1

Lý tởng giải phóng triệt để con ngời trong tuyên
ngôn của Đảng cộng sản là giá trị cao đẹp và vĩnh
hằng của nhân loại
Nội dung Tuyên ngôn của Đảng cộng sản là sự kết tinh của
lao động khoa học sáng tạo của C.Mác và Ph.ăngghen, chứa
đựng nhiều giá trị khoa học và cách mạng, có ý nghĩa rất lớn
lao đối với cuộc sống nhân loại tiến bộ trên thế giới trong 160
năm qua. Trong đó, t tởng giải phóng triệt ®Ĩ, toµn diƯn con
ngêi nh lµ mét sù héi tơ của nhiều giá trị tốt đẹp về triết
học, về chính trị, về nhân văn Chính nhờ vậy mà tác
phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản đà có sức sống mÃnh
liệt, giữ đợc sự bền vững và đà tạo nên một phong trào thực
tiễn cách mạng mang tính chất khoa học, ghi dấu ấn vô cùng
sâu sắc trong đời sống của nhân loại toàn thế giới. Trong
bài thu hoạch, xin đợc tiếp cận lý tởng giải phóng triệt để
con ngời là giá trị cao nhất và tập trung của tác phẩm.
1. Giải phóng con ngời là t tởng hàng đầu của các vĩ
nhân mọi thời đại, là khác vọng của nhân loại ở các thời kỳ
lịch sử và đà đợc phản ánh tập trung trong tuyên ngôn của
Đảng cộng sản.
Hàng ngàn năm qua các nhà t tởng của nhân loại đà kế
tiếp nhau từng bớc thắp sáng niềm tin, bồi đắp năng lực trí
tuệ để con ngời tiến tới tự do nhờ khắc phục sự phụ thuộc
thụ động vào tự nhiên và các quan hệ xà hội. Các nhà triết
học cổ ®¹i ë Hy l¹p,Ên ®é, Trung quèc ®· hÕt søc đề cao giá
trị tự do của con ngời sống trong xà hội và hàu hết các nhà


2

triết học lớn đều có tiếng nói chung là: nghèo đói trong tự do
còn hơn giàu sang trong nô lệ. Các tôn giáo lớn của nhân loại
đà cụ thể hơn khi đi tìm tự do và con đờng giải phóng tín
đồ của mình, nên Đức phật thích ca Mâu Ni, Chúa Giê Su,
Thánh al và các nhà sáng lập lý thut vỊ Chđ nghÜa x· héi
khoa häc cã thĨ gỈp nhau ở khác vọng lam cho con ngời hạnh
phúc. Tất nhiên, cơ sở khoa học và thực tiễn của họ rất khác
nhau nên vai trò lịch sử và ý nghĩa tiến bộ xà hội không
giống nhau. Vì nh C.Mác đà khẳng định: các nhà triết học
trớc Mác hoặc cùng thời với ông đà giảI thích thế giới bằng
nhiều cách khác nhau, song theo Mác thì vấn đề là cảI tạo
thế giíi. VỊ con ngêi cịng nh tù do vµ sù phát triển toàn diện
của nó đợc nhiều nhà t tởng, lý luận xem xét hết sức trừu tợng của những con ngời lý tính, tách rời xà hội và hoạt động
thực tiễn, sống ngoài quần chúng nhân dân, đứng trên dân
tộc và giai cấp. Ngợc lại, Mác và Ăng-ghen đà chú ý đến tính
hiện thực là tổng hoà của các mối quan hệ xà hội, là con ngời
cảm tính, gắn với hoạt động thực tiễn; con ngời không tách
rời quần chúng nhân dân lao động, hoà trong giai cấp, dân
tộc của những hoàn cảnh lịch sử cụ thể. Do vậy, trong tuyên
ngôn của đảng cộng sản đà xác định mục tiêu cao cả nhất
cần đạt đến là phát triển tự do cho tÊt c¶ mäi ngêi. Ph¶i “
Thay thÕ x· hội t sản cũ, với những giai cấp và đối kháng giai
cấp của nó, sẽ xuất hiện một liên hợp, trong đó sự phát triển
tự do của mỗi ngời là điều kiện cho sự phát triển tự do của
tất cả mọi ngời1
1

C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, H1995,tr 628.



3

2. Đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc, thủ tiêu chế độ
t bản chủ nghĩa, xoá bỏ mọi áp bức, bóc lột là phơng thức, là
phơng tiện để đạt đợc các giá trị ngời chân chính đsx đợc
Mác và ăngghen luận giảI khoa học và cách mạng tong tuyên
ngôn.
Trớc hết, Mác và ăngghen đà nhận thức sâu sắc khát
vọng của nhân loại về giải phóng con ngời và xem đó nh
một động lực phát triển của lịch sử loài ngời. Hai ông đà lập
luận rằng, xà hội n ô lệ đà bị xà hội phong kiến thay thế, xÃ
hội phong kiến đà bị xà hội t bản thay thế và đến lợc nó xÃ
hội t bản sẽ bị xà hội cộng sản thay thế. Các sự thay thế đó
không phải là ý muốn chủ quan, mà là sự thống nhất sự
chính muồi của điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan.
Đến chủ nghĩa t bản, nhu cầu về tự do và phát triển con ngời
đà có bớc phát triển cao, do đó mà tính tất yếu cấp thiết về
giải phóng con ngời đà đặt ra rất thực té. Vì sự đối kháng
các giai cấp phát triển song song với công nghiệp cho nên họ
càng không thấy những điều kiện vật chất cần cho sự giải
phóng của giai cấp vô sản, và cứ đi tìm một khoa học xà hội,
những quy luật xà hội, nhằm mục đích tạo ra những điều
ấy.1

kiện

Theo đó, những ngời sáng lập ra chủ nghĩa cộng sản
khoa học đà lựa chọn đấu tranh để giải phóng con ngời
thoát khỏi sự phụ thuộc thụ động của con ngời trong quan hệ

với tự nhiên và mọi ách áp bức, sự bất bình đẳng trong xà hội
1
2

C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, H1995,tr 640.
C.Mác và ¡ngghen, Toµn tËp, tËp 4, Nxb CTQG, H1995,tr 646


4

và gia đình nhằm để con ngời thật sự có độc lập, tự do
phát triển toàn diện. Vì mục tiêu cao cả đó mà Mác và
ăngghen đà sử dụng đến phơng thức đáu tranh giai cấp,
đấu tranh dân tộc, thậm chí còn phải thực hiện một sự
chuyên chính nhất định để bảo vệ mục tiêu giải phóng xÃ
hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con ngời. Đó là một thứ
bạo lực tiến bộ cách mạng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
chính trên lẽ phải đó mà Mác và ăngghen đà công khai rằng:
những ngời cộng sản coi là điều đáng khinh bỉ, nếu giấu
giếm những quan điểm và ý định của mình. Họ muốn
công khai tuyên bố rằng mục đích của họ chỉ có thể đạt đợc bằng cách dùng bạo lực lật đổ toàn bộ trật tự xà hội hiện
hành1
3. Mác và ăngghen đà lựa chọn những con ngời với chữ
Ngời viết hoa của lịch sử nhân loại làm lực lợng tiên phong
cho sự nghiệp giải phóng con ngời hoàn toàn và triệt để.
Hai phát minh vĩ đại của Mác: học thuyết giá trị thặng
d , chủ nghĩa duy vật lịch sử đà nâng tầm của C.Mác và Ph.
Ăng-ghen trong tìm kiếm lực lợng tiên phong của lịch sử của
thời đại quá độ từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xà hội. Vì
nội dung hai học thuyết có tầm vóc thời đại, là cơ sở phơng

phát luận trực tiếp để xác định vai trò quyết định sự phát
triển của lịch sử là quần chúng nhân dân và trong xà hội t
bản, vai cấp vô sản muốn giải phóng mình trớc hết phải giải
các đồng minh của họ. Trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản,
Mác và Ăng-ghen đà có lòng tin khoa học và cách mạng trong
1


5

sự nghiệp giải phóng con ngời vào giai đoạn phát triển cao
của lịch sử nhân loại. Trong tất cả các giai cấp hiện đang
đối lập với giai cấp t sản thì chỉ có giai cấp cô sản là giai
cấp thực sự cách mạng. Tất cả các giai cấp khác điều suy tàn
và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn
giai cấp vô sản lại là sẩn phẩm của bản thân nền đại công
nghiệp.1
Nhờ có sự tiếp cận lịch sử-lôgíc và lôgíc-lịch sử, Mác và
Ăng-ghen đà chăm lo đến những điều kiện, nhân tố để
giai cấp vô sản có khả năng đơng đầu với giai cấp t sản để
hiện thực mục tiêu độc lập, tự do ở trình độ cao cho con ngời. Để thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, thì giai
cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức phải đoàn kết lại; cần
chuyển đấu tranh tự phát thành tự giác; nhất thiết phải có lý
luận tiền phong soi đờng và phảI có bộ phận tiên tiến nhất
của giai cấp cách mạng lÃnh đạo. Theo Mác và ăngghen thì:
Về mặt thực tiễn, những ngời cộng sản là bộ phận kiên
quyết nhất trong các Đảng công nhân ở tất cả các nớc, là bộ
phận luôn luôn thúc đẩy phong trào tiến lên, về mặt lý luận,
họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản ở chổ là họ hiểu
rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả của phong trào

vô sản.2 Nh vậy, giai cấp vô sản và quần chúng nhân bị áp
bức dới sự soi sáng của chủ nghĩa và sự tiên phong của Đảng
Cộng Sản thực hiện một cuộc chiến đấu sống còn với những
cản trở cuối cùng trong lịch sử để giải phóng toàn vẹn con
1
2

C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, H1995,tr 610.
C.Mác vµ ¡ngghen, Toµn tËp, tËp 4, Nxb CTQG, H1995,tr 615.


6

đờng: Giai cấp t sản sinh ra những ngời đào huyệt chôn
chính nó. Sự sụp đổ của giai cấp t sản và thắng lợi của giai
cấp vô sản là điều tất yếu nh nhau.1
4. Lịch sử nhân loại đà ghi nhận cuộc cách mạng chấn
động địa cầu và tính u việt của chủ nghĩa xà hội hiện thực
tồn tại hơn bảy thật niên trong thực hiện giá trị cao đẹp của
Tuyên ngôn về giải phóng con ngời.
Thắng lợi của cuộc cách mạng Tháng Mời vĩ đại là sự kiện
có ý nghĩa lịch sử trọng đại trong sự nghiệp giải phóng dân
tộc, giải phóng giai cấp, và giải phóng con ngời. Cuộc cách
mạng đó đà khẳng định chân lý về thắng lợi của cách
mạng vô sản, mở đầu cho một thời kỳ lịch sử mới của sự quá
độ từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xà hội trên phạm vi toàn
thế giới. Đồng thời, kết quả lịch sử đó đà thổi bùng lên ngọn
lửa đấu tranh của giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức
vì độc lập, tự do; hình thành, phát triển t tởng: Thà huy
sinh tất cả, nhất định không chịu mất nớc, không

chịu làm nô lệ; không có gì quý hơn độc lập tự do.
Sự tồn tại, phát triển của Liên Xô và các Níc trong hƯ
thèng X· héi chđ nghÜa thÕ giíi ®· làm xuất hiện và phát
triển hàng loại các giá trị Ngời. Các nớc xà hội chủ nghĩa thế
giới là mảnh đất màu mỡ, là những dòng sữa mát dể thực
hiện lý tởng giải phóng con ngời, tạo mọi điều kiện để phát
triển toàn diện con ngời mà Tuyên ngôn đảng cộng sản đÃ
phát thảo. Tuy hiện nay hệ thống xà hội chủ nghĩa tốt đẹp
1

C.Mác và Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, H1995,tr 613


7

đó không còn nguyên vẹn, nhng nó đà để lại những dấu ấn
sâu sắc về thành tựu giải phóng con ngời và thực hiện một
khát vọng cháy bỏng của loài ngời. Chủ tịch Hồ Chí Minh,
một ngời cộng sản lỗi lạc, một chiến sĩ xuất sắc của sự
nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng con ngời đà viết:
Từng bớc một, trong cuộc đấu tranh, vừa nghiên cứu lý luận
Mác-lênin và làm công tác thực tế dần dần tôi hiểu đợc r»ng
chØ cã chđ nghÜa x· héi, chđ nghÜa céng s¶n mới giải phóng
đợc các dân tộc bị áp bức và ngời lao động trên thế giới khỏi
ách nô lệ.1
5. Sự nghiệp giải phóng con ngời theo lý tởng của Mác,
ăngghen đang chịu sự tác động tổng hợp của thách thức và
thời cơ.
Mời sáu thập kỷ t tởng của Tuyên ngôn nói chung và lý tởng giảI phóng con ngời nói riêng đà tỏ rõ sức sống mÃnh liệt
trong cuộc sống của nhân loại tiến bộ, nhng hiện nay đang

đứng trớc thách thức nghiêm trọng trớc những biến động của
lịch sử. Trớc hết, là sự thích nghi và tiếp tục phát triển về
nhiều mặt của chủ nghĩa t bản nên các nhu cầu của giai cáp
công nhân, nhân dân lao động đang đợc giải quyết ở
những mức độ nhất định, làm cho con ngời dễ chịu hơn với
xà hội t bản. Theo đó, là mô hình của chủ nghĩa xà hội hiện
thực bị sụp đổ do nhiều nguyên nhân, trong đó có vấn đề
tự do phát triển của cá nhân đà làm cho không ít ngời hoài
nghi khả năng giảI phóng con ngời của chủ nghĩa xà hội và kẻ
bá quyền, nớc lớn đà lợi dụng sự thoáI trào của chủ nghÜa x·
1

Hå Chi Minh, Toµn tËp,tËp 8, Nxb CTQG, H 1996, tr707.


8

hội để áp đặt các giá trị văn hoá, giá trị ngời của họ. Sau
cùng là các nhân tố tạo nên sức mạnh để giảI phóng con ngời
trong thời điểm hiƯn nay cã biĨu hiƯn sa sót søc chiÕn ®Êu
nh sự phân hoá của giai cấp công nhân, vai trò lảnh đạo của
Đảng cọng sản suy yếuĐó là những cản trở chính trong
thực hiện khát vọng của nhân loại và dân tộc Việt nam trong
sự nghiệp giải phóng con ngời.
Trong ®iỊu kiƯn hiƯn nay, céng ®ång thÕ giíi cịng nh
tõng quốc gia dân tộc tiếp tục đấu tranh để không ngừng
hoàn thiện các giá trị của sự nghiệp giải phóng con ngời.
Nhân loại tiến bộ đà tích luỹ đợc những kinh nghiệm đầy
máu và nớc mắt trong sự nghiệp giảI phóng dân tộc, giảI
phóng giai cấp, giảI phóng con ngời. Sự phát triển của đời

sống vật chất, văn hoá tinh thần; sự tiến bộ của tri thức khoa
học tiên tiến, của công nghệ hiện đại đang thúc đẩy con
ngời đấu tranh cho độc lập, tự do. Xu thế toàn cầu hoá, sự
hội nhập khu vực, quốc tế, dự hợp tác và cạnh tranh sẽ từng bớc
nuôi dỡng ý thức độc lập dân tộc, tính tự giác trong giải
phóng giai cấp, giảI phóng con ngời theo mục tiêu: Dân
giàu, nớc mạnh,xà hội công bằng, dân chủ, văn minh Đó là
điều kiện tiên quyết để mọi ngời có tự do, có điều kiện
để phát triển toàn diện phẩm chất con ngời. Đồng thời, mỗi
ngời phải học tập suốt đời trong một xà hội học tập và không
ngừng đấu tranh với bất cứ nhận thức, hành động nào làm
tha hoá con ngời với t cách là chủ thể chân chính của lịch sử.