SKKN Co Truc Linh

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (156.67 KB, 9 trang )

(1)<div class='page_container' data-page=1>

KHAI THÁC KÊNH HÌNH VÀ TƯ LIỆU ĐỂ

NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ

PHẦN LỊCH SỬ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

LỚP 10 CƠ BẢN

A. PHẦN MỞ ĐẦU

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Lịch sử là một môn khoa học xã hội. Lịch sử là những sự kiện, hiện tượng đã
xảy ra trong quá khứ của xã hội lồi người, nó tồn tại độc lập khách quan với ý
muốn của con người. Do đặc trưng của hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử, học
sinh không thể tiếp xúc trực tiếp với sự kiện lịch sử. Việc nhận thức lịch sử phải đi
từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn.
Do đó việc tạo biểu tượng lịch sử là một điều kiện để nhận thức lịch sử đúng như nó
tồn tại. Trên cơ sở biểu tượng mới hình thành được khái niệm và hiểu biết lịch sử
một cách khoa học.

Có nhiều phương tiện, phương thức để tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh,
trong đó đồ dùng trực quan có vị trí đặc biệt quan trọng đối với việc khôi phục, tái
tạo lại quá khứ lịch sử.

</div>
(2)<div class='page_container' data-page=2>

Trong sách giáo khoa lịch sử, kênh hình bao giờ cũng gắn liền với nội dung
bài viết, câu hỏi, bài tập. Do đó kênh hình đã thay thế một phần nội dung đáng kể
của bài học. Học sinh được sự hướng dẫn của giáo viên tìm hiểu nội dung kênh
hình, khai thác triệt để kênh hình qua đó nhận thức được sự kiện đang học một cách
hứng thú, sinh động, sâu sắc mà nhớ lâu, học sinh sẽ yêu thích lịch sử từ đó sẽ nâng
cao được hiệu quả dạy học lịch sử.

Những kiến thức lịch sử cơ bản có trong SGK chỉ là những yêu cầu tối thiểu
đối với học sinh. Để nâng cao được hiệu quả dạy học bộ môn không phải chỉ cần

học sinh ghi nhớ những kiến thức cơ bản đó mà học sinh phải u thích lịch sử để
tìm kiếm và chủ động, ý thức tự giác học tập. Do đó, để phát huy được tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của học sinh, yêu cầu giáo viên phải hướng dẫn học sinh khai
thác triệt để những kênh hình trong SGK kết hợp với việc tự tìm tịi hoặc giáo viên
cung cấp một số tư liệu, hình ảnh cho học sinh tìm hiểu kiến thức và nhận thức lịch
sử. Đó là lý do tơi chọn chuyên đề “Khai thác kênh hình và tư liệu để nâng cao hiệu
quả dạy học lịch sử phần lịch sử trung đại Việt Nam lớp 10 cơ bản.”

II/ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Trong phạm vi chuyên đề “Khai thác kênh hình và tư liệu để nâng cao hiệu
quả dạy học lịch sử phần lịch sử trung đại Việt Nam lớp 10 cơ bản”, tôi chỉ tập
trung khai thác những nội dung kênh hình đã cung cấp cho học sinh trong sách giáo
khoa lịch sử lớp 10 cơ bản phần lịch sử trung đại Việt Nam từ bài 17 đến bài 28.
III/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

</div>
(3)<div class='page_container' data-page=3>

B. PHẦN NỘI DUNG

I/ YÊU CẦU ĐỒI VỚI GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1/ Đối với giáo viên:

Giáo viên là người tổ chức tiết học, dẫn dắt học sinh chinh phục tri thức, nhất là
với đặc điểm môn lịch sử, bên cạnh việc đổi mới phương pháp, đưa phương tiện
hiện đại vào giảng dạy thì việc khai thác kênh hình là việc cần thiết vừa làm phong
phú bài giảng vừa giúp học sinh khắc sâu kiến thức. Để tiết học đạt hiệu quả và
nâng cao được hiệu quả học tập, giáo viên cần làm những việc sau đây:

Yêu cầu học sinh chuẩn bị bài học, đọc và trả lời các câu hỏi sách giáo khoa.
Hướng dẫn học sinh tìm tư liệu và hình ảnh liên quan đến bài học và tự khai

thác kênh hình (quan sát, mơ tả, nhận xét).

Trong tiết học, giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình SGK và tư
liệu cùng những hình ảnh HS tự tìm và hình ảnh do giáo viên cung cấp để HS
chủ động tiếp nhận kiến thức bài học và mở rộng thêm những nội dung có liên
quan.

2/ Đối với học sinh:

Trước tiên học sinh cần có thái độ học tập nghiêm túc, có cái nhìn đúng đắn
đối với mơn học, có sự chuẩn bị cho bộ môn trước khi bài học bắt đầu như trả lời
trước câu hỏi trong sách giáo khoa, trong bài có những kênh hình nào, có nhắc đến
những địa danh nào thì học sinh tự tìm tư liệu tham khảo để khai thác kênh hình đó,
chủ động tiếp nhận tri thức.

II/ NỘI DUNG GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC KÊNH
HÌNH VÀ TƯ LIỆU HỌC TẬP (Phần Lịch sử trung đại Việt Nam trong Sách
giáo khoa Lịch sử lớp 10 cơ bản từ bài 17 đến bài 28):

1/ Bài 17: Quá trình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến dân tộc
(từ thế kỉ X đến thế kỉ XV):

-Khơng có kênh hình trong SGK.
-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

</div>
(4)<div class='page_container' data-page=4>

+Tư liệu về các triều đại phong kiến Việt Nam, các nhân vật lịch sử từ thế kỷ
X-XV.

+Tư liệu về các bộ luật phong kiến Việt Nam thời Lý, Trần, Lê sơ, đặc biệt là bộ
luật Hồng Đức thời Lê sơ.

2/ Bài 18: Công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế trong các thế kỉ X-XV:

-GV và học sinh khai thác hình 36 SGK trang 93: Hình rồng và hoa dây (chùa Phật
Tích – Bắc Ninh). (GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo
khoa Lịch sử 10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Các làng nghề thủ cơng và hình ảnh về các sản phẩm thủ cơng.
+Liên hệ các làng nghề thủ công ở Trà Vinh.

+Các hoạt động thương nghiệp thời phong kiến thế kỷ X-XV và so sánh, liên hệ,
tìm kiếm hình ảnh về hoạt động bn bán, thương mại hiện nay.

3/ Bài 19: Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X-XV:

-GV và học sinh khai thác hình 37 SGK trang 100: Lược đồ các địa danh diễn ra
trận đánh lớn (thế kỉ X-XV). (GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong
sách giáo khoa Lịch sử 10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Lược đồ và mô tả diễn biến các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thế kỉ X-XV.
+Tư liệu về các nhân vật lịch sử đấu tranh vì độc lập dân tộc và xây dựng đất nước.
+Tìm hiểu thêm tư liệu về văn học sử: Nam quốc sơn hà, Bạch Đằng giang phú,
Bình Ngơ đại cáo...

4/ Bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỉ X-XV:

-GV và học sinh khai thác hình 38 Bia Tiến sĩ trong Văn Miếu – Hà Nội SGK trang
102, Hình 39 Chùa Một Cột (Hà Nội), Hình 40 Tháp chùa Phổ Minh (Nam Định),
Hình 41 Lan can đá chạm rồng tại thềm điện Kính Thiên (Hà Nội) trang 104. (GV
tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

</div>
(5)<div class='page_container' data-page=5>

5/ Bài 21: Những biến đổi của nhà nước phong kiến trong các thế kỷ XVI-XVIII:

-GV và học sinh khai thác hình 42 SGK trang 107: Di tích thành nhà Mạc (Lạng
Sơn). (GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử
10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Thành nhà Mạc ở các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta.

+Các cuộc chiến tranh phong kiến làm cho đất nước bị chia cắt. Liên hệ tình hình
đất nước bị chia cắt giai đoạn 1954-1975.

+Liên hệ văn học sử: tác phẩm Hoàng Lê nhất thống chí đoạn trích “Vào phủ chúa
Trịnh”.

+Sự mở rộng và khai phá đất đai ở Đàng Trong từ Thuận Hóa đến các vùng đất phía
Nam.

6/ Bài 22: Tình hình kinh tế ở các thế kỉ XVI-XVIII:

-GV và học sinh khai thác hình 44 SGK trang 112: Cặp chân đèn gốm hoa lam đầu
thế kỉ XVII, hình 45 SGK trang 113 Thương cảng Hội An (tranh vẽ cuối thế kỉ

XVIII). (GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch
sử 10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Hoạt động buôn bán ở các đô thị lớn, đặc biệt là thương cảng Hội An.

+Tìm hiểu hình ảnh và hoạt động buôn bán ở phố cổ Hội An, giá trị lịch sử - văn
hóa của phố cổ Hội An.

7/ Bài 23: Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc
cuối thế kỷ XVIII:

-GV và học sinh khai thác hình 46 SGK trang upload.123doc.net: Lược đồ trận
Ngọc Hồi – Đống Đa và hình 47 SGK trang 120 Tượng Quang Trung (Quy Nhơn –
Bình Định). (GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa
Lịch sử 10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Lược đồ 2 cuộc kháng chiến chống Xiêm và chống Thanh. Các nhân vật lịch sử
trong cuộc kháng chiến.

</div>
(6)<div class='page_container' data-page=6>

+Tư liệu về các chính sách nội trị và ngoại giao của vua Quang Trung, sự đóng góp
của phong trào Tây Sơn đối với sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ quốc cuối
thế kỉ XVIII.

8/ Bài 24: Tình hình văn hóa ở các thế kỉ XVI-XVIII:

-GV và học sinh khai thác hình 48 SGK trang 123: Tượng La Hán chùa Tây

Phương (Hà Tây). (GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo
khoa Lịch sử 10”).

-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Tư liệu về các tín ngưỡng, tơn giáo ở nước ta thế kỉ XVI-XVIII, tư liệu về
Alexandre de Rhodes và sự du nhập, truyền bá của chữ Quốc ngữ theo mẫu tự
Latinh vào nước ta.

+Nội dung văn học chữ Hán, văn học chữ Nôm và văn học dân gian thế kỉ
XVI-XVIII.

+Tìm hiểu thêm về các thành tựu KHKT thế kỷ XVI-XVIII.

9/ Bài 25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn (nửa đầu thế
kỉ XIX):

-GV và học sinh khai thác hình 49 SGK trang 126: Lược đồ các đơn vị hành chính
Việt Nam thời Minh Mạng và hình 50 SGK trang 128 Đánh vật (tranh Đông Hồ).
(GV tham khảo “Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 10”).
-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Hình ảnh và tư liệu về Huế và triều đại nhà Nguyễn, bộ luật Gia Long.
+Văn học, sử học, kiến trúc thời nhà Nguyễn.

10/ Bài 26: Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỉ XIX và phong trào đấu tranh của
nhân dân:

-Khơng có kênh hình trong SGK.
-GV hướng dẫn HS tìm hiểu thêm:

+Các cuộc khởi nghĩa diễn ra dưới triều Nguyễn, các nhân vật lịch sử.
+HS rút ra nguyên nhân thất bại của các cuộc khởi nghĩa.

11/ Bài 27: Quá trình dựng nước và giữ nước và bài 28: Truyền thống yêu nước
của dân tộc Việt Nam thời phong kiến:

</div>
(7)<div class='page_container' data-page=7>

-GV hướng dẫn HS khái quát kiến thức từ bài 17 đến bài 26:
+Chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa – giáo dục, xã hội.

+Tư tưởng bao trùm của thời phong kiến là xây dựng đất nước và chiến đấu giữ
nước, trong đó nổi bật nhất là lịng u nước kháng chiến chống ngoại xâm bảo vệ
độc lập dân tộc.

+Một số bài học kinh nghiệm trong xây dựng và bảo vệ đất nước, đặc biệt là bài học
ngoại giao.

II/ KẾT QUẢ:

</div>
(8)<div class='page_container' data-page=8>

C. PHẦN KẾT LUẬN

Để đạt được hiệu quả cao trong học tập môn lịch sử trước hết học sinh phải
u thích mơn lịch sử. Điều này cần sự tác động rất lớn từ phía giáo viên, và vai trò
cùa người giáo viên rất quan trọng trong việc hình thành tri thức và nhân cách học
sinh. Do đó, giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn cho học sinh tích cực, chủ động
và linh hoạt tìm tịi tri thức.

Sử dụng, khai thác nội dung kênh hình địi hỏi phải đổi mới phương pháp
dạy học lịch sử mà đồ dùng trực quan là phương tiện cần thiết. Trước hết giáo viên
cần phải nắm vững nội dung lịch sử được phản ánh trong tranh, ảnh, bản đồ và các

loại đồ dùng trực quan khác. Sau đó hướng dẫn học sinh khai thác tranh ảnh, tìm
thêm tư liệu, hình ảnh để làm phong phú thêm bài học và kiến thức bản thân. Từ đó
các em có ý thức rõ hơn việc học tập và rèn luyện của mình. Đây cũng chính là mục
tiêu của giáo dục: vừa học tập kiến thức, vừa rèn luyện kỹ năng và giáo dục tư
tưởng tình cảm.