Trường THPT Yên Khánh B

Bài 9. Cấu trúc rẽ nhánh

Ngày dạy: 30 tháng 11
năm 2011

Tiết 14

CHƯƠNG III. CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
§9. CẤU TRÚC RẼ NHÁNH
(Tiết 1)
I) MỤC TIÊU – YÊU CẦU
1) Kiến thức
- Hiểu nhu cầu của cấu trúc rẽ nhánh trong biểu diễn thuật toán
- Hiểu câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đầy đủ)
- Sử dụng cấu trúc rẽ nhánh trong mơ tả thuật tốn của một số bài toán đơn giản.
2) Kỹ năng
- Viết được các lệnh rẽ nhánh dạng thiếu, dạng đủ.
II) CHUẨN BỊ
GV: Soạn bài, SGK, SGV, máy chiếu, phiếu học tập
HS: Học bài cũ - chuẩn bị bài mới
III) TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1) Ổn định trật tự
- Kiểm tra sĩ số
2) Kiểm tra bài cũ:
Cho M là biến nguyên, em hãy viết biểu thức xác định M chia hết cho 2 hoặc M không
chia hết cho 2.
3) Nội dung bài giảng

GV: Nguyễn Thị Dung

Trang 1


Trường THPT Yên Khánh B

Bài 9. Cấu trúc rẽ nhánh

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Gọi HS lên bảng kiểm tra bài cũ
Gọi HS khác nhận xét
Nhận xét, cho điểm
ĐVĐ: Đây là nội dung các em đã được học ở bài số
6 và đây là một biểu thức logic. Vậy để chuyển một
biểu thức như thế này sang ngôn ngữ lập trình, cụ
thể là ngơn ngữ lập trình Pascal, thì chuyển như thế
nào? Chúng ta xét sang bài hôm nay.
Viết bảng
§9. CẤU TRÚC RẼ NHÁNH
1) Rẽ nhánh
VD1: Các em cùng xem câu hỏi tình huống.
(Chiếu Slide)
+ TH1:
? Câu nói đó cho biết một việc làm cụ thể nào?
? Để thực hiện được cơng việc đó thì điều kiện phải
là gì.
? Trong câu nói đó của An, có đề cập đến việc gì sẽ

xảy ra khi điều kiện đó khơng được thỏa mãn
không.

Lên bảng viết biểu thức.

- Nghe, đọc sách
- Ghi bài

- Trả lời câu hỏi:
+ Sẽ học trên phòng thực hành
+ Phải có điện.
+ Khơng

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

 Cách diễn đạt như vậy thuộc dạng thiếu.
Ghi bảng
- Có thể diễn đạt bằng lời về cấu trúc như sau:
Nếu điều kiện thỏa mãn thì thực hiện cơng
việc.
+TH2:
? Câu nói của An, khẳng định một trong hai
việc cụ thể nào chắc chắn sẽ xảy ra.
? Có khi nào cả 2 việc đó cùng được thực
hiện khơng.
? Vậy mỗi việc được thực hiện như thế nào
-> Đúng vậy, còn tùy thuộc vào điều kiện cụ
thể để lựa chọn thực hiện công việc phù hợp.

Viết bảng
 Cách diễn đạt như vậy thuộc dạng đủ.
Ghi bảng
- Có thể diễn đạt bằng lời về cấu trúc như sau:
Nếu điều kiện thỏa mãn thì thực hiện cơng

- Ghi bài:
+ Dạng thiếu:
Có cấu trúc:
Nếu <điều kiện> thì <cơng việc>.
 Cấu trúc chung:
Nếu … thì …
- Trả lời:
+ Học trên phòng thực hành hoặc học ở
lớp.
+ Không
+ Mỗi việc được thực hiện tùy thuộc vào
điều kiện (có điện hoặc khơng có điện).

GV: Nguyễn Thị Dung

- Ghi bài:
+ Dạng đủ
Có cấu trúc:
Nếu <điều kiện> thì <cơng việc 1>, ngược
Trang 2


Trường THPT Yên Khánh B


Bài 9. Cấu trúc rẽ nhánh

việc 1, ngược lại thì thực hiện cơng việc 2.

lại <cơng việc 2>.
 Cấu trúc chung
Nếu … thì…, nếu khơng thì…
Chúng ta thấy, trong cuộc sống hàng ngày - Trả lời câu hỏi
cũng có rất nhiều đến những câu nói có sử
dụng đến mệnh đề nếu… thì…
? Vậy em nào có thể lấy thêm vài ví dụ mà
trong cuộc sống chúng ta vẫn sử dụng đến
mệnh đề nếu… thì…
- Lấy thêm ví dụ.
Từ đó ta thấy, trong nhiều thuật, các thao tác
tiếp theo sẽ phụ thuộc vào kết quả nhận được
từ các bước trước đó.
VD2: Giải phương trình bậc 2 dạng:
ax2 + bx + c = 0
? Em hãy nêu các bước để giải bài toán
-> Như vậy ta thấy, sau khi tính Delta, tùy
thuộc vào giá trị của Delta mà 1 trong 2 thao
tác sẽ được thực hiện
? Dựa vào sơ đồ khối, em hãy cho biết chỗ
nào trong sơ đồ thể hiện cấu trúc rẽ nhánh.
=> Qua đây các em cho biết, vậy cấu trúc rẽ
nhánh là gì? Thơng qua câu hỏi trắc nghiệm
sau:
? Em hãy chọn phương án đúng nhất khi nói
về cấu trúc rẽ nhánh.


- Trả lời câu hỏi.

- Nghe.
- Trả lời câu hỏi.

* Khái niệm cấu trúc rẽ nhánh.
Cấu trúc rẽ nhánh là 1 điều khiển chọn
thực hiện hay không thực hiện công việc
=> Mỗi NNLT đều có câu lệnh để mơ tả cấu phù hợp1 điều kiện đang xảy ra.
trúc rẽ nhánh. Vậy trong NNLT Pascal cấu
trúc rẽ nhánh được mô tả như thế nào, ta sang
phần 2.
Ghi bảng
- Nghe
2) Câu lệnh if – then.
- Ghi bài.
Tương ứng với 2 mệnh đề dạng thiếu và đủ ở a) Dạng thiếu
trên, Pascal có 2 dạng câu lệnh if – then như + Cú pháp:
sau:
if <điều kiện> then <câu lệnh>;
a) Dạng thiếu
Trong đó:
+ Cú pháp.
- điều kiện: là biểu thức quan hệ hoặc biểu
Phát biểu bằng ngôn ngữ nói như sau: Nếu thức logic.
điều kiện thỏa mãn thì câu lệnh sẽ được thực - câu lệnh: là 1 câu lệnh của Pascal (VD:
hiện.
lệnh gán: max := a; hoặc lệnh xuất dữ liệu:
writeln(‘gia tri lon nhat la Max’); …)

+ VD1: Em hãy xác định đâu là “điều kiện”,
GV: Nguyễn Thị Dung

Trang 3


Trường THPT Yên Khánh B

đâu là “câu lệnh” trong VD đó.
+ Cách thức hoạt động của sơ đồ cấu trúc rẽ
nhánh
? Em hãy cho biết cách thức hoạt động của sơ
đồ cấu trúc rẽ nhánh.
? Sử dụng cấu trúc if – then ở trên hãy viết
câu lệnh trong VD trên.

Bài 9. Cấu trúc rẽ nhánh

+ Cách thức hoạt động của sơ đồ cấu trúc
rẽ nhánh (SGK)
- Đứng tại chỗ trả lời .
+ VD1:
If M mod 2 = 0 then
writeln(‘M la so chan’);

VD2:
Gọi HS lên bảng, sử dụng câu lệnh if – then
để viết.
- Lên bảng viết VD 2:
If D < 0 then writeln(‘PTVN’);

b) Dạng đủ
+ Cú pháp.
- Nghe
Phát biểu bằng ngơn ngữ nói như sau: Nếu - Ghi bài.
điều kiện thỏa mãn thì câu lệnh sẽ được thực b) Dạng đủ
hiện.
+ Cú pháp:
if <điều kiện> then <câu lệnh 1> else
+ VD1: Em hãy xác định “câu lệnh 1” và “câu <câu lệnh 2>;
lệnh 2” trong VD đó.
Trong đó:
+ Cách thức hoạt động của sơ đồ cấu trúc rẽ - điều kiện, câu lệnh 1, câu lệnh 2: cũng
nhánh
tương tự như ở dạng thiếu.
? Em hãy cho biết cách thức hoạt động của sơ
đồ cấu trúc rẽ nhánh.
+ Cách thức hoạt động của sơ đồ cấu trúc
rẽ nhánh (SGK)
? Sử dụng câu lệnh if – then dạng đủ viết câu - Lên bảng viết VD:
lệnh diễn tả VD trên.
+ VD:
If M mod 2 = 0 then writeln(‘M la so
Như các em đã biết, sau mỗi câu lệnh đều chan’) else writeln(‘M la so le’);
kết thúc bởi dấu chấm phẩy, nhưng câu lệnh * Chú ý: Trước từ khóa Else khơng có
trước từ khóa else khơng được dùng dấu dấu chấm phẩy.
chấm phẩy.
* Chú ý:
CấuVD:
trúc if – then dạng đủ có thể lồng nhau:
if D < 0 then writeln(‘PTVN’)

- Nghe.
else
if D = 0 then writeln(‘PT co 1 nghiem’)
writeln(‘PT
co 2 lồng
nghiem’);
Trongelse
trường
hợp if – then
nhau thì:
- Từ khóa Else sẽ ứng với if gần nó nhất.
- Tất cả các câu lệnh trước từ khóa Else đều
khơng có dấu chấm phẩy.
? Các em hãy quan sát lại toàn bộ cú pháp và
GV: Nguyễn Thị Dung

Trang 4


Trường THPT Yên Khánh B

sơ đồ cấu trúc rẽ nhánh của cả 2 dạng câu
lệnh if – then dạng thiếu và đủ, rồi hãy so
sánh sự giống và khác nhau của 2 dạng này?
* Hoạt động nhóm (3 phút):
Chia thành 2 nhóm:
- Nhóm 1: bài tâp 1.
- Nhóm 2: bài tập 2.
Các em trao đổi trong nhóm để cùng nhau
tìm ra cách giải quyết của bài toán, rồi đại

diện mỗi nhóm lên làm.
* Trong bài tập nhóm 2:
Như các em vừa tìm hiểu ở trên thì câu lệnh,
câu lệnh 1, hay câu lệnh 2 là một câu lệnh của
Pascal nhưng trong VD này để đưa ra được
nghiệm của PTB2 thì địi hỏi phải có đủ cả 4
câu lệnh đó. Vì vậy 4 câu lệnh này phải tạo
thành một câu lệnh và đó là câu lệnh ghép.
Vậy câu lệnh ghép là gì và được sử dụng như
thế nào, các em sẽ được tìm hiểu ở tiết 2 của
bài này.

Bài 9. Cấu trúc rẽ nhánh

- Nghe.
- Trả lời câu hỏi

- Nhóm 1:
if a > 0 then writeln(‘a la so duong’)
else writeln(‘a la so am’);
- Nhóm 2: Câu lệnh 1 là writeln(‘PTVN’)
Câu lệnh 2 gồm cả 4 câu lệnh đó.

IV. CỦNG CỐ
Trong phần củng cố các em sẽ cùng được tham gia một trị chơi ơ chữ. Trị chơi
này gồm có 9 từ hàng ngang có liên quan đến nội dung bài học ngày hơm nay.
Trong mỗi từ hàng ngang sẽ có một kí tự nằm trong từ khóa. Các em có thể đọc
từ khóa bất kỳ lúc nào.
V. BÀI TẬP VỀ NHÀ VÀ DẶN DÒ
+ Bài tập:

Viết câu lệnh rẽ nhánh kiểm tra xem a, b, c có phải là 3 cạnh của một tam giác
không?
Bài 1 và 4 trang 50 – 51 SGK
+ Dăn dò:
Các em về nhà xem trước phần còn lại của bài này, giờ sau chúng ta học tiếp.
VI. RÚT KINH NGHIỆM

Người soạn
GV: Nguyễn Thị Dung

Kí duyệt
Ngày 29/11/2011
Trang 5


Trường THPT Yên Khánh B

Nguyễn Thị Dung

GV: Nguyễn Thị Dung

Bài 9. Cấu trúc rẽ nhánh

Tổ trưởng: Nguyễn Thị Thu Thủy

Trang 6