ Hán rất phát triển. + Đã có văn học chữ Nôm song chưa phổ bieán. + Noäi dung vaên hoïc theå hieän tinh thaàn daân toäc saâu saéc. - HS nghe, củng cố lại kiến thức cũ, trên cơ sở đó tiếp thu kiến thức mới. Hoạt động 5: Cả lớp, cá nhân - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được những điểm mới trong văn học thế kỷ XVI – XVIII. - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - GV boå sung, keát luaän: + GV lý giải: Sở dĩ chữ Hán mất dần ưu điểm không còn tác dụng lớn, không phát triển mạnh như giai đoạn trước là do sự suy thoái của Nho giáo. Trước đây, trật tự xã hội, chuẩn mực đạo đức của Nho giáo được mọi người tự nguyện làm theo. Song đến thời kỳ này thực tiễn xã hội đã khác trước “còn tiền còn bạc còn đệ tử, hết cơm hết gaïo heát oâng toâi”. Vì vaäy, giaùo lyù Nho hoïc trở lên sáo rỗng, lạc hậu, không phù hợp. + GV giảng giải: Sự xuất hiện chữ Nôm và sự phát triển của thơ Nôm thể hiện tinh thần dân tộc của người Việt. Người Việt đã cải biến chữ Hán thành chữ Nôm để viết vaên, laøm thô …. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Nho giáo suy thoái  văn học chữ Hán giảm sút so với giai đoạn trước.. - Văn học chữ Nôm phát triển mạnh những nhà thơ nổi tiếng như: Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đào Duy Từ, Phuøng Khaéc Hoan. - Beân caïnh doøng vaên hoïc chính thoáng, doøng vaên hoïc trong nhaân daân nở rộ với các thể loại phong phú: ca dao, tục ngữ, lục bát, truyện cười, truyện dân gian… mang đậm tính daân toäc vaø daân gian. - Thế kỷ XVIII chữ Quốc ngữ xuất.

(174) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - Phát vấn: Điểm mới trong văn học thế hiện nhưng chưa phổ biến. kỷ XVI – XVIII\? Những điểm mới đó nói lên ñieàu gì? - HS suy nghĩ, so sánh với văn học thời kỳ trước trả lời: + Vaên hoïc daân gian raát phaùt trieån trong khi văn học chữ Hán suy giảm. Phản ảnh thực tế Nho giáo ngày càng mất uy tín đồng thời chứng tỏ cuộc sống tinh thần của nhân dân được đề cao góp phần làm cho văn học theâm phong phuù ña daïng… III. NGHEÄ THUAÄT VAØ KHOA HOÏC – KYÕ THUAÄT Hoạt động 6: Cả lớp, Cá nhân * Ngheä thuaät - GV phaùt vaán: Ngheä thuaät kieán truùc, ñieâu khaéc theá kyû X – XV phaùt trieån nhö theá naøo? - HS nhớ lại kiến thức cũ trả lời. + Ở thế kỷ X – XV nghệ thuật kiến trúc vaø ñieâu khaéc phaùt trieån raát maïnh, chòu aûnh hưởng của yếu tố bên ngoài (Phật giáo, Nho giáo) song vẫn mang đậm bản sắc dân tộc. - GV: yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy - Kiến trúc điêu khắc không phát được sự phát triển của nghệ thuật kiến trúc, triển như giai đoạn trước. điêu khắc giai đoạn XVI – XVIII. - Ngheä thuaät daân gian hình thaønh vaø - HS theo dõi SGK trả lời. phát triển phản ánh đời sống vật - GV bổ sung, kết luận về kiến trúc, điêu chất, tinh thần của nhân dân. Đồng khaéc. thời mang đậm tính đại phương. + GV minh hoạ bằng tranh ảnh: các vị La Haùn chuøa Taây Phöông, chuøa Thieân Muï, tượng Quan âm nghìn mắt, nghìn tay. Cho HS thấy được số lượng công trình điêu khắc rất ít so với giai đoạn trước. + GV có thể đàm thoại với HS về các loại hình nghệ thuật và các vùng miền giúp HS thấy được sự phong phú, đa dạng của.

(175) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. ngheä thuaät Vieät Nam theá kyû XVI – XVIII. Hoạt động 7: Cá nhân * Khoa hoïc – kyõ thuaät - GV yeâu caàu HS theo doõi SGK laäp baûng thống kê những thành tựu khoa học – kỹ thuaät theá kyû XVI – XVIII theo maãu.. Lĩnh vực Thành tựu - Sử học. - Quân sự. - Trieát hoïc - Y hoïc - Kyõ thuaät - HS theo dõi SGK tự lập bảng thống kê vào vở. - GV phaùt vaán: Khoa hoïc – kyõ thuaät theá kyû XVI – XVIII coù öu ñieåm vaø haïn cheá gì? - HS suy nghĩ trả lời. - GV choát yù. + Về khoa học: đã xuất hiện một loạt các nhà khoa học, tuy nhiên khoa học tự nhiên khoâng phaùt trieån. + Về kỹ thuật: đã tiếp cận với một số thành tựu kỹ thuật hiện đại của phương Tây nhưng không được tiếp nhận và phát triển. Do hạn chế của chính quyền thống trị và sự hạn chế của trình độ nhân dân đương thời. 4. Cuûng coá Những nét mới trong văn hoá Việt Nam thế kỷ XVI – XVIII. 5. Daën doø - HS học bài, trả lời các câu hỏi SGK, đọc trước bài mới..

(176) CHÖÔNG IV VIỆT NAM Ở NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX Baøi 25 TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, VĂN HOÁ DƯỚI TRIỀU NGUYỄN (Nửa đầu thế kỷ XIX) I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Tình hình chung về các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá ở nước ta nửa đầu thế kỷ XIX dưới vương triều nguyễn trước khi diễn ra cuộc kháng chiến chống xâm lược của thực dân Pháp. - Thống trị nước ta vào lúc chế độ phong kiến đã bước vào giai đoạn suy vong lại là những người thừa kế của giai cấp thống trị cũ, vương triều Nguyễn không tạo được điều kiện đưa đất nước bước sang một giai đoạn phát triển mới phù hợp với hoàn cảnh của thế giới. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng ý thức vươn lên, đổi mới trong học tập. - Giáo dục ý thức quan tâm đến đời sống của nhân dân đất nước mà trước hết là những người xung quanh. 3. Kyõ naêng - Rèn kỹ năng phân tích, so sánh gắn sự kiện thực tế cụ thể. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Việt Nam thời (minh Mạng, sau cải cách hành chính). - Moät soá tranh aûnh veà kinh thaønh Hueá, tranh daân gian … III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ - Kể tên các loại hình nghệ thuật tiêu biểu của nước ta trong các thế kỷ XVI – XVIII. Qua đó nhận xét về đời sống tinh thần của nhân dân ta thời đó..

(177) 2. Mở bài Sau khi đánh bại các vương triều tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, thành lập nhà Nguyễn. Trong 50 năm đầu thống trị, nửa đầu thế kỷ XIX tình hình đất nước ta đã thay đổi như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu bài 25.. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - GV gợi lại cho Hs nhớ lại sự kiện 1792 vua Quang trung maát, Trieàu ñình rôi vaøo tình trạng lục đục, suy yếu, nhân cơ hội đó, Nguyễn Ánh đã tổ chức tấn công các vương trieàu Taây Sôn. 1802 caùc vöông trieàu Taây Sơn lần lượt sụp đổ. Nguyễn Aùnh lên ngôi vua. - GV giảng giải thêm về hoàn cảnh Lịch sử đất nước và thế giới khi nhà Nguyễn thaønh laäp. Lần đầu tiên trong Lịch sử, một triều đại phong kiến cai quản một lãnh thổ rộng lớn thoáng nhaát nhö ngaøy nay. + Nhà Nguyễn thành lập vào lúc chế độ phong kiến Việt Nam bước vào giai đoạn suy vong. + Trên thế giới chủ nghĩa tư bản đang phát triển, đẩy mạnh nhòm ngó, xâm lược thuộc địa, một số nước đã bị xâm lược. - HS nghe, ghi nhớ. - GV tieáp tuïc trình baøy: trong boái caûnh Lịch sử mới yêu cầu phải củng cố ngay quyeàn thoáng trò cuûa nhaø Nguyeãn. Vì vaäy sau khi lên ngôi Gia Long đã bắt tay vào việc. Những kiến thức HS cần nắm vững I. Xây dựng và củng cố bộ máy Nhà nước, chính sách ngoại giao.. - Naêm 1802 Nguyeãn Aùnh leân ngoâi (Gia Long). Nhaø Nguyeãn thaønh laäp, đóng đô ở Phú Xuân (Huế).. * Tổ chức bộ máy Nhà nước..

(178) Các hoạt động của thầy và trò tổ chức bộ máy Nhà nước. - GV có thể dùng bản đồ Việt Nam thời Minh Mạng để chỉ các vùng từ Ninh Bình trở ra Bắc là Chấn Bắc Thành, từ Bình Thuận trở vào Nam là Chấn Gia Định Thaønh. Chính quyeàn trung öông chæ quaûn lyù trực tiếp từ Thanh Hoá đến Bình Thuận. Còn lại hai khu tự trị Tổng chấn có toàn quyền. Đó giải pháp tình thế của vua Gia Long trong bối cảnh lúc đầu mới lên ngôi. - HS nghe, ghi nhớ. - GV tiếp tục trình bày kết hợp dùng bản đồ Việt Nam thời Minh Mạng, yêu cầu HS quan saùt vaø nhaän xeùt. - HS quan sát lược đồ và nhận xét sự phân chia tình thời Minh Mạng. - GV bổ sung chốt ý: Sự phân chia các tỉnh của Minh Mạng được dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp về mặt địa lý, dân cư, phong tục tập quán địa phương phù hợp với phạm vi quản lý của 1 tỉnh. Là cơ sở để phaân chia caùc tænh nhö ngaøy nay. Vì vaäy caûi cách của Minh mạng được đánh giá rất cao. - HS nghe, ghi nhớ. - GV trình bày tiếp về tổ chức Nhà nước thời Nguyễn. - HS nghe, ghi cheùp.. - Phát vấn: so sánh bộ máy Nhà nước thời Nguyễn với thời Lê sơ, em có nhận xét gì? - HS suy nghĩ trả lời.. Những kiến thức HS cần nắm vững - Chính quyền Trung ương tổ chức theo mô hình thời Lê. - Thời Gia Long chia nước ta làm 3 vuøng: Baéc Thaønh, Gia Ñònh Thaønh và các trực doanh (trung Bộ) do triều đình trực tiếp cai quản.. - Naêm 1831 – 1832 Minh Maïng thực hiện một cuộc cải cách hành chính chia cả nước là 30 tỉnh và một Phủ Thừa Thiên. Đứng đầu là tổng đốc tuần phủ hoạt động theo sự ñieàu haønh cuûa trieàu ñình.. - Tuyeån choïn quan laïi: ;thoâng qua giáo dục, khoa cử. - Luật pháp ban hành Hoàng triều luật lệ với 400 điều hà khắc. - Quân đội: được tổ chức quy củ trang bị đầy đủ song lạc hậu, thô sơ..

(179) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV boå sung keát luaän: Nhìn chung boä máy Nhà nước thời Nguyễn giống thời Lê sơ, có cải cách chút ít. Song những cải cách cuûa nhaø Nguyeãn nhaèm taäp trung quyeàn hành vào tay vua. Vì vậy Nhà nước thời Nguyễn cũng chuyên chế như thời Lê sơ. - HS lắng nghe, ghi nhớ. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày khái quát chính sách * Ngoại giao: ngoại giao của nhà Nguyễn. - Thaàn phuïc nhaø Thanh (Trung - HS nghe, ghi cheùp. Quoác) - Baét Laøo, Campuchia thaàn phuïc. - Với phương Tây “đóng cửa, không chấp nhận việc đặt quan hệ ngoại - Phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì veà chính giao cuûa hoï”. sách ngoại giao của nhà Nguyễn, mặt tích cực và hạn chế? - HS suy nghĩ trả lời. - GV boå sung, keát luaän: + Tích cực: Giữ được quan hệ thân thiện với các nước láng giềng nhất là Trung Quoác. + Hạn chế: Đóng cửa không đặt quan hệ với các nước Phương Tây, không tạo điều kiện giao lưu với các nước tiên tiến đương thời. Vì vậy không tiếp cận được với nền công nghiệp cơ khí, dẫn đến tình trạng lạc haäu vaø bò coâ laäp. - HS nghe, ghi nhớ. Hoạt động 3: II. Tình hình kinh teá vaø chính saùch - GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được của nhà Nguyễn. những chính sách của nhà Nguyễn với nông nghiệp và tình hình nông nghiệp thời * Nông nghiệp: Nguyeãn. + Nhà Nguyễn thực hiện chính sách.

(180) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. quân điền, song do diện tích đất - GV boå sung, keát luaän: công ít (20% tổng diện tích đất), đối GV có thể so sánh với chính sách quân tượng được hưởng nhiều, vì vậy tác điền thời kỳ trước để thấy được ở những dụng không lớn). thời kỳ này do ruộng đất công còn nhiều cho nên quân điền có tác dụng rất lớn còn ở thời Nguyễn do ruộng đất công còn ít nên taùc duïng cuûa chính saùch quaân ñieàn khoâng - Khuyeán khích khai hoang baèng lớn. nhiều hình thức, Nhà nước và nhân Một hình thức khẩn hoang phổ biến ở dân cùng khai hoang. thời Nguyễn đó là hình thức: khẩn hoang doanh điền: Nhà nước cấp vốn ban đầu cho nhân dân  mua sắm nông cụ, trâu bò để nông dân khai hoang, ba năm sau mới thu thueá theo ruoäng tö. Chính saùch naøy ñöa laïi kết quả lớn: có những nơi một năm sau đã có những huyện mới ra đời như Kim Sơn (Ninh Bình), Tieàn Haûi (Thaùi Bình). - Nhà nước còn bỏ tiền huy động - HS nghe, ghi cheùp. nhân dân sửa, đắp đê điều. - GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gæ veà - Trong nhaân daân, kinh teá tieåu noâng cuoäc soáng noâng nghieäp vaø tình hình noâng caù theå vaãn duy trì nhö cuõ. nghiệp thời Nguyễn?  Nhà Nguyễn đã có những biện - HS suy nghĩ, trả lời. phaùp phaùt trieån noâng nghieäp, song - GV nhaän xeùt, keát luaän: đó chỉ là những biện pháp truyền thoáng, luùc naøy khoâng coù hieäu quaû cao. + Noâng nghieäp Vieät Nam vaãn laø moät neàn noâng nghieäp thuaàn phong kieán, raát laïc haäu. Hoạt động 4: * Thuû coâng nghieäp: - GV yêu cầu HS theo dõi SGK tình hình - Thủ công nghiệp: Nhà nước được thủ công nghiệp nước ta dưới thời Nguyễn. tổ chức với quy mô lớn, các quan - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. xưởng được xây, sản xuất tiền, vũ.

(181) Các hoạt động của thầy và trò - GV boå sung keát luaän.. - HS ghi cheùp: - GV phaùt vaán : Em coù nhaän xeùt gæ veà tình hình thủ công nghiệp thời Nguyễn? Có biến đổi so với trước không? Mức độ tiếp cận với khoa học kỹ thuật từ bên ngoài như thế nào? - HS suy nghĩ, so sánh với thủ công nghiệp giai đoạn trước, so sánh với công nghiệp của Phương Tây để trả lời: + Nhìn chung thuû coâng nghieäp vaãn duy trì phaùt trieån ngheà truyeàn thoáng (cuõ). + Đã tiếp cận chút ít với kỹ thuật phương Tây như đóng thuyền máy chạy bằng hơi nước. Nhưng do chế độ công thương hà khắc nên chỉ dừng lại ở đó. + Thuû coâng nghieäp nhìn chung khoâng coù điều kiện tiếp cận kỹ thuật của các nước tiên tiến, vì vậy so với nền công nghiệp phương Tây, thủ công nghiệp nước ta lạc haäu hôn nhieàu. Hoạt động 5: - GV yêu cầu HS theo dõi tiếp SGK để thấy được tình hình thương nghiệp nước ta thời Nguyễn. - HS đọc SGK phát biểu. - GV boå sung, keát luaän. - HS nghe, ghi cheùp.. Những kiến thức HS cần nắm vững khí, đóng thuyền, làm đồ trang sức, laøm gaïch ngoøi (ngheà cuõ). + Thợ quan xưởng đã đóng tàu thuỷ – được tiấp cận với kỹ thuật chạy bằng máy hơi nước. - Trong nhaân daân: Ngheà thuû coâng truyền thống được duy trì nhưng không phát triển như trước.. * Thöông nghieäp + Noäi dung phaùt trieån chaäm chaïp do chính sách thuế khoá phức tạp của Nhà nước..

(182) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững + Ngoại thương: Nhà nước nắm độc quyền, buôn bán với các nước láng gieàng: Hoa, Xieâm, MaLai… Dè dặt với phương Tây, tàu thuyền các nước phương Tây chỉ được ra vào cảng Đà Nẵng.. - GV phaùt vaán: Rm coù nhaän xeùt gì veà chính sách ngoại thương của nhà Nguyễn? - Suy nghĩ trả lời. + Chính sách hạn chế, Ngoại thương của Nhaø Nguyeãn (nhaát laø haïn cheá giao thöông với phương Tây) không tạo điều kiện cho sự phát triển giao lưu và mở rộng sản xuất. Không xuất phát từ nhu cầu tự cường dân tộc mà xuất phát từ mua bán của Triều Đô thị tàn lụi dần. ñình. Hoạt động 6: Cả lớp III. Tình hình văn hoá – giáo dục - GV: yeâu caàu HS laäp baûng thoáng keâ caùc Caùc lónh Thành tựu thành tựu văn hoá tiêu biểu của thời vực - Giaùo duïc - Giaùo duïc Nho hoïc Nguyễn ở nửa đầu thế kỷ XIX theo mẫu: được củng cố song Các lĩnh vực Thành tựu - Giaùo duïc khoâng baèng caùc theá - Toân giaùo - Tôn giáo kỷ trước. - Vaên hoïc - Độc tôn Nho giáo, - Sử học - Vaên hoïc haïn cheá thieân chuùa - Kieán truùc giaùo. - Ngheä thuaät daân - Văn học chữ Nôm gian phaùt trieån. Taùc phaåm - HS theo dõi SGK tự lập bảng thống kê. xuaát saéc cuûa Nguyeãn - GV: sau khi HS lập bảng thống kê GV - Sử học Du, Hoà Xuaân Höông, coù theå treo leân moät baûng thoâng tin phaûn hoài Baø Huyeän Thanh đã được chuẩn bị sẵn ở nhà. Quan. - HS đối chiếu phần của mình tự làm với - Quốc sử quán thành bảng thông tin phản hồi của Gv để chỉnh - Kiến trúc lập nhiều bộ sử lớn sửa cho chuẩn xác. được biên soạn: Lịch - GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì veà Vaên trieàu hieán chöông hoá – Giáo dục thời Nguyễn? Nghệ loại chí… - Trả lời: Văn hoá giáo dục thủ cựu thuật dân - Kinh đô Huế, Lăng nhưng đã đạt nhiều thành tựu mới. Có thể gian tẩm, Thành luỹ ở các nói nhà Nguyễn có những cống hiến, đóng tỉnh cột cờ Hà Nội..

(183) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. góp. Giá trị về lĩnh vực văn hoá, giáo dục: đại thi hào Nguyễn Du, di sản văn hoá thế giới: Cố đô Huế, sử sách đến giờ vẫn chưa khai thác hết… để lại một khối lượng văn hoá vật thể và phi vật thể rất lớn.. vững - Tieáp tuïc phaùt trieån.. 4. Cuûng coá - Ưu điểm và hạn chế của kinh tế thời Nguyễn. - Đánh giá chung về nhà Nguyễn. 5. Daën doø - HS học bài, sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về thời Nguyễn..

(184) Baøi 26 TÌNH HÌNH XÃ HỘI Ở NỮA ĐẦU THẾ KỶ VAØ CUỘC ĐẤU TRANH CUA NHÂN DÂN I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Giúp HS hiểu đầu thế kỷ XIX tình hình chính trị, xã hội Việt Nam dần dần trở lại ổn định, nhưng mâu thuẫn giai cấp vẫn không dịu đi. - Mặc dù nhà Nguyễn có một số cố gắng nhằm giải quyết những khó khăn của nhân dân nhưng sự phân chia giai cấp ngày càng cách biệt, bộ máy quan lại sa đoạ, mất mùa đói kém thường xuyên xảy ra. - Cuộc đấu tranh của nhân dân diễn ra liên tục và mở rộng ra hầu hết cả nước, lôi cuốn cả một bộ phận binh lính. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng kiến thức trách nhiệmvới nhân dân, quan tâm đến đời sống cộng đồng. 3. Kyõ naêng - Tiếp tục rèn kỹ năng phân tích, tổng hợp, nhận xét đánh giá. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ Việt Nam. - Một số câu thơ, ca dao về cuộc sống của nhân dân ta dưới thời Nguyễn. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu  : trình bày quá trình hoàn chỉnh bộ máy Nhà nước thời Nguyễn. Nhận xét của em về tổ chức bộ máy Nhà nước thời Nguyễn. Câu  : Mọi tình hình công thương nghiệp thời Nguyễn. 2. Dẫn dắt vào bài mới.

(185) Để hiểu được tình hình kinh tế và những chính sách nội trị và ngoại trị của nhà Nguyễn có tác động như thế nào đến tình hình xã hội? Chúng ta cùng tìm hieåu baøi 26.. 3. Tổ chức dạy học bài mới. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - GV giaûng giaûi: Nhaø Nguyeãn leân ngoâi sau một giai đoạn nội chiến ác liệt, tình hình chính trị – xã hội phức tạp, chế độ phong kiến đang trên bước đường suy tàn. Bản thân nhà Nguyễn lại đại diện cho tập đoàn phong kiến thống trị cũ. Vì vậy đã chủ tröông duy trì tình traïng kinh teá xaõ hoäi cuõ, tăng cường tính chuyên chế nhằm bảo vệ quyeàn thoáng trò cuûa mình. - Trong bối cảnh Lịch sử đó các giai cấp trong xã hội Việt Nam không có gì thay đổi song tình hình caùc giai caáp vaø moái quan heä giữa các giai cấp trong xã hội ít nhiều có sự biến đổi. - HS nghe, ghi nhớ. - GV yêu cầu HS nghe theo SGK để thấy được sự phân hoá các giai cấp trong xã hội Việt Nam dưới thời Nguyễn. - HS theo doõi SGK. - GV choát yù: GV coù theå giaûng giaûi theâm veà tình hình của các giai cấp trong xã hội thời Nguyễn. Triều đình nhà Nguyễn đã cố gắng hoàn chỉnh bộ máy song không ngăn chặn được sự phát triển của tệ tham quan ô lại.. Những kiến thức HS cần nắm vững I. Tình hình xã hội và đới sống của nhaân daân:. * Xaõ hoäi: - Trong xã hội sự phân chia giai cấp ngaøy caøng caùch bieät: + Giai caáp thoáng trò bao goàm vua quan, địa chủ, cường hào. + Giai cấp bị trị bao gồm đại đa số laø noâng daân. - Tệ tham quan ô lại thời Nguyễn.

(186) Các hoạt động của thầy và trò + Dưới thời Nguyễn hiện tượng quan lại tham nhuõng saùch nhieãu nhaân daân raát phoå biến. GV có thể trích đọc các câu ca dao, lời vua Tự Đức trong SGK để minh hoạ. + Ở nông thôn bọn địa chủ cường hào tiếp tục hoành hành, ức hiếp nhân dân. GV trích đọc lời Nguyễn Công Trứ để minh hoạ thường xuyên. + Nhà nước còn huy động sức người, sức của để phục vụ những công trình xây dựng kinh thành, lăng tẩm, dinh thự… - HS nghe, ghi cheùp. Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân - GV giaûng tieáp: Trong boái caûnh vua, quan như vậy, đời sống của nhân dân ra sao? - HS theo dõi SGK trả lời. - GV boå sung choát yù: Minh hoạ: Nhà nước chia vùng để đánh thuế rất nặng, tô tức của địa chủ cũng khá cao. Mỗi năm một người dân đinh phải chịu 60 ngày lao động nặng nhọc. GV đọc bài vè của người đương thời nói về nỗi khổ của người dân trong sách hướng daãn GV phaàn tö lieäu tham khaûo trang 126. - GV phát vấn: Em nghĩ thế nào về đời sống của nhân dân ta dưới thời Nguyễn? So sánh với thế kỷ trước. - GV có thể gợi ý: thời Lê sơ có câu ca: Thời vua Thái Tổ, Thái Tông… còn thời nhà Nguyễn đời sống của nhân dân ra sao? - HS suy nghĩ, trả lời. - GV nhaän xeùt, keát luaän. - HS nghe, ghi cheùp.. Những kiến thức HS cần nắm vững raát phoå bieán. - Ở nông thôn địa chủ cường hào ức hieáp nhaân daân.. * Đời sống nhân dân: - Dưới thời Nguyễn nhân dân phải chòu nhieàu gaùnh naëng. + Phaûi chòu caûnh söu cao, thueá naëng. + Chế độ lao dịch nặng nề. + Thiên tai, mất mùa, đói kém thường xuyên..  Đời sống của nhân dân cực khổ hơn so với các triều đại trước.  Maâu thuaãn xaõ hoäi leân cao buøng nổ các cuộc đấu tranh..

(187) Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 3: Cả lớp, Cá nhân - GV có thể đặt vấn đề: Ở những thời kỳ trước chúng ta đã từng được chứng kiến những cuộc nổi dậy của nhân dân chống lại triều đình phong kiến thường diễn ra ở mỗi thời đại, còn dưới thời Nguyễn phong trào đấu tranh của nhân dân ta có đặc điểm gì khác với trước? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu. - HS nghe, ñònh hình muïc tieâu hoïc taäp. - GV yêu cầu HS tự đọc SGK tóm tắt những nét chính về phong trào đấu tranh của nhân dân và binh lính dưới thời Nguyeãn. - HS dựa vào SGK tự tóm tắt vào vở ghi những nét chính về phong trào. - GV: Sau khi HS tự tóm tắt, GV yêu cầu một HS tự trình bày phần minh đã làm vào vở và gọi tiếp HS khác nhận xét, bổ sung. - GV ñöa ra thoâng tin phaûn hoài cuûa mình để giúp HS hoàn thiện phần tự học của mình thoâng tin phaûn hoài cuûa GV coù theå ñöa lên trên máy chiếu hoặc viết vào khổ giấy Ao treo treân baûng. - GV có thể đàm thoại HS về Phan Bá Vaønh vaø Cao Baù Quaùt: + Phan Baù Vaønh thuû lónh phong traøo noâng dân ở Bắc Kỳ, người làng Minh Giám (Vũ Thö – Thaùi Bình), gioûi voõ. Naêm 1821 – 1822 vùng Châu thổ Sông Hồng gặp đói lớn, trong khi đó Nhà nước phong kiến và bọn địa chủ cường hào lại tăng cường bóc loät, nhaân daân Nam Ñònh, Thaùi Bình, Haûi Dương bất bình nổi lên chống đối, Phan Bá. Những kiến thức HS cần nắm vững II. PHONG TRAØO ĐẤU TRANH CUÛA NHAÂN DAÂN VAØ BINH LÍNH. - Nửa đầu thế kỉ XIX những cuộc khởi nghĩa của nông dân nổ ra rầm rộ ở khắp nơi. Cả nước có tới 400 cucô5 khởi nghĩa. - Tieâu bieåu: + Khởi nghĩa Phan Bá Vành bùng nổ năm 1821 ở Sơn Nam Hạ (Thái Bình) mở rộng ra hải Dương, An Quảng đến năm 1827 bị đàn áp. + Khởi nghĩa Cao Bá Quát bùng nổ năm 1854 ở Ứng Hoà – Hà Tây, mở rộng ra Hà Nội, Hưng yên đến năm 18ü bị đàn áp. + Naêm 1833 moät cuoäc noåi daäy cuûa binh lính do leâ vaên Khoâi chæ huy noå.

(188) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững Vành nhân đó lấy làng Minh Giám làm nơi ra ở Phiên An (Gia Định), làm chủ tập hợp lực lượng phát động khởi nghĩa. caû Nam Boä  naêm 1835 bò daäp taét. Nghĩa quân đi đến đâu đều lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo vì vậy được nhiều người hưởng ứng, khởi nghĩa lan rộng. Năm 1826 Minh Mạng huy động lực lượng đàn áp khởi nghĩa, vì vậy nghĩa quân phải rút về xây dựng căn cứ ở Trà Lũ (Nam Định). Naêm 1827 quaân trieàu ñình taán coâng Traø Luõ, Phan Bá Vành bị giết, khởi nghĩa thất bại. Laøng traø Luõ bò taøn phaù. + Cao Bá Quát (1808 – 1855). Quê ở Phú Thuỵ – Gia Lâm – Hà Nội. Năm 1831 đổ cử nhân, thuở nhỏ sống nghèo nhưng nhân cách cứng rắn, nổi tiếng văn hay chữ tố. Nhưng mấy lần thi hội đều phạm quy nên bị đánh hỏng; năm 1841 làm quan Bộ lễ tại Huế. Năm 1847 làm ở Viện hàn Lâm, sớm nhaän roõ boä maët xaáu xa cuûa vua quan trieàu đình, ông từ quan. Cao Bá Quát là nhà thơ lớn, người đương thời ca ngợi “văn như Siêu, Quát vô Tiền Hán”. Ông để lại hàng nghìn bài thơ chữ Nôm và chữ Hán, thể hiện rõ bản lĩnh, tài năng và ý chí của ông, luôn đề cao các anh huøng daân toäc, caùc nhaø Nho nhaân caùch, phaûn ánh nỗi cực khổ của dân nghèo. Naêm 1853, 1854 caùc tænh baéc Ninh, sôn tây bị hạn hán, châu chấu hoành hành cắn phá lúa, nhân dân đói khổ, lòng người bất mãn với triều đình. Nhân cơ hội này ông tổ chức khởi nghĩa, trở thành thủ lĩnh của khởi nghĩa nông dân. Do bị bại lộ nên khởi nghĩa.

(189) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. chỉ kéo dài được mấy tháng. Cao Bá Quát hy sinh tại trận địa. Sau đó triều đình Tự Đức ra lệnh tru di 2 họ. Bà con nội, ngoại của Cao Bá Quát nhiều người bị giết hại. Sách vở của ông cũng bị đốt huỷ. - HS nghe, ghi nhớ về những nhân vật Lịch sử. Hoạt động 4: Cá nhân - GV phát vấn: Qua những nét chính về phong trào đấu tranh của nông dân thời Nguyeãn em ruùt ra ñaëc ñieåm cuûa phong traøo? - HS dựa vào phong trào, so sánh trả lời. - GV boå sung, keát luaän veà ñaëc ñieåm cuûa phong traøo. - HS nghe, ghi cheùp .. - Ñaëc ñieåm: + Phong trào đấu tranh của nhân dân nổ ra ngay từ đầu thế kỷ khi nhà Nguyễn vừa lên cầm quyền. + Nổ ra liên tục, số lượng lớn. + Có cuộc khởi nghĩa quy mô lớn và thời gian kéo dài như khởi nghĩa Phan Baù Vaønh, Leâ Vaên Khoâi.. Hoạt động 5: - GV giảng giải: Do tác động của phong traøo noâng daân vaø do tình hình chung cuûa xaõ hội các dân tộc ít người đã nổi dậy đấu tranh. - HS nghe, ghi nhớ về nguyên nhân các dân tộc nổi dậy đấu tranh là do: + Tác động của phong trào nông dân trên khắp cả nước. + Các dân tộc ít người nói riêng và nhân dân ta dưới thời Nguyễn nói chung đều có mâu thuẫn, bất mãn với triều đình. - GV tiếp tục trình bày những nét chính về phong trào đấu tranh của các dân tộc mieàn nuùi. - HS nghe, ghi cheùp.. III. ĐẤU TRANH CỦA CÁC DÂN TỘC ÍT NGƯỜI. - Nửa đầu thế kỷ XIX các dân tộc ít người nhiều lần nổi dậy chống chính quyeàn. + Ở phía bắc: Có cuộc khởi nghĩa.

(190) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững của người Tày ở Cao Bằng (1833 – 1835) do Nông Văn Vân lãnh đạo. + Ở phía Nam: Có cuộc khởi nghĩa của người Kh’me ở miền Tây Nam Boä.  Giữa thế kỷ XIX các cuộc khởi nghóa taïm laéng khi Phaùp chuaån bò xâm lược nước ta.. 4. Cuûng coá - Nhận xét chung về tình hình nước ta dưới thời Nguyễn: Dưới thời Nguyễn mặc dù triều đình đã cố gắng ổn định nền thống trị, và đã có cống hiến nhất định trên một số lĩnh vực, nhất là lĩnh vực văn hoá, song trong bối cảnh thế giới và đất nước đặt ra những thách thức, yêu cầu phải tự cường thì nhà Nguyễn đã không đáp ứng và làm cho các mâu thuẫn xã hội càng gian tăng, phong trào đấu tranh phản đối chính quyền diễn ra liên tục làm cho xã hội Việt Nam thời Nguyeãn, nhö moät hoïc giaû phöông taây nhaän xeùt: “ñang leân côn soát traàm troïng”. 5. Daën doø - HS học bài, ôn tập Lịch sử Việt Nam cổ – trung đại. - Laøm baøi taäp trong SGK..

(191) SƠ KẾT LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX. Baøi 27 QUÁ TRÌNH DỰNG NƯỚC VAØ GIỮ NƯỚC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Nước Việt Nam có Lịch sử giữ nước lâu đời, trải qua nhiều biến động thaêng traàm. - Trong quá trình tồn tại, phát triển nhân dân ta đã từng bước hợp nhất, đoàn kết xây dựng một quốc gia thống nhất, có tổ chức Nhà nước hoàn chỉnh, có nền kinh tế đa dạng ổn định, có nền văn hoá tươi đẹp giàu bản sắc riêng đặt nền móng vững chắc cho sự vươn lên của các thế hệ nối tiếp. - Trong quá trình lao động sáng tạo, xây dựng đất nước, nhân dân Việt Nam còn phải liên tục cầm vũ khí chung sức, đồng lòng tiến hành hàng loạt các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập Tổ Quốc. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc. - Bồi dưỡng ý thức vươn lên trong học tập, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. 3. Kyõ naêng - Rèn kỹ năng tổng hợp vấn đề, so sánh, phân tích. II. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi: Trình bày xã hội Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX so sánh với thế kyû XVIII. 2. Mở bài Từ buổi đầu xây dựng đất nước cho đến giữa thế kỷ XIX, dân tộc Việt Nam đã trải qua một quá trình lao động, chiến đấu đầy hy sinh gian khổ, song.

(192) cũng hết sức anh dũng, kiên cường, để khái quát lại các thời kỳ xây dựng phát triển đất nước và công cuộc bảo vệ Tổ quốc, chúng ta cùng học bài 27.. 3. Tổ chức dạy học bài mới * Hoạt động 1: Cá nhân Trước hết, GV kẻ một bảng, thống kê nội dung cơ bản của các thời kỳ xây dựng và phát triển đất nước lên bảng, theo mẫu: A. Kiến thức cơ bản I. Các thời kỳ phát triển và xây dựng đất nước: Noäi dung chuû yeáu Thời kỳ. Chính. Kinh. Văn hoá – giáo. trò. teá. duïc. Các hoạt động của thầy và trò - HS kẻ mẫu bảng thống kê vào vở. - GV phát vấn: Lịch sử dân tộc từ thời dựng nước đến thế kỷ XIX chia làm mấy thời kỳ? Đó là những thời kỳ nào? - HS suy nghĩ, nhớ lại kiến thức đã học để trả lời: - GV nhận xét và phân kỳ Lịch sử dân tộc theo SGK đồng thời ghi các thời kỳ vào cột đầu tiên của bảng thống kê: + Thời kỳ dựng nước thế kỷ XII TCN đến đầu thế kỷ II TCN (thời Bắc thuộc thời từ theá kyû I – X). + Giai đoạn đầu của thế kỷ thời kỳ XVI – XVIII.. Xaõ hoäi. Những kiến thức HS cần nắm vững.

(193) Các hoạt động của thầy và trò + Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX. - HS ghi cheùp. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân - GV chia lớp làm 4 nhóm (có thể chia theo tổ) sau đó phân công: + Nhoùm 1: Thaûo luaän vaø ñieàn vaøo baûng thống kê tình hình chính trị tổ chức bộ máy Nhà nước, qua các thời kỳ. Thống kê các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỷ X – XIX. + Nhoùm 2: Thaûo luaän vaø ñieàn vaøo baûng thoáng keâ neùt cô baûn veà tình hình kinh teá nước ta qua các thời kỳ. + Nhoùm 3: Thaûo luaän vaø ñieàn vaøo baûng thống kê những nét chính về tình hình tư tưởng văn hoá giáo dục ,của nước ta qua các thời kỳ. + Nhoùm 4: Thaûo luaän veà tình hình xaõ hoäi các mối quan hệ xã hội qua các thời kỳ. - HS thảo luận nhóm và tự điền vào bảng thống kê nội dung được phân công, cử một đại diện trình bày trước lớp. - GV gọi đại diện các nhóm trả lời. - HS đại diện các nhóm trả lời, HS khác chú ý nghe, ghi nhớ. Có thể đặt câu hỏi cho caùc nhoùm khaùc neáu coù thaéc maéc. - GV: Sau khi caùc nhoùm trình baøy xong GV coù theå ñöa ra thoâng tin phaûn hoài baèng cách treo lên bảng một bảng thống kê đã chuẩn bị sẵn theo mẫu dưới.. Những kiến thức HS cần nắm vững.

(194) ND chuû Kinh teá. - Theá kyû VII TCBN – II TCN Nhà nước Văn Lang – AÂu Laïc thaønh lập ở Bắc Bộ  Bộ máy Nhà nước quân chuû coøn sô khai. - Thế kỷ II TCN ở Nam Trung boä laâm. Noâng nghieäp troàng lúa nước. - TCN deät, gốm, làm đồ trang sức. - đời sống vaät chaát. - Tín ngưỡng: Ña phaàn. - Đời sống tinh thaàn phong phuù, ña daïng, chaát phaùt. - Giáo dục từ. ấp, Chăm pa ra đời. - Theá kyû I TCN quoác gia Phù Nam ra đời ở Taây nam Boä. TCN Nhà nước quân chủ phong kiến ra đời  thế kỷ XV hoàn chænh boä maùy Nhaø nước từ Trung ương đến địa phương. - Chieán tranh phong kiến  đất nước chia cắt làm 2 miền: Đàng Trong, Đàng Ngoài với 2 chính quyền rieâng.  Neàn quaân chuû không còn vững chắc như trước.. đạm baïc, giaûn dò, thích ứng với tự nhiên. - Nhà nước quan taâm đến sản xuất  noâng nghieäp. - TCN – TN phaùt trieån. - Đời sống kinh teá cuûa nhaân daân được oån ñònh. - Theá kyû XVII kinh teá phuïc hoài. + NN: oån ñònh vaø phaùt trieån nhaát laø ở Đàng. naêm 1070 được tôn vinh ngaøy caøng phaùt trieån. - Nho giaùo, Phaät giaùo thònh haønh, Nho giaùo ngaøy caøng được đề cao. - Văn hoá chòu aûnh hưởng các yếu tố bên ngoài song vaãn mang đậm đà baûn saéc daân toäc. - Nho giaùo suy thoái, Phaät giaùo được phục hồi. Đạo Thieân Chuùa. yeáu Thời kỳ Thời kỳ dựng nước VII TCN – II TCN (Từ theá kyû I – X bò phong kieán phöông Baéc ñoâ hoä – Baéc thuoäc). - Giai đoạn đầu của thời kyø phong kieán độc lập X – XV, giai đoạn đất nước bị chia caét XVI XVIII. Văn hoá –. Chính trò. giaùo duïc. Xaõ hoäi. - Quan heä vua toâi gaàn guõi, hoà dịu.. - Quan heä xaõ hoäi chöa phaùt trieån thaønh maâu thuẫn đối khaùng. - Giữa thế kyû XVIII cheá độ phong kiến ở hai Đàng khuûng hoảng  phong traøo noâng daân buøng.

(195) ND chuû Chính trò. Kinh teá. yeáu. Văn hoá – giaùo duïc. Xaõ hoäi. Thời kỳ. Việt Nam nửa - Năm 1820 nhà đầu thế kỷ Nguyễn thành lập duy XIX trì bộ máy Nhà nước quaân chuû chuyeân cheá phong kieán. Song neàn quaân chuû phong kieán đã bước vào khủng hoảng suy vong.. Trong. + Kinh teá haøng hoá phaùt trieån maïnh giao lưu với nước ngoài mở roäng taïo. được truyền baù. - Văn hoá tín ngưỡng dân gian nở rộ. - Giaùo duïc tieáp tuïc phaùt trieån song. ñieàu kieän cho caùc ñoâ thò hình thành, hứng khởi - Chính saùch đóng cửa cuûa nhaø Nguyễn đã hạn chế sự phaùt trieån cuûa neàn kinh teá. Kinh teá Vieät Nam trở nên lạc haäu keùm phaùt trieån.. chất lượng suy giaûm.. - Nho giaùo được độc tôn. - Văn hoá giaùo duïc coù những đóng góp đáng kể.. noå, tieâu bieåu laø phong traøo coâng nhaân Taây Sôn.. - Sự cách biệt giữa caùc giai caáp caøng lớn, mâu thuaãn xaõ hoäi taêng cao đầu tranh lieân tuïc buøng noå... - HS theo dõi so sánh để hoàn chỉnh trong bảng thống kê. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân. Những kiến thức HS cần nắm vững II. Cuoäc khaùng chieán baûo veä Toå.

(196) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV khái quát: Song song với quá trình quốc xây dựng đất nước, nhân dân Việt Nam liên tục phải cầm vũ khí đứng lên chống ngoại xaâm baûo veä Toå Quoác. Sau đó GV nêu yêu cầu HS lập bảng thống kê các cuộc đấu tranh giành và giữ độc lập dân tộc từ thế kỷ Bắc thuộc đến thế kyû XVIII. - HS tự lập bảng thống kê vào vở ghi. - GV: sau khi HS tự lập bảng GV gọi 1 vài em kể tên các cuộc đấu tranh của nhân dân ta, từ thời Bắc thuộc đến thế kỷ XVIII. + Moät soá em khaùc trình baøy laïi moät cuoäc kháng chiến tiêu biểu thời Đại Việt X – XVIII. - Cuoái cuøng GV ñöa ra baûng thoâng tin phản hồi các cuộc kháng chiến bảo vệ độc laäp: Tên cuộc đấu tranh Cuoäc khaùng chieán choáng Tống thời tiền Lê (981) Khaùng chieán choáng Tống thời Lý Khaùng chieán choáng Moâng – nguyeân (theá kyû XIII) Phong trào đấu tranh chống quân xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sôn 1407 – 1427. Vöông trieàu Tieàn Leâ Thời Lý Thời Trần Thời Hồ. Lãnh đạo. Keát quaû. - Thắng lợi nhanh choùng - Naêm 1077 keát thuùc - Lý Thường Kiệt thắng lợi - Vua Traàn (laàn I) Caû 3 laàn khaùng chieán - Traàn quoác Tuaán đều giành thắng lợi. (laàn II – III) - Kháng chiến - Lật đổ ách thống trị choáng quaân Minh cuûa nhaø Minh giaønh do nhà Hồ lãnh lại độc lập đạo. - Khởi nghĩa Lam Sôn choáng aùch ñoâ - Lê Hoàn.

(197) Tên cuộc đấu tranh. Vöông. Lãnh đạo. trieàu. Keát quaû. hoä cuûa nhaø Minh do Lê Lợi – Nguyeãn Traõi laõnh đạo. Kháng chiến chống Thời Tây quaân Xieâm 1785 Sôn Khaùng chieán choáng Thời Tây quaân Thanh Sôn. - Nguyeãn Hueä. - Đánh tan 5 vạn quân Xieâm. - Vua Quang - Đánh tan 29 vạn trung (Nguyeãn quaân Thanh Hueä). Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - HS theo dõi, so sánh để hoàn thiện thoáng keâ cuûa mình: - GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì veà công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc của nhaân daân ta? - HS suy nghĩ trả lời: + Caùc cuoäc khaùng chieán cuûa nhaân daân ta diễn ra ở hầu hết các thế kỷ nối tiếp từ triều đại này sang triều đại khác. + Để lại kỳ tích anh hùng đáng tự hào, những truyền thống cao quý tươi đẹp mãi mãi khắc sâu vào lòng mỗi người Việt Nam yêu nước. 4. Cuûng coá - Các giai đoạn phát triển, hình thành của Lịch sử dân tộc thời dựng nước đến thế kỷ XIX. - Thôáng kê các triều đại trong Lịch sử dân tộc từ X – giữa XIX. 5. Daën doø Tiếp tục ôn tập lịch sử Việt Nam cổ – Trung đại..

(198) Baøi 28 TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM THỜI PHONG KIẾN I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong yêu cầu HS nắm được. 1. Kiến thức - Văn học Việt Nam trong các thế kỷ trước năm 1858 đã để lại cho đời sau một truyền thống yêu nước quý giá và rất đáng tự hào. - Truyền thống yêu nước là sự kết tinh của nhiều nhân tố, sự kiện đã diễn ra trong một thời kỳ lịch sử lâu dài. - Trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến do tác động của tiến trình Lịch sử dân tộc với những nét riêng biết yếu tố chống ngoại xâm, bảo vệ địa lý Tổ quốc, trở thành nét đặc trưng của truyền thống yêu nước Việt Nam thời phong kieán. 2. Tư tưởng - Bồi dưỡng lòng yêu nước và ý thức dân tộc, lòng biết ơn với các anh huøng daân toäc. - Bồi dưỡng ý thức phát huy lòng yêu nước. 3. Kyõ naêng - Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích, lieân heä. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Một số đoạn trích trong các tác phẩm hay lời của danh nhân. - Lược đồ Việt Nam thời Minh Mạng. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ - GV gọi 3 HS lên bảng vẽ sơ đồ bộ máy Nhà nước Lý – Trần, Lê sơ, Nguyeãn..

(199) - GV gọi 1 HS trả lời câu hỏi: hãy trình bày lại một cuộc kháng chiến trong Lịch sử dân tộc từ X – XVIII. 2. Dẫn dắt vào bài mới Trong Lịch sử gần 3000 năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã tạo nên những truyền thống tốt đẹp trong đó nổi bật lên là truyền thống yêu nước – một truyền thống cao quý vừa được hun đúc và phát huy qua hàng ngàn năm Lịch sử vừa thấm đượm vào cuộc sống đang từng ngày vươn cao của dân tộc. Để hiểu được quá trình hình thành, phát triển và tôi luyện của truyền thống yêu nước trong thời kỳ phong kiến độc lập ta cùng nhau tìm hiểu bài 28. 3. Tổ chức dạy học bài mới Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân - Trước hết Gv có thể đặt câu hỏi để tạo sự chú ý và định hướng nhận thức cho HS: Em hieåu theá naøo veà hai khaùi nieäm: truyeàn thống và truyền thống yêu nước? - HS vận dụng những hiệu biết của mình để trả lời. - GV nhaän xeùt vaø keát luaän. - GV coù theå laáy ví duï veà moät soá truyeàn thống của dân tộc để minh hoạ: Truyền thống yêu nước, lao động cần cù, chịu khó, chịu đựng gian khổ, đoàn kết… tính lịch sử vaø phong tuïc truyeàn thoáng nhö: nhuoäm raêng, aên traàu. Noåi baät nhaát laø truyeàn thoáng yêu nước. - HS nghe, ghi cheùp. - GV giảng tiếp: Truyền thống yêu nước có nguồn gốc từ lòng yêu nước. Vậy lòng yêu nước có nguồn gốc từ đâu? (bắt nguồn từ những tình cảm nào?) và truyền thống yêu nước được hình thành như thế nào?. I.. SỰ. vững HÌNH THAØNH. CUÛA. TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC VIEÄT NAM. - Khaùi nieäm: + Truyền thống là những yếu tố về sinh hoạt xã hội, phong tục, tập quán, lối sống, đạo đức của một dân tộc được hình thành trong quá trình được lưu truyền từ đời này sang đời khác từ xưa đến nay. + Truyền thống yêu nước của dân toäc Vieät Nam: laø neùt noåi baät trong đời sống văn hoá tinh thần của người Việt, là di sản quý báu của dân tộc được hình thành rất sớm,.

(200) Các hoạt động của thầy và trò. Hoạt động 2: Cả lớp - GV có thể lấy ví dụ: một con người mới sinh ra coøn nhoû tuoåi khoâng theå khaúng ñònh em bé ấy yêu nước. Vậy với một dân tộc yêu nước có nguồn gốc từ đâu? Có từ bao giờ? Và hình thành như thế nào? - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để lý giải những vấn đề đặt ra. - HS theo dõi SGK vừa suy nghĩ liên hệ trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung, vaø keát luaän. + GV giảng tiếp lòng yêu nước ở thời kỳ này được biểu hiện ở ý thức có chung cội nguoàn: cuøng laø con roàng chaùu tieân, cuøng sinh ra từ “Quả bầu mẹ …” ở ý thức xây dựng, bảo vệ quốc gia dân tộc Việt, Văn Lang – AÂu Laïc. - HS nghe, ghi nhớ về quá trình hình thành truyền thống yêu nước. - GV dẫn dắt vấn đề: Truyền thống yêu nước được tôi luyện và phát huy như thế naøo chuùng ta cuøng tìm hieåu muïc II:. Những kiến thức HS cần nắm vững được củng cố và phát huy qua hàng ngàn năm Lịch sử.. - Lòng yêu nước bắt nguồn từ những tình cảm đơn giản, trong một khoâng gian nhoû heïp nhö: Tình yeâu gia ñình, yeâu queâ höông nôi choân nhau caét roán, nôi mình sinh soáng gắn bó (Đó là những tình cảm gắn với địa phương). - Từ khi hình thành quốc gia dân tộc Việt: văn Lang – Âu Lạc những tình caûm gaén boù mang tính ñòa phöông phaùt trieån thaønh tình caûm rộng lớn – lòng yêu nước. - Ở thời kỳ Bắc thuộc lòng yêu nước biểu hiện rõ nét hơn. + Qua ý thức bảo vệ những di sản văn hoá của dân tộc. + Lòng tự hào về những chiến công, tôn kính các vị anh hùng để từ đó hình thành truyền thống yêu nước Việt Nam. II. PHÁT TRIỂN VAØ TÔI LUYỆN TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC.

(201) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững TRONG CÁC THẾ KỶ PHONG KIẾN ĐỘC LẬP Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân - GV sau moät nghìn Naêmbaéc thuoäc vaø đấu tranh chống Bắc thuộc, đến thế kỷ X đất nước trở lại độc lập tự chủ với lãnh thổ, tieáng noùi, phong tuïc, taäp quaùn cuûa quaù trình đấu tranh bền bỉ của dân tộc. Bước sang thời kỳ độc lập bối cảnh Lịch sử mới cũng đặt ra những thách thức đối với lòng yêu nước của người Việt. HS nghe, ghi nhớ * Bối cảnh Lịch sử - GV phaùt vaán: Em haõy neâu boái caûnh Lòch sử của dân tộc và cho biết bối cảnh ấy đặt ra yeâu caàu gì? - HS dựa vào SGK trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän. - GV bổ sung, yêu cầu: Xây dựng đất nước mới và bảo vệ Tổ quốc là một thử thách với lòng yêu nước của người Việt Nam  lòng yêu nước càng được phát huy cao độ. - HS nghe, ghi cheùp.. - Đất nước trở lại độc lập, tự chủ. - Nhöng sau 1000 naêm Baéc thuoäc nền kinh tế trở nên lạc hậu, đói ngheøo. - Các thế lực phương bắc chưa từ bỏ âm mưu xâm lược phương Nam.  Trong bối cảnh ấy lòng yêu nước ngày càng được phát huy, tôi luyện.. Hoạt động 4: Cả lớp, Cá nhân - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để trả lời câu hỏi: Trong 9 thế kỷ độc lập truyền thống yêu nước được biểu hiện như thế nào? - HS theo doõi SGK phaùt bieåu. - Bieåu hieän: - GV choát yù. + Ý thức vươn lên xây dựng phát - HS nghe, ghi cheùp. triển nền kinh tế tự chủ, nền văn hoá đậm đà bản sắc truyền thống cuûa daân toäc. + Tinh thần chiến đấu chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập dân tộc.

(202) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững của mỗi người Việt. + Ý thức đoàn kết mọi tầng lới nhaân daân, moïi daân toäc trong coâng cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. + Lòng tự hào dân tộc, biết ơn tổ tieân. + Ý thức vì dân, thương dân của giai caáp thoáng trò tieán boä – yeâu nước gắn với thương dân – mang yeáu toá nhaân daân.. + GV Giải thích: Yêu nước gắn với thương dân vì truyền thống yêu nước ngày càng mang yếu tố nhân dân “người chở thuyền là dân, lật thuyền cũng là dân”  Khoan thư sức dân dễ làm kế sâu rễ, bền gốc, là “Thượng sách để giữ nước”. + GV tieåu keát: Nhö vaäy trong caùc theá heä phong kiến độc lập truyền thống yêu nước càng được phát huy và tôi luyện, đã làm nên những kỳ tích anh hùng chiến thắng vẻ vang cuûa daân toäc. III. NEÙT ÑAËC TRÖNG CUÛA. TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC VIỆT NAM THỜI PHONG KIẾN Hoạt động 5: Cả lớp, cá nhân - GV đặt vấn đề: Qua tìm hiểu ta thấy truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam được biểu hiện rất đa dạng ở những mức độ khaùc nhau: + Hy sinh, xả thân vì nước. + Tự hào về đất nước, tôn kính những vị anh huøng daân toäc. + Lao động sáng tạo làm giàu cho cộng đồng, cho đất nước. + Chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập. + Giữ gìn di sản văn hoá của dân tộc. + Làm những việc ích nước, lợi nhà… trong đó biểu hiện đặc trưng của truyền thống yêu nước Việt Nam thời phong kiến là chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập daân toäc. - HS nghe, ghi nhớ..

(203) Các hoạt động của thầy và trò - GV phaùt vaán: Taïi sao coù theå xem neùt đặc trưng cơ bản của truyền thống yêu nước Việt Nam thời phong kiến là chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc? - HS theo dõi SGK kết hợp với những kiến thức đã học để trả lời. - GV boå sung keát luaän. + Để minh hoạ GV yêu cầu HS điểm lại tất cả các cuộc kháng chiến và khởi nghĩa giành và giữ độc lập dân tộc của nhân dân ta trước thế kỷ XIX. Qua đó HS thấy được trên thế giới có lẽ không có dân tộc nào trải quả nhiều cuộc chiến chống xâm lược như Vieät Nam. - HS nghe, ghi cheùp.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm. - Trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm nhân dân Việt Nam đã đoàn kết nhất trí đồng lòng vượt qua gian khoå, hy sinh, phaùt huy taøi naêng, trí tuệ, chiến đấu dũng cảm giành thắng lợi cuối cùng. - Cũng trong chiến đấu chống ngoại xâm lòng yêu nước trở nên trong - GV tiểu kết: Như vậy rõ ràng ta thấy sáng chân thành và cao thượng hơn truyền thống yêu nước được biểu hiện rõ bao giờ hết. nét nhất trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm. Vì vậy đấu tranh chống ngoại xâm trở  Đấu tranh chống ngoại xâm, bảo thành nét đặc trưng của truyền thống yêu vệ độc lập trở thành nét đặc trưng nước Việt Nam. của truyền thống yêu nước Việt Truyền thống quý báu đó của nhân dân Nam. Việt Nam đã được phát huy cao độ qua mọi thời đại, đã làm nên những chiến công hiển haùch cho daân toäc, “nhaán chìm taát caû beø luõ bán nước và cướp nước” đưa đất nước, dân tộc “vượt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn”. - Trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay. Việt Nam đứng trước những khó khăn thử thách lớn: Nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh khốc liệt với bên ngoài, nguy cơ đánh maát baûn saéc truyeàn thoáng cuûa daân toäc…. Vì.

(204) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. vậy truyền thống yêu nước cần phải được phát huy cao độ nữa. - HS nghe, ghi nhớ. - GV có thể đàm thoại với Hs về những biểu hiện của lòng yêu nước hiện nay, lấy Ví dụ việc làm cụ thể, thông qua đó giáo duïc HS. 4. Cuûng coá - Quá trình hình thành, tôi luyện, phát huy truyền thống yêu nước của nhaân daân Vieät Nam. - Nét đặc trưng cơ bản của truyền thống yêu nước. 5. Daën doø - HS học bài, trả lời câu hỏi theo SGK, dọc trước bài mới. PHAÀN BA LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI CHÖÔNG I CAÙC CUOÄC CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN (TỪ GIỮA THẾ KỶ XVI ĐẾN CUỐI THẾ KỶ XVIII) Baøi 29 CAÙCH MAÏNG HAØ LAN VAØ CAÙCH MAÏNG ANH. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Bài học giúp HS hiểu rằng, cuộc đấu tranh của nhân dân hà Lan lật đổ vương triều Tây Ban Nha từ giữa thế kỷ XVI là một cuộc cách mạng tư sản đầu tiên của thời kỳ Lịch sử cận đại thế giới. Cách mạng tư sản Anh (thế kỷ XVIII).

(205) là sự tiếp tục cuộc tấn công vào chế độ phong kiến châu Âu, mở đường cho lực lượng sản xuất tư bản phát triển. 2. Tư tưởng, tình cảm, thái độ - Cách mạng tư sản trong buổi đầu thời cận đại thể hiện mặt tích cực ở việc loại bỏ chế độ phong kiến ở một số quốc gia châu âu, song chỉ là sự thay đổi hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác mà thôi. Một chế độ bóc lột mới, tinh vi và tàn bạo đang hình thành. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng phân tích, khái quát, tổng hợp, đánh giá sự kiện. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ thế giới: bản đồ các vùng Tây Âu. - Aûnh OÂ-li-vô Croâm-oen. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Giới thiệu bài mới GV khái quát: Giai đoạn hậu kỳ trung đại (thế kỷ XV – XVII), chế độ phong kiến khủng hoảng, suy vong. Giai cấp tư sản tuy mới ra đời nhưng đã nhanh chóng khẳng định thế lực kinh tế ngày càng lớn mạnh của mình. Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến thể hiện trước hết trên lĩnh vực tôn giáo, văn hoá, nghệ thuật… là bước dọn đường cho những cuộc cách mạng tư sản không thể tránh khỏi ở tây Âu. Nhưng vì sao, những cuộc cách mạng tư sản sớm nổ ra ở “vùng đất thấp” và xứ sở “sương mù” Ý nghĩa của những sự kiện đó đối với tiến trình của Lịch sử nhân loại ra sao? Chúng ta sẽ nghiên cứu làm sáng tỏ vấn đề này trong bài học hôm nay. 2. Tổ chức dạy học bài mới Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: - GV giới thiệu trên bản đồ vị trí của Hà Lan trước Cách mạng (Gồm lãnh thổ các nước Hà Lan, Bỉ, Luyxămbua và một số vuøng Ñoâng Baéc Phaùp) vaø giaûi thích vì sao. Những kiến thức HS cần nắm vững  Caùch maïng Haø Lan.

(206) Các hoạt động của thầy và trò vùng đất này có tên gọi là “Nêđéclan” (Vùng đất thấp). - GV: Dựa vào đâu để nói rằng, đầu thế kỷ XVI Nêđéclan là một trong những vùng kinh teá TBCN phaùt trieån nhaát Chaâu AÂu? HS có thể tìm thấy câu trả lời qua kiến thức trong SGK. - GV dẫn dắt: Sự phát triển kinh tế TBCN có ảnh hưởng thế nào đến tình hình xã hội Nêđéclan? Sau khi trình bày tình hình kinh tế, xã hội của Nêđéclan dưới thời cai trò cuûa chính quyeàn phong kieán Taây Ban Nha, GV hướng dẫn HS nhận thức: + Vì sao tư tưởng cải cách tôn giáo của Canvanh nhanh chóng được nơi này chấp nhaän. + Tư tưởng cải cách đó là sự dọn đường cho moät cuoäc caùch maïng. Hoạt động 2: - HS đọc SGK tóm tắt những thành quả chủ yếu của quá trình đấu tranh kéo dài suoát 4 thaäp kyõ cuoái theá kyû XVI nhö: + Giaûi phoùng caùc tænh mieàn Baéc. + Phân hoá lực lượng kẻ thù. + Hoäi nghò caùc tænh mieàn Baéc (U – treách) với nhiều quyết sách quan trọng. + Chính quyeàn phong kieán Taây ban Nha sụp đổ. + Nước cộng hoà tư sản (Hà Lan) ra đời … - GV gợi ý để HS nhận thức: Cách mạng tư sản chỉ thay thế hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác, giai cấp bóc lột này bằng giai cấp bóc lột khác, chế độ. Những kiến thức HS cần nắm vững - Từ đầu thế kỷ XVI Nêđéclan là một trong những vùng kinh tế TBCN phaùt trieån nhaát chaâu AÂu. - Giai cấp tư sản Nêđéclan ra đời, thế lực kinh tế ngày càng lớn mạnh.. - Thaùng 8 / 1566 nhaân daân mieàn Bắc Nêđéclan khởi nghĩa, lực lượng phaùt trieån maïnh, laøm chuû nhieàu nôi.. - Naêm 1609 Hieäp ñònh ñình chieán dược ký kết, nhưng đến năm 1648 mới được công nhận độc lập. YÙ nghóa: + Là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên trên thế giới. + Mở đường cho chủ nghĩa TB Hà Lan phaùt trieån. + Mở ra thời đại mới – bùng nổ các cuoäc caùch maïng tö saûn..

(207) Các hoạt động của thầy và trò không thay đổi.. Hoạt động 3: - Sự phát triển của nền kinh tế Anh được thể hiện như thế nào? GV hướng dẫn HS dựa vào SGK để nhận thức nội dung cơ bản theo logic sau: - Sự phát triển của công trường thủ công dần lấn át phường hội. Sản phẩm tăng nhanh về số lượng và chất lượng kích thích hoạt động ngoại thương phát triển nhất là ngaønh len daï, buoân baùn noâ leä da ñen. - Sự phát triển ngành len dạ kéo theo sự phát triển của nghề nuôi cừu. Do vậy một boä phaän quyù toäc Anh chuyeån sang kinh doanh hàng hoá theo hướng TBCN, trở thành quý tộc mới. GV miêu tả cảnh “Rào đất cướp ruộng” (Hình ảnh “Cừu ăn thịt người” của nhà văn Tomat Morơ), sau đó hướng dẫn HS lý giải vì sao tư sản, quý tộc mới ở Anh giàu lên nhanh choùng nhö vaäy. - Sự bảo thủ, lạc hậu và phản động của chế độ phong kiến Anh thể hiện như thế nào? Sau khi HS dựa vào SGK trả lời câu hoûi treân, GV tieáp tuïc daãn daét HS giaûi quyeát vấn đề: Mâu thuẫn trong lòng xã hội Anh biểu hiện như thế nào? Hướng giải quyết mâu thuẫn đó? GV hướng dẫn HS theo dõi những diễn bieán chính cuûa caùch maïng (coù theå laäp baûng niên biểu sự kiện theo dữ liệu sau).. Những kiến thức HS cần nắm vững + Haïn cheá: Quan heä saûn xuaát phong kiến còn tồn tại ở một số nơi, nhân dân không được hưởng quyền lợi Kinh tế, Chính trị. 2. Caùch maïng tö saûn Anh a. Tình hình nước Anh trước cách maïng Kinh tế: đầu thế kỉ XVII, nền kinh tế nước Anh phát triển nhất Châu AÂu.. Xã hội: Tư sản, quý tộc mới giàu leân nhanh choùng.. Chính trị: Chế độ phong kiến kìm hãm lực lượng sản xuất TBCN.. Caùch maïng buøng noå. b. Dieãn bieán cuûa caùch maïng:.

(208) Các hoạt động của thầy và trò + 1642 – 1648: Noäi chieán (vua – Quoác hoäi) + 1649: Xử tử vua, thành lập nước cộng hoà. + 1653: Lập nền độc tài. + 1688: Quoác hoäi chính bieán, xaùc laäp cheá độ quân chủ lập hiến.. Dựa vào niên biểu, hướng dẫn HS nắm được hướng phát triển của cách mạng Anh qua các mốc chính, sau đó lý giải vấn đề: + Vì sao cách mạng Anh có sự thoả hiệp giữa Quốc hội với lực lượng phong kiến cũ? + Vì sao noùi caùch maïng Anh laø cuoäc caùch maïng baûo thuû? Điểm quan trọng mà GV cần khắc hoạ để HS nhận thức sâu sắc về thái độ hai mặt của giai cấp tư sản Anh. Khi chưa đủ mạnh, vì lợi ích của giai cấp mình, chúng không chỉ lừa phỉnh quần chúng đứng lên tranh đấu chống chế độ phong kiến, mà còn lôi kéo cả một bộ phận quý tộc mới (từng là kẻ thù của mình trước đó) tạo nên một liên minh chính trị mới. Khi cách mạng thành coâng, giai caáp tö saûn phaûn boäi laïi quaàn chúng cách mạng, đồng thời củng cố liên minh quyù toäc – tö saûn baèng vieäc thieát laäp moät theå cheá chính trò Quaân chuû laäp hieán. Nhaø vua “trò vì” maø khoâng “cai triï” vì không có thực quyền. Quyền lực chính trị taäp trung trong tay Quoác Hoäi laäp hieán cuûa giai cấp tư sản. Dù còn có những hạn chế nhaát ñònh song saùch maïng tö saûn Anh vaãn. Những kiến thức HS cần nắm vững (theo dõi niên biểu nắm sự kiện chính) + Naêm 1642 – 1648: noäi chieán aùc lieät (Vua – Quoác hoäi). + Năm 1449: xử tử vua, nước công hoà ra đời, cách mạng đạt đến đỉnh cao. + 1653: Nền độc tài được thiết lập (một bước tụt lùi). + Naêm 1688: Quoác hoäi tieán haønh chính biến, sau đó chế độ quân chủ lập hiến được xác lập.. c. YÙ nghóa Lật đổ chế độ phong kiến, mở đường cho CNTB ở Anh phát triển. Mở ra thời kỳ quá độ từ chế độ Phong kiến sang chế độ tư bản..

(209) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. có ý nghĩa trọng đại đối với Lịch sử thế giới. 4. Sô keát baøi hoïc - GV hướng dẫn HS nhận thức vấn đề chủ yếu sau: - Vì sau cuộc cách mạng tư sản Hà Lan nổ ra dưới hình thức một cuộc chieán tranh giaûi phoùng daân toäc? - Caû hai cuoäc caùch maïng noùi treân coù gì gioáng nhau? - Tổng kết nội dung trên , GV củng cố để HS hiểu rõ khái niệm cách mạng tư sản (cả nội hàm và ngoại diên của khái niệm). Do những đặc điểm, điều kiện hoàn cảnh Lịch sử, cách mạng tư sản ở 2 nước Hà Lan và Anh nổ ra dưới những hình thức khác nhau, giải quyết những nhiệm vụ cụ thể khác nhau, nhưng đều hướng vào mục tiêu chung là lật đổ chế độ phong kiến (bất kỳ ở ngoài đô hộ hay đang tồn tại, thống trị trong nước), để mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển. Đây là những sự kiện mở đầu cho một thời kỳ đấu tranh quyết liệt để giải quyết vấn đề “ai thắng ai” giữa chủ nghĩa tư bản đang lên với chế độ phong kiến đã già nua, suy tàn, song chưa dễ từ bỏ võ đài chính trị..

(210) Baøi 30 CHIẾN TRANH GIAØNH ĐỘC LẬP CỦA CÁC THUỘC ĐỊA ANH Ở BẮC MĨ. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức Bài học giúp HS hiểu rằng, cuộc chiến tranh giành độc lập của nhân dân 13 nước thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ cuối thế kỷ XVIII là một cuộc cách mạng tư sản. Việc ra đời một số nước tư sản đầu tiên ngoài Châu Âu là sự tiếp xúc cuộc tấn công vào chế độ phong kiến mở đường cho lực lượng sản xuất Tư bản phát triển, là sự khẳng định quyết tâm vươn lên nằm quyền thống trị thế giới của giai caáp tö saûn. 2. Tư tưởng, tình cảm, thái độ Chiến tranh giành độc lập thắng lợi, hợp chủng quốc Hoa Kỳ ra đời, góp phần thúc đẩy phong trào đấu tranh chống phong kiến châu Âu và phong trào giải phóng dân tộc ở Mỹ Latinh sau này. Tuy vậy, chế độ nô lệ vẫn tồn tại ở Mỹ, quần chúng nhân dân vẫn không được hưởng những thành quả cách mạng mà họ phải đổi bằng xương máu của chính mình. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng sử dụng đồ dùng trực quan, kỹ năng phân tích, khái quát , tổng hợp, đánh giá sự kiện. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC Bản đồ 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ; ảnh bạo động ở Bôxtơn, gioóc giơ Oa sinh tơn, đại hội lục địa… (GV có thể lựa chọn nhiều tài liệu trực quan sinh động trong Encarta). III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Giới thiệu bài mới GV coù theå taïo tình huoáng vaøo baøi qua nhieàu caùch khaùc nhau, tuy nhieân caàn chú ý HS đầu cấp rất ấn tượng với cách diễn đạt nhẹ nhàng giàu hình ảnh..

(211) Chẳng hạn: Cuộc cách mạng tư sản nổ ra trên “vùng đất thấp” và “xứ sở sương mù” dẫu có ý nghĩa trọng đại song chưa đủ củng cố niềm tin cho người đương thời về một thắng lợi hoàn toàn của giai cấp tư sản. Lịch sử phải chờ đợi hơn một thế kỷ sau để chứng kiến bến bờ Đại Tây Dương một cuộc biến động chính trị – xã hội to lớn ở 13 thuộc địa Anh, dẫn đến sự ra đời một quốc gia tư sản đầu tiên ở châu Mỹ. Vì sao ở nơi đây lại có thể bùng nổ một cuộc chiến tranh giành độc lập? Kết quả của cuộc chiến đã ảnh hưởng như thế nào đối với Lịch sử châu Mỹ và thế giới? Chúng ta sẽ nghiên cứu làm sáng tỏ vấn đề này trong bài học hoâm nay. 2. Tổ chức dạy học bài mới Phần kiểm tra bài cũ có thể được tiến hành trước khi vào bài mới, hoặc cũng có thể thực hiện trong quá trình tiến hành bài nghiên cứu kiến thức mới).. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: - GV giới thiệu trên bản đồ vị trí của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ và nêu câu hỏi: 13 thuộc địa Anh được ra đời như thế nào? GV gợi ý để Hs nhớ lại kiến thức cũ làm nền cho nhận thức kiến thức mới. + Cuộc di dân từ châu Âu sang Châu Mĩ từ sau phát kiến địa lý của Critxtop Coâloâmboâ. + Quá trình chinh phục người Inđian đuổi hoï veà phía Taây. + Đưa nô lệ da đen từ Châu Phi sang khai phà đồn điền… + Nền kinh tế TBCN ở 13 thuộc địa Anh phaùt trieån nhö theá naøo? Hoạt động 2: - HS dựa vào SGK để trình bày sự phát triển kinh tế ở 2 miền (Bắc – Nam), quan trọng hơn là biết cách lý giải vì sao có sự khác nhau về ngành nghề sản xuất ở các khu vực đó.. Những kiến thức HS cần nắm vững  Sự phát triển của chủ nghĩa Tư bản ở Bắc Mỹ. Nguyên nhân bùng boå chieán tranh.. - Nửa đầu thế kỷ XVIII, 13 thuộc địa Anh được ra đời dọc bờ biển Đại Tây Dương (1,3 triệu người).. - Giữa thế kỷ XVIII, nền công.

(212) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững + Miền Bắc: Công trường thủ công phát thương nghiệp TBCN ở đây phát triển nhiều ngành nghề như: Rượu, thuỷ triển. tinh. Luyện kim, đóng tàu, dệt, … (Các mỏ kim loại quý tập trung chủ yếu ở miền Bắc, caûng Boâxtôn saàm uaát…). + Miền Nam: Kinh tế đồn điền phát triển, sản xuất hàng hoá nông nghiệp xuất khẩu: ngô, bông, mía, thuốc là… (đất đai phì nhiêu; Sử dụng rộng rãi, bóc lột tàn bạo nô leä da ñen). Sự phát triển kinh tế ở 13 thuộc địa đặt ra những yêu cầu gì? Sau khi cho Hs thảo luận vấn đề này, GV cần nhấn mạnh yêu cầu bức thiết sản xuất, buôn bán, mở mang kinh tế về phía tây. Tuy nhiên, những mong muốn chính đáng đó bị chính quyền Anh quốc ra sức kiøm - Sự phát triển kinh tế công, nông haõm. nghiệp thúc đẩy thương nghiệp, GV tiếp tục cho HS thảo luận vấn đề. giao thoâng, thoâng tin, thoáng nhaát thò Tại sao chính phủ Anh lại kìm hãm sự trường, ngôn ngữ. phát triển kinh tế ở thuộc địa? Chính phủ Anh đã làm gì để kiøm hãm sự phát triển kinh tế thuộc địa? Hậu quả của - Sự kìm hãm của chính phủ Anh những chính sách đó ra sao? làm cho mâu thuẫn ở 13 thuộc địa GV lấy kết quả thảo luận để lý giải trở nên gay gắt, dẫn đến việc bùng nguyên nhân dẫn đến việc bùng nổ cuộc nổ chiến tranh. chiến tranh đòi quyền độc lập của tất cả các tầng lớp nhân dân 13 thuộc địa Anh. Hoạt động 3: 2. Diễn biến chiến tranh và sự - GV sử dụng các bức tranh (nguồn: thành lập Hợp chủng quốc Hoa Encarta) miêu tả, tường thuận cảnh Hành Kỳ. hình nhân viên sở Thuế; Tấn công tầu chở chè của Anh; Bạo động ở Bôxtơn 1773. GV hướng dẫn Hs phân tích phản ứng.

(213) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững của vua Anh – nguyên nhân trực tiếp dẫn - Sau sự kiện Bôxtơn, nguy cơ cuộc đến bùng nổ cuộc chiến (4 – 1775). GV cho chiến đến gần. Đại hội lục địa lần HS quan sát bảng so sánh tương quan lực thứ nhất được triệu tập (9 – 1774), lượng giữa 2 bên khi bắt đầu cuộc chiến. yeâu caàu vua Anh baõi boû chính saùch Ví dụ: lập bảng thể hiện dữ liệu sau: haïn cheá coâng thöông nghieäp. + Quân Anh: Lực lượng 9 vạn: thiện chiến; vũ khí đầy đủ… + Quân 13 thuộc địa: lực lượng 3 vạn; thieáu kinh nghieäm taùc chieán; vuõ khí thieáu thoán… Từ việc so sánh, HS nhận thấy những khó khăn, bất lợi đối với nghĩa quân dẫn tới thương vong nhiều, thiếu thốn lương thực, lực lượng … - Tháng 5 – 1775 Đại hội lục địa GV đặt vấn đề: Cuộc chiến sẽ ra sao nếu lần thứ hai được triệu tập tình hình đó kéo dài? Vấn đề cấp thiết cần giaûi quyeát luùc naøy laø gì? + Quyết định xây dựng quân đội lục - GV cho HS quan sát bức tranh đại hội địa. lục địa lần hai, chân dung Oa sinh tơn, nêu + Cử Gioóc-giơ Oa-sinh-tơn làm câu hỏi thu hút sự chú ý của HS. tổng chỉ huy quân đội. OÂng laø ai? Em bieát gì veà oâng? + Thông qua bảng Tuyên ngôn độc Trong quá trình hướng dẫn HS thảo luận, lập (4-7-1776), tuyên bố thành lập cần chú ý nhấn mạnh tài thao lược quân sự hợp chủng quốc Hoa Kỳ. của Oa sinh tơn (chỉnh đốn quân đội, thay - Ngày 17-10-1777 chiến thắng đổi hình thức tác chiến…), đồng thời phân Xaratôga tạo ra bước ngoặt cuộc tích tác dụng của bản Tuyên ngôn độc lập chiến. đối với việc kích thích tinh thần đoàn kết - Năm 1781 trận I-oóc-tao giáng chiến đấu của nhân dân thuộc địa (có thể đòn quyết định, giành thắng lợi cuối liên hệ với bản tuyên ngôn độc lập ngày cùng. 02/09/1945 của ta). Nhờ đó tình hình thay đổi theo hướng ngày càng có lợi cho nghĩa  Kết quả và ý nghĩa của chiến quaân. tranh giành độc lập - Theo hoà ước vécxai (9-1783).

(214) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững Anh công nhận nền độc lập của 13 thuộc địa ở bắc Mỹ. GV sử dụng sơ đồ cơ cấu tổ chức Nhà - Năm 1787 thông qua Hiến Pháp nước Mỹ. củng cố vị trí Nhà nước Mỹ. Giới thiệu Oa-sinh-tơn được bầu làm Ý nghĩa: tổng thống đầu tiên của nước Mỹ (năm + Giải phóng Bắc Mỹ khỏi chính bùng nổ cuộc Đại cách mạng Pháp 1789), quyền Anh, thành lập quốc gia tư thủ đô nước Mỹ giờ đây mang tên ông. sản, mở đường cho CNTB phát triển Hướng dẫn HS nhận thức ý nghĩa của ở Bắc Mỹ. cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ, + Góp phần thúc đẩy cách mạng từ đó rút ra tính chất của nó là một cuộc chống phong kiến ở Châu Âu, caùch maïng tö saûn. phong trào đấu tranh giành độc lập ở Mỹ La tinh. 4. Sô keát baøi hoïc GV hướng dẫn HS nhận thức vấn đề chủ yếu sau: - Vì sao cách mạng tư sản ở Bắc Mỹ nổ ra dưới hình thức một cuộc chiến tranh giành độc lập? - Nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của cuộc cách mạng tư sản đó? - Tổng kết nội dung trên, GV củng cố để HS hiểu rõ khái niệm cách mạng tư sản. So sánh cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ với cách mạng tư sản Hà Lan, cách mạng tư sản Anh để thấy sự đa dạng về hình thức của cách mạng tư sản trong buổi đầu thời cận đại..

(215) Baøi 31 CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN PHAÙP CUOÁI THEÁ KYÛ XVIII. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Baøi hoïc giuùp HS hieåu raèng, caùch maïng tö saûn Phaùp cuoái theá kyû XVIII laø một cuộc cách mạng tư sản điển hình nhất thời kỳ lịch sử thế giới cận đại. Nó đã lật đổ chế độ phong kiến, mở đường cho CNTB phát triển ở Pháp, góp phần vào thắng lợi của chủ nghĩa tư bản trên phạm vi thế giới. 2. Tư tưởng, tình cảm, thái độ - Quần chúng nhân dân, động lực chủ yếu thúc đẩy sự nghiệp cách mạng Pháp đạt đến đỉnh cao là nền chuyên chính Gia-cô-banh, họ xứng đáng là người sáng tạo ra lịch sử. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng sử dụng đồ dùng trực quan, kỹ thuật phân tích, khái quát, tổng hợp, đánh giá sự kiện. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bản đồ phong trào đấu tranh của nhân dân Pháp. - Tranh “Tình caûnh noâng daân Phaùp”, “Taán coâng phaù nguïc Ba-xti” … (GV coù theå lựa chọn tài liệu trực quan trong Encarta). III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ: Câu hỏi 1: Vì sao nói cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 bang thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là cuộc cách mạng tư sản? Câu hỏi 2: Phân tích ý nghĩa của cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ? Sau khi HS trả lời, GV nhấn mạnh ảnh hưởng của cách mạng Mỹ đối với châu Mỹ và châu Âu, đặc biệt là đối với nước Pháp đang trong tình trạng “đêm trước của cách mạng”..

(216) 2. Giới thiệu bài mới Cuối thế kỷ XVIII, giữa Pa-ri hoa lệ của nước Pháp – “Kinh đô Châu Âu”, đã bùng nổ một cuộc cách mạng “long trời lở đất”. Thành quả của cuộc cách mạng đó được Lê-nin nhấn mạnh rằng: “Nó xứng đáng là cuộc đại cách mạng vì đã làm biết bao việc cho giai cấp của nó tức là giai cấp tư sản, để đến trọn thế kỷ XIX, thế kỷ đem lại ánh sáng văn hoá, văn minh cho nhân loại đều diễn ra dưới ảnh hưởng của cuộc cách mạng vĩ đại này”. Vì sao cuộc cách mạng tư sản ở trung tâm châu Âu lại trở nên điển hình hơn bất cứ cuộc cách mạng tư sản nào ở thời kỳ cận đại, chúng ta sẽ nghiên cứu làm sáng tỏ vấn đề này trong bài học hôm nay (GV ghi tiêu đề bài học). Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cá nhân GV tổ chức để HS trả lời câu hỏi: Căn cứ vào đâu để nói rằng, cuối thế kỷ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu? HS có thể dựa vào SGK để trả lời câu hỏi này. Đặc biệt, GV hướng dẫn HS phân tích đời sống của nông dân Pháp dưới ách áp bức bóc lột của phong kiến, Giáo hội (Địa tô từ 1/3 đến 1/2 hoa lợi, nhiều loại thuế, nghĩa vụ phong kiến, nhà thờ phi lí khác). Miêu tả bức tranh “Tình cảnh nông dân Pháp trước mạng” (hình 5 1 - SGK) GV miêu tả công xưởng luyện thép ở Phaùp (Nguoàn: Encarta) Hoạt động 2: Thảo luận GV cho HS theo dõi sơ đồ cơ cấu xã hội nước Pháp, hướng dẫn HS thảo luận, vai trò, quyền lợi kinh tế, địa vị chính trị của các đẳng cấp, từ đó rút ra kết luận: Mâu thuẫn về quyền lợi kinh tế, địa vị. Những kiến thức HS cần nắm vững I. NƯỚC PHÁP TRƯỚC CÁCH MAÏNG 1 Tình hình kinh teá xaõ hoäi: A. Kinh teá - Cuoái theá kyû XVIII, Phaùp vaãn laø nước nông nghiệp + Coâng cuï, kó thuaät canh taùc laïc haäu, naêng suaát thaáp. + Laõnh chuùa, Giaùo hoäi boùc loät noâng daân naëng neà. - Coâng thöông nghieäp phaùt trieån + Máy móc sử dụng ngày càng nhieàu (deät, khai moû, luyeän kim) + Coâng nhaân ñoâng, soáng taäp trung + Buôn bán mở rộng với nhiều nước. B. Chính trò - Xaõ hoäi chia thaønh 3 ñaúng caáp + Tăng lữ: nắm đặc quyền + Quyù toäc: kinh teá, chính trò, giaùo hoäi..

(217) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững chính trị dẫn đến cuộc khủng hoảng xã hội + Đẳng cấp thứ ba: Gồm TS, saâu saéc. Noâng daân, bình daân. Hoï laøm ra cuûa Giaûi quyeát maâu thuaãn naøy nhö theá naøo? cải, phải đóng mọi thứ thuế, không Nước Pháp đang ở “đêm trước của một được hưởng quyền lợi chính trị. cuoäc caùch maïng” - Maâu thuaãn xaõ hoäi gay gaét. Hoạt động 1: Thảo luận GV hướng dần HS thảo luận vấn đề: Những tư tưởng tiến bộ ở nước Pháp trước cách mạng được dựa trên cơ sở nào? Sau đó GV giới thiệu trào lưu “Triết học ánh sáng” thông qua những quan điểm tiêu biểu của Moâng-te-xki-ô, Voân-te, Ru-xoâ. HS caàn nhận thức rõ những tư tưởng đó không dừng ở việc phê phán chế độ phong kiến thối nát, giáo lí nhà thờ hủ lậu, mà quan trọng hơn là đặt cơ sở nền móng lí thuyết về việc xây dựng một chế độ xã hội mới. Nó thực sự là tư tưởng dọn đường cho cách mạng, là ngọïn đuốc sáng cho nước Pháp khi vẫn còn trong ñeâm toái. Hoạt động 1: GV/ HS GV hướng dẫn HS thảo luận vấn đề: - Nhaø vua trieäu taäp , hoäi nghò 3 ñaúng caáp để làm gì? - Nhà vua có đạt được mục đích của mình khoâng? Vì sao vaäy? GV tường thuật trận tấn công phá ngục Ba-xti (Có thể sử dụng đoạn trích trong bài thơ 14 - 7 của Tố Hữu) GV sử dụng bản đồ phong trào nhân dân Pháp (SGK), Bức tranh biếm hoạ Nông dân chaët voøi baïch tuoäc (Chính saùch toâ, thueá cuûa Phong kieán, Giaùo hoäi aên baùm.). Noâng daân. 2. Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng: Những tư tưởng tiến bộ phê phán những quan điểm lỗi thời, giáo lí lạc hậu, mở đường cho xã hội phát triển. Triết học ánh sáng dọn đường cho cách mạng bùng nổ, định hướng cho một xã hội mới tương lai.. II. TIEÁN TRÌNH CUÛA CAÙCH MAÏNG 1. Caùch maïng buøng noå. Neàn quaân chuû laäp hieán - Ngaøy 5-5-1789 Hoäi nghò ba ñaúng caáp do nhaø vua trieäu taäp bò đẳng cấp thứ ba phản đối. - Ngaøy 14-7-1789, quaàn chuùng phá ngục Ba-xti, mở đầu cho cách maïng Phaùp. - Quaàn chuùng nhaân daân noåi daäy khaép nôi (caû thaønh thò vaø noâng thoân), chính quyeàn cuûa tö saûn taøi.

(218) Các hoạt động của thầy và trò đốt các lãnh địa phong kiến v.v... GV hướng dẫn HS tìm hiểu những tư tưởng tiến bộ của Bản tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền (Có thể liên hệ với Tuyên ngôn độc lập củaMỹ, Tuyên ngôn độc lập của Việt Nam). - HS nhận xét mặt tích cực và hạn chế của những chính sách mà Quốc hội lập hieán ban haønh. Trước hành động phản quốc của nhà vua, caùch maïng Phaùp caàn phaûi laøm gì? Những biện pháp mà Quốc hội lập hiến và nhân dân Pháp tiến hành có bảo vệ được nước Pháp? Giai đoạn sau của cách mạng nước Pháp sẽ giúp ta trả lời câu hỏi này. Hoạt động 2: Giáo viên - Học sinh GV tái hiện kiến thức cũ đặt ra tình huống mới: Với việc xử tử vua Sác-lơ I, thiết lập nền cộng hoà, cách mạng Anh đạt tới đỉnh cao. Cách mạng Pháp lúc này đãê làm một việc tương tự, cách mạng Pháp đã đạt tới đỉnh cao chưa? - Hướng dẫn HS thảo luận, GV cần chốt lại vấn đề: Những quyết định trên của Quốc hội (do áp lực của quần chúng), chưa đáp ứng được những yêu cầu cấp bách mà cách mạng Pháp đòi hỏi. + Chống thù trong giặc ngoài. + Chống nạn đầu cơ tích trữ, phục vụ mặt trận, cải thiện đời sống nhân dân. Quần chúng tiếp tục tạo ra áp lực, chuyển giao chính quyền về tay phái Gia-cô-banh, đáp. Những kiến thức HS cần nắm vững chính được thiết lập (Quốc hội lập hieán). + Thoâng qua Tuyeân ngoân nhaân quyeàn vaø daân quyeàn. + Ban haønh chính saùch khuyeán khích coâng thöông nghieäp phaùt trieån. + Thaùng 9-1791 thoâng qua hieán phaùp, xaùc laäp neàn chuyeân chính tö saûn (quaân chuû laäp hieán) - Vua Phaùp tìm caùch choáng phaù cách mạng, khôi phục lại chế độ phong kiến (xúi giục phản động trong nước, liên kết với phong kiến bên ngoài). - Tháng 4-1792 Chiến tranh giữa Pháp với liên minh phong kiến Áo Phổ bùng nổ. - Ngaøy 11-7-1792 Quoác hoäi tuyeân boá Toå quoác laâm nguy, quaàn chúng đã nhất loạt tự vũ trang bảo vệ đất nước. 2. Tö saûn coâng thöông caàm quyeàn. Nền cộng hoà được thành lập. - Ngaøy 10-8-1792 quaàn chuùng Pa-ri noåi daäy, laäp chính quyeàn coâng xaõ caùch maïng (phaùi Giroângñanh); bắt vua và hoàng hậu. - Ngaøy 21-9 Quoác hoäi tuyeân boá laäp nền Cộng hoà thứ nhất, xử tử nhà vua. - Đầu năm 1793, nước Pháp đứng trước khó khăn mới.

(219) Các hoạt động của thầy và trò ứng yêu cầu của caùch maïng. - GV sử dụng ảnh chân dung giới thiệu Rô-be-xpi-e, nhấn mạnh những phẩm chất nổi bật như ý chí sắt đá tinh thần đấu tranh không khoan nhượng trước kẻ thù vì lợi ích của nhân dân, một con người kiên định “không thể đảo ngược được”. Hoạt động 3: Giáo viên - Học sinh - GV hướng dẫn HS nhận thức về các chính sách cụ thể của chính quyền Gia-côbanh lúc này đã thực sự phát huy tác dụng. Cần có sự so sánh để thấy đây là những chính sách tiến bộ hơn hẳn thời kì Gi-rôngđanh nắm quyền, chẳng hạn: + Việc chia ruộng thành lô lớn, bán giá cao thời Gi-rông-đanh khiến nông dân không thể có đất đai canh tác giờ đây (thời Gia-cô-banh) sắc lệnh chia đều đất công, ruộng được chia thành lô nhỏ, trả dần trong 10 naêm. + Trước đây đạo luật cấm công nhân bãi công, hội họp, nay hiến pháp mới (6-1793) ban bố quyền dân chủ rộng rãi, mọi sự bất bình đẳng giai cấp bị xoá bỏ. + Việc ban hành luật giá tối đa đã khắc phục tình trạng nạn đầu cơ tích trữ, huy động nạn đầu cơ trích trữ, huy động lương thực thực phẩm cho mặt trận và cải thiện từng bước đời sống nhân dân. - Tại sao giữa lúc cách mạng đang lên, phaùi Gia-coâ-banh laïi suy yeáu? GV hướng dẫn HS phân tích những đòi. Những kiến thức HS cần nắm vững + Trong nước: Bọn phản động nổi dậy; Đời sống nhân dân khó khaên. + Bên ngoài: Liên minh phong kiến châu Âu đe doạ cách mạng. - Ngaøy 31-5-1793 quaàn chuùng Pa-ri nổi dậy, lật đổ phái Ghi-rôngđanh, giành chính quyền về tay phaùi Gia-coâ-banh (Ngaøy 2- 6).. 3. Neàn chuyeân chính Giacoâbanh ñænh cao cuûa caùch maïng - Trước những khó khăn, thử thaùch nghieâm troïng Chính quyeàn Gia-cô-banh đã đưa ra những biện pháp kịp thời, hiệu quả. + Giải quyết ruộng đất cho nông daân, tieàn löông cho coâng nhaân. + Thông qua hiến pháp mới, mở rộng tự do dân chủ. + Ban hành lệnh “Tổng động vieân” + Xoá nạn đầu cơ tích trữ ... - Phái Gia-cô-banh đã hoàn thaønh nhieäm vuï choáng thuø trong, giặc ngoài, đưa cách mạng đến đỉnh cao. - Trong luùc caùch maïng ñang leân, mâu thuẫn nội bộ đã làm cho phái Gia-cô-banh suy yếu. Cuộc đảo chính ngày 27-7-1794 đã đưa chính.

(220) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững hỏi từ nhiều phía (tư sản, công nhân, nông quyền vào tay bọn phản động, cách dân) đối với chính quyền Gia-cô-banh lúc mạng Pháp thoái trào. này dẫu chính đáng cũng không thể có điều kiện thực hiện. Đất nước vừa kết thúc một Thời kì thoái trào cuộc chiến gian khổ, kéo dài với những khó - Sau đảo chính, Uỷ ban Đốc khăn chồng chất. Hậu quả chưa được khắc chính ra đời đã thủ tiêu mọi thành phục. Sự bất lực, lúng túng với những quyết quả của cách mạng. sách sai lầm của phái Gia – cô -banh (đàn + Hiến pháp mới được ban hành áp các lực lượng chống đối), dẫn đến việc bảo vệ lợi ích TS mới. họ không còn chỗ dựa. Ngay cả một bộ + Xoá bỏ luật giá tối đa phaän quaàn chuùng caùch maïng trung thaønh + Thủ tiêu các quyền tự do dân với với Gia-cô-banh đòi hỏi Rô-be-xpi-e chủ phải hành động cương quyết trước hành + Khủng bố những người cách động của kẻ thù thì ông lại lừng chừng mạng. không quyết đoán. Lực lượng tư sản cơ hội - Cuộc đảo chính (11- 1799) lật - kẻ mới giàu lên trong chiến tranh đã làm đổ cuộc đảo chính bắt Rô-be-xpi-e và những chế độ Đốc chính, đưa Na-pô-lêcộng sự của ông lên đoạn đầu đài. Lòng ông lên nắm quyền, xây dựng chế nhiệt tình cách mạng của quần chúng Pa-ri độ độc tài. lúc này đã nguội lạnh, để lực lượng phản - Sau nhiều năm chiến tranh, Đế động đẩy cách mạng vào giai đoạn thoái chế I của Na-pô-lê-ông bị suy yếu, trào. Về sự thất bại của Gia-cô-banh. thất bại (1815). Chế độ quân chủ ở V.I.Lê-nin chỉ rõ: "Đưa ra những dự định Pháp được phục hồi. đại quy mô mà lại không có chỗ dựa cần III. Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA thiết để thực hiện, không biết ngay cả phải CÁCH MẠNG PHÁP CUỐI THẾ dựa vào giai cấp nào để áp dụng biện pháp KỶ XVIII naøy hay bieän phaùp khaùc”. - Laø cuoäc caùch maïng daân chuû tö GV cần hướng dẫn để HS nhận thức được sản rằng, các cuộc đảo chính liên tiếp kể từ sau điển hình. thaát baïi cuûa neàn chuyeân chính Gia-coâ-banh, + Lật đổ chế độ phong kiến cùng là quá trình đi xuống, thể hiện sự tụt lùi của với những tàn dư của nó. cách mạng Pháp (Từ Cộng hoà tư sản qua + Giải quyết được vấn đề dân các bước trung gian trở về quân chủ phong chủ.

(221) Các hoạt động của thầy và trò kieán). Coù theå biểu diễn sự thoái trào của cách mạng Pháp qua sơ đồ sau: Gia-cô-banh (Cộng hoà: 6 -1793) Đốc chính (27-7-1794) Độc tài (Đế chế 1: 11-1799) Quaân chuû (11 - 1815) - GV hướng dẫn HS so sánh những thành quả mà cách mạng Pháp đạt được, đặc biệt nhấn mạnh những thành quả đó đều do sức maïnh cuûa quaàn chuùng caùch maïng taïo teân. Chính vì lẽ đó cách mạng tư sản Pháp là cuoäc caùch maïng ñieån hình nhaát, tieâu bieåu nhất, nó hơn hẳn bất cứ một cuộc cách mạng tư sản nào nổ ra trước hoặc sau nó. Với ý nghĩa to lớn đó nó xứng đáng được coi là cuộc “đại cách mạng”.. Những kiến thức HS cần nắm vững (ruộng đất cho nông dân, quyền lợi cuûa coâng nhaân) + Hình thành thị trường dân tộc thống nhất mở đường cho lực lượng TBCN ở Pháp phát triển. 1 + Giai caáp tö saûn laõnh daïo, nhöng quaàn chuùng quyeát ñònh tieán trình phaùt trieån cuûa caùch maïng. - Mở ra thời đại thắng lợi và cuûng coá quyeàn thoáng trò cuûa giai cấp tư sản trên phạm vi thế giới.. 3. Sô keát baøi hoïc GV hướng dẫn HS nhận thức vấn đề chủ yếu sau: Vì sao caùch tö saûn Phaùp laø cuoäc caùch maïng tieâu bieåu, ñieån hình? Nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của cuéc cách mạng tư sản đó? Toång keát noäi dung treân, GV tieáp tuïc giuùp HS cuûng coá khaùi nieäm caùch mạng tư sản. (Có thể so sánh với cuộc chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mĩ, cách mạng tư sản Hà Lan, cách mạng tư sản Anh để nhận thức thêm sự đa dạng về hình thức của cách mạng tư sản trong buổi đầu thời cận đại)..

(222) CHÖÔNG 2 CÁC NƯỚC ÂU – MỸ (TỪ ĐẦU THẾ KỶ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỶ XX) Baøi 32 CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP Ở CHÂU ÂU. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được các mốc thời gian và thành tựu chủ yếu của cuộc Cách mạng công nghiệp ở các nước Anh, Pháp. Đức. - Nắm được hệ quả của Cách mạng công nghiệp về kinh tế, xã hội và ý nghĩa của nó đối với sự phát triển của Chủ nghĩa tư bản. - Hiểu được tác dụng của cuộc Cách mạng công nghiệp đối với việc xây dựng đất nước trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá hiện nay. 2. Tư tưởng, tình cảm Cùng với việc nâng cao năng suất lao động, giai cấp tư sản bóc lột đối với công nhân ngày càng tinh vi và triệt để hơn. Đời sống của người lao động bị sa sút do đồng lương thấp kém. Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngaøy caøng theâm saâu saéc. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng phân tích đánh giá bước phát triển của máy móc, tác động của Cách mạng công nghiệp đối với kinh tế xã hội. - Kyõ naêng khai thaùc tranh aûnh trong SGK. II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh về những phát minh công nghiệp trong thời kỳ này. - Lược đồ nước Anh. - Tư liệu tham khảo về kinh tế, văn hoá phần lịch sử thế giới. III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ.

(223) Câu hỏi l: Lập niên biểu diễn biến Cách mạng Pháp qua các giai đoạn. Câu hỏi 2: Tại sao nói thời kỳ chuyên chính Gia-cô-banh là đỉnh cao của Caùch maïng Phaùp? 2. Dẫn dắt vào bài mới Cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX, ở các nước châu Âu đã có bước phát triển nhảy vọt trong lĩnh vực sản xuất. Đó là cuộc Cách mạng nhằm thực hiện cơ khí hoá nền sản xuất thay thế cho lao động thủ công. Vì thực chất đây là cuộc Cách mạng kỹ thuật nhằm tạo ra năng suất lao động cao hơn Chủ nghĩa tư bản, củng cố nền tảng của chế độ mới. Để nắm vững những thành tựu chủ yếu của Cách mạng công nghiệp ở các nước Anh, Pháp, Đức như thế nào? Hệ quả cuûa caùch maïng coâng nghieäp ra sao, chuùng ta cuøng tìm hieåu noäi dung baøi hoïc hoâm nay. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân - GV trình baøy vaø phaân tích: Sau khi laät đổ chế độ phong kiến, giai cấp tư sản lên nắm quyền đã tăng cường củng cố vị trí của mình baèng vieäc phaùt trieån kinh teá caùch mạng công nghiệp đã đáp ứng yêu cầu để tạo ra năng suất lao động cao hơn, khẳng định tính hơn hẳn của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa so với phương thức sản xuất phong kiến vốn đã lạc hậu. - GV neâu caâu hoûi: Vì sao Caùch maïng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở Anh? HS dựa vào vốn hiểu biết của mình và SGK trả lời cầu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Anh có những điều kiện chuẩn bị cho cách mạng công nghiệp diễn ra sớm hơn các nước khác: Cách mạng nổ ra sớm, chính quyeàn do giai caáp tö saûn naém.. Những kiến thức HS cần nắm vững  Cách mạng công nghiệp ở Anh.

(224) Các hoạt động của thầy và trò + Kinh teá tö baûn chuû nghÜa phaùt trieån mạnh, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp. + Anh có hệ thống thuộc địa rộng lớn, tạo ñieàu kieän cho giai caáp tö saûn tích luyõ voán đầu tư vào công nghiệp trong nước. - GV nhaán maïnh: Yeáu toá quan troïng haøng đầu của sự quá độ từ sản xuất thủ công sang sản xuất máy móc là sự tích luỹ tư bản nguyên thuỷ (vốn ban đầu). Hoạt động 2: Nhóm GV chia HS thaønh caùc nhoùm neâu nhieäm vụ như sau: Hãy cho biết mốc thời gian và những thành tự chủ yếu của Cách mạng coâng nghieäp Anh. + HS hoạt động theo nhóm, dựa vào SGK tìm hiểu và cử đại diện trình bày kết quaû cuûa nhoùm mình. HS coù theå boå sung cho baïn. - GV nhận xét kết hợp với trình bày và phaân tích. + Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ đã sáng cheá ra máy kéo sợi, lấy tên cho con gái mình đặt cho máy Gienni, ưu điểm là sử dụng từ 16 – 18 coïc suoát maø chæ do moät coâng nhaân ñieàu khiển (kết hợp với giới thiệu máy Gienni). + Naêm 1769, AÙc-crai-tô cheá taïo ra maùy kéo sợi chạy bằng sức nước. + Naêm 1779, Croân-tôn caûi tieán maùy Giênni và Ac-crai-tơ với kỹ thuật cao hơn kéo được sợi nhỏ chắc vải đẹp và bền. + Naêm 1785 EÙt-môn Caùc-rai cheá taïo maùy dệt chạy bằng sức nước đưa năng suất tăng. Những kiến thức HS cần nắm vững - Anh là nước đầu tiên tiến hành caùch maïng coâng nghieäp: + Kinh teá tö baûn chuû nghóa phaùt trieån maïnh. + Cách mạng nổ ra sớm, chính quyeàn thuoäc vì trong giai caáp tö saûn. + Có hệ thống thuộc địa lớn.. - Những phát minh về máy móc: + Naêm 1764 Gieâm Ha-gri-vô sáng chế ra máy kéo sợi Gienni. + Naêm 1769 AÙc-crai-tô cheá taïo ra máy kéo sợi chạy bằng hơi nước. + Naêm 1779 Croâm-tôn caûi tieán máy kéo sợi tạo ra sản phẩm đẹp, beàn hôn. + Naêm 1785 Caùc-rai cheá taïo maùy dệt chạy bằng sức nước, năng suất taêng 40 laàn. + Năm 1784 Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước và đưa vào.

(225) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. gần 40 lần so với dệt tay. sử dụng. - GV neâu caâu hoûi: Taïi sao caùch maïng công nghiệp lại bắt đầu từ ngành công nghieäp nheï? - HS dựa vào vốn kiến thức trả lời. Trước khi HS trả lời GV có thể gợi ý: Vốn thị trường, công nhân. - GV nhận xét và kết luận: Những ngành này có truyền thống và phát triển mạnh ở Anh, thu hoài voán nhanh. saûn phaåm coù thò trường tiêu thụ rộng. Hoạt động 3: Cá nhân - GV trình bày: Năm 1784, Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước và được đưa vào sử dụng (Kết hợp giới thiệu máy hơi nước của Giêm Oát) - GV neâu caâu hoûi: Vieäc phaùt minh ra maùy hơi nước và đưa vào sử dụng có ý nghĩa gì? - HS dựa vào SGK trả lời. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Nhờ có máy hơi nước mà các nhà máy coù thể xây dựng ở những nơi thuận tiện (không phuï thuoäc vaøo ñieàu kieän ñòa lyù nhö phaûi gaàn sông, suối và thời tiết). - Tốc độ sản xuất và năng suất lao động tăng lên rõ rệt, giảm sức lao động cơ bắp con người. Lao động chân tay dần được thay thế bằng lao động máy móc. - GV trình baøy: Beân caïnh vieäc phaùt minh máy hơi nước, ngành luyện kim cũng có - Luyện kim: Năm 1735 phát minh những tiến bộ về kỹ thuật: Năm 1735 phát ra phương pháp nấu than cốc luyện minh phöông phaùp naáu than coác, naêm 1784 gang theùp, naêm 1784 loø luyeän gang.

(226) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững lò luyện gang đầu tiên được xây dựng, đầu tiên được xây dựng. ngành giao thông vận tải cũng có bước tiến lớn đầu thế kỷ XIX tàu thuỷ và xe lửa đã xuất hiện với đầu máy chạy bằng hơi nước: + Naêm 1814 Xti-phen-xôn cheá taïo tthµthành công chiếc đầu máy xe lửa đầu - Giao thông vận tải: Năm 1814 tieân. . Xti-phen-xôn cheá taïo thaønh coâng + Năm 1825 nước Anh khánh thành đoạn đầu máy xe lửa. đường sắt đầu tiên. - Giữa thế kỷ XIX Anh trở thành - GV kết luận: Đến giữa thế kỷ XIX, Anh công xưởng thế giới. được mệnh danh là công xưởng của thế giới. Luân Đôn trở thành một trung tâm thương mại với 80 vạn dân. - GV giới thiệu cho HS trên lược đồ nước Anh để thấy được sự biến đổi của Anh vì cơ cấu 2. Cách mạng công nghiệp ở kinh tế và dân cư sau Cách mạng công Pháp, Đức nghieäp. a) Phaùp Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân - GV trình baøy vaø phaân tích: Caùch maïng công nghiệp ở Pháp được bắt đầu từ các ngành công nghiệp nhẹ vào những năm 30 cuûa theá kyû XIX vaø phaùt trieån maïnh vaøo những năm 1850 -1870. Trong khoảng 20 năm đó, số máy hơi nước của Pháp tăng hơn 5 lần, từ 5000 chiếc lên 27.000 chiếc; chiều dài đường sắt tăng 5,5 lần, từ 3000 km lên 16.500 km; tàu chạy bằng hơi nước taêng hôn 3,5 laàn. - GV nêu câu hỏi: Tác động của Cách mạng công nghiệp đối với kinh tế, xã hội của nước Phaùp. - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi:. Từ những năm 30 của thế kỷ XIX Cách mạng công nghiệp bắt đầu dieãn ra vaø phaùt trieån maïnh trong những năm 1850 - 1870.. - Tác động về kinh tế, xã hội: + Kinh teá Phaùp vöôn leân maïnh mẽ đứng thứ 2 Thế giới. + Boä maët Paris vaø caùc thaønh phoá khác thay đổi rõ rệt..

(227) Các hoạt động của thầy và trò - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Ñöa kinh teá Phaùp vöôn leân maïnh meõ, công nghiệp Pháp đứng thứ 2 thế giới chỉ sau Anh. + Boä maët Pari vaø caùc thaønh phoá khaùc thay đổi rõ rệt. Một hệ thống đại lộ, nhà ga, cửa hàng được dựng lên thay thế các phố cũ chaät heïp. Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân - GV giới thiệu cho HS thấy quá trình diễn ra cuoäc Caùch maïng coâng nghieäp: Caùch mạng công nghiệp ở Đức diễn ra vào những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù đất nước ñang coøn bò chia seû thaønh nhieàu tieåu quoác và giai cấp tư sản chưa lên cầm quyền. Đến giữa thế kỷ XIX tốc độ phát triển công nghiệp Đức đạt mức kỷ lục. - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK nói vì sự phát triển của nền kinh tế Đức dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp. - GV neâu caâu hoûi: Caùch maïng coâng nghiệp tác động vào nông nghiệp như thế naøo ? - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: Máy móc được sử dụng trong sản xuất nông nghiệp: Máy cày, bừa, máy gặt, … Sử dụng phân hoá học  Năng suất thu hoạch tăng. - GV neâu caâu hoûi: Vì sao caùch maïng coâng nghiệp ở Pháp, Đức diễn ra muộn nhưng tốc độ lại nhanh? - HS dựa vào vốn kiến thức của mình trả lời câu hỏi.. Những kiến thức HS cần nắm vững. b) Đức - Caùch maïng coâng nghieäp dieãn ra vào những năm 40 của thế kỷ XIX với tốc độ nhanh đạt kỷ lục.. - Trong noâng nghieäp: Maùy moùc cũng thâm nhập và được đưa vào sử dụng nhiều: Máy cày, bừa, máy giặt, sử dụng phân bón.. - Ñaëc ñieåm: Caùch maïng coâng nghiệp ở Đức diễn ra với tốc độ phaùt trieån nhanh, kyû luïc..

(228) Các hoạt động của thầy và trò - GV bổ sung chốt ý: Nhờ tiếp thu kinh nghiệm từ phát minh của Anh, quá trình cải tiến kỹ thuật ở Pháp, Đức diễn ra khẩn tröông hôn. Hoạt động 1: cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Neâu heä quaû veà kinh teá cuûa Caùch maïng coâng nghieäp? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Nâng cao năng suất lao động, làm khối lượng sản phẩm cho xã hội càng nhiều.. Những kiến thức HS cần nắm vững.  Heä quaû cuûa caùch maïng coâng. nghieäp: - Beà kinh teá: + Nâng cao năng suất lao động làm ra khối lượng sản phẩm lớn cho xã hoäi. + Thay đổi bộ mặt các nước tư bản, + Bộ mặt các nước tư bản thay đổi do nhiều trung tâm công nghiệp mới nhiều trung tâm công nghiệp mới và thành và thành thị đông dân ra đời. thị đông dân ra đời. Hoạt động 2 : Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Ngoài hệ quả về mặt kinh teá, Caùch maïng coâng nghieäp coøn ñem laïi heä quaû veà xaõ hoäi nhö theá naøo? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: Hình thaùi giai - Veà xaõ hoäi: cấp mới đó là tư sản công nghiệp và vô sản + Hình thành 2 giai cấp mới là tư coâng nghieäp. saûn coâng nghieäp vaø voâ saûn coâng - Tö saûn coâng nghieäp naém moïi tö lieäu nghieäp. sản xuất và nắm quyền thống trị nước + Tư sản công nghiệp nắm tư liệu ngoài. saûn xuaát vaø quyeàn thoáng trò. - Vô sản công nghiệp ngày càng đông + Vô sản công nghiệp làm thuê, đời đảo song đời sống của họ ngày càng cơ cực sống cơ cực dẫn đến đấu tranh giữa dẫn đến mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản vô sản với tư sản. không ngừng tăng lên làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh giai cấp. 4. Sô keát baøi hoïc Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi nêu ra ngay từ đầu giờ học: Những thành tựu của cách mạng công nghiệp, hệ quả của Cách mạng công nghiệp?.

(229) 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø - Học bài cũ đọc trước bài mới. - Lập bảng thống kê về những phát minh của cách mạng công nghiệp Anh theo noäi dung sau: Thời gian. Người phát minh. Teân phaùt minh. Tác động kinh teá.

(230) Baøi 33 HOAØN THAØNH CÁCH MẠNG TƯ SẢN Ở CHÂU ÂU VAØ MỸ GIỮA THẾ KỶ XIX. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức Nắm được nguyên nhân, diễn biến, kết quả của cuộc đấu tranh thống nhất Đức, Italia và nội chiến ở Mỹ. Giải thích được tại sao cuộc đấu tranh thống nhất Đức, Italia và nội chiến ở Mỹ là cuộc cách mạng tư sản. Vẽ lược đồ quá trình thống nhất Italia, Đức. 2. Tư tưởng, tình cảm, thái độ Nhận thức đúng về vai trò của quần chúng nhân dân trong cuộc đấu tranh chống các thế lực phong kiến, bảo thủ, lạc hậu đòi quyền tự do dân chủ. 3. Kyõ naêng Rèn luyện cho HS kỹ năng phân tích, giải thích các sự kiện lịch sử qua đó khẳng định tính chất đó chính là những cuộc cách mạng tư sản diễn ra dưới các hình thức khác nhau. Kỹ năng khai thác lược đồ, tranh ảnh. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Lược đồ quá trình thống nhất Đức, Italia và nội chiến ở Mỹ. - Tranh ảnh đến những nhân vật lịch sử có liên quan đến thời kỳ này. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi 1: Nêu mốc thời gian và những thành tựu chủ yếu của Cách mạng coâng nghieäp Anh? Caâu hoûi 2: Heä quaû cuûa Caùch maïng coâng nghieäp?.

(231) 2. Dẫn dắt vào bài mới Trong caùc thaäp nieân 50 – 60 cuûa theá kyû XIX nhieàu cuoäc caùch maïng tö saûn liên tục nổ ra dưới những hình thức khác nhau ờ Châu Âu và Bắc Mỹ đã khẳng định sự toàn thắng của phương thức sản xuất tư bản chú nghĩa, chấm dứt cuộc đấu tranh "Ai thắng ai" giữa thế lực phong kiến lạc hậu, bảo thủ với giai cấp tư sản đại diện cho lực lượng sản xuất tiến bộ. Để tìm hiểu nguyên nhân nào dẫn đến cuộc đấu tranh thống nhất Đức, Italia và nội chiến Mỹ? Diễn biến diễn ra như thế nào? Tính chất, ý nghĩa ra sao? Bài học hôm nay sẽ trả lời các câu hỏi neâu treân. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: - Trước hết GV giới thiệu cho HS thấy rõ: Từ những năm 1848 – 1849 một cao trào Cách mạng tư sản lại diễn ra sôi nổi ở Châu Âu. Ở Pháp nhằm lật đổ bộ phận tư sản tài chính, thiết lập nền cộng hoà ,thứ 2, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển. Ở Đức và Italia ngoài nhiệm vụ thủ tiêu quan hệ sản xuất phong kiến còn thực hiện nhiệm vụ thống nhất đất nước, mở đường cho chuû nghóa tö baûn ñi leân. - Tiếp đó GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết tình hình nước Đức trước khi thống nhất? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt choát yù: + Đến giữa thế kỷ XIX, kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Đức phát triển nhanh chóng, Đức từ một nước nông nghiệp trở thành nước công nghiệp. + Phương thức kinh doanh theo đường lối tư bản chủ nghĩa đã xâm nhập vào sản xuất: Sử dụng máy móc, thuê mướn công nhân,. Những kiến thức HS cần nắm vững  Cuộc đấu tranh thống nhất đất nước.. - Tình hình nước Đức + Giữa thế kỷ XIX kinh tế tư bản chủ nghĩa Đức phát triển nhanh chóng, Đức trở thành nước công nghieäp. + Phương thức kinh doanh theo lối tư bản đã xâm nhập vào các ngành.

(232) Các hoạt động của thầy và trò đẩy mạnh khai thác… tạo nên tầng lớp quý toäc tö saûn goïi chung laø Gioong-Ke. + Nước Đức bị chia sẻ thành nhiều vương quốc nhỏ, là trở ngại lớn nhất để phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa (G kết hợp việc trình bày với chỉ lược đồ về nước Đức để thấy được tình trạng chia rẽ của quốc gia naøy). - GV neâu caâu hoûi: Yeâu caàu caáp baùch cuûa Đức là làm gì để phát triển kinh tế tư bản chuû nghóa? - HS trả lời câu hỏi. GV keát luaän: Yeâu caàu caáp baùch luùc naøy là thống nhất đất nước, chấm dứt tình trạng phaân taùn, chia reõ. - GV trình bày và phân tích: Ờ Đức do sự thoả hiệp của giai cấp tư sản và quý tộc phong kiến, giai cấp vô sản chưa đủ trưởng thành để tiến hành thống nhất đất nước bằng con đường Cách mạng – con đường "Từ dưới lên", quá trình thống nhất đất nước được thực hiện bằng con đường chiến tranh vương triều – "từ trên xuống", thông qua vai trò của quý tộc Phổ – đại diện là Bi-xmác. Với những chính sách phản động đã đưa nước Đức trở thành một đồn luỹ phản động, nhất là nguồn gốc chủ yếu dẫn đến chủ nghĩa quân phiệt xâm lược và là trung tâm xảy ra các cuộc chiến tranh ở châu Âu. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân - GV sử dụng lược đồ quá trình thống nhất Đức để trình bày diễn biến quá trình thống nhất nước Đức. - Goïi 1 – 2 HS leân baûng trình baøy laïi quaù. Những kiến thức HS cần nắm vững kinh teá.. + Nước Đức bị chia xẽ thành nhiều vương quốc nhỏ, cản trở sự phát trieån kinh teá tö baûn chuû nghóa  ñaët ra yêu cầu cần thống nhất đất nước.. - Đức tiến hành thống nhất bằng vũ lực "Từ trên xuống" thông qua các cuộc chiến tranh với các nước khác..

(233) Các hoạt động của thầy và trò trình thống nhất Đức để củng cố kiến thức muïc naøy. - Quá trình thống nhất Đức chủ yếu tập trung vào những nội dung sau: + Naêm 1864 Bi-xmaùc taán coâng Ñan Maïch chieám Hoân-xtai-nô vaø Sô-leâ-xvích hai địa bàn chiến lược quan trọng ở Ban Tích và Bắc Hải. Đan Mạch phải ký hoà ước (10/1864). Đồng ý trao hai công quốc cho Aùo và Phổ thành lập một liên bang mới. - Keát quaû: Naêm 1867 Lieân Bang Baéc Đức ra đời gồm 18 quốc gia Bắc Đức và 3 thành phố tự do, Hiện pháp được thông qua. - Naêm 1870, 1871 Bi-xmaùc tieán haønh chiếm Pháp, Pháp phải ký hiệp định đầu hàng thu phục được các bang miền Nam hoàn toàn thống nhất đất nước. - GV giải thích rõ: việc thống nhất nước Đức mang tính chất một cuộc Cách mạng tư saûn taïo ñieàu kieän cho kinh teá tö baûn chuû nghĩa phát triển mạnh mẽ ở Đức. Hoạt động 3: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Tình hình Italia trước khi thống nhất đất nước? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Giữa thế kỷ XIX Italia vẫn bị chia thành 7 vương quốc nhỏ, và chịu sự thống nhất của đế quốc Aùo. + Dưới đô hộ của đế quốc Aùo và ách thống trị của các thế lực phong kiến kinh tế lạc hậu chậm phát triển ngoài vương quốc Pieâmoânteâ. - GV nêu câu hỏi: trước tình hình đó đặt. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Quá trình thống nhất Đức + Naêm 1864 Bi-xmaùc taán coâng Ñan Mạch chiếm Hôn-xtai-nơ và Sơ-lêxvích hai địa bàn chiến lược quan trọng ở Ban Tích và Bắc Hải.. + Naêm 1866 Bi-xmaùc gaây chieán tranh với Aùo, Đức thành lập một liên bang Bắc Đức. - Naêm 1870, 1871 Bi-xmaùc gaây chiến với Pháp thu phục được các bang miền Nam hoàn toàn thống nhất đất nước..  Cuộc đấu tranh thống nhất Italia. - Tình hình Italia trước khi thống nhaát: + Đất nước bị phân tán chia xẻ thành 7 vương quốc nhỏ, chịu sự thống nhất của đế quốc Aùo. + Kinh teá laïc haäu, chaäm phaùt trieån, bò kìm haõm phaùt trieån..

(234) Các hoạt động của thầy và trò ra yeâu caàu gì ñöa Italia phaùt trieån theo hướng tư bản chủ nghĩa? - HS trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø keát luaän: yeâu caàu caáp bách là giải phóng dân tộc khỏi sự lệ thuộc vào đế quốc Áo, xoá bỏ sự cản trở của các thế lực phong kiến, mở đường cho công nghieäp tö baûn phaùt trieån. - GV nhấn mạnh: Trong đó nổi bật lên vai trò của vương quốc vẫn giữ được độc lập, nền quân chủ lập hiến của triều đại xavoa đại diện cho quyền lợi của liên minh quý tộc tư sản hoá và đại tư sản, đã tạo điều kieän cho kinh teá tö baûn chuû nghóa phaùt trieån. Hoạt động 4: cả lớp, cá nhân - trước hết GV sử dụng" Lược đồ thống nhất Italia" Kết hợp với nội dung SGK để trình baøy dieãn bieán quaù trình thoáng nhaát Italia. - Tieáp theo goïi Hs leân baûng trình baøy laïi quá trình thống nhất Italia để khắc sâu và củng cố kiến thức. - Dieãn bieán quaù trình thoáng nhaát Italia cần tập trung vào những nội dung chủ yếu sau: + Tháng 4 – 1859 chiến tranh giữa liên quân Piêmôntê Pháp với Aùo bắt đầu dưới sự hỗ trợ của đoàn quân tình nguyện Ga-riban-đi đẩy quân Aùo vào tình thế khó khăn, thaùng 3 – 1860 caùc vöông quoác mieàn Baéc saùp nhaäp vaøo Pieâmoânteâ. + Tháng 4 – 1860 khởi nghĩa nhân dân ở đảo Xixilia bùng nổ, đòi lật đổ chính quyền tay sai Aùo thống nhất đất nước garibanđi. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Nhieäm vuï: + Ñaët ra yeâu caàu caáp baùch laø giaûi phóng dân tộc khỏi sự lệ thuộc vào Aùo, xoá bỏ sự cản trở của các thế lực phong kiến. + Mở dường cho kinh tế phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa.. - Dieãn bieán: Noåi baät laø vai troø cuûa vöông quoác Pieâmoânteâ.. + Tháng 4 – 1859 chiến tranh với Aùo. Thaùng 3 – 1860 caùc vöông quoác mieàn Baéc saùp nhaäp vaøo Pieâmoânteâ.. + Tháng 4 – 1860 khởi nghĩa nhân dân ở đảo Xixilia cùng với đội quân "Aùo đỏ" của Gia-ri-ban-đi thống nhất được miền Nam..

(235) Các hoạt động của thầy và trò cùng quân đội "Aùo đỏ" đổ bộ lên đảo giải phóng miền Nam Italia, sau đó miền Nam Italia saùp nhaäp vaøo Pieâmoânteâ (10 – 1860) thaønh laäp vöông quoác Italia. + Năm 1866 Italia liên minh với Phổ chống Aùo giải phóng được Vênêxia. + Naêm 1870 Phaùp thaát baïi trong cuoäc chieán tranh Phaùp – Phoå, Roâma thuoäc veà Italia. - GV nêu câu hỏi: Nêu ý nghĩa cuộc đấu tranh thoáng nhaát Italia? - HS dựa vào SGK và vốn hiểu biết qua bài học trả lời câu hỏi. - GV choát yù: Mang tính chaát moät cuoäc Cách mạng tư sản, lật đổ sự thống trị của đế quốc Aùo và các thế lực phong kiến bảo thủ Italia. Taïo ñieàu kieän cho chuû nghóa tö baûn phaùt trieån. - GV nhaán maïnh theâm: haïn cheá cuûa cuoäc đấu tranh thống nhất Italia là sau khi thống nhất Italia vẫn theo chế độ quân chủ lập hieán, neàn daân chuû coøn raát nhieàu haïn cheá, nông dân nghèo không có đất đai và không có quyền bầu cử. Hoạt động 5: cá nhân và cả lớp - GV cho HS quan sát trên lược đồ nước Mỹ giữa thế kỷ XIX trong SGK và giới thiệu cho HS thấy được sự mở rộng đất đai nước Mỹ giữa thế kỷ XIX. - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát tình hình nước Mỹ trước khi nội chiến? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV trình baøy vaø phaân tích. + Kinh tế Mỹ giữa thế kỷ XIX tồn tại. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Năm 1866 liên minh với Phổ chống Aùo giải phóng được Veâneâxia. + Naêm 1870 sau thaát baïi cuûa Pháp trong cuộc chiến tranh với Phoå, thu hoài Roâma.. YÙ nghóa: + Mang tính chaát moät cuoäc Caùch mạng tư sản, lật đổ sự thống trị của đế quốc Aùo và các thế lực phong kieán. + Mở đường cho chủ nghĩa tư bản phaùt trieån..  Nội chiến ở Mỹ. - Tình hình Mỹ trước nội chiến:.

(236) Các hoạt động của thầy và trò theo 2 con đường: Miền Bắc phát triển nền coâng nghieäp tö baûn chuû nghóa, mieàn Nam phát triển kinh tế đồn điền dựa trên bóc lột sức lao động nô lệ. + Về nông nghiệp ở Miền Bắc và Miền taây kinh teá trang traïi chuû nhoû vaø noâng daân tự do chiếm ưu thế phục vụ thị trường công nghiệp. Trong khi đó ở miền Nam kinh tế đồn điền phát triển dựa trên sức lao động nô lệ làm giàu nhanh chóng cho giới chủ nô. Tuy nhiên, chế độ nô lệ đã cản trở nền kinh teá tö baûn chuû nghóa phaùt trieån. + Mâu thuẫn giữa tư sản và trại nhỏ ở miền Bắc với các chủ nô ở miền Nam ngày càng gay gắt  Phong trào đấu tranh đòi thủ tiêu chế độ nô lệ mở đường cho CNTB phaùt trieån. - GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến nội chiến? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt choát yù: + Lincôn ứng cử viên của Đảng Cộng hoà đại diện cho giai cấp tư sản và trại chủ miền Bắc trúng cử Tổng thống đe doạ quyền lợi các chủ nô ở Miền Nam (vì Đảng Cộng hoà chủ trương bác bỏ chế độ nô lệ). - GV kết hợp giới thiệu hình 62 "Tổng thống Lin-côn (người ngồi bên trái) thẩm duyeät baûn Tuyeân ngoân Giaûi phoùng noâ leä" với nội dung về Lincôn trong SGK. + 11 bang phản đối tách khỏi Liên bang thành lập Hiệp bang mới có chính phủ, Tổng thống riêng và chuẩn bị lực lượng. Những kiến thức HS cần nắm vững + Giữa thế kỷ XIX kinh tế Mỹ tồn tại hai con đường: Miền Bắc phát trieån neàn coâng nghieäp tö baûn chuû nghĩa; miền Nam kinh tế đồn điền vaøo boùc loät noâ leä. + Nhờ điều kiện thuận lợi kinh tế phaùt trieån nhanh choùng ñaëc bieät laø ngaønh coâng nghieäp vaø caû noâng nghiệp. Song chế độ nô lệ cản trở neàn kinh teá tö baûn chuû nghóa phaùt trieån.. + Mâu thuẫn giữa tư sản, trại chủ ở Miền Bắc với chủ nô ở Miền Nam ngaøy caøng gay gaét.. - Nguyên nhân trực tiếp: + Lincôn đại diện Đảng Cộng hoà trúng cử Tổng thống đe doạ quyền lợi của chủ nô ở miền Nam.. + 11 Bang mieàn Nam taùch khoûi lieân bang..

(237) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. choáng laïi Chính phuû Trung Öông. Hoạt động 6: cả lớp và cá nhân GV trình baøy: Ngaøy 12/4/1861 noäi chieán bùng nổ, ban đầu quân đội liên bang kiên quyết và không sử dụng biện pháp triệt để neân bò thua lieân tieáp. - GV nêu câu hỏi: Trước tình hình đó chính phuû Lincoân coù bieän phaùp gì? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung, vaø choát yù: - Dieãn bieán: + Chính phủ thay đổi kế hoạch tác chiến + Ngày 12/4/1861 nội chiến bùng và có những biện pháp tích cực hơn. noå – öu theá veà Hieäp Bang. + Giữa năm 1862 ký sắc lệnh cấp đất ở mieàn Taây cho daân di cö. + Ngaøy 01/1/1863 ra saéc leänh baõi boû cheá + Ngaøy 01/1/1863 Lincoân coøn ra độ nô lệ  hàng vạn nô lệ và người dân gia sắc lệnh bãi bỏ chế độ nô lệ  nhập quân đội Liên bang. nông dân tham gia quân đội. + Ngày 09/4/1865 quân đội miền Bắc + Ngày 09/04/1865 nội chiến kết giành thắng lợi quyết định trong trận đánh thúc, thắng lợi thuộc về quân Liên thuû phuû Hieäp bang mieàn nam (Xaratoâga), bang. nội chiến chấm dứt. - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát yù nghóa cuûa cuoäc noäi chieán? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung, choát yù: + Là cuộc cách mạng tư sản lần thứ II ở - Ý nghĩa: Myõ. + Là cuộc cách mạng tư sản lần thứ + Xoá bỏ chế độ nô lệ ở miền Nam tạo II ở Mỹ. ñieàu kieän cho chuû nghóa tö baûn phaùt trieån. + Xoá bỏ chế độ nô lệ ở miền Nam + Neàn kinh teá Myõ phaùt trieån nhanh choùng taïo ñieàu kieän cho chuû nghóa tö baûn sau noäi chieán. phaùt trieån. + Neàn kinh teá Myõ phaùt trieån nhanh choùng sau noäi chieán..

(238) 4. Sô keát baøi hoïc GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi đặt ra ngay từ đầu giờ học. Nguyên nhân và diễn biến cuộc đấu tranh thống nhất Đức, Italia và nội chiến Mỹ? Tại sao đó lại là những cuộc cách mạng tư sản? 5. Daën doø, baøi taäp - Học bài cũ, đọc trước bài mới. - Lập bảng thống kê các hình thức cách mạng Tư sản theo nội dung sau: Teân cuoäc caùch maïng. Hình thức. Thời gian. Keát quaû, yù nghóa.

(239) Baøi 34 CHUÛ NGHÓA TÖ BAÛN CHUYỂN SANG GIAI ĐOẠN ĐẾ QUỐC CHỦ NGHĨA. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm và hiểu được những thành tựu chủ yếu về khoa học kỹ thuật cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, nó đã thức đẩy sự phát triển vượt bậc của lực lượng sản xuất xã hội. - Nắm được khoảng những năm cuối thế kỷ XIX, công nghiệp tư bản dần chuyển sang giai đoạn phát triển cao hơn giai đoạn đế quốc chủ nghĩa mà đặc trưng cơ bản nhất là sự ra đời của các tổ chức độc quyền và sự bóc lột ngày càng tinh vi hơn đối với nhân dân lao động làm cho mâu thuẫn trong xã hội tư bản ngaøy caøng gay gaét vaø saâu saéc. 2. Tư tưởng, tình cảm, thái độ - Biết trân trọng những công trình nghiên cứu những phát minh của các nhà khoa học trong việc khám phá nguồn năng lượng vô tận của thiên nhiên phục vụ cho nhu cầu và cuộc sống con người. - Thấy được mặc dù chủ nghĩa đế quốc là giai đoạn phát triển cao của chủ nghĩa đế quốc, đi cùng với nó là những thủ đoạn bóc lột tinh vi của chúng. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện cho HS kỹ năng nhận xét đánh giá sự kiện lịch sử về sự hình thành các tổ chức độc quyền. - Kỹ năng khai thác và sử dụng tranh ảnh lịch sử về những thành tựu của khoa hoïc kyõ thuaät. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh các nhà bác học ó những phát minh nổi tiếng vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX..

(240) - Tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của các nhà bác học có tên tuổi trên thế giới.. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi 1: Tại sao nói cuộc đấu tranh thống nhất Đức, Italia và nội chiến ở Myõ laïi mang tính chaát moät cuoäc caùch maïng tö saûn? Câu hỏi 2: Tại sao trong cuộc nội chiến ở Mỹ tư sản ở miền Bắc lại thắng chủ nô ở miền Nam? 2. Dẫn dắt vào bài mới Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, các nước tư bản Âu – Mỹ có những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống kinh tế – xã hội, bước sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. Đặc trưng cơ bản nhất của giai đoạn này là sự ra đời các tổ chức độc quyền và sự bóc lột ngày càng tinh vi hơn đối với nhân dân lao động làm cho mâu thuẫn trong xã hội ngày càng gay gắt. Để hiểu rõ nguyên nhân nào dẫn đến sự phát triển của chủ nghĩa tư bản? Sự ra đời và những đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa? Bài học hôm nay sẽ lý giải những câu hỏi nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững  Những thành tựu về khoa học –. Hoạt động 1: Hoạt động nhóm - Trước hết, GV trình bày: Khoảng 30 kỹ thuật cuối thế kỷ XIX – đầu năm cuối thế kỷ XIX lực lượng sản xuất ở thế kỷ XX các nước tư bản đạt đến trình độ phát triển cao. Nhờ những phát minh khoa học trong các lĩnh vực vật lý, hoá học, sinh học. - GV chia lớp thành 4 nhóm nhiệm vụ cuûa caùc nhoùm nhö sau:.

(241) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Nhoùm 1: Neâu teân caùc nhaø khoa hoïc vaø những thành tựu phát minh về vật lý. + Nhoùm 2: Neâu teân caùc nhaø khoa hoïc vaø những thành tựu phát minh về hoá học. + Nhoùm 3: Neâu teân caùc nhaø khoa hoïc vaø những thành tựu phát minh về sinh học. + Nhóm 4: Nêu những tiến bộ trong việc áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật trong saûn xuaát noâng nghieäp. - HS đọc SGK và thảo luận theo nhóm cử đại diện trình bày kết quả của mình. - GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù. * Nhóm 1: Trong lĩnh vực vật lý. + Phaùt minh veà ñieän cuûa caùc nhaø baùc hoïc G.Ôm người Đức, G.Jun người Anh, E.Lenxơ người Nga mở ra khả năng ứng dụng nguồn năng lượng mới. + Thuyết điện tử của Tômxơ (Anh) cho phép phân tích nguyên tử mà trước đây người ta lầm tưởng là những phân tử nhỏ nhaát. + Phaùt hieän veà phoùng xaï cuûa Haêngri Baccơren (Pháp), Mari quyri đã đặt nền tảng cho việc tìm kiếm nguồn năng lượng haït nhaân.. * Trong lĩnh vực vật lý: + Phaùt minh veà ñieän cuûa caùc nhaø Bác học G.Ôm người Đức, G.Jun người Anh, E.Lenxơ người Nga mở ra khả năng ứng dụng nguồn năng lượng mới.. + Phaùt hieän veà phoùng xaï cuûa Haêngri Baccôren (Phaùp), Mari quyri đã đặt nền tảng cho việc tìm kiếm nguồng năng lượng hạt nhân. + Rơdơpho (Anh) có bước tiến vĩ đại trong việc tìm hiểu cấu trúc vật + Rơdơpho (Anh) có bước tiến vĩ đại chất. trong vieäc tìm hieåu caáu truùc vaät chaát. + Phát minh của Rơnghen (Đức) về tia X vào năm 1895 có ứng dụng + Phát minh của Rơnghen (Đức) về tia X quan trọng trong y học. vào năm 1895 có ứng dụng quan trọng trong y học chuẩn đoán và điều trị chính xác bệnh taät..

(242) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. * Nhóm 2: Trong lĩnh vực hoá học. Định luật tuần hoàn của Menđêlêep nhà * Trong lĩnh vực sinh học bác học Nga đã đặt cơ sở cho sự phân hạng + Học thuyết Đacuyn (Anh) đề các nguyên tố hoá học. cập đến sự tiến hoá và di truyền… + Phát minh của nhà bác học Lu* Nhóm 3: Trong lĩnh vực sinh học + Học thuyết Đacuyn (Anh) đề cập đến i Paster (Pháp) giúp phát hiện vi truøng vaø cheá taïo thaønh coâng vaécxin sự tiến hoá và di truyền… + Phaùt minh cuûa nhaø baùc hoïc Lu-i Paster choáng beänh choù daïi. + Coâng trình cuûa nhaø baùc hoïc (Phaùp) giuùp phaùt hieän vi truøng vaø cheá taïo Nga Pap-lốp nghiên cứu hoạt động thaønh coâng vexing choáng beänh choù daïi. + Công trình của nhà bác học Nga Pap- của hệ thần kinh cao cấp của động lốp nghiên cứu hoạt động của hệ thần kinh vật và người. cao cấp của động vật và người. * Nhoùm 4: Trong noâng nghieäp Máy móc được sử dụng nhiều như máy keùo, maùy caøy, maùy gaët … phöông phaùp canh tác được cải tiến, việc sử dụng phân hoá hoïc naâng cao naêng suaát caây troàng. Hoạt động 2: Cả lớp và cá nhân GV trình baøy vaø phaân tích: + Những hoạt động khoa học được áp duïng vaøo saûn xuaát. + Kỹ thuật luyện kim được cải tiến, với việc sử dụng lò Bétxme và lò Máctanh sản xuất lượng thép tăng nhanh và được sử dụng rộng rãi trong chế tạo máy và đóng tàu, xe lửa … tuốc bin phát điện được sử dụng để cung caáp ñieän naêng.. * Những phát minh khoa học được aùp duïng vaøo saûn xuaát:. + Kỹ thuật luyện kim được cải tiến, với việc sử dụng lò Bétxme và lò Máctanh sản xuất lượng thép tăng nhanh và được sử dụng rộng rãi trong chế tạo máy và đóng tàu, xe lửa … tuốc bin phát điện được sử dụng để cung cấp điện năng. + Dầu hoả được khai thác để thắp sáng + Dầu hoả được khai thác để và cung cấp nguồn nhiên liệu mới giao thắp sáng và cung cấp nguồn nhiên thông vận tải. Công nghiệp hoá học ra đời liệu mới giao thông vận tải. Công phuïc vuï saûn xuaát thuoác nhuoäm, phaân boùn. nghiệp hoá học ra đời phục vụ sản.

(243) Các hoạt động của thầy và trò + Vieäc phaùt minh ra ñieän tín giuùp vieäc lieân laïc ngaøy caøng xa vaø nhanh hôn. Cuoái thế kỷ XIX ôtô được đưa vào sử dụng nhờ phát minh về động cơ đốt trong. Tháng 12 – 1903 anh em người Mỹ đã chế tạo máy bay đầu tiên. - GV nêu câu hỏi: ý nghĩa của những tiến boä veà khoa hoïc kyõ thuaät? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: Đã làm thay đổi cơ bản nền sản xuất và cơ cấu kinh tế tư bản chủ nghĩa, đánh dấu bước tiến mới của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn này. Hoạt động 3: Cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát boái caûnh dẫn đến sự ra đời các tố chức độc quyền? - HS dựa vào vốn hiểu biết của mình và SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø trình baøy: Cuoái theá kyû XIX đầu thế kỷ XX, nhờ những tiến bộ của khoa hoïc kyõ thuaät saûn xuaát coâng nghieäp caùc nước Aïu – Mỹ tăng nhanh dẫn đến tích tụ tư bản. Đây là thời kỳ "Cá lớn nuốt vá bé". Trong tất cả các ngành kinh tế tự do cạnh tranh đã thay thế bởi những tổ chức độc quyền dưới nhiều hình thức: Cácten, Xanhđica, Tờrơt. Tổ chức độc quyền ra đời nhằm bảo đảm quyền lợi lợi nhuận cao, hạn chế cạnh tranh và ngăn ngừa khủng hoảng. Song trên thực tế nó còn làm các hiện tượng này trở nên gay gắt hơn và mâu thuẫn giữa các tập đoàn. Những kiến thức HS cần nắm vững xuaát thuoác nhuoäm, phaân boùn. + Vieäc phaùt minh ra ñieän tín giuùp vieäc lieân laïc ngaøy caøng xa vaø nhanh hơn. Cuối thế kỷ XIX ôtô được đưa vào sử dụng nhờ phát minh về động cơ đốt trong. Tháng 12 – 1903 anh em người Mỹ đã chế tạo máy bay đầu tiên.. * Đã làm thay đổi cơ bản nền sản xuaát vaø cô caáu kinh teá tö baûn chuû nghĩa, đánh dấu bước tiến mới của chu3 nghĩa tư bản ở giai đoạn này.  Sự hình thành các tổ chức độc quyeàn.. - Nguyeân nhaân: + Do tieán boä cuûa khoa hoïc – kyõ thuaät saûn xuaát coâng nghieäp caùc nước Aâu - Mỹ tăng nhanh dẫn đến tích tuï tö baûn. + Các ngành kinh tế chuyển từ tự do cạnh tranh sang tổ chức độc quyền dưới nhiều hình thức: Cácten, Xanhđica, Tờ rơt..

(244) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. tö baûn ngaøy caøng saâu saéc. Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp trung sản xuất hình thành các công ty độc quyền trong lĩnh vực công nghiệp diễn ra như thế nào? Đặc điểm của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø trình baøy: + Ở Pháp, ngành luyện kim và khai thác - Đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc: mỏ tập trung trong tay hai công ty lớn, công + Trong công nghiệp : Diễn ra quá ty "Snây-đơ Crơ-dô" nắm nhà máy quân sự trình tập trung vốn lớn thành lập ở Crơđô và các nhà máy chế tạo đồ đồng, những công ty độc quyền như ở thép cùng các ngành khác ở nhiều vùng Pháp, Đức, Mỹ… lũng đoạn đời sống trong nước. kinh tế các nước tư bản. Tổng công ty đường sắt và điện khí cùng 6 công ty khác độc quyền ngành đường sắt trong nước, 50% trọng tải biển do 3 công ty lớn nắm. Hai công ty "Xanh Gôben" và "Cuman" kiểm soát toàn bộ công nghiệp hoá chất. + Ở Đức: Công ty than Ranh-Vet-xphalen đã kiểm soát 95% tổng sản lượng than vùng Rua- vùng công nghiệp lớn nhất của + Trong lĩnh vực tài chính, ngân Đức và hơn 55% tổng sản lượng than cả hàng: Một vài ngân hàng lớn khống nước. chế mọi hoạt động kinh doanh của + Tiếp đó GV trình bày và phân tích: Sự cả nước hình thành tư bản tài chính. tập trung sản xuất cùng diễn ra trong lĩnh + Tư bản tài chính còn đầu tư vốn vực ngân hàng. Một vài ngân hàng lớn ra nước ngoài đem lợi nhuận cao: khống chế mọi hoạt động kinh doanh của cả năm 1900, nước Anh đầu tư vốn ra nước hình thành tư bản tài chính, bọn tư bản bên ngoài 2 tỷ Livro xtecling, đến tài chính còn đầu tư vốn ra nước ngoài đem năm 1913 lên gần 4 tỷ. lợi nhuận cao. Năm 1900, nước Anh đầu tư vốn ra bên ngoài 2 tỷ Livrơ xteclinhg, đến.

(245) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững năm 1913 lên gần 4 tỷ. Thị trường của Anh - Mỗi đế quốc còn có đặc điểm chủ yếu là Ấn Độ, Trung Quốc, Nga các riêng: nước Mỹ Latinh… - GV nhấn mạnh : Ngoài đặc điểm nêu + Mỹ là sự hình thành các Tờrớt trên, mỗi nước do điều kiện lịch sử kinh tế khổng lồ với những tập đoàn tài của mình đã chuyển sang giai đoạn đế quốc chính giàu sụ. chủ nghĩa với những nét riêng biệt, như Mỹ + Anh là đế quốc thực dân với hệ là sự hình thành các Tờrớt khổng lồ với thống thuộc địa rộng lớn và đông những tập đoàn tài chính giàu sụ: Ở Anh là dân. đế quốc thực dân với hệ thống thuộc địa + Pháp là Đế quốc cho vay nặng rộng lớn và đông dân; ở Pháp là Đế quốc lãi. cho vay naëng laõi. - Xuaát hieän nhieàu maâu thuaãn. - GV nêu câu hỏi: Sự ra đời các tổ chức Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc; độc quyền dẫn đến hậu quả gì? giữa nhân dân thuộc địa với đế - HS tìm hiểu và chốt ý: Xuất hiện nhiều quốc; giữa giai cấp tư sản với nhân maâu thuaãn. dân lao động các nước tư bản. + Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc trong vieäc tranh chaáp thuoäc ñòa gay gaét daãn đến các cuộc chiến tranh để phân chia thuoäc ñòa. + Mâu thuẫn giữa nhân dân thuộc địa với đế quốc; giữa giai cấp tư sản với nhân dân lao động các nước tư bản. + Mâu thuẫn trên đã dẫn đến cuộc đấu tranh giai caáp vaø caùch maïng xaõ hoäi. 4. Sô keát baøi hoïc - Hướng dẫn học trả lời câu hỏi đặt ra ngay từ đầu giờ học: Nguyên nhân nào dẫn đến sự phát triển của chủ nghĩa tư bản? Sự ra đời và những đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa? 5. Daën doø, baøi taäp - Học bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK..

(246) - Nêu đặc điểm của chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa..

(247) Baøi 35 CÁC NƯỚC ĐẾ QUỐC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ VAØ SỰ BAØNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được những nét khái quát về tình hình kinh tế, chính trị của các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ hồi cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX; những nét chung vaø ñaëc ñieåm rieâng. - Hiểu được đây là thời kỳ các nước đế quốc đẩy mạnh việc xâm lược thuộc địa, phân chia lại thị trường thế giới làm cho mâu thuẫn giữa các đế quốc với đế quốc và giữa đế quốc với thuộc địa ngày càng sâu sắc. 2. Tư tưởng, tình cảm, thái độ Giúp HS nâng cao nhận thức về bản chất của chủ nghĩa đế quốc, ý thức cảnh giác cách mạng; đấu tranh chống các thế lực gây chiến, bảo vệ hoà bình. 3. Kyõ naêng Rèn luyện kỹ năng phân tích sự kiện Lịch sử để thấy được từng đặc điểm riêng của chủ nghĩa đế quốc. II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Bảng thống kê biểu thị sự thay đổi về sản lượng công nghiệp của các nước Anh, Pháp, Mỹ, Đức. - Sơ đồ thay đổi vị trí kinh tế các nước đế quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kyû XX. - Lược đồ các nước đế quốc đầu thế kỷ XX. III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi 1: Nêu những thành tựu về khoa học kỹ thuật cuối thế kỷ XIX đầu theá kyû XX?.

(248) Câu hỏi 2: Sự ra đời và những đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa Tư bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa? 2. Dẫn dắt vào bài mới Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của các nước Tư bản tiên tiến, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền. Cùng với đó là chính sách mở rộng xâm lược thuộc địa để có thêm thị trường và vơ vét nguyên liệu đưa về chính quốc. Sự tranh chấp thuộc địa đã làm cho mâu thuẫn giữa các nước đế quốc trở nên sâu sắc. Tình hình kinh tế, chính trị và chính sách đối ngoại các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học hôm nay để trả lời câu hỏi nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Tieát 1: A. ANH VAØ PHÁP CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân  Nước Anh - Trước hết, Gv trình bày và phân tiùch: Đầu thập niên 70 của thế kỷ XIX, nền công nghiệp Anh vẫn đứng đầu thế giới. Sản lượng than của Anh gấp 3 lần Mỹ và Đức; sản lượng gang gấp 4 lần Mỹ và gần 5 lần Đức. Về xuất khẩu kim loại sản lượng của 3 nước Pháp, Đức Mỹ gộp lại không bằng Anh. - Tiếp đó GV nêu câu hỏi: Cuối thập nieân 70 tình hình kinh teá Anh ra sao? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. * Tình hình kinh teá: - GV nhận xét và chốt ý: Từ cuối thập - Từ cuối thập niên 70, Anh mất niên 70, Anh mất dần địa vị độc quyền công dần địa vị độc quyền công nghiệp, nghieäp, do vaäy maát luoân caû vai troø luõng do vaäy maát luoân caû vai troø luõng đoạn thị trường thế giới, bị Mỹ và Đức vượt đoạn thị trường thế giới, bị Mỹ và qua. Đức vượt qua. - GV giới thiệu “bảng thống kê biểu thị sự thay đổi về sản lượng công nghiệp của.

(249) Các hoạt động của thầy và trò các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ” trong SGK. GV hỏi”: Nguyên nhân của sự giảm sút đó? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø trình baøy: Nguyeân nhaân laø: + Máy móc thiết bị xuất hiện sớm nên đã cũ và lạc hậu, việc hiện đại hoá rất tốn keùm. + Một sớ lớn tư bản chạy sang thuộc địa, vì ở đây lợi nhuận Tư bản đẻ ra nhiều hơn chính quốc. Mặt khác, cướp đoạt thuộc địa có lợi nhiều hơn so với đầu tư cải tạo công nghieäp. - GV nhaán maïnh: Tuy vai troø baù chuû theá giới về công nghiệp bị giảm sút, song Anh vaãn chieám öu theá veà taøi chính, xuaát caûng tö baûn, thöông maïi, haûi quaân vaø thuoäc ñòa. Hoạt động 2: Nhóm - GV chia lớp thành các nhóm và nêu caâu hoûi: Quaù trình taäp trung saûn xuaát trong coâng nghieäp dieãn ra nhö theá naøo? - HS làm việc theo nhóm đọc SGK cử đại diện trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: Đây là thời kỳ quaù trình taäp trung tö baûn dieãn ra maïnh meõ, nhiều tổ chức độc quyền ra đời chi phối toàn bộ đời sống kinh tế nước Anh, 5 ngân hàng ở khu Xi-ti Luân Đôn nắm 70% số tư bản cả nước. - GV giới thiệu cho HS biết: Nông nghiệp nước Anh lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng. Nguyên nhân là do tư sản Anh không đầu tư vào sản xuất nông nghiệp. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Tuy vaäy, Anh vaãn chieám öu theá veà taøi chính, xuaát caûng tö baûn, thöông maïi, haûi quaân vaø thuoäc ñòa.. - Coâng nghieäp: Quaù trình taäp trung tö baûn dieãn ra maïnh meõ, nhieàu toå chức độc quyền ra đời chi phối toàn bộ đời sống kinh tế nước Anh. - Nông nghiệp: Nước Anh lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng. Anh phải nhập khẩu lương thực..

(250) Các hoạt động của thầy và trò mà chủ yếu vào buôn bán lương thực và giá lương thực châu Âu và Mỹ rất rẽ. Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày và phân tích: Anh là nước theo thể chế chính trị quân chủ lập hiến với việc thực hiện chế độ Hai Đảng (Đảng Tự do và Đảng Bảo thủ) thay nhau cầm quyền. Sự khác biệt giữa hai Đảng là không đáng kể, chủ yếu về biện pháp cụ thể song đều thống nhất với nhau trong việc bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản, đàn áp phong trào quần chúng và đẩy mạnh xâm lược thuộc ñòa. - GV neâu caâu hoûi: Cho bieát chính saùch đối ngoại của Anh? - HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét và chốt ý: Đây là thời kỳ giai cấp tư sản Anh tăng cường mở rộng hệ thống thuộc địa đặc biệt ở Châu Á và Châu Phi. GV kết hợp khai thác lược đồ để HS nhận biết được hệ thống thuộc địa rộng lớn của đế quốc Anh đầu thế kỷ XX trải dài từ Bắc Mỹ, châu Phi, Châu Á đến châu Đại Döông. - GV nhấn mạnh: Chủ nghĩa đế quốc Anh tồn tại và phát triển dựa trên sự bóc lột một hệ thống thuộc địa rộng lớn (chiếm ¼ lãnh thổ và ¼ dân số thế giới) do vậy được mệnh danh là chủ nghĩa đế quốc thực dân "Mặt trời không bao giờ lặn" trên đất nước Anh, Lênin nhận xét: "Nước Anh không chỉ là quê hương của hệ thống công xưởng ủa chủ nghóa tö baûn, maø coøn laø thuyû toå cuûa chuû nghĩa đế quốc hiện đại".. Những kiến thức HS cần nắm vững. * Tình hình chính trò: - Anh là nước theo thể chế chính trị quân chủ lập hiện với việc thực hiện chế độ hai Đảng (Đảng tự do và Đảng Bảo thủ) thay nhau cầm quyền, song đều bảo vệ quyền lợi cuûa giai caáp tö saûn.. - Đây là thời kỳ giai cấp tư sản Anh tăng cường mở rộng hệ thống thuộc địa đặc biệt là ở Châu Á và châu Phi.. - Đặc điểm đế quốc Anh: là chủ nghĩa đế quốc thực dân..

(251) Các hoạt động của thầy và trò Chủ nghĩa thực dân Anh đã trở thành đặc trưng riêng của chủ nghĩa đế quốc Anh. Việc xuất khẩu tư bản của Anh mang những quy mô to lớn. Nước Anh là một cường quốc thuoäc ñòa chính. Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân - GV: trước 1870, công nghiệp Pháp đứng hàng thứ hai thế giới, cuối thập niên 70 trở đi công nghiệp Pháp bắt đầu chậm lại. - GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân taïi sao coâng nghieäp Phaùp phaùt trieån chaäm laïi? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Phaùp thaát baïi trong cuoäc chieán tranh Pháp – Phổ, do đó phải bồi thường chiến tranh. + Ngheøo taøi nguyeân vaø nhieân lieäu, ñaëc biệt là than đá. + Giai cấp tư sản chỉ chú trọng đến xuất cảng tư bản sang những nước chậm phát triển để thu lợi nhuận cao chứ không hú trọng phát triển công nghiệp trong nước. - GV keát luaän: Haäu quaû laø cuoái theá kyû XIX saûn xuaát coâng nghieäp cuûa Phaùp tuït xuống hàng thứ tư sau Đức, Mỹ, Anh, kỹ thuật lạc hậu rõ rệt so với những nước công nghieäp treû. - GV nêu câu hỏi: Bên cạnh những yếu kém đó công nghiệp Pháp có những tiến bộ gì? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV trình baøy vaø phaân tích: Maëc duø coù sự sút kém, song công nghiệp Pháp cũng có tiến bộ đáng kể. Hệ thống đường sắt lan. Những kiến thức HS cần nắm vững.  Nước Pháp Tình hình kinh teá - Cuối thập niên 70 trở đi công nghiệp Pháp bắt đầu phát triển chaäm laïi.. - Nguyeân nhaân: + Phaùp thaát baïi trong cuoäc chieán tranh Pháp – Phổ do đó phải bồi thường chiến tranh. + Ngheøo taøi nguyeân vaø nhieân lieäu, đặc biệt là than đá. + Giai cấp tư sản chỉ chú trọng đến xuất cảng tư bản sang những nước chậm phát triển để thu lợi nhuận cao chứ không hú trọng phát triển công nghiệp trong nước..

(252) Các hoạt động của thầy và trò rộng khắp nơi cả nước đã đẩy nhanh sự phát trieån cuûa ngaønh khai moû, luyeän kim vaø thương nghiệp. Việc cơ khí hoá sản xuất được tăng cường. Từ năm 1852 – 1900 số xí nghiệp sử dụng máy móc tăng lên 9 lần, số động cơ chạy bằng hơi nước tăng lên 12 lần. Nông nghiệp Pháp vẫn giữ vai trò quan troïng trong neàn kinh teá Phaùp vì phaàn ñoâng dân cư sống bằng nghề nông. Tình trạng đất đai phân tán, manh mún không cho phép sử dụng máy móc và kỹ thuật canh tác mới. - GV chốt ý: Những biểu hiện của tình hình nông nghiệp trên chứng tỏ sự thâm nhập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong nông nghiệp ở Pháp diễn ra chaäm chaïp. Hoạt động 5: Cá nhân - GV: Quaù trình taäp trung saûn xuaát hình thành các công ty độc quyền diễn ra như thế naøo? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhận xét, bổ sung và chốt ý: đầu theá kyû XX quaù trình taäp trung saûn xuaát cuõng diễn ra trong lĩnh vực công nghiệp, dẫn đến việc hình thành các công ty độc quyền, từng bước chi phối nền kinh tế Pháp, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng (GV nhấn mạnh ở Pháp quá trình diễn ra chậm hơn các nước khaùc). - GV naâu caâu hoûi: Ñaëc ñieåm noåi baät cuûa tổ chức độc quyền ở Pháp? - HS dựa vào SGK và vốn hiểu biết của mình trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Sự thâm nhập của phương thức saûn xuaát tö baûn chuû nghóa trong nông nghiệp ở Pháp diễn ra chậm chạp do đất đai bị chia nhỏ.. - Đầu thế kỷ XX quá trình tập trung sản xuất cũng diễn ra trong lĩnh vực công nghiệp, dẫn đến việc hình thành các công ty độc quyền, từng bước chi phối nền kinh tế Pháp, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng..

(253) Các hoạt động của thầy và trò + Sự tập trung ngân hàng đạt đến mức cao: 5 ngân hàng lớn ở Pari nắm 2/3 tư bản của các ngân trong cả nước. + Khác với Anh tư bản chủ yếu đầu tư vào thuộc địa, còn ở Pháp tư bản phần lớn đưa vốn ra nước ngoài, cho các nước chậm tiến vay với lãi suất lớn. - GV cho HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy được số vốn mà tư bản Pháp đầu tư ở nước ngoài nhiều như thế nào? - GV neâu caâu hoûi: Haõy neâu ñaëc ñieåm cô bản của chủ nghĩa đế quốc Pháp? - HS trả lời câu hỏi. - GV kết luận: Chủ nghĩa đế quốc Pháp là chủ nghĩa đế quốc cho vay nặng lãi. Hoạt động 6: Cả lớp và cá nhân - GV trình baøy vaø phaân tích: + Sau cách mạng tháng 9 – 1870 nước Pháp thành lập nền cộng hoà thứ ba, song phái cộng hoà đã sớm chia thành hai nhóm: Ôn hoà vá Cấp tiến thay nhau cầm quyền. Đặc điểm của nền cộng hoà là tình trạng thường xuyên khủng hoảng nội các. Trong vòng 40 năm (1875 – 1914) ở Pháp diễn ra 50 lần thay đổi chính phủ. - GV nêu câu hỏi: Nêu chính sách đối ngoại của Pháp? - HS đọc SGK trả lời. - GV nhaän xeùt, choát yù: Pháp tăng cường chạy đua vũ trang để trả mối thù với Đức; tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa chủ yếu ở khu vực chậu Á và châu Phi. - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Đặc điểm : Tư bản Pháp phần lớn đưa vốn ra nước ngoài, cho các nước chậm tiến vay với lãi suất lớn. Chủ nghĩa đế quốc cho Pháp là chủ nghĩa đế quốc cho ay nặng lãi. Tình hình chính trò - Sau caùch maïng thaùng 9 – 1870, nước Pháp thành lập nền cộng hoà thứ ba, song phái cộng hoà đã sớm chia thành hai nhóm: Ôn hoà và Caáp tieán thay nhau caàm quyeàn. - Đặc điểm của nền cộng hoà là tình trạng thường xuyên khủng hoảng nội các.. - Pháo tăng cường chạy đua vũ trang để trả mối thù Đức; tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa, chủ yếu là ở khu vực chaâu AÙ vaø chaâu Phi..

(254) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. thấy được chính sách xâm lược thuộc địa của Pháp, qua đó thấy được hệ thống thuộc địa của Pháp rất rộng lớn, chỉ sau Anh. 4. Sô keát baøi hoïc - Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi: Tình hình kinh tế, chính trị nổi bật của Anh và Pháp cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX? Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quoác Anh vaø Phaùp? 5. Daën doø, baøi taäp - Học bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK. - Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành các đặc điểm của đế quốc Anh và Phaùp?.

(255) Baøi 35 CÁC NƯỚC ĐẾ QUỐC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ VAØ SỰ BAØNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA (tt). TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Caâu hoûi 1: Tình hình kinh teá , chính trò noåi baät cuûa Anh vaø Phaùp cuoái theá kỷ XIX đầu thế kỷ XX? Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Anh và Pháp? Câu hỏi 2: Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành các đặc điểm của đế quoác Anh vaø Phaùp? 2. Dẫn dắt vào bài mới Tiết học trước chúng ta đã tìm hiểu Anh, Pháp chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đó là hai nước tư bản già. Còn hai nước tư bản trẻ là Đức và Mỹ quá trình chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa diễn ra như thế nào? Bài học hôm nay sẽ lý giải vấn đề nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. Tieát 2: B. ĐỨC VAØ MỸ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân  Nước Đức - Trước hết, GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết những biểu hiện phát triển công nghiệp của Đức sau khi thống nhất? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhận xét trình bày và phân tích: Sau - Sau khi thống nhất đất nước tháng khi thống nhất đất nước tháng 1-1871, nền 1 – 1871, nền kinh tế Đức phát kinh tế Đức phát triển với tốc độ mau lẹ. Từ triển với tốc độ mau lẹ vươn lên 1870 – 1900 sản xuất than tăng 4 lần, gang đứng đầu châu Âu và thứ hai thế tăng 6 lần, độ dài đường sắt tăng gấp đôi, giới. đức đã vượt qua Pháp và đuổi kịp Anh. Trong những ngành công nghiệp mới như kỹ nghệ điện, hoá chất … Đực đạt thành tựu.

(256) Các hoạt động của thầy và trò đáng kể. Năm 1883, công nghiệp hoá chất của Đức đã sản xuất 2/3 lượng thuốc nhuộm trên thế giới. - GV nâu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển của công nghiệp Đức? - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK trả lời caâu hoûi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: nguyên nhân công nghiệp đức phát triển là: Thị trường dân tộc thống nhất, giàu tài nguyên, nhờ tiến bồi thường chiến tranh với Pháp, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại của những nước đi trước có nguồn nhân lực dồi dào. - GV giới thiệu những số liệu về tốc độ tăng trưởng công nghiệp của Đức trong những năm 1890 – 1900 là 163% và bảng thống kê hàng hoá xuất khẩu hàng hoá tăng leân roõ reät. - Sau đó, GV kết luận: Đến đầu năm 1900, Đức đã vượt qua Anh về sản xuất thép. Về tổng sản lượng công nghiệp Đức dẫn đầu châu Âu thứ hai thế giới chỉ đứng sau Myõ. Hoạt động 2: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Sự phát triển của công nghiệp đã tác động như thế nào đến xã hội? - HS dựa vào vốn hiểu biết của mình và SGK trả lời. - GV nhận xét và chốt ý: thay đổi cơ cấu dân cư giữa thành thị và nông thôn. Từ năm 1871 – 1901 dân cư thành thị tăng từ 36% đến 54,3%. Nhiều thành phố mới, nhiều trung taâm thöông nghieäp beán caûng xuaát. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Nguyên nhân: thị trường dân tộc thống nhất, giàu tài nguyên, nhờ tiền bồi thường chiến tranh với Pháp, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại của những nước đi trước, có nguồn nhân lực doài daøo.. - Tác động xã hội : Thay đổi cơ cấu dân cư giữa thành thị và nông thôn. Nhiều thành phố mới, nhiều trung taâm thöông nghieäp beán caûng xuiaát hieän..

(257) Các hoạt động của thầy và trò hieän. - GV neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp trung sản xuất hình thành các tổ chức độc quyền dieãn ra nhö theá naøo? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân tích. + Quaù trình taäp trung saûn xuaát vaø hình thành các công ty độc quyền diễn ra mạnh mẽ và sớm hơn các nước khác ở châu Âu. Với hình thức độc quyền là Cácten và Xanhñica. GV dẫn chứng: không đầy 1% xí nghiệp sử dụng hơn ¾ tổng số điện lực, trong khi 91% laø xí nghieäp nhoû chæ nhaän coù 7% thoâi; số lượng Cácten tăng lên nhanh chóng: năm 1905 có 385, đến năm 1911 có tới 550 – 600. + Tư bản công nghiệp kết hợp với tư bản ngaân haøng thaønh tö baûn taøi chính. Quaù trình tập trung Ngân hàng cũng diễn ra cao độ. - GV neâu caâu hoûi: Tình hình noâng nghieäp Đức phát triển như thế nào? - HS trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: Noâng nghieäp Đức có tiến bộ song chậm chạp. - GV hướng dẫn HS tìm hiểu nguyên nhaân cuûa tình traïng treân laø do: Vieäc tieán hành cách mạng không triệt để, phần lớn ruộng đất nằm trong tay quý tộc và địa chủ; phöông phaùp canh taùc vaãn coøn taøn dö cuûa chế độ phong kiến. - GV nhấn mạnh: hậu quả của sự phát trieån cuûa chuû nghóa tö baûn laøm cho noâng. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Quaù trình taäp trung saûn xuaát vaø hình thành các công ty độc quyền diễn ra mạnh mẽ và sớm hơn các nước khác ở châu Âu. Với hình thức độc quyền là Cácten và Xanhđica.. - Quaù trình taäp trung Ngaân haøng cũng diễn ra cao độ. Tư bản công nghiệp kết hợp với tư bản ngân haøng thaønh tö baûn taøi chính.. - Nông nghiệp Đức có tiến bộ song chaäm chaïp..

(258) Các hoạt động của thầy và trò dân Đức càng phân hoá sâu sắc. Phần lớn noâng daân bò phaù saûn phaûi ñi laøm thueâ cho địa chủ, phú nông hoặc đi kiếm ăn ở các cơ sở công nghiệp. Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân - GV trình baøy vaø phaân tích veà chính trò: + Hiến pháp: 1871 quy định Đức là một Liên bang gồm 22 bang và 3 thành phố tự do, theo chế độ quân chủ lập hiến. Hoàng đế là người đứng đầu có quyền lực tối cao như tổng chỉ huy quân đội, bổ nhiệm và cách chức thủ tướng, triệu tập và giải tán Quoác hoäi. Quyeàn laäp phaùp trong tay hai vieän: Thượng viện và Hạ viện nhưng quyền lực bị thu hẹp, các ang vẫn giữ hình thức vương quốc tức có cả Vua, Chính phủ và Quốc Hoäi. GV nhaán maïnh cho HS thaáy roõ: Phoå laø bang lớn nhất trong Liên Bang Đức, vai trò của Phổ trong liên bang rất lớn: Hoàng đế Đức là vua Phổ, thủ tướng Đức là Thủ tướng Phoå. Nhà nước Liên bang được xây dựng trên cơ sở liên minh giữa giai cấp tư sản và quý tộc hoá tư sản, đây là lực lượng đã lãnh đạo cuộc thống nhất đất nước bằng con đường vũ lực có vị thế chính trị, kinh tế và giữ vai trò quan trọng khi Đức chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. - GV giuùp HS thaáy roõ: maëc duø coù Hieán Pháp và Quốc hội nhưng chế độ chính trị ở Đức không phải là đại nghị tư sản mà thực. Những kiến thức HS cần nắm vững. * Tình hình chính trò: - Đức là một Liên bang theo chế độ quân chủ lập hiến, Hoàng đế là người đứng đầu có quyền lực tối cao.. - Chế độ chính trị ở Đức không phải là đại nghị tư sản mà thực chất là chế độ bán chuyên chế phục vụ giai cấp tư sản và quý tộc hoá tư sản, đi ngược lại quyền lợi của nhân dân..

(259) Các hoạt động của thầy và trò chất là chế độ bán chuyên chế, áp dụng sự thống trị của Phổ trên toàn nước Đức. - GV nêu câu hỏi: Nêu chính sách đối ngoại của Đức ? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi: - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Công khai đòi chia lại thị trường và thuộc địa thế giới. + Raùo rieát chaïy ñua vuõ trang chuaån bò gây chiến, dẫn đến mâu thuẫn giữa Đức với anh vaø Phaùp caøng saâu saéc. - GV neâu caâu hoûi: Ñaëc ñieåm noåi baät cuûa chủ nghĩa đế quốc Đức? - Sau khi HS trả lời, GV chốt ý: Tính chất quaân phieät hieáu chieán laø ñaëc ñieåm noåi baät của chủ nghĩa đế quốc Đức. Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân - GV trình baøy vaø phaân tích: cuoái theá kyû XIX neàn kinh teá phaùt trieån nhanh choùng vươn lên hàng thứ nhất thế giới. Về sản lượng công nghiệp bằng ½ tổng sản lượng công nghiệp các nước Tây Âu và gấp 2 lần Anh, sản xuất thép và máy móc đứng đầu thế giới. Năm 1913 sản lượng gang, thép của Mỹ vượt Đức 2 lần, vượt Anh 4 lần, than gaáp hai laàn Anh vaø Phaùp goäp laïi. - GV neâu caâu hoûi: Vì sao kinh teá Myõ phaùt triển vượt bậc? - HS dựa vào vốn kiến thức của mình trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: Nguyeân nhaân laø do: + Myõ giaøu nguyeân lieäu, nhieân lieäu giaøu có, có nguồn nhân lực dồi dào.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Chính sách đối ngoại: + Công khai đòi chia lại thị trường và thuộc địa thế giới. + Raùo rieát chaïy ñua vuõ trang chuaån bị gây chiến, dẫn đến mâu thuẫn giữa Đức với Anh và Pháp càng sâu saéc. - Đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Đức: là chủ nghĩa quân phiệt hiếu chieán..  Nước Mỹ. a. Tình hình kinh teá - Cuoái theá kyû XIX neàn kinh teá phaùt trieån nhanh choùng vöôn leân haøng thứ nhất thế giới, sản lượng công nghiệp bằng ½ tổng sản lượng công nghiệp các nước Tây Âu và gấp 2 laàn Anh.. - Nguyeân nhaân: + Myõ giaøu nguyeân lieäu, nhieân lieäu giàu có, có nguồn nhân lực dồi dào..

(260) Các hoạt động của thầy và trò + Phát triển sau nên áp dụng được những thành tựu khoa học và kinh nghiệm của các nước đi trước. + Có thị trường rộng lớn. - GV neâu caâu hoûi: Tình hình noâng nghieäp Myõ phaùt trieån nhö theá naøo? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân tích: nông nghiệp Mỹ trở thành vựa lúa lớn và nơi cung cấp lương thực cho châu Âu. - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy được sự phát triển nhanh chóng của noâng nghieäp Myõ. Hoạt động 5: Cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp trung saûn xuất hình thành các công ty độc quyền diễn ra nhö theá naøo? - HS đọc SGK ta câu hỏi. - GV nhận xét chốt ý: Sự cạnh tranh gay gắt trong sản xuất công nghiệp đã thúc đẩy quá trình tập trung sản xuất và ra đời các công ty độc quyền, hình thức chủ yếu là Tờrớt với những ông vua dầu lửa, vua ôtô, vua thép chi phối mọi hoạt động kinh tế, chính trị nước Mỹ. - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy được việc hình thành các công ty độc quyền chi phối các hoạt động kinh tế của nước Mỹ. - GV nhấn mạnh để HS thấy rõ Mỹ không chỉ phát triển kinh tế ngoại thương và xuất cảng tư bản. Thị trường đầu tư và buôn bán của Mỹ là Canada, các nước vùng Caribe, Trung Mỹ và một số nước châu Á. Những kiến thức HS cần nắm vững. + Phát triển sau nên áp dụng được những thành tựu khoa học và kinh nghiệm của các nước đi trước. + Có thị trường rộng lớn. Nông nghiệp: Nông nghiệp Mỹ đạt thành tựu đáng kể, Mỹ trở thành vựa lúa lớn và nơi cung cấp thực phaåm cho chaâu AÂu.. - Quaù trình taäp trung saûn xuaát vaø ra đời các công ty độc quyền diễn ra nhanh chóng, hình thức chủ yếu là Tờrớt với những ông vua dầu lửa, vua ô tô, vua thép chi phối mọi hoạt động kinh tế, chính trị nước Mỹ..

(261) Các hoạt động của thầy và trò khác như Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc. Hoạt động 6: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày và phân tích: Chế độ chính trị ở Mỹ là nơi điển hình của chế độ hai Đảng (Đảng cộng hoà – đại diện cho lợi ích của đại tư sản và Đảng dân chủ – đại diện cho lợi ích của tư sản nông nghiệp và trại chủ) thay nhau lên cầm quyền song đều bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản. GV nhaán maïnh theâm: Tuy coù khaùc nhau veà moät soá chính saùch vaø bieän phaùp cuï theå nhưng đều nhất trí trong việc củng cố quyền lực của giai cấp tư sản, trong việc đối xử phân biệt với người lao động, cũng như đường lối bành trướng ra bên ngoài. - GV cho Hs đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để minh chứng cho chính sách phân biệt đối xử giữa người da đen với người da traéng. - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát chính sách đối ngoại của Mỹ? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Đây là thời kỳ Mỹ đẩy mạnh việc thôn tính những đất đai rộng lớn ở miền Trung và Tây của thổ dân Inđian, mở rộng biên giới đến bờ Thái Bình Dương. + Từ thập niên 80, Mỹ bành trướng khu vực Mỹ – Latinh gây chiến với Tây Ban Nha để tranh giành Ha-oai, CuBa và Philippin… Xâm nhập vào thị trường Trung Quoác. 4. Sô keát baøi hoïc. Những kiến thức HS cần nắm vững b. Tình hình chính trò - Chế độ chính trị ở Mỹ là nơi điển hình của chế độ hai Đảng, Đảng cộng hoà và Đảng dân chủ thay nhau leân caàm quyeàn. - Thoáng nhaát vieäc cuûng coá quyeàn lực của giai cấp tư sản, trong việc đối xử phân biệt với người lao động, cũng như đường lối bành trướng ra bên ngoài.. - Chính sách đối ngoại: + Mỹ mở rộng biên giới đến bờ Thaùi Bình Döông. + Bành trướng khu vực Mỹ-Latinh gây chiến với Tây Ban Nha để tranh giaønh Ha-Oai, cuba vaø Philippin… Xâm nhập vào thị trường Trung Quoác..

(262) - GV tổ chức cho các em trả lời các câu hỏi: Tình hình kinh tế, chính trị và chính sách đối ngoại của Đức và Mỹ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. - Yêu cầu Hs chỉ trên biểu đồ vị trí kinh tế và lược đồ chính trị thế giới để thấy được sự thay đổi về vị trí kinh tế và thuộc địa của các đế quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và cho nhận xét. 5. Daën doø, baøi taäp veà nhaø - Học bài cũ, đọc trước bài mới. - Trả lời câu hỏi trong SGK..

(263) CHÖÔNG 3 PHONG TRAØO COÂNG NHAÂN (Từ đầu thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX) Baøi 36 SỰ HÌNH THAØNH VAØ PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRAØO CÔNG NHÂN I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được sự ra đời và tình cảnh của giai cấp công nhân công nghiệp, qua đó giúp các em hiểu được cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp vô sản lớn mạnh dần. Do đối lập về quyền lợi, mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản đã này sinh và càng gay gắt, dẫn đến cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản dưới nhiều hình thức khác nhau. - Nắm được sự ra đời của chủ nghĩa xã hội không tưởng, những mặt tích cực và hạn chế của hệ tư tưởng này. 2. Tư tưởng, tình cảm - Giúp HS nhận thức sâu sắc được quy luật "Ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh", song những cuộc đấu tranh chỉ giành thắng lợi khi có tổ chức và hướng đi đúng đắn. - Thông cảm và thấu hiểu được tình cảnh khổ cực của giai cấp vô sản. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng phân tích đánh giá các sự kiện lịch sử nói về đời sống của giai cấp vô sản công nghiệp, những hạn chế trong cuộc đấu tranh của họ. Đánh giá về những mặt tích cực và hạn chế của hệ thống tư tưởng xã hội không tưởng. - Kỹ năng khai thác tranh ảnh lịch sử. II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh về phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản thời kỳ này. - Những câu chuyện về các nhà xã hội không tưởng. III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ.

(264) Câu hỏi l: Trình bày những nét lớn về tình hình kinh tế, chính trị nước Đức cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX? Câu hỏi 2: Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Đức. Nguyên nhân dẫn đến đặc điểm đó? 2. Dẫn dắt vào bài mới Giai cấp công nhân ra đời và lớn mạnh cùng với sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản. Do đối lập về quyền lợi, mâu thuẫn giữa tư bản với công nhân nảy sinh và dẫn đến những cuộc đấu tranh giai cấp đầu thời kỳ cận đại. Cùng với đó, một hệ tư tưởng của giai cấp tư sản ra đời – chủ nghĩa xã hội không tưởng. Giai cấp công nhân ra đời và đời sống của họ ra sao? Nội dung những mặt tích cực và hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng? Để nắm và hiểu những nội dung trên, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay để trả lời câu hoûi treân. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân ra đời cuûa giai caáp coâng nhaân? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Chủ nghĩa tư bản ra đời và phát triển thì xã hội phân chia thành 2 lực lượng lớn đối lập nhau về quyền lợi: Giai cấp tư sản vaø voâ saûn. + Đội ngũ vô sản bắt nguồn từ nông dân, mất ruộng đất, phải đi làm thuê trong các công xưởng nhà máy. Thợ thủ công phá sản cuõng thaønh coâng nhaân. Giai caáp voâ saûn ra đời cuối thế kỷ XVIII trước tiên ở Anh. - GV trình baøy roõ theâm: GV tö saûn hình thành trên cơ sở như chủ xưởng, chủ nhà máy, chủ hãng buôn, chủ đồn điền. - GV tổ chức cho HS trả lời câu hỏi: Đời. Những kiến thức HS cần nắm vững  Sự ra đời và tình cảnh giai cấp vô sản công nghiệp. Những cuộc đấu tranh đầu tiên. - Sự phát triển của công nghiệp tư bản dẫn đến sự ra đời của giai cấp voâ saûn. - Nguoàn goác giai caáp voâ saûn: Noâng dân mất ruộng đất đi làm thuê, thợ thủ công phá sản trở thành công nhaân..

(265) Các hoạt động của thầy và trò soáng cuûa giai caáp voâ saûn? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV trình baøy vaø phaân tích: + Giai cấp vô sản hoàn toàn không có tư liệu sản xuất, chỉ dựa vào việc làm thuê, bán sức lao động của mình. + Trong các công xưởng tư bản, công nhân phải làm việc hết sức vất vả nhưng chỉ được nhận những đồng lương chế đói. + Chẳng hạn ở Anh, mỗi công nhân trong các xí nghiệp dệt (Kể cả phụ nữ và trẻ em) phải lao động từ 14 – 15 giờ, thậm chí có nơi 16 – 18 giờ. Điều kiện làm việc tồi tệ bởi môi trường ẩm thấp, nóng nực, bụi bông phủ đầy những căn phòng chật hẹp. Trong khi đó tiền lương rất thấp, lương của phụ nữ, trẻ em còn rẻ mạt hơn. - GV nhấn mạnh thêm: Cùng với đó, việc sử dụng máy móc làm cho nhiều công nhân phải sống trong cảnh đe doạ bị mất việc làm, dẫn đến mâu thuẫn giữa công nhân với tö saûn gay gaét. Hoạt động 2: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Nêu những hình thức đấu tranh của công nhân buổi đầu? Kết quaû? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Phong trào đập phá máy móc, đốt phân xưởng là hình thức đấu tranh tự phát đầu tieân cuûa giai caáp coâng nhaân. + Phong trào đấu tranh diễn ra từ cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX. Đầu tiên ở Anh rồi lan sang các nước khác.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Đời sống của giai cấp công nghieäp: + Không có đủ tư liệu sản xuất, làm thuê bán sức lao động của mình. + Lao động vất vả nhưng lương chết đói, luôn bị đe doạ sa thải.. - Mâu thuẫn giữa công nhân với tư sản ngày càng gay gắt, dẫn đến các cuộc đấu tranh.. - Hình thức đấu tranh: Đập phá máy móc, đốt công xưởng, hình thức đấu tranh tự phát..

(266) Các hoạt động của thầy và trò + Kết quả: Phong trào đập phá máy móc khoâng ñem laïi keát quaû gì; maët khaùc giai caáp tư sản lại ngày càng tăng cường đàn áp. GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân cuûa những hạn chế trên? - HS tự trả lời câu hỏi. - GV kết luận: Do nhận thức còn hạn chế nhầm tưởng máy móc là nguồn gốc gây ra noãi thoáng khoå cuûa hoï. - GV tổ chức cho HS tìm hiểu: Tác dụng phong trào đấu tranh của công nhân? - Sau khi HS tự đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV choát yù. + Công nhân tích luỹ thêm được kinh nghiệm đấu tranh, trưởng thành về ý thức. + Phá hoại cơ sở vật chất của tư sản. + Thành lập được tổ chức công đoàn, phong trào đấu tranh ngày càng được nâng cao với nhiều hình thức phong phú hơn.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Hạn chế: Nhầm tưởng máy móc laø keû thuø.. - Taùc duïng: + Công nhân tích luỹ thêm được kinh nghiệm đấu tranh. + Phá hoại cơ sở vật chất của tư saûn. + Thành lập được tổ chức công đoàn.. Hoạt động 3: Nhóm  Phong trào đấu tranh của giai - GV chia HS thành 3 nhóm, nhiệm vụ cấp công nhân hồi nửa đầu thế kỷ cụ thế của từng nhóm là thảo luận và trả lời XIX caùc caâu hoûi sau: + Nhóm 1: Nêu phong trào đấu tranh của coâng nhaân Phaùp? + Nhóm 2: Trình bày phong trào đấu tranh của công nhân ở Anh? + Nhóm 3: Nêu phong trào đấu tranh của công nhân Đức? - HS làm việc theo nhóm đọc SGK thảo luận và cử đại diện trình bày kết quả. - GV nhaän xeùt vaø trình baøy, phaân tích..

(267) Các hoạt động của thầy và trò + Nhóm 1: Ở Pháp 1831 do bị áp bức bóc lột nặng nề và đời sống quá khó khăn, công nhân dệt ở Liông khởi nghĩa đòi tăng lương, giảm giờ làm. Quân khởi nghĩa đã làm chủ được thành phố này trong 10 ngày. Họ chiến đấu với khẩu hiệu "Sống lao động hoặc chết trong chiến đấu". - Năm 1834 thợ tơ ở Liông lại khởi nghĩa đòi thiết lập nền Cộng hoà. Cuộc chiến đấu ác liệt đã diễn ra suốt 4 ngày cuối cùng bị daäp taét. GV kết hợp giới thiệu hình 66 trong SGK "Cuộc khởi nghĩa của công nhân Liông năm 1834" để thấy được tinh thần chiến đấu quyết liệt của công nhân ở đây.. Những kiến thức HS cần nắm vững - Ở Pháp năm 1831 công nhân dệt Liông khởi nghĩa đòi tăng lương, giảm giờ làm.. - Năm 1834 thợ tơ ở Liông khởi nghĩa đòi thiết lập nền Cộng hoà.. + Nhóm 2: Ở Anh từ 1836 – 1848 diễn ra phong trào rộng lớn "Hiến chương". Họ míttinh đưa kiến nghị có chữ ký của đông đảo công nhân lên nghị viện, đòi phổ thông đầu phiếu, tăng lương giảm giờ làm… GV viết kết hợp giới thiệu hình 67 SGK "Công nhân Anh đưa hiến chương đến quốc hoäi". GV nhấn mạnh: Mặc dù bị đàn áp song ñaây laø phong traøo coù muïc tieâu chính trò roõ ràng và được hưởng ứng của nhân dân.. - Ở Anh từ năm 1836 – 1848 diễn ra phong trào "Hiến chương đòi phổ thông đầu phiếu, tăng lương, giảm giờ làm".. + Nhóm 3: Ở Đức năm 1844 công nhân vùng Sơlêđin khởi nghĩa, phá huỷ nhà xưởng song không tồn tại được lâu. Hoạt động 4: Cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Vì sao phong traøo công nghiệp thời kỳ này diễn ra mạnh mẽ song không thu được thắng lợi?. - Ở Đức, năm 1844 công nhân Sơlêđin khởi nghĩa.. - Kết quả: tất cả các phong trào đấu tranh của công nhân đều thất bại..

(268) Các hoạt động của thầy và trò - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. Triển khai HS trả lời GV có thể gợi ý: thiếu giai cấp lãnh đạo, đường lối … - GV nhận xét và chốt ý: Thiếu sự lãnh đạo đúng đắn, chưa có đường lối chính trị rõ raøng. - GV nhấn mạnh ý nghĩa: đánh dấu sự trưởng thành của công nhân, tạo điều kiện cho sự ra đời của lý luận khoa học sau này. Hoạt động 5: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Hoàn cảnh ra đời của chủ nghĩa xã hội không tưởng? Trước khi HS trả lời GV gợi ý: Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản với những mặt trái, đời sống của người công nhân. - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Những mặt trái của chủ nghĩa tư bản: sự bóc lột tàn nhẫn người lao động, công nhân sống cơ cực. + Những người tư sản tiến bộ thông cảm với nỗi khổ của người lao động mong muốn xây dựng một chế độ tốt đẹp hơn không có tư hữu và bóc lột. + Tư tưởng đó là nội dung của chủ nghĩa xã hội không tưởng mà đại biểu là: Xanhximoâng, saclô Phurieâ vaø OÂ oen. - GV kết hợp giới thiệu chân dung các nhà xã hội không tưởng và cuộc đời sự nghiệp của các ông đoạn chữ nhỏ trong SGK. Hoạt động 6: Nhóm. Những kiến thức HS cần nắm vững - Nguyên nhân: Thiếu sự lãnh đạo đúng đắn, chưa có đường lối chính saùch roõ raøng. - Ý nghĩa: Đánh dấu sự trưởng thành của công nhân, là tiền đề dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa hoïc.  Chủ nghĩa xã hội không tưởng. - Hoàn cảnh ra đời: Chủ nghĩa tư bản ra đời với những mặt trái của noù.. + Bóc lột tàn nhẫn người lao động.. + Những người tư sản tiến bộ thông cảm với nỗi khổ của người lao động mong muốn xây dựng một chế độ tốt đẹp hơn không có tư hữu và bóc loät. - Chủ nghĩa xã hội không tưởng ra đời mà đại diện là Xanhximông, Phurieâ vaø OÂ oen..

(269) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - GV chia lớp thành 2 nhóm: giao nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm như sau: + Nhóm 1: Thảo luận và trả lời câu hỏi: Nêu những mặt tích cực của chủ nghĩa xã hội không tưởng. + Nhóm 2: nêu những mặt hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng. - HS làm việc theo nhóm đọc SGK và trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, vaø choát yù. - Tích cực: + Nhóm 1: Mặt tích cực của chủ nghĩa xã + Nhận thức được mặt trái cỉa chế hội không tưởng: Nhận thức được mặt trái độ tự sản là bóc lột người lao động. của chế độ tư bản là còn bóc lột tàn bạo + Phế phán sâu sắc xã hội tư bản, người lao động, phê phán sâu sắc xã hội đó, dự đoán tương lai. dự đoán thiên tài tương lai. - Haïn cheá: + Nhóm 2: Không vạch ra lối thoát thực sự, không giải thích được bản chất của chế độ làm thuê trong xã hội tư bản, không thấy được lực lượng xã hội có khả năng xây dựng xã hội mới là công nhân. - GV tổ chức cho HS trả lời câu hỏi: Ý nghóa vaø taùc duïng cuûa chuû nghóa xaõ hoäi không tưởng? Sau khi HS trả lời câu hỏi, GV chốt ý: Là tư tưởng tiến bộ trong xã hội lúc bấy giờ. Có tác dụng cổ vũ những người lao động làm tiền đề cho chủ nghĩa Mác sau này.. + Không vạch ra được lối thoát, không giải thích được bản chất của chế độ đó. + Không thấy được vai trò và sức maïnh cuûa giai caáp coâng nhaân.. - Ý nghĩa: Là tư tưởng tiến bộ trong xã hội lúc đó. Cổ vũ nguồn lao động đấu tranh, là tiền đề ra đời chuû nghóa Maùc.. 4. Sô keát baøi hoïc Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi: Hoàn cảnh sự ra đời và tình cảnh đời sống giai cấp vô sản? Những cuộc đấu tranh của công nhân ở Pháp, Anh, Đức đầu thế kỷ XIX? Những mặt tích cực và hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng? 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø.

(270) - Học bài cũ đọc trước bài mới. - Trả lời câu hỏi trong SGK. - Sưu tầm tranh ảnh, những mẩu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của Maùc vaø Aêngghen..

(271) Baøi 37 MAÙC – AÊNGGHEN SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm vững công lao của Mác và Aêngghen những nhà sáng lập ra chủ nghĩa xã hội khoa học đối với sự nghiệp Cách mạng của giai cấp công nhân. - Nắm được ra đời của tổ chức Đồng Minh những người Cộng sản, những luận điểm quan trọng của Tuyên ngôn độc lập của Đảng cộng sản và ý nghĩa cuûa vaên kieän naøy. 2. Tư tưởng, tình cảm Giáo dục cho HS lòng tin vào chủ nghĩa Mác, tin vào sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang đi, lòng biết ơn đối với những người sáng lập chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc. 3. Kyõ naêng - Kỹ năng phân tích nhận định đánh giá vai trò của Mác và Aêngghen về những đóng góp của chủ nghĩa xã hội khoa học. - Khoa học đối với lý luận đấu tranh của giai cấp công nhân. - Phân biệt sự khác nhau giữa các khái niệm phong trào công nhân, phong trào cộng sản, chủ nghĩa xã hội không tưởng và chủ nghĩa xã hội khoa học. II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh aûnh veà C.Maùc vaø AÊngghen. - Sưu tầm những mẫu chuyện về cuộc đời hoạt động và tình bạn giữa C.Maùc vaø AÊngghen. III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi l: Qua những cuộc khởi nghĩa của công nhân ở Anh, Pháp, Đức ,chứng tỏ giai cấp công nhân đã trở thành một giai cấp chính trị độc lập?.

(272) Câu hỏi 2: hãy cho biết những mặt tích cực và hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng?. 2. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cá nhân - Trước hết, GV tổ chức cho HS đọc SGK đoạn nói về tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp của C.Mác và Aêngghen. Kết hợp với giới thieäu veà chaân chung C.Maùc vaø Aêngghen. - GV nêu câu hỏi: Đưa ra tiểu sử của C.Maùc vaø AÊngghen, cho bieát hai oâng coù ñieåm gì chung? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: + Cả C.Mác và Ăngghen đều ở Đức, là nôi coâng nghieäp tö baûn vaø giai caáp tö saûn phản động nhất, chúng thực hiện chính sách đối nội, đối ngoại phản động, bản chất xấu xa, phản động của chúng được phơi bày rõ neùt nhaát. + C.Maùc vaø AÊngghen ñeâàu coù hoïc vaán uyên bác và thấu hiểu, đồng cảm với đời sống những người lao động khổ cực. Mác là tieán só luaät hoïc, AÊngghen khoâng coù baèng như Mác nhưng học thức vẫn uyên bác. - GV yêu cầu HS tìm hiểu tình bạn giữa C.Maùc vaø AÊngghen. - HS tìm hiểu và trả lời câu hỏi: - GV nhaän xeùt, trình baøy roõ: AÊngghen laø con một chủ xưởng có kinh tế khá giả,. Những kiến thức HS cần nắm vững  Buổi đầu hoạt động cách mạng cuûa C.Maùc vaø AÊngghen.. - Cơ sở tình bạn Mác và Ăngghen: + Cùng quê ở Đức, nơi chủ nghĩa tư bản phản động nhất.. + Đều có học vấn uyên bác, thấu hiểu đồng cảm với người lao động, cùng chung chí hướng là giải phóng nhân dân lao động thoát khỏi áp bức bóc lột.. - Hoạt động của C.Mác:.

(273) Các hoạt động của thầy và trò thường xuyên giúp đỡ Mác về kinh tế, để Mác có điều kiện nghiên cứu khoa học. Khi Mác mất, Ăngghen viết tiếp những tác phẩm của Mác, người đời sau đọc không biết đâu là đoạn Mác viết, đâu là đoạn Ăngghen viết. Giữa họ đã cò một sự đồng cảm về tâm hồn, ý chí của sự hiểu biết. Tiếp đó, GV trình bày và phân tích những hoạt động của C.Mác và Ăngghen. - Mác sinh ngày 05/05/1818 tại Tơriơ ở Đức, năm 1842 là công tác viên của tổng bieân taäp baùo Soâng Ranh, naêm 1843 Maùc sang Pari roài Bæ xuaát baûn taïp chí bieân nieân Pháp – Đức, ông đã nhận thấy vai trò và sứ mệnh của giai cấp vô sản là giải phóng loài người khỏi áp bức bóc lột. - Ăngghen sinh ngày 28/11/1820 ở thành phố Bácmen (Đức) năm 1842 ông làm thư ký cho hãng buôn ở Anh rồi viết cuốn "Tình caûm cuûa giai caáp coâng nhaân Anh", pheâ phaùn sự bóc lột của giai cấp tư sản đối với công nhân, ông cũng nhẫn thấy vai trò và sức maïnh cuûa giai caáp coâng nhaân, naêm 1814 đến năm 1847 C.Mác và Ăngghen đã cho ra đời những tác phẩm về triết học, kinh tế, chính trò hoïc vaø chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc, từng bước cho ra đời chủ nghĩa Mác.. Những kiến thức HS cần nắm vững + C.Maùc sinh ngaøy 05/05/1818 taïi thành phố Tơriơ ở Đức, năm 1842 laøm toång bieân taäp baùo Soâng Ranh.. + Naêm 1843 sang Pari roài Bruùcxen xuaát baûn taïp chí bieân nieân Phaùp – Đức. Mác nhận thấy vai trò sứ meänh cuûa giai caáp voâ saûn giaûi phóng loài người khỏi áp bức bóc loät.. - Hoạt động của Ăngghen sinh ngày 28/11/1820 ở thành phố Bácmen (Đức) năm 1842 ông sang Anh làm thö kyù haõng buoân vaø vieát cuoán Tình caûm giai caáp coâng nhaân Anh, pheâ phaùn boùc loät cuûa giai caáp tö saûn, thấy được vài trò của giai cấp công nhaân. + Naêm 1844 – 1847 C.Maùc vaø Ăngghen cho ra đời những tác phaåm veà trieát hoïc, kinh teá – chiùnh trò hoïc vaø chuû nghóa xaõ hoäi khoa học đặt cơ sở hình thành chủ nghĩa Maùc.  Tổ chức đồng minh những. Hoạt động 2: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Hảy cho biết hình ảnh người cộng sản và tuyên ngôn của ra đời Đồng minh những người Cộng sản? Đảng cộng sản - HS đọc SGK và trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø trình baøy,.

(274) Các hoạt động của thầy và trò phaân tích. + C.Mác và Ăngghen liên hệ với một tổ chức bí mật là đồng minh những người chính nghĩa. Đây là tổ chức của những người Đức lánh nạn chủ yếu là thợ may, về sau có thêm thợ thủ công phát triển từ Pháp, sang Anh, Đức… + Tháng 6/1847 tại Đại hội đồng minh những người chính nghĩa theo đề nghị của Ăngghen tổ chức này quyết định những người cộng sản. - Gv nhấn mạnh sự khác nhau giữa đồng minh những người chính nghĩa với đồng minh những người cộng sản ở chỗ: đồng minh những người chính nghĩa là một tổ chức bí mật của cộng sản tây Âu, ủng hộ khuynh hướng hoạt động có tính chất âm mưu, còn Đồng Minh những người cộng sản đề ra mục đích đấu tranh rõ ràng là lật đổ giai caáp tö saûn. Xác lập sự thống trị của giai cấp vô sản, thuû tieâu xaõ hoäi tö saûn cuõ. - GV kết luận: Đó cũng là mục tiêu của tổ chức này.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Ngoài việc nghiên cứu lý luận C.Maùc vaø AÊngghen ñaëc bieät quan tâm xây dựng một chính Đảng độc laäp cho giai caáp voâ saûn.. - Tháng 6 – 1847 Đồng minh những người cộng sản ra đời.. - Mục đích: lật đổ giai cấp tư sản, xác định sự thống trị của giai cấp voâ saûn, thuû tieâu xaõ hoäi tö saûn cuõ.. Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày và phân tích: Đại hội lần thứ hai của đồng minh những người cộng sản họp ở Luân Đôn (11/12/1874) với sự tham gia của C.Mác và Ăngghen đã thông - Tháng 2/1848 Tuyên ngôn Đảng qua ñieàu leä. - Tháng 2/1848 Tuyên ngôn Đảng cộng cộng sản ra đời, do C.Mác và Ăngghen soạn thảo. sản được công bố..

(275) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững * Noäi dung:. - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát noäi dung Tuyên ngôn Đảng Cộng sản? - HS đọc SGK và trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø trình baøy, phaân tích: + Khẳng định sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản là lãnh đạo cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản, xây dựng chế độ coäng saûn chuû nghóa. Caàn thaønh laäp chính đảng và thiết lập chuyên chính vô sản, đoàn kết các lực lượng công nhân thế giới. + Dùng bạo lực để lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, kêu gọi quần chúng đứng lên làm cách mạng. "Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại".. + Chủ nghĩa tư bản ra đời là bước tiến, song nó chứa đựng nhiều mâu thuẫn và cuộc đấu tranh giữa tư bản vaø voâ saûn taát yeáu phaûi noå ra. + Khẳng định sứ mệnh lịch sử và vai troø cuûa giai caáp voâ saûn laø laõnh đạo cách mạng. Muốn cách mạng thắng lợi cần phải có chính đảng tieân phong cuûa mình. + Trình baøy moät caùch heä thoáng những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa cộng sản, chứng minh quy luật tất yếu diệt vong của chế độ tư bản và thắng lợi của chủ nghĩa cộng saûn. - YÙ nghóa:. - GV neâu caâu hoûi: Neâu yù nghóa cuûa baûn tuyên ngôn Đảng cộng sản? - HS dựa vào nội dung bản tuyên ngôn đã tìm hiểu ở trên và SGK để trả lời. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Là văn kiện có tính chất cương lĩnh đầu tiên của chủ nghĩa xã hội khoa học đấu tranh bước đầu kết hợp với chủ nghĩa xã hội khoa học với phong trào công nhân. + Từ đây chủ nghĩa công nhân đã có lý luận cách mạng soi đường. - GV nhaán maïnh: Hieän nay, trong tình hình thế giới khá phức tạp, tư tưởng cơ bản cuûa baûn tuyeân ngoân vaãn tieáp tuïc soi saùng trên con đường đấu tranh của giai cấp công. + Laø vaên kieän coù tính chaát cöông lĩnh đầu tiên của chủ nghĩa xã hội khoa học đấu tranh bước đầu kết hợp chủ nghĩa xã hội với phong trào coâng nhaân. + Từ đây giai cấp công nhân đã có lý luận cách mạng soi đường..

(276) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. nhân và nhân dân lao động bị áp bức trên toàn thế giới đòi quyền tự do, bình đẳng cho các dân tộc. Chính vì "Cuốn sách mỏng đó đáng giá hàng tập sách. Tư tưởng của nó làm sống và làm hoạt động cho tới ngày nay toàn bộ giai cấp vô sản có tổ chức và chiến đấu của thế giới văn minh". - GV nêu hỏi: Nêu sự tiến bộ hơn hẳn chủ nghĩa xã hội khoa học so với chủ nghĩa xã hội không tưởng? 3. Sô keát baøi hoïc - Khẳng định công lao to lớn của C.Mác và Ăngghen với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Cộng hoà xã hội khoa học do hai ông sáng lập là đỉnh cao của tư duy ký luận của nhân loại lúc bấy giờ và là di sản văn hoá mãi về sau. 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø - Học bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK. - So sánh nội dung của chủ nghĩa xã hội không tưởng với chủ nghĩa xã hội khoa học để thấy được sự đúng đắn, khoa học của chủ nghĩa xã hội khoa học và sự hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng..

(277) Baøi 38 QUỐC TẾ THỨ NHẤT VAØ CÔNG XÃ PARI 1871. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được hoàn cảnh ra đời và những hoạt động của Quốc tế thứ nhất. Qua đó nhận thấy sự ra đời của Quốc tế thứ nhất là kết quả tất yếu của sự phát triển của phong trào công nhân Quốc tế và những đóng góp tích cực C.Mác và AÊngghen. - Nắm được sự thành lập của công xã pari và những thành tích to lớn của Coâng xaõ. - Hiểu được ý nghĩa và những bài học lịch sử của Công xã Pari. 2. Tư tưởng, tình cảm Giaùo duïc tinh thaàn quoác teá voâ saûn vaø chuû nghóa anh huøng caùch maïng, cuûng cố niềm tin vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản. 3. Kyõ naêng - Rèn luyện kỹ năng phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử. - Kỹ năng về đọc sơ đồ bộ máy Công xã Pari. II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Sơ đồ công xã Pari. - Tài liệu nói về Quốc tế thứ nhất và Công xã pari. III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Caâu hoûi l: Haõy cho bieát vai troø cuûa C.Maùc vaø AÊngghen trong vieäc thaønh lập đồng minh những người cộng sản? Câu hỏi 2: Nội dung cơ bản và ý nghĩa lịch sử bản tuyên ngôn của Đảng Coäng saûn? 2. Dẫn dắt vào bài mới Trong tiến trình phát triển của phong trào công nhân Quốc tế ở thế kỷ XIX, sự ra đời của Quốc tế thứ nhất và sự thành lập Công xã Pari là những mối.

(278) quan trọng đánh dấu bước trưởng thành của giai cấp công nhân để hiểu hoàn cảnh ra đời và những hoạt động của Quốc tế thứ nhất như thế nào? Sự thành lập của công xã Pari và những thành tựu to lớn của Công xã? Ý nghĩa và những bài học của Công xã? Ý nghĩa và những bài học của Công xã ra sao, bài học hôm nay sẽ trả lời những câu hỏi nêu trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. I. QUỐC TẾ THỨ NHẤT Hoạt động 1: Cá nhân  Hoàn cảnh ra đời. - GV nêu câu hỏi: Hoàn cảnh lịch sử ra đời của Quốc tế thứ nhất? - GV gợi ý: Số lượng công nhân, lao động, sinh sống tập trung, sự áp bức bóc lột, những cuộc đấu tranh. - HS đọc SGK và trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Giữa thế kỷ XIX đội ngũ công nhân - Giữa thế kỷ XIX đội ngũ công thêm đông đảo và tập trung cao. nhân thêm đông đảo và tập trung + Giai cấp tư sản tăng cường áp bức, bóc cao. Giai cấp tư sản tăng cường áp lột đối với công nhân. Nhiều cuộc đấu tranh bức bóc lột. của công nhân diễn ra song trong tình trạng - Đầu thập niên 60 của thế kỷ XIX phân tán, thiếu thống nhất về mặt tư tưởng, phong trào đấu tranh của công nhân maët khaùc ñaët ra yeâu caàu caàn phaûi coù moät toå phuïc hoài nhöng vaãn trong tình traïng chức cách mạng quốc tế lãnh đạo phong phân tán, chịu ảnh hưởng của nhiều trào công nhân các nước. khuynh hướng phi vô sản. - GV trình bày và phân tích kết hợp giới thiệu hình 71 trong SGK "Buổi lễ tuyên bố - Thực tế đấu tranh, công nhân thành lập Quốc tế thứ nhất" tường thuật nhận thấy tình trạng biệt lập của buổi lễ thành lập Quốc tế thứ nhất: Ngày phong trào ở mỗi nước kết quả còn 28/9/1864 một cuộc mittinh lớn được tổ hạn chế, mặt khác đặt ra yêu cầu chức tại Luân Đôn, 2000 người tham dự thành lập một tổ chức Quốc tế lãnh gồm đại biểu của các nước Anh, Pháp, Đức đạo đoàn kết phong trào công nhân và nhiều nước khác trên thế giới. Nhiều nhà quốc tế các nước..

(279) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững hoạt động cách mạng ở nước ngoài đang - Ngày 28/9/1864 Quốc tế thứ nhất sống ở Luân Đôn cũng tham dự. C.Mác thành lập tại Luân Đôn với sự tham được mời dự buổi mittinh và tham gia đoàn gia của C.Mác. chủ tịch. Với niềm vui phấn khởi vô sùng song những người tham dự mittinh thông qua nghò quyeát thaønh laäp Hoäi Lieân hieäp lao động quốc tế tức Quốc tế thứ nhất. + Hoäi nghò baàu ra Ban chaáp haønh Trung Ương gồm 32 người. Việc soạn thảo tuyên ngôn và điều lệ được giao cho một tiểu ban trong đó có C.Mác. Hoạt động 2: Nhóm  Hoạt dộng của Quốc tế thứ - GV chia lớp thành nhóm nêu câu hỏi nhất yeâu caàu HS thaûo luaän theo nhoùm. Nêu hoạt động của Quốc tế thứ nhất? - HS làm việc theo nhóm, đọc SGK tư liệu tham khảo cử đại diện nhóm trình bày keát quaû cuûa mình. - GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân tích: Hoạt động của Quốc tế thứ nhất chủ yếu được thông qua các kỳ Đại Hội (từ 9 – 1864 - Hoạt động của Quốc tế thứ nhất đến 7 – 1876 tiến hành 5 Đại hội) với nội chủ yếu được thông qua các kỳ Đại dung sau: hoäi. Nhaèm truyeàn baù hoïc thuyeát + Tuyên truyền những học thuyết khác, Mác, chống lại tư tưởng lệch lạc đấu tranh chống lại các tư tưởng vô sản, đó trong nội bộ, thông qua những nghị là tư tưởng phái Pru-Đông ở Pháp với chủ quyết quan trọng. trương hoà bình thông qua những biện pháp kinh tế, phủ nhận đấu tranh chính trị và mọi hình thức Nhà nước, kể cả chuyên chính vô saûn. Phái Lat-Xan ở Đức: Hướng đấu tranh công nhân vào mục tiêu kinh tế, phản đối đấu tranh chính trị, chủ trương thông qua bầu cử..

(280) Các hoạt động của thầy và trò Phái Ba-cu-nin ở Nga, chủ nghĩa công đoàn ở Anh … - GV nêu câu hỏi: Tác động ảnh hưởng của Quốc tế thứ nhất đối với phong trào đấu tranh cuûa coâng nhaân? - HS đọc SGK và trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù. + Công nhân các nước tham gia nhiều cuộc đấu tranh chính trị. Nhiều tổ chức quần chúng của công nhân, công đoàn xuất hieän ngaøy caøng nhieàu. - HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để chứng minh vai trò của quốc tế thứ nhất trong việc giúp đỡ phong trào công nhân. - GV giới thiệu hình 72 SGK "Cuộc họp đại biểu lần đầu tiên của Quốc tế thứ nhất taïi Giônevô". - GV tổ chức cho Hs tìm hiểu về vai trò của Quốc tế thứ nhất đối với phong trào coâng nhaân. - Sau khi HS đọc SGK trả lời câu hỏi. GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù. + Truyeàn baù roäng raõi chuû nghóa maùc trong phong traøo coâng nhaân quoác teá. + Đoàn kết, thống nhất lực lượng của vô sản quốc tế dưới ngọn cờ chủ nghĩa MácLênin đấu tranh giải phóng loài người khỏi ách áp bức bóc lột.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Ảnh hưởng của Quốc tế thứ nhaát: Công nhân các nước tham gia ngày càng nhiều vào các cuộc đấu tranh chính trị, các tổ chức công đoàn ra đời.. * Vai troø: + Truyeàn baù roäng raõi chuû nghóa maùc trong phong traøo coâng nhaân quoác teá.. + Đoàn kết, thống nhất lực lượng của vô sản quốc tế dưới ngọn cờ chủ nghĩa Mác-Lênin đấu tranh giải phóng loài người khỏi ách áp bức boùc loät. II. COÂNG XAÕ PARI 1871 Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân  Cuoäc caùch maïng ngaøy 18/3/1871 - GV đặt câu hỏi : Hãy cho biết nguyên và sự thành lập công xã nhaân cuoäc caùch maïng ngaøy 18/03/1971? - HS dựa vào vốn kiến thức của mình và.

(281) Các hoạt động của thầy và trò đọc SGK và trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân tích: + Chuû nghóa tö baûn phaùt trieån sau cuoäc cách mạng công nghiệp cùng với những mặt trái của nó là cường độ thời gian lao động ngày càng tăng, đời sống khó khăn cùng với hậu quả kinh tế trong những năm 1860 – 1867 laøm maâu thuaãn voán coù cuûa xaõ hoäi tö baûn ngaøy caøng gay gaét, taïo ñieàu kieän coâng nhân đấu tranh. + Cuộc chiến tranh Pháp – Phổ với sự thaát baïi cuûa Phaùp laøm cho nhaân daân caêm ghét chế độ thống trị dẫn đến cuộc khởi nghĩa ngày 04/09/1870 lật đổ đế chế II. + Giai cấp tư sản Pháp lợi dụng sự non yếu về tổ chức của công nhân đã đoạt lấy thành quả cách mạng trong nước đã buộc công nhân Pari đứng lên làm cuộc cách mạng ngày 18/3/1871 lật đổ chính quyền tư saûn, thaønh laäp coâng xaõ. Hoạt động 4: Cả lớp - GV trình baøy ngaén goïn dieãn bieán: Khi quaân Phoå tieán vaøo Pari. "Chính phuû veä quoác" đã trở thành Chính phủ phản quốc, mở cửa cho quân Đức tiến vào nước Pháp. Trong khi đó, nhân dân Pari tổ chức thành các đơn vị dân quân, tự vũ trang và xây dựng phòng tuyeán baûo veä thuû ñoâ. Khoảng 3 giờ sáng ngày 18/3/1871, chính phủ do quân đánh chiếm đồi Mông– mác nơi tập trung đại bác của quân quốc dân. Quần chúng nhân dân đã kịp thời kéo đến hỗ trợ, bao vây quân chính phủ. Một số. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Nguyeân nhaân: + Maâu thuaãn voán coù cuûa xaõ hoäi tö baûn ngaøy caøng saâu saéc, taïo ñieàu kiện cho công nhân đấu tranh.. + Sự thất bại của Pháp trong cuộc đấu tranh Pháp – Phổ làm cho nguyên nhân căm phẫn chế độ thống trị tiến tới lật đổ đế chế II. + Sự phản động của giai cấp tư sản Pháp cướp đoạt thành quả cách mạng của quần chúng, đầu hàng Đức để đàn áp quần chúng.  Cuoäc caùch maïng ngaøy 18/3/1871. Dieãn bieán:. + Ngaøy 18/3/1871 Quoác daân quaân chieám caùc cô quan chính phuû vaø công sở, làm chủ thành phố, thành lập công xã. Lần đầu tiên trên thế giới chính phủ thuộc về giai cấp vô saûn..

(282) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững bộ phận quân chính phủ cũng ủng hộ nhân + Toán quân chính phủ phải tháo dân, tước súng của sĩ quan và bắn chết viên chạy về Vecxai, chính quyền giai tướng chỉ huy. Trưa ngày 18/3, các tiểu cấp tư sản bị lật đổ. đoàn tiến vào trung tâm thủ đô chiếm các công sở, toàn quân chính phủ chạy về Vecxai. Quoác teá quaân laøm chuû thaønh phoá. Hoạt động 5: Nhóm  Công xã Pari – Nhà nước kiểu - GV chia lớp thành nhóm, yêu cầu HS mới làm việc theo nhóm trả lời các câu hỏi: Hãy cho biết những việc làm của công xã? - HS đọc SGK làm việc theo nhóm và cử đại diện trình bày kết quả của mình. - GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân tích: + Ngày 26/3/1871 Hội đồng công xã được bầu ra theo nguyên tắc phổ thông bầu phiếu. Hội đồng gồm nhiều uỷ ban là một uỷ viên công xã chịu trách nhiệm trước coâng nhaân vaø coù theå bò baõi nhieäm. - GV vẽ sơ đồ công xã lên bảng, kết hợp giới thiệu hình 73 trong SGK "Công xã Pari mở cuộc họp các uỷ viên công xã tại Toà thò chính". + Quân đội cảnh sát cũ bị giải tán, thay vào đó là các lực lượng vũ trang nhân dân, nhà thờ tách khỏi trường học. + Coâng xaõ coøn thi haønh nhieàu chính saùch tiến bộ khác: công nhân được làm chủ những xí nghiệp có chủ bỏ trốn, kiểm soát chế độ tiền lương, giảm lao động ban đêm, cấm án phạt công nhân, đề ra chủ trương giaùo duïc baét buoäc… - GV ñaët caâu hoûi: Em coù nhaän xeùt gì veà vieäc laøm cuûa Coâng xaõ? - HS suy nghĩ tự trả lời câu hỏi.. - Ngày 26/3/1871 công xã được thaønh laäp, cô quan cao nhaát laø Hoäi đồng công xã được bầu theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu.. - Những việc làm của công xã: + Quân đội cảnh sát cũ bị giải tán, thay vào đó là các lực lượng vũ trang nhân dân, nhà thờ tách khỏi trường học. + Thi haønh nhieàu chính saùch tieán boä khác: công nhân được làm chủ những xí nghiệp có chủ bỏ trốn, kiểm soát chế độ tiền lương, giảm lao động ban đêm….

(283) Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò - GV nhaän xeùt vaø choát yù: Coâng xaõ Pari laø một nhà nước khác hẳn, Nhà nước của những giai cấp bóc lột trước, đây là một Nhà nước kiểu mới. - Nhà nước vô sản do dân và vì dân. - Gv nhaán maïnh vaø giaûi thích cho HS roõ: Sự thất bại của Công xã Pari là không thể tránh khỏi trong điều kiện lịch sử lúc bấy giờ, song Công xã Pari để lại cho giai cấp vô sản những bài học về tổ chức lãnh đạo, sự liên minh và đoàn kết giữa các tầng lớp nhân dân trong cuộc đấu tranh chống áp bức.. vững. - Công xã Pari là một Nhà nước kiểu mới do dân và vì dân. - Công xã Pari để lại nhiều bài học kinh nghieäm quyù baùu cho giai caáp vô sản: Tổ chức lãnh đạo các tầng lớp nhân dân…. 4. Sô keát baøi hoïc - Hoàn cảnh sự ra đời, quá trình hoạt động và tác dụng của Quốc tế thứ nhất đối với phong trào công nhân. - Nguyên nhân diễn biến cuộc cách mạng nagy2 18/3/1871 và sự thành lập Coâng xaõ Pari. - Những việc làm chứng tỏ công xã Pari là Nhà nước kiểu mới. 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø - Học bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK. - Đọc trước bài mới..

(284) Baøi 39 QUỐC TẾ THỨ HAI. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm được sự phát triển của phong trào công nhân cuối thế kỷ XIX. - Nắm và hiểu được hoàn cảnh ra đời của Quốc tế thứ 2 và những đóng góp của tổ chức này đối với phong trào cộng sản và công nhân Quốc tế, đặc biệt dưới sự lãnh đạo của Ăngghen. - Hiểu được cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội trong Quốc tế thứ hai phản ánh cuộc đấu tranh giữa 2 luồng tư tưởng: Mácxit và phi Mácxit trong phong traøo coâng nhaân quoác teá. 2. Tư tưởng, tình cảm Giúp HS hiểu rõ công lao to lớn của Ph. Ăngghen và người kế tục là V.I.Lênin đối với phong trào Cộng sản và công nhân Quốc tế. 3. Kyõ naêng Rèn luyện kỹ năng phân tích, nhận định các sự kiện và vai trò của cá nhân trong tiến trình lịch sử. II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Sưu tầm chân dung những Đại biểu nổi tiếng trong phong trào công nhân cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX: Aêngghen, La-phác-gơ (Pháp), Be-ben, Rô-da Luc-xem-bua (Đức). III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi l: Nêu quá trình thành lập, hoạt động và vai trò của Quốc tế thứ nhaát? Câu hỏi 2: Chứng minh rằng Công xã Pari là Nhà nước kiểu mới? 2. Dẫn dắt vào bài mới Sự phát triển của phong trào cách mạng thế giới trong những năm thập niên 70 – 80 của thế kỷ XIX với sự ra đời của cách mạng chính Đảng công nhân.

(285) có tính chất quần chúng ở nhiều nước đòi hỏi phải có một tổ chức Quốc tế mới để lãnh đạo phong trào công nhân thế giới. Quốc tế thứ hai được thành lập. Phong trào công nhân cuối thế kỷ XIX phát triển như thế nào? Hoạt động và vai trò của tổ chức quốc tế thứ hai này ra sao? Nội dung bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta trả lời những câu hỏi trên. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cá nhân và tập thể - Trước hết, GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến phong trào công nhân cuối theá kyû XIX? - HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Đội ngũ giai cấp công nhân các nước tăng nhanh về số lượng và chất lượng. + Sự bóc lột nặng nề của giai cấp tư sản, sự thay thế của xu thế độc quyền và chính saùch chaïy ñua vuõ trang chuaån bò chieán tranh để phân chia lại thế giới  đời sống của công nhân cực khổ  nhiều cuộc đấu tranh coâng nhaân noå ra. - Tiếp theo GV cho HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK nói về phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân lao động ở Đức, Anh, Pháp đồng thời nêu câu hỏi: Qua đoạn đọc trên hãy cho biết phong trào đấu tranh cuûa coâng nhaân dieãn ra nhö theá naøo?? - HS suy nghĩ trả lời. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù: Phong trào công nhân đòi cải thiện đời sống, đòi quyền tự do dân chủ ngày càng lan rộng, đặc biệt ở các nước tư bản tiên tiến như Anh, Pháp, Đức, Mỹ.. Những kiến thức HS cần nắm vững  Phong traøo coâng nhaân cuoái theá kyû XIX. - Nguyeân nhaân: + Đội ngũ công nhân tăng về số lượng và chất lượng, có điều kiện soáng taäp trung. + Do sự bóc lột nặng nề của giai caáp tö saûn, chính saùch chaïy ñua vuõ trang làm đời sống công nhân cực khổ  bùng nổ các cuộc đấu tranh cuûa coâng nhaân.. - Phong trào công nhân đòi cải thiện đời sống, đòi quyền tự do dân chủ ngày càng lan rộng, đặc biệt ở các nước tư bản tiên tiến như Anh, Pháp, Mỹ, Đức..

(286) Các hoạt động của thầy và trò - GV nhấn mạnh đến cuộc đấu tranh của coâng nhaân Chicagoâ (Myõ). Cuoäc toång baõi coâng cuûa gaàn 40 vaïn coâng nhaân Chicagoâ ngày 01/05/1886 đòi lao động 8 giờ đã buộc giới chủ phải nhượng bộ. Ngày đó đi vào lịch sử và ngày Quốc tế lao động và chế độ ngày làm việc 8 giờ dần được thực hiện trong nhiều nước. Hoạt động 2: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Điểm mới gì nổi bật trong phong trào công nhân thế giới thời kỳ naøy? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù. Nhiều Đảng công nhân, Đảng xã hội, nhóm công nhân tiến bộ được thành lập: Đảng công nhân xã hội dân chủ Đức (1875) Đảng công nhân xã hội Mỹ (1876), Đảng coâng nhaân Phaùp (1879), nhoùm giaûi phoùng lao động Nga (1883). - Tiếp theo GV hỏi: Từ thực tế nhiều tổ chức Đảng ra đời dặt theo yêu cầu gì? - HS suy nghĩ tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: ñaët ra yeâu caàu cần phải thành lập một tổ chức Quốc tế mới của giai cấp vô sản thế giới nối tiếp nhiệm vụ của Quốc tế thứ nhất. - GV nói rõ thêm: Sau khi C.Mác qua đời (1883) sứ mệnh lãnh đạo phong trào công nhaân Quoác teá thuoäc veà AÊngghen. - Cuoái cuøng, GV neâu caâu hoûi sô keát muïc: Những sự kiện nào chứng tỏ phong trào công nhân thế giới vẫn tiếp tục phát triển trong những năm cuối thế kỷ XIX?. Những kiến thức HS cần nắm vững + Tieâu bieåu gaàn 40 vaïn coâng nhaân Chicagô ngày 01/05/1886 đòi lao động 8 giờ đã buộc giới chủ phải nhượng bộ. Ngày đó đi vào lịch sử là ngày Quốc tế lao động.. + Nhiều Đảng công nhân, Đảng xã hội, nhóm công nhân tiến bộ được thành lập: Đảng công nhân xã hội dân chủ Đức (1875) Đảng công nhân xã hội Mỹ (1876), Đảng công nhaân Phaùp (1879), nhoùm giaûi phoùng lao động Nga (1883). - Yêu cầu thành lập một tổ chức Quốc tế mới để đoàn kết lực lượng công nhân các nước càng trở nên caáp thieát..

(287) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm vững. - HS trả lời câu hỏi, GV củng cố bằng việc nhận xét và bổ sung kiến thức HS trả lời. Hoạt động 3: Cá nhân  Quốc tế thứ hai - GV đặt câu hỏi:Hoàn cảnh Quốc tế thứ 2 ra đời? Trước khi HS tar3 lời câu hỏi, GV gợi ý: Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, sự bóc lột của giai cấp tư sản đối với công nhân, chính saùch chaïy ñua vuõ trang. - HS dựa vào những nội dung kiến thức ở mục 1 và vốn hiểu biết của mình để trả lời caâu hoûi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Chủ nghĩa tư bản phát triển ở giai đoạn. Giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, giai cấp tư sản tăng cường bóc lột nhân dân lao động. + Sự thay thế xu hướng độc quyền và chính saùch chaïy ñua vuõ trang, chuaån bò phaân chia lại thế giới  đời sống nhân dân cực khoå. + Cùng với đó nhiều Đảng và tổ chức công nhân ra đời  ngày 14/07/1889 Quốc tế thứ hai được thành lập ở Pari. - GV trình bày và phân tích: Đại hội thoâng qua nhieàu nghò quyeát quan troïng, neâu lên sự cần thiết phải thành lập chính Đảng của giai cấp vô sản mỗi nước, đề cao vai trò đấu tranh chính triï, tăng cường phong trào quần chúng, đòi tăng lương, ngày làm 8 giờ, laáy ngaøy2 01/05 laøm ngaøy Quoác teá lao động. - GV nêu câu hỏi: Nêu hoạt động và vai. - Hoàn cảnh ra đời: + Chủ nghĩa tư bản phát triển ở giai đoạn cao, giai cấp tư sản tăng cường bóc lột nhân dân lao động. + Chính saùch chaïy ñua vuõ trang chuẩn bị phân chia lại thế giới dẫn đến đời sống nhân dân cực khổ. + Nhiều Đảng và tổ chức công nhân tiến bộ ra đời  ngày 14/07/1889 Quốc tế thứ hai thành lập ở Pari.. - Hoạt động Quốc tế thứ 2: Thông qua các Đại hội và nghị quyết, sự cần thiết thành lập chính.

(288) Các hoạt động của thầy và trò trò của Quốc tế thứ hai? - HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø keât1 luaän: + Quốc tế thứ hai tồn tại và hoạt động chủ yếu dưới hình thức Đại Hội. + Đóng góp của Quốc tế thứ hai: hạn chế, ảnh hưởng của cá trào lưu cơ hội chủ nghĩa xu hướng vô chính phủ. Đoàn kết công nhân các nước thúc đẩy việc thành lập các chính Đảng vô sản ở nhiều nước. - GV nhấn mạnh đến vai trò của Ăngghen đối với hoạt động của Quốc tế thứ 2 khi người còn sống. Hoạt động 4: Cả lớp và cá nhân - GV trình bày và phân tích: Sự ra đời của Quốc tế thứ 2 là bằng chứng về sự thắng lợi cuûa chuû nghóa Maùc trong phong traøo coâng nhân. Từ khi Ăngghen qua đời, cùng với những biến động của đời sống kinh tế – xã hội những phần tử cơ hội chống lại học thuyết maùc daàn chieám phaàn öu theá trong Quoác teá 2 do E.Béc-xtai-nơ đề xướng đã làm cản trở bước tiến của phát triển công nhân. GV gọi HS đọc đoạn chữ nhỏ SGK sau đó giới thiệu veà chuû nghóa cô hoäi. - GV nêu câu hỏi: Cho biết cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa cơ hội trong Quốc tế thứ 2 dieãn ra nhö theá naøo? - HS đọc SGK trình bày diễn biến cuộc đấu tranh. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Cuộc đấu tranh của một số lãnh tụ cách mạng trong các Đảng công nhân như Laphác-gơ (Pháp), Bêben, Rôda Lucxembua. Những kiến thức HS cần nắm vững Đảng của giai cấp vô sản đề cao đấu tranh chính trị. - Vai trò: Hạn chế, ảnh hưởng các traøo löu cô hoäi Chuû nghóa voâ Chính phuû.. - Diễn ra cuộc đấu tranh giữa khuynh hướng cách mạng và khuynh hướng cơ hội..

(289) Những kiến thức HS cần nắm. Các hoạt động của thầy và trò (Đức) tuy nhiên kết quả hạn chế do đấu tranh không triệt để. + Cuộc đấu tranh của Lênin – lãnh tụ của giai caáp coâng nhaân Nga – leân aùn aùch thoáng trò của đế quốc thuộc địa đòi quyền tự quyết cho caùc daân toäc vaø baûo veä hoïc thuyeát Maùc. + Do thiếu nhất trí về đường lối, chia rẽ về tổ chức, các Đảng trong Quốc tế 2 xa dần đường lối đấu tranh cách mạng, thoả hiệp với giai cấp tư sản, đẩy nhân dân lao động vào cuộc chiến tranh vì lợi ích của bọn đế quốc. Quốc tế thứ 2 tan rã khi có chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ.. vững. - Do thiếu nhất trí về đường lối, chia rẽ về tổ chức, các Đảng trong Quốc tế 2 xa dần đường lối đấu tranh cách mạng, thoả hiệp với giai cấp tư sản  Quốc tế thứ 2 tan rã.. 4. Sô keát baøi hoïc Yêu cầu HS trả lời câu hỏi nhận thức ngay từ đầu giờ học: Phong trào công nhân cuối thế kỷ XIX diễn ra như thế nào? Hoàn cảnh lịch sử hoạt động và vai trò của Quốc tế thứ 2? 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø - Học bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK. - Đọc trước bài mới..

(290) Baøi 40 QUỐC TẾ THỨ HAI. I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được: 1. Kiến thức - Nắm vững những hoạt động của Lênin trong cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa cơ hội, qua đó hiểu được nhờ những hoạt động đó của Lênin. Đảng công nhân xã hội dân chủ Ngq ra đời đã triệt để đấu tranh vì quyền lợi của giai cấp công nhân lao động. - Nắm được tình hình Nga trước cách mạng; diễn biến của cách mạng tính chaát vaø yù nghóa cuûa caùch maïng Nga 1905 – 1907. 2. Tư tưởng, tình cảm Bồi dưỡng lòng kính yêu và biết ơn những lãnh tụ của giai cấp vô sản thế giới, những người cống hiến cả cuộc đời và sức lực cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc lao động bị áp bức bóc lột trên toàn thế giới. 3. Kyõ naêng Phân biệt sự khác nhau giữa các khái niệm: cách mạng dân chủ tư sản kiểu cũ, cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, chuyên chính vô sản. II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC - Tranh ảnh về cuộc cách mạng 1905 – 1907 ở Nga, chân dung Lênin. - Tư liệu về tiểu sử V.I.Lênin. III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC 1. Kieåm tra baøi cuõ Câu hỏi l: Nêu những nét nổi bật của phong trào công nhân Quốc tế cuối theá kyû XIX? Câu hỏi 2: Vì sao Quốc tế thứ 2 tan rã? 2. Dẫn dắt vào bài mới Đầu thế kỷ XIX, kế tục sự nghiệp của Mác và Ăngghen, V.I. Lênin đã tiến hành cuộc đấu tranh không khoan nhượng chống các trào lưu tư tưởng cơ hội chủ nghĩa, đưa chủ nghĩa Mác ngày càng ảnh hưởng sâu rộng trong phong trào.

(291) công nhân Nga và phong trào công nhân quốc tế. Để hiểu cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội dưới sự lãnh đạo của Lênin như thế nào? Diễn biến, kết quả, ý nghóa cuoäc Caùch maïng 1905 – 1907 ra sao, chuùng ta cuøng tìm hieåu noäi dung baøi hoïc hoâm nay. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp. Các hoạt động của thầy và trò Hoạt động 1: Cá nhân và cả lớp - Trước hết, GV gọi một HS HS trình bày tóm tắt về tiểu sử của Lênin kết hợp giới thieäu chaân dung Leânin. - GV nêu câu hỏi: Trình bày những hoạt động tích cực của Lênin thành lập đảng vô sản kiểu mới? - HS đọc SGK và tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung, trình baøy vaø phaân tích: + Muøa thu naêm 1895, Leânin thoáng nhaát các nhóm Mácxit ở Pêtecbua lấy tên là Liên hiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân – mầm mống của Đảng Macxit; Năm 1898 tại Minxcơ, Đảng công nhân xã hoäi daân chuû Nga tuyeân boá thaønh laäp nhöng không hoạt động vì các Đảng viên bị bắt. + Năm 1900 Lênin cùng với các đồng chí của mình xuất bản báo "Tia lửa" nhằm truyeàn baù chuû nghóa Maùc vaøo phong traøo coâng nhaân Nga. + Năm 1903, Đại hội Đảng công nhân xã hội Nga được triệu tập ở Luân Đôn dưới sự chủ trì của Lênin để bàn về cương lĩnh điều lệ Đảng. - GV nhấn mạnh: Tại Đại hội đa số đại. Những kiến thức HS cần nắm vững I. V.I. Lênin và cuộc đấu tranh choáng chuû nghóa cô hoäi. - Tiểu sử: Via-đi-mia Ilích U-ki-anốp tức Lênin sinh ngày 22/04/1870 trong gia ñình nhaø giaùo tieán boä.. + Muøa thu naêm 1895 Leânin thoáng nhất các nhóm Macxit ở Pêtecbua.. - Năm 1900 Lênin cùng với các đồng chí của mình xuất bản báo "Tia lửa" nhằm truyền bá chủ nghĩa Maùc vaøo phong traøo coâng nhaân Nga. - Năm 1903, Đại hội Đảng công nhân xã hội Nga được triệu tập ở Luân Đôn dưới sự chủ trì của Lênin để bàn về cương lĩnh điều lệ Đảng..

(292) Các hoạt động của thầy và trò. Những kiến thức HS cần nắm. vững biểu (Phái Bônsêvich) tán thành đường lối Hình thành 2 phái Bônsêvich đa số Caùch maïng cuûa Leânin, coøn thieåu soá (phaùi vaø Menseâvich thieåu soá. Mensêvich) theo khuynh hướng cơ hội choáng laïi Leânin. - HS đọc đoạn chữ in nhỏ trong SGK nói về việc Lênin viết hàng loạt tác phẩm của mình phê phán những quan điểm của chủ nghóa cô hoäi, khaúng ñònh vai troø cuûa giai caáp công nhân và Đảng tiên phong. Hoạt động 2: Cá nhân - GV nêu câu hỏi: Cuộc đấu tranh chống lại phái cơ hội đầu thế kỷ XX ở Nga diễn ra nhö theá naøo? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù : + Đầu thế kỷ XX khi các nước đế quốc - Đầu thế kỷ XX các phái cơ hội chaïy ñua vuõ trang chuaån bò chieán tranh thì trong Quoác teá 2 uûng hoä chính phuû tö phaùi cô hoäi trong Quoác teá 2 keâu goïi coâng saûn, uûng hoä chieán tranh. nhân ủng hộ chính phủ tư sản với mình, ủng + Đảng Bôn-sê-vich do Lênin lãnh hoä chieán tranh. đạo là kiên quyết chống chiến tranh + Duy nhất có Đảng Bônsêvich do Lênin đế quốc, trung thành với sự nghiệp lãnh đạo là đấu tranh chống lại chiến tranh vô sản. đế quốc với khẩu hiệu "Biến chiến tranh đế - Lênin có những đóng góp quan quoác thaønh noäi chieán Caùch maïng". troïng veà maët lyù luaän thoâng qua Hoạt động 3: Cá nhân - GV neâu caâu hoûi: Cho bieát tình hình nước Nga trước cách mạng? - HS đọc SGK trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt vaø choát yù: + Đầu thế kỷ XX kinh tế công thương nghieäp Nga phaùt trieån, xuaát hieän caùc coâng ty độc quyền, đội ngũ công nhân đông đảo. + Veà chính trò , duy trì boä maùy cai trò cuûa. những tác phẩm của mình. II. Cách mạng 1905 – 1907 ở Nga  Tình hình nước Nga trước cách maïng:. - Veà kinh teá : Coâng thöông nghieäp phát triển, các công ty độc quyền ra đời..

(293) Các hoạt động của thầy và trò chính quyền phong kiến, chế độ Nga Hoàng kìm hãm sự phát triển sản xuất, bóp nghẹt quyền tự do dân chủ, hầu hết các giai cấp baát maõn …  Đời sống nhân dân, nhân dân lao động cực khổ. + Sự thất bại trong cuộc chiến tranh Nga – Nhaät 1904 – 1905 laøm maâu thuaãn xaõ hoäi caøng saâu saéc  buøng noå Caùch maïng.. Hoạt động 4: Cả lớp - GV trình bày những nét chính diễn biến: + Ngaøy 09/01/1905, 14 vaïn coâng nhaân Pêtacbua và gia đình không vũ khí đến cung điện mùa đông để thỉnh cầu Nga Hoàng cải thiện đời sống nhưng họ bị đàn áp bằng súng làm hàng nghìn người chết và bị thương "Ngày chủ nhật đẫm máu", công nhận dựng chiến luỹ chuẩn bị chiến đấu. Kết hợp giới thiệu hình 75 SGK "Cuộc bieåu tình ngaøy 09/01/1905". - HS đọc đoạn chữ nhỏ nói về diễn biến trong SGK. Tiếp đó, GV tiếp tục trình bày: Mùa thu naêm 1905 phong traøo caùch maïng tieáp tuïc dâng cao với những cuộc bãi công chính trị của quần chúng làm ngừng trệ mọi hoạt động kinh tế và giao thông trong cả nước. - Taïi Matxcôva, thaùng 12/1905 cuoäc toång bãi công  khởi nghĩa vũ trang  cuối cùng thaát baïi. Hoạt động 5: Cá nhân. Những kiến thức HS cần nắm vững - Về chính trị: chế độ Nga Hoàng kìm hãm sản xuất, bóp nghẹt tự do dân chủ  đời sống nhân dân, công nhân khổ cực.. - Sự thất bại trong cuộc chiến tranh Nga – Nhaät  xaõ hoäi maâu thuaãn sâu sắc dẫn đến bùng nổ Cách maïng.  Caùch maïng buøng noå: - Ngaøy 09/01/1905, 14 vaïn coâng nhaân Peâtacbua vaø gia ñình khoâng vuõ khí đến cung điện mùa đông để thỉnh cầu Nga Hoàng cải thiện đời sống nhưng họ bị đàn áp bằng súng làm hàng nghìn người chết và bị thương "Ngày chủ nhật đẫm máu", công nhận dựng chiến luỹ chuẩn bị chiến đấu.. - Muøa thu naêm 1905 phong traøo caùch mạng tiếp tục dâng cao với những cuoäc baõi coâng chính trò cuûa quaàn chúng làm ngừng trệ mọi hoạt động kinh tế và giao thông trong cả nước. - Taïi Matxcôva, thaùng 12/1905 cuoäc tổng bãi công  khởi nghĩa vũ trang  cuoái cuøng thaát baïi.

(294) Các hoạt động của thầy và trò - GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát tính chaát., ý nghĩa của cách mạng 1905 – 1907 ở Nga? - HS đọc SGK và dựa vào vốn hiểu biết của mình tự trả lời câu hỏi. - GV nhaän xeùt, boå sung vaø keát luaän: + Caùch maïng 1905 – 1907 laø cuoäc caùch mạng dân chủ tư sản lần thứ nhất ở Nga, là Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới. - GV dừng lại hỏi: Tại sao nói đây là cuộc Cách mạng tư sản kiểu mới? - HS trả lời câu hỏi. - GV choát yù: Ñaây laø cuoäc Caùch maïng tö sản kiểu mới bởi vì: Do giai cấp vô sản lãnh đạo với sự tham gia của đông đảo nhân dân lao động, giải quyết những nhiệm vụ của cuoäc Caùch maïng daân chuû tö saûn vaø ñaët cô sở cho việc chuyển sang Cách mạng XHCN. - YÙ nghóa: + Giáng một đòn mạnh mẽ vào chế độ Nga Hoàng, có ảnh hưởng đến phong trào đấu tranh đòi dân chủ ở các nước đế quốc.. Những kiến thức HS cần nắm vững. - Tính chaát: Laø cuoäc caùch maïng daân chủ tư sản lần thứ nhất ở Nga. Đây laø moät cuoäc caùch maïng tö saûn kieåu mới.. - YÙ nghóa:. + Giáng một đòn mạnh mẽ vào chế độ Nga hoàng, có ảnh hưỡng đến phong trào đấu tranh đòi dân chủ ở các nước đế quốc. + Thức tỉnh nhân dân các nước phương + Thức tỉnh nhân dân các nước Đông đấu tranh. phương Đông đấu tranh. 4. Sô keát baøi hoïc Tổ chức cho HS trả lời câu hỏi nhận thức đặt ở phần dẫn dắt vào bài mới để củng cố kiến thức. 5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø - Hoïc baøi cuõ. - Ôn tập toàn bộ học kỳ..

(295)

giao an 1o tron bo

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về