tiết 38 - Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

<span class='text_page_counter'>(1)</span>Ngày soạn:………….................. Ngày giảng:7A………................. 7B………………….... Tiết 38. Văn bản: CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH ( Tĩnh dạ tứ- Lí Bạch) I. Mục tiêu * Trọng tâm kiến thức, kĩ năng: 1. Kiến thức - Thấy được tình quê hương được thể hiện một cách chân thành, sâu sắc của Lí Bạch. - Nắm được những nét nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong bài thơ. - Cảm nhận được hình ảnh ánh trăng – vầng trăng tác động tới tâm tình nhà thơ. 2. Kỹ năng: * Kĩ năng bài dạy: - Rèn kĩ năng đọc – hiểu bài thơ cổ thể qua bản dịch tiếng Việt. - Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ. - Bước đầu tập so sánh bản dịch thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm. * Kĩ năng sống: - Giao tiếp, ứng xử. 3. Về thái độ: - Giáo dục tình yêu quê hương đất nước. - Rèn năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề. 4. Phát triển năng lực học sinh : năng lực sáng tạo, giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp, hợp tác II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh * Giáo viên: - Sgk, sgv, tài liệu tham khảo, giáo án. - Bảng phụ * Học sinh: -Trả lời các câu hỏi trong sgk. - Học thuộc bài : Xa ngắm thác núi Lư. III. Phương pháp - Phương pháp đàm thoại, vấn đáp, thuyết trình, giảng bình, thảo luận nhóm.... -kĩ thuật động não, trình bày 1’ IV. Tiến trình giờ dạy– Giáo dục 1. Ổn định tổ chức (1’) - Giáo viên kiểm tra sĩ số các lớp 2. Kiểm tra bài cũ (5’) Câu hỏi:.

<span class='text_page_counter'>(2)</span> 1. Đọc thuộc lòng phần phiên âm + dịch thơ vb” xa ngắm thác núi Lư” ? Trình bày hiểu biết của mình về nhà thơ Lí Bạch? 2.Đọc thuộc lòng phần phiên âm + dịch thơ vb” xa ngắm thác núi Lư” ? Nhận xét thể thơ, h/ả thơ, & nội dung toát lên trong bài thơ? 3.Bài mới ( 35’) - Mục đích: Giới thiệu bài mới -PP: Thuyết trình - Thời gian: 1’ Sống ở thị thành- nơi chan hoà ánh điện, ai đó có thể th ờ ơ với trăng, ho ặc khó th ấy hết vẻ đẹp và ý nghĩa của vầng trăng? Có người đã giật mình khi đã lâu lắm m ới ch ợt gặp vầng trăng, ánh sáng trong trẻo trên bầu trời.Trong một đêm trăng yên tĩnh & trong sáng, ở xa quê hàng nghìn dặm, nhà thơ lãng mạn Lí Bạch đã gởi trọn niềm thương nhớ quê hương mình bằng một bài tứ tuyệt ngũ ngôn bất tử đó là bài : “ C ảm ngh ĩ trong đêm thanh tĩnh”.. Hoạt động của thầy và trò * Hoạt động 1 (5’) - Mục đích:Giúp HS nắm kiến thức về tác giả. Nội dung cần đạt I. Giới thiệu chung. - PP: Phương pháp đàm thoại, vấn đáp, thuyết trình, bình giảng. - Kĩ thuật động não, trình bày 1’ -Hình thức tổ chức DH: cá nhân - Cách thức tiến hành: ?) Nhắc lại những hiểu biết về Lí Bạch 1. Tác giả GV: Lịch sử thi ca phương đông xếp LB là một trong những tác giả lãng mạn vĩ đại nhất. Trong gần 1000 bài thơ ông để lại, có hàng trăm bài đã được dịch sang tiếng việt như:Hành lộ nan, Trương tiến tửu, Thu phố ca, Quan sơn nguyệt… ?) Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ - Xa quê hương không ngủ được. 2. Tác phẩm - Viết trong đêm trăng xa quê, nhớ quê không ngủ được. GV: Đây là chủ đề phổ biến trong thơ cổ. Vầng trăng tròn tượng trưng cho sự đoàn tụ. Cho nên, ở xa quê, trăng càng tròn, càng sáng, càng nhớ quê. Trăng mùa thu, khi không khí đã trở lạnh càng có sức khêu gợi. Bổ sung giáo án: ................................................................. ................................................................. II. Đọc – hiểu văn bản * Hoạt động 2 (25’).

<span class='text_page_counter'>(3)</span> - Mục đích: Giúp HS nắm được tư tưởng TP “Cảm nghĩ trong đêm thanh tịnh” - PP: Phương pháp đàm thoại, vấn đáp, thuyết trình, bình giảng. - Kĩ thuật động não, trình bày 1’ -Hình thức tổ chức DH: cá nhân - Cách thức tiến hành: ?) Nên đọc bài thơ bằng giọng như thế nào - Giọng chậm, buồn, tình cảm, nhịp 2/3. Thể hiện tâm trạng nhớ nhung quê hương da diết. - G đọc mẫu, gọi 2 H đọc Gọi H nhận xét. ?) Đọc thầm các chú thích trong SGK ?) Giải thích nghĩa của tiêu đề bài thơ Hs dựa vào phần chú thích. ?) Bài thơ được làm theo thể thơ gì - Thể thơ: ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể.. 1. Đọc - chú thích. 2. Kết cấu – Bố cục - Thể thơ : Ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể.. GV: Đây là bài thơ làm theo thể TNTT cổ thể ( không phải là Đường luật), là thể thơ ra đời trước thời nhà Đường, luật thơ không khắt khe như thơ Đường. ?) Cách chia bố cục bài thơ - Bố cục : 2 phần - 2 câu đầu tả ánh trăng nhưng ánh trăng đó là đối tượng cảm nghĩ, nhận xét của chủ thể. - 2 câu sau tả tâm sự nhớ quê nhưng còn tả cả vầng trăng sáng trên bầu trời. Cảnh và tình đan xen hòa quyện. ?) Hai câu đầu tả cảnh gì ? Vào thời điểm 3. Phân tích nào 3.1. Hai câu đầu ?) Nhận xét cảnh được tả - Cảnh thân thuộc, gần gũi. - Ánh trăng trong đêm thanh tĩnh GV bình: Trăng là hình ảnh rất quen thuộc -> hình ảnh quen thuộc, gần gũi. trong thơ cổ, Nguyễn Trãi từng uống rượu dưới ánh trăng và thốt lên : “Đêm trăng hớp nguyệt nâng chén”.

<span class='text_page_counter'>(4)</span> Nguyễn Du cũng miêu tả thú vui thưởng nguyệt : Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên Nhà thơ Đỗ Phủ khi nhân được thư em gái cũng từng nói : Sương từ đêm nay trắng xoá Trăng là ánh của quê nhà Với Lí Bạch ông có nhiều bài thơ viết về trăng : Thơ ông giàn giụa trăng. Song ở mỗi bài thơ trăng có một nét riêng, một cảm xúc riêng. ?) Trong bài thơ tác giả thấy trăng trong tư thế nào ?) Từ nào cho em biết điều đó - Đang nằm trên giường không ngủ được. - Sàng (giường) -> nhà thơ đang nằm trên giường, không ngủ được, nhìn thấy ánh trăng xuyên qua cửa. ?) Nếu thay từ sàng bằng án, trác (bàn) thì ý nghĩa câu thơ ntn KT trình bày một phút Hs nghe câu hỏi. Suy nghĩ (2’) trả lời. - Nếu thay chữ" sàng" bằng chữ án, trác, ý nghĩa câu thơ sẽ thay đổi vì người đọc có thể nghĩ là tác giả đang ngồi đọc sách. Các chữ khác ý nghĩa câu thơ cũng thay đổi. Chỉ nằm trên giường không ngủ được mới nhìn thấy ánh trăng xuyên qua cửa. ?) Trong trạng thái mơ màng ấy, tác giả thấy gì ?) Tại sao tác giả lại ngỡ trăng là sương - Sương trắng, lạnh Trăng sáng quá chuyển thành màu trắng giống như sương GV bình : Trăng sáng quá chuyển thành màu trắng giống như sương là một điều có thật mà trước LB mấy trăm năm, nhà thơ Tiêu Cương đã cảm nhận được: " Dạ nguyệt tự thu sương ( Trăng đêm giống như sương thu)..

<span class='text_page_counter'>(5)</span> ?) Bản dịch thơ và phiên âm động từ nào - ĐT : rọi. phủ, ngỡ - 1 ĐT : nghi: ngỡ là. có những - Động từ: " nghi thị": ngỡ là và chữ " sương"-> trạng thái ngỡ ngàng tưởng trăng là sương.. GV bình : Việc thêm 2 động từ khiến cho ý vị trữ tình của bài thơ trở nên mờ nhạt và nhiều người nhầm tưởng 2 câu đầu chủ yếu tả cảnh. Trong tình trạng mơ màng ấy, chữ "nghi"( ngỡ là) và chữ" sương" đã xuất hiện 1 cách tự nhiên và hợp lí. Câu thơ của LB thể hiện khoảnh khắc suy nghĩ của con người. ?) Ánh trăng hiện lên như thế nào qua sự => Đêm trăng đẹp, thơ mộng. miêu tả của tác giả - Đêm trăng đẹp, thơ mộng ?) Qua cách miêu tả trăng, em nhận xét gì -> Tâm hồn yêu thiên nhiên tha về tình cảm, tâm hồn của tác giả thiết GV : Câu 3 về cơ bản giống 1 câu trong bài 3.2. Hai câu cuối Thu ca của dân ca Nam Triều: Ngưỡng đầu khán minh nguyệt. Song ở câu thơ của LB khác là ông dùng từ" vọng" thay thế từ" khán" đều có nghĩa là nhìn, trông. Nhưng vọng rõ 2 nét nghĩa nhìn từ xa và ngóng trông, còn khán chỉ mang nghĩa: nhìn, trông. Tài năng của LB là ở chỗ, ông đã sử dụng rất tài tình câu thơ của cổ nhân trong hoàn cảnh cảm xúc riêng của mình. Ở vị trí câu thơ thứ 3, câu thơ đóng vai trò bản lề ( nối tiếp ý 2câu trên) để người viết hai câu kết thật sâu, thật hay. ?) Nhận xét mối liên hệ và ý nghĩa giữa câu 3 với câu 2 - “Ngẩng đầu’’ như 1 động tác tất yếu để kiểm nghiệm điều mà câu thơ 2 đặt ra : Vùng sáng trước giường là trăng hay sương. Ánh mắt tác giả chuyển từ trong ra ngoài, từ mặt đất lên bầu trời Từ chỗ chỉ thấy ánh trăng sáng đầu giường -> thấy cả vầng trăng..

<span class='text_page_counter'>(6)</span> ?) Và khi thấy vầng trăng cô đơn, lạnh lẽo, tác giả có tâm trạng như thế nào? Nhìn trăng bất giác nhớ quê nhà, chứng tỏ tình cảm gì của tác giả GV : Trong bài thơ ta thấy cảm xúc tức cảnh sinh tình chưa đủ. Vì nhớ quê, thao thức không ngủ được ngắm trăng, nhìn trăng lại càng nhớ quê ?) NT gì được sử dụng ở 2 câu cuối. Tác dụng - NT đối - NT đối:- cử đầu- đê đầu ->2 tư thế: hướng ra ngoại cảnh, hướng vào nội tâm. - vọng- tư-> 2 tâm trạng. - minh nguyệt-cố hương-> 2 đối tượng cảm xúc. -> tình người, tình quê hương đã được khách quan hoá, thể hiện thành việc" nhìn trăng sáng, ngẩng đầu, cúi đầu". GV bình : Trong thơ cổ thể có thể đối trùng thanh “cử đầu- đê đầu” -> nỗi nhớ quê hương. Khi thấy vầng trăng cũng đơn côi lạnh lẽo như mình, lập tức lại " cúi đầu", không phải để nhìn lần nữa" sương trên mặt đất" mà để suy ngẫm về quê hương. " Ngẩng đầu, cúi đầu" chỉ trong khoảnh khắc đã động mối tình quê. - Có thể nói tình trong bài thơ vừa là nhân vừa là quả. Nhớ quê, thao thức không ngủ, nhìn trăng, nhìn trăng lại càng nhớ quê. ?) "Nhớ cố hương"là nhớ đến những gì. - Nhớ cố hương là nhớ tới gia đình, nhớ người thân yêu ruột thịt, nhớ thời thơ ấu với bao mộng tưởng, kỉ niệm vui buồn, nhớ những thăng trầm của một đời.người. ?) Vì sao trăng gợi nhà thơ nhớ đến quê Gv mở rộng kiến thức:Thuở nhỏ, LB thường lên núi Nga Mi ở quê nhà để ngắm trăng múa kiếm. Lớn lên, ông mang theo bầu rượu túi thơ đi chu du khắp chân trời góc bể, chan hoà với gió trăng và tình bằng hữu. Vì thế ánh. - NT đối : cử đầu – đê đầu. - Nỗi nhớ quê thường trực => tình yêu quê hương sâu sắc.

<span class='text_page_counter'>(7)</span> trăng đêm nay gợi nhớ, gợi sầu, vấn vương 1 hoài niệm, làm sống dậy bao bâng khuâng của 1 hồn thơ. Gv: Câu vô nhân xưng là 1 biện pháp quen thuộc trong thơ cổ phương Đông. - Tâm trạng của nhiều người cùng thời, hay của chính mỗi người chúng ta. Đó chính là tính chất điển hình của những cảm xúc trong thơ trữ tình, yếu tố tạo nên sức cộng hưởng lớn trong thơ. ?) Đọc bài thơ, em cảm nhận những tình cảm sâu sắc nào của tác giả được gửi gắm trong bài thơ - Tình yêu thiên nhiên, tình quê sâu rộng, thường trực. - Yêu thiên nhiên, rộng lòng với quê hương. 4. Tổng kết ?) Chỉ ra những ND và NT đặc sắc của văn 4.1. Nội dung bản - Bài thơ thể hiện nỗi lòng đối với quê hương da diết sâu nặng trong tâm hồn tình cảm của người xa quê. 4.2. Nghệ thuật - Xây dựng hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ tự nhiên bình dị . - Sử dụng biện pháp đối (Số lượng các tiếng bằng nhau, cấu trúc cú pháp từ loại ở các chữ ở các vế tương ứng với nhau. 4.3. Ghi nhớ Gọi H đọc ghi nhớ. Bổ sung giáo án: .............................................................. .............................................................. ............................................................. * Hoạt động 3 (4’) - Mục đích: Giúp HS luyện tập. - PP: vấn đáp - Kĩ thuật động não -Hình thức tổ chức DH: cá nhân - Cách thức tiến hành:. III. Luyện tập.

<span class='text_page_counter'>(8)</span> ?) Qua 2 TP"Xa ngắm… "và"Cảm nghĩ trong đêm …" , em hiểu gì về tài năng và tâm hồn của nhà thơ LB ?) Nhận xét về 2 câu thơ dịch: Đêm thu trăng sáng như gương Lí Bạch ngắm cảnh nhớ thương quê nhà. - 2 câu dịch trên mới chỉ nêu được những ND mà bài thơ nói đến nhưng đã làm mất đi những đặc sắc trong cách thể hiện, đặc biệt đã làm mất đi những nét mơ hồ của tâm trạng cảm xúc và biến sự bộc lộ cảm xúc trực tiếp của nhân vật trữ tình thành lối miêu tả khách quan đơn thuần. H làm thơ Bổ sung giáo án: ................................................................. ................................................................. 4. Củng cố (2) - Mục đích: củng cố lại kiến thức -PP: vấn đáp,KT động não - Thời gian: 2’ GV khái quát nội dung bài : - Nhớ quê- không ngủ-> thao thức nhìn trăng-> nhìn trăng lại càng nhớ quê. Gọi H đọc thuộc lòng bài thơ. ?) Qua bài thơ em thấy mình được bồi đắp những tình cảm gì. Em thể hiện ty quê hương của mình bằng cách nào. 5. Hướng dẫn về nhà (2’) - Nắm chắc nội dung, nghệ thuật của văn bản - Học thuộc lòng bài thơ - Chuẩn bị bài "Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê". ( Đọc, chia bố cục, trả lời câu hỏi trong SGK). Nghiên cứu các vấn đề sau ?) Nêu những hiểu biết về tác giả Hạ Tri Trương ? ) Hoàn cảnh ra đời của bài thơ ? So sánh về thể thơ của nguyên tác và 2 bản dịch thơ ? Tại sao nhan đề bài thơ lại là "ngẫu nhiên viết" ? Trong câu thơ đầu, tác giả giới thiệu mình về quê trong hoàn cảnh nào.

<span class='text_page_counter'>(9)</span> ? Tình huống khá bất ngờ nào đã xảy ra khi nhà thơ vừa đặt chân về quê ? Em có nhận xét gì về bọn trẻ ? Vì sao chỉ có những đứa trẻ xuất hiện mà không phải là những người cùng tuổi với tác giả ? Sự xuất hiện của bọn trẻ và tiếng cười, câu hỏi hồn nhiên, ngây thơ của các em có tác động đến tâm trạng của tác giả ntn ? Vì sao tác giả lại có tâm trạng ấy ? Cảm nhận của em về tình cảm của tg ở 2 câu thơ cuối V. Rút kinh nghiệm …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………….

<span class='text_page_counter'>(10)</span>