<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>Bài ca dao Hoa cúc - sự biện</b>

<b>minh cần thiết cho tình yêu</b>

<i> Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc tím</i>

Em có chồng rồi, trả yếm lại anh!
<i>- Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc xanh</i>
<i>Yếm em em mặc, yếm gì anh anh địi!</i>

Bài ca dao khơng có nhiều dị bản. Một số đặc điểm thi pháp gây ấn tượng trong bài
ca dao này là kết cấu, ngôn ngữ, thể thơ và biểu tượng. Sự phân tích các đặc điểm
này có khi được người viết lồng vào nhau.

<b>1. Kết cấu</b><i><b>Hai vế có quan hệ đối lập về hình thức</b></i>

Đây là một khúc ca đối đáp giữa một người nam và một người nữ. Chúng ta chưa
bàn đến câu 1 và câu 3 vội, vì 2 câu này bắt đầu là một câu đưa đẩy thuộc thể phú
trong nghệ thuật cấu tạo một bài ca dao. Và dù hoa cúc vàng có nở ra bất kỳ một màu
sắc gì khác thì nó cũng khơng làm thay đổi ý nghĩa đích thực của câu 2 và câu 4. 2
câu đầu là một lời ca dao, 2 câu sau là một lời ca dao khác, và chúng có quan hệ đối
đáp - đối lập nhau về hình thức. Bởi trên bình diện ngơn ngữ, chúng ta thấy đó có thể
là một cuộc đòi yếm/trả yếm và sự chối từ, một cuộc địi - trả khơng thành cơng. <i><b>Sự </b></i>
<i><b>đa dạng của những phán đoán về nội dung</b></i>

<i>Chúng ta thử minh xác xem đây là một cuộc trả yếm hay là một cuộc địi yếm.Vì đây </i>
<i>là một khúc ca được thể hiện trong một buổi hát đối đáp nào đó nên nội dung đích </i>
<i>thực của nó chỉ là một giả thiết. Tuy nhiên, dù chỉ là một giả thiết thì giả thiết đó </i>
<i>cũng phải phản ảnh được tâm tình chung của quần chúng thì mới được quần chúng </i>
<i>lưu truyền cho tới ngày nay. Có 2 giả thiết: Giả thiết</i>

<i>1: Nếu cơ gái hát trước thì đây là trường hợp xin trả yếm. Ta có thể nói xi ý câu </i>
<i>này như sau: Đây là chiếc yếm anh tặng em khi chúng mình yêu nhau, nhưng nay vì </i>

<i>dun nợ khơng thành, bây giờ em đã có chồng, nên em xin trả chiếc yếm này cho </i>
<i>anh. Và chàng trai đã trả lời một cách dịu dàng: Quả là anh có tặng em chiếc yếm </i>
<i>đó, thế nhưng bây giờ em đã mặc nó và vì vậy bây giờ nó là của em. Nó đâu cịn là </i>
<i>của anh nữa mà bảo anh đòi! Giả thiết</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

<i> - Hoa cúc vàng nở ra hoa cúc tím Cơ có chồng rồi cơ trả yếm cho tơi - Hoa cúc </i>
<i>vàng nở ra hoa cúc xanhYếm tôi tôi mặc, yếm gì anh anh địi!</i>

<i>chứ khơng thể là cách xưng hơ “anh-em” “em-anh” tình tứ như thế được. Vả lại, </i>
<i>anh con trai nào lại chẳng nhớ nằm lòng câu ca dao này: Bắc thang lên hỏi ông trời </i>
<i>Của chàng cho thiếp liệu đòi được chăng? Bắc thang lên hỏi ơng trăng Của chàng </i>
<i>cho thiếp nói năng thế nào? Tuy nhiên, khơng đồng tình với hai cách hiểu và lý giải </i>
đó, tơi cho rằng bài ca dao thể hiện sự nuối tiếc về một tình yêu đẹp trong quá
<b>khứ. 2 câu đầu theo tôi là lời nói của chàng trai, chàng cất lên lời địi yếm, nhưng </b>
mục đích chính là để hờn trách người con gái đã lấy chồng. Biết bao yêu thương vẫn
cịn chứa trong những câu thơ tám chữ đó. Người con trai chắc hẳn khơng muốn địi
lại chiếc yếm thật sự. Bởi "tình đã cho khơng lấy lại bao giờ" (Xn Diệu). Có thể
anh địi lại vì sợ nếu giữ nó, cơ gái sẽ khơng dứt khốt với hồn cảnh mới, cơ sẽ vấn
vương và sẽ khổ. Cũng có thể, anh muốn ướm lời để xem tình cảm của người con gái
hiện giờ ra sao. Còn 2 câu sau là lời cơ gái, dù đã có chồng nhưng thái độ của cô rất
cương quyết không trả lại kỷ vật của người yêu - dải yếm đã trao cho mình trước đây.
Hành động ấy thể hiện nỗi đau hiện tại trong lịng cơ gái và sự nhớ thương một mối
tình mà cơ khơng nỡ lìa bỏ. Vì thế, cơ từ chối trả yếm, từ chối một cách yếu ớt bằng
lời nói. Hãy đọc lại "Yếm em em mặc, yếm gì anh anh địi !". Câu thơ phá cách của
một câu thơ 8 chữ, đay đi đay lại ngôn ngữ xưng hô mà hẳn trước đây, hai người hay
nói với nhau "em" - "anh". Giữ yếm lại như hành động giữ một kỷ vật, tình u của
chúng ta tuy khơng thành nhưng cũng khơng đáng phải "sịng phẳng"đến thế, khơng
cần phải xố mọi dấu vết về nhau. Sự không trả lại chiếc yếm chứng tỏ tình u của
cơ đối với chàng trai. Tình yêu ấy quan trọng hơn tất cả những địi hỏi khác. Em giữ
tình u ấy thì đấy là một niềm an ủi cho anh, và cho cả em rồi cịn gì ! Hiểu như thế,

chúng ta sẽ thấy cả hai con người này đều rất đẹp, diễn biến tâm lý của họ rất logic
với lời ca dao trữ tình tha thiết này. Do vậy, về hình thức, bài ca dao là 2 lời có quan
hệ đối lập nhau nhưng thực chất, có sự thống nhất về tình ý.

<b>2. Biểu tượng</b><i><b>Yếm</b></i>

<i>Áo yếm khơng chỉ đơn giản là thứ trang phục của người phụ nữ xưa mà cịn có </i>
<i>những ý nghĩa và giá trị về tinh thần cũng như nghệ thuật. Cái yếm đã đi vào những </i>
<i>câu ca dao, tục ngữ, những câu thơ lãng mạn, những câu chuyện tình vương vấn với </i>
<i>những mảnh yếm thắm lụa đào làm ngơ ngẩn lịng người.Hình ảnh chiếc Yếm đã để </i>
<i>lại bao nuối tiếc, ngợi ca trong lịng các thi nhân ở mọi thời. Khơng chỉ thơ ca dân </i>
<i>gian, mà những nhà thơ của thời hiện đại đều “phải lịng” yếm. Yếm trở thành ngơn </i>
<i>ngữ trao gửi tình u. “Trời mưa, trời gió kìn kìn/ Đắp đơi giải yếm hơn nghìn chăn </i>
<i>bơng”. Và “Ước gì sơng rộng một gang/Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi”. </i>
<i>Chiếc cầu dải yếm khơng có trong thực tế nhưng lại là chiếc cầu đẹp nhất và gợi </i>
<i>cảm nhất trong ca dao. Ý nghĩ đó thật táo bạo nhưng cũng thật đằm thắm. Ở đây, </i>
<i>chiếc yếm trở thành biểu tượng cho khát vọng tình yêu mãnh liệt của những chàng </i>
<i>trai, cô gái lao động xưa. Chiếc yếm còn là cái cớ cho các chàng trai tỏ tình “Hỡi cơ</i>
<i>mặc áo yếm đào/Đi trong đám hội có chồng hay chưa?”. Chiếc yếm cịn là nỗi nhớ </i>
<i>nhung, mong đợi của kẻ xa quê “Mình về mình có nhớ chăng/Ta về như lạt buộc </i>
<i>khăn nhớ mình/Ta về ta cũng nhớ mình/Nhớ yếm mình mặc, nhớ tình mình trao”. Nữ</i>
<i>sĩ Xuân Hương của chúng ta đã hoạ bức hoạ bằng thơ hình ảnh thiếu nữ với chiếc </i>
<i>yếm đào nửa thực, nửa ảo “Lược trúc biếng cài trên mái tóc/Yếm đào trễ xuống dưới</i>
<i>nương long/Đơi gị bồng đảo sương còn ngậm/Một lạch đào nguyên suối chửa </i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3></div>

<!--links-->