giao an sinh hoc 8

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (890.49 KB, 151 trang )

(1)Ngµy so¹n:.............. Ngµy d¹y: 8A.............,8B............ 8C..............,8D............. TiÕt 1: Bµi më ®Çu I. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc - HS thấy rõ đợc mục đích, nhiệm vụ, ý nghĩa của môn học. - Xác định đợc vị trí của con ngời trong tự nhiên. - Nêu đợc các phơng pháp đặc thù của môn học. 2. KÜ n¨ng - Rèn kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng t duy độc lập và làm việc với SGK. 3. Thái độ - Cã ý thøc b¶o vÖ, gi÷ g×n vÖ sinh c¬ thÓ. II. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to c¸c h×nh SGK trong bµi. - B¶ng phô. D. hoạt động dạy - học.. 1. ổn định tổ chức (1') 2. Giíi thiÖu bµi:(5') - Trong chơng trình sinh học 7 các em đã học các ngành động vật nào? - Lớp động vật nào trong ngành động vật có xơng sống có vị trí tiến hoá cao nhất? 3. Bµi míi Líp 8 c¸c em sÏ nghiªn cøu vÒ c¬ thÓ ngêi vµ vÖ sinh. Hoạt động 1: Vị trí của con ngời trong tự nhiên( ) Mục tiêu: HS thấy đợc con ngời có vị trí cao nhất trong thế giới sinh vật do cấu tạo cơ thể hoàn chỉnh và các hoạt động có mục đích. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Cho HS đọc  mục 1 SGK. - Đọc , trao đổi nhóm và rút ra kết luận. - Xác định vị trí phân loại của con ngời trong tù nhiªn? - Con ngời có những đặc điểm nào khác - Cá nhân nghiên cứu bài tập. biệt với động vật thuộc lớp thú? - Trao đổi nhóm và xác định kết luận đúng bằng cách đánh dấu trên bảng phụ. - Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp  SGK. - Đặc điểm khác biệt giữa ngời và động Các nhóm khác trình bày, bổ sung  Kết vËt líp thó cã ý nghÜa g×? luËn. KÕt luËn: - Ngời có những đặc điểm giống thú  Ngời thuộc lớp thú. - Đặc điểm chỉ có ở ngời, không có ở động vật (ô 1, 2, 3, 5, 7, 8 – SGK). - Sự khác biệt giữa ngời và thú chứng tỏ ngời là động vật tiến hoá nhất, đặc biệt là biết lao động, có tiếng nói, chữ viết, t duy trừu tợng, hoạt động có mục đích  Làm chủ thiên nhiên. Hoạt động 2: Nhiệm vụ của môn cơ thể ngời và vệ sinh( ) Mục tiêu: HS chỉ ra đợc nhiệm vụ cơ bản của môn học, đề ra biện pháp bảo vệ cơ thể, chỉ ra mèi liªn quan gi÷a m«n häc víi khoa häc kh¸c. Hoạt động của GV - Yêu cầu HS đọc  SGK mục II để trả lời. Hoạt động của HS - Cá nhân nghiên cứu  trao đổi nhóm.. - Học bộ môn cơ thể ngời và vệ sinh giúp - Một vài đại diện trình bày, bổ sung để rút chóng ta hiÓu biÕt nh÷ng g×? ra kÕt luËn..

(2) - Yªu cÇu HS quan s¸t h×nh 1.1 1.3, liªn hÖ thực tế để trả lời: - Hãy cho biết kiến thức về cơ thể ngời và - Quan sát tranh + thực tế  trao đỏi nhóm để vÖ sinh cã quan hÖ mËt thiÕt víi nh÷ng chØ ra mèi liªn quan gi÷a bé m«n víi khoa ngµnh nghÒ nµo trong x· héi? häc kh¸c. TiÓu kÕt: - Bé m«n sinh häc 8 cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o, sinh lÝ, chøc n¨ng cña c¸c c¬ quan trong c¬ thÓ. mèi quan hÖ gi÷a c¬ thÓ vµ m«i trêng, nh÷ng hiÓu biÕt vÒ phßng chèng bÖnh tËt vµ rÌn luyÖn th©n thÓ  B¶o vÖ c¬ thÓ. - Kiến thức cơ thể ngời và vệ sinh có liên quan đến khoa học khác: y học, tâm lí học, hội ho¹, thÓ thao... Hoạt động 3: Phơng pháp học tập bộ môn cơ thể ngời và vệ sinh( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS nghiên cứu  mục D SGK, - Cá nhân tự nghiên cứu , trao đổi nhóm. liên hệ các phơng pháp đã học môn Sinh - Đại diện nhóm trình bày, bổ sung để rút ra học ở lớp dới để trả lời: kÕt luËn. - Nêu các phơng pháp cơ bản để học tập bé m«n? - Cho HS lÊy VD cô thÓ minh ho¹ cho - HS lÊy VD cho tõng ph¬ng ph¸p. tõng ph¬ng ph¸p. - Cho 1 HS đọc kết luận SGK. KÕt luËn: - Quan sát mô hình, tranh ảnh, tiêu bản, mẫu vật thật ... để hiểu rõ về cấu tạo, hình thái. - Thí nghiệm để tìm ra chức năng sinh lí các cơ quan, hệ cơ quan. - Vận dụng kiến htức để giải thích hiện tợng thực tế, có biện pháp vệ sinh, rèn luyện thân thÓ.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') ? Trình bày những đặc điểm giống và khác nhau giữa con ngời và động vật thuộc lớp thú? §iÒu nµy cã ý nghÜa g×? ? Lîi Ých cña viÖc häc bé m«n “ C¬ thÓ ngêi vµ sinh vËt”?. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u 1, 2 SGK. - KÎ b¶ng 2 vµo vë. - Ôn lại hệ cơ quan ở động vật thuộc lớp thú. Ngµy so¹n:................ Ngµy d¹y: 8A...............,8B............... 8C................,8D............... Ch¬ng I: Kh¸i qu¸t vÒ c¬ thÓ ngêi TiÕt 2: cÊu t¹o c¬ thÓ ngêi. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc - HS kể đợc tên và xác định đợc vị trí của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể. - Nắm đợc chức năng của từng hệ cơ quan. - Giải thích đợc vai trò của hệ thần kinh và hệ nội tiết trong sự điều hoà hoạt động các cơ quan. 2. KÜ n¨ng - RÌn kÜ n¨ng quan s¸t, nhËn biÕt kiÕn thøc..

(3) - Rèn t duy tổng hợp logic, kĩ năng hoạt động nhóm. 3. Thái độ - Giáo dục ý thức giữ gìn bảo vệ cơ thể tránh tác động mạnh vào một số cơ quan quan träng. B. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to h×nh 2.1; 2.2 SGK hoÆc m« h×nh th¸o l¾p c¸c c¬ quan cña c¬ thÓ ngêi - B¶ng phô kÎ s½n b¶ng 2 vµ H 2.3 (SGK). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: ( 1') 2. Giíi thiÖu bµi:(6') - Trình bày đặc điểm giống và khác nhau giữa ngời và thú? Từ đó xác định vị trí của con ngêi trong tù nhiªn? - Cho biÕt lîi Ých cña viÖc häc m«n “C¬ thÓ ngêi vµ vÖ sinh”? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo cơ thể( ) Mục tiêu: HS chỉ rõ các phần cơ thể, trình bày đợc sơ lợc thành phần, chức năng các hệ cơ quan. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 2.1 vµ 2.2, kÕt - C¸ nh©n quan s¸t tranh, t×m hiÓu b¶n th©n, hợp tự tìm hiểu bản thân để trả lời: trao đổi nhóm. Đại diện nhóm trình bày ý kiÕn. - C¬ thÓ ngêi gåm mÊy phÇn? KÓ tªn c¸c phần đó? - Cơ thể chúng ta đợc bao bọc bởi cơ quan nµo? Chøc n¨ng cña c¬ quan nµy lµ g×? - Díi da lµ c¬ quan nµo? - Khoang ngùc ng¨n c¸ch víi khoang bông nhê c¬ quan nµo? - Nh÷ng c¬ quan nµo n»m trong khoang ngùc, khoang bông? (GV treo tranh hoÆc m« h×nh c¬ thÓ ngêi để HS khai thác vị trí các cơ quan) - HS cã thÓ lªn chØ trùc tiÕp trªn tranh hoÆc m« h×nh th¸o l¾p c¸c c¬ quan c¬ thÓ. - Cho 1 HS đọc to  SGK và trả lời: - 1 HS tr¶ lêi . Rót ra kÕt luËn. - ThÕ nµo lµ mét hÖ c¬ quan? - Kể tên các hệ cơ quan ở động vật thuộc - Nhớ lại kiến thức cũ, kể đủ 7 hệ cơ quan. líp thó? - Yêu cầu HS trao đổi nhóm để hoàn thành - Trao đổi nhóm, hoàn thành bảng. Đại diện b¶ng 2 (SGK) vµo phiÕu häc tËp. nhãm ®iÒn kÕt qu¶ vµo b¶ng phô, nhãm kh¸c bæ sung  KÕt luËn: - GV thông báo đáp án đúng. - 1 HS kh¸c chØ tªn c¸c c¬ quan trong tõng hÖ trªn m« h×nh. - Ngoµi c¸c hÖ c¬ quan trªn, trong c¬ thÓ - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt. cßn cã c¸c hÖ c¬ quan nµo kh¸c? - Da, c¸c gi¸c quan, hÖ sinh dôc vµ hÖ néi - So s¸nh c¸c hÖ c¬ quan ë ngêi vµ thó, em tiÕt. cã nhËn xÐt g×? - Gièng nhau vÒ sù s¾p xÕp, cÊu tróc vµ chøc n¨ng cña c¸c hÖ c¬ quan. B¶ng 2: Thµnh phÇn, chøc n¨ng cña c¸c hÖ c¬ quan.

(4) HÖ c¬ quan - Hệ vận động - HÖ tiªu ho¸. C¸c c¬ quan trong tõng hÖ c¬ quan - C¬ vµ x¬ng - MiÖng, èng tiªu ho¸ vµ tuyÕn tiªu ho¸. - Tim vµ hÖ m¹ch. Chøc n¨ng cña hÖ c¬ quan. - Vận động cơ thể - Tiếp nhận và biến đổi thức ăn thành chÊt dd cung cÊp cho c¬ thÓ. - HÖ tuÇn hoµn - VËn chuyÓn chÊt dd, oxi tíi tÕ bµo vµ vËn chuyÓn chÊt th¶i, cacbonic tõ tÕ bµo đến cơ quan bài tiết. - HÖ h« hÊp - Mũi, khí quản, phế quản - Thực hiện trao đổi khí oxi, khí cacbonic vµ 2 l¸ phæi. gi÷a c¬ thÓ vµ m«i trêng. - HÖ bµi tiÕt - ThËn, èng dÉn níc tiÓu - Bµi tiÕt níc tiÓu. và bóng đái. - HÖ thÇn kinh - N·o, tuû sèng, d©y thÇn - TiÕp nhËn vµ tr¶ lêi kÝch tõ m«i trêng, kinh vµ h¹ch thÇn kinh. điều hoà hoạt động của các cơ quan. KÕt luËn: 1. C¸c phÇn c¬ thÓ - C¬ thÓ chia lµm 3 phÇn: ®Çu, th©n vµ tay ch©n. - Da bao bọc bên ngoài để bảo vệ cơ thể. - Dới da là lớp mỡ  cơ và xơng (hệ vận động). - Khoang ngùc ng¨n c¸ch víi khoang bông nhê c¬ hoµnh. 2. C¸c hÖ c¬ quan - Hệ cơ quan gồm các cơ quan cùng phối hợp hoạt động thực hiện một chức năng nhất định của cơ thể. Hoạt động 2: Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc  SGK mục II để trả lời: - Cá nhân nghiên cứu  phân tích 1 hoạt động của cơ thể đó là chạy. - Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan trong cơ thể đợc thể hiện trong trờng hợp nµo? - Yêu cầu HS khác lấy VD về 1 hoạt động - Trao đổi nhóm để tìm VD khác. Đại diện nhãm tr×nh bµy. kh¸c vµ ph©n tÝch. - Yêu cầu HS quan sát H 2.3 và giải thích - Trao đổi nhóm: sơ đồ H 2.3 SGK. - H·y cho biÕt c¸c mòi tªn tõ hthÇn kinh vµ + ChØ ra mèi quan hÖ qua l¹i gi÷a c¸c hÖ c¬ hÖ néi tiÕt tíi c¸c c¬ quan nãi lªn ®iÒu g×? quan. - GV nhận xét ý kiến HS và giải thích: Hệ + Thấy đợc vai trò chỉ đạo, điều hoà của hệ thÇn kinh ®iÒu hoµ qua c¬ chÕ ph¶n x¹; hÖ thÇn kinh vµ thÓ dÞch. - 1 HS đọc kết luận SGK. néi tiÕt ®iÒu hoµ qua c¬ chÕ thÓ dÞch. KÕt luËn: - Các hệ cơ quan trong cơ thể có sự phối hợp hoạt động. - Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan tạo nên sự thống nhất của cơ thể dới sự chỉ đạo cña hÖ thÇn kinh vµ hÖ néi tiÕt.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(6') GV yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái: - C¬ thÓ cã mÊy hÖ c¬ quan? ChØ râ thµnh phÇn vµ chøc n¨ng cña c¸c hÖ c¬ quan? Hoàn thành bài tập sau bằng cách khoanh vào câu em cho là đúng: 1. Các cơ quan trong cơ thể hoạt động có đặc điểm là: a. Tr¸i ngîc nhau b. Thèng nhÊt nhau..

(5) c. LÊn ¸t nhau d. 2 ý a và b đúng. 2. Những hệ cơ quan nào dới đây cùng có chức năng chỉ đạo hoạt động hệ cơ quan khác. a. HÖ thÇn kinh vµ hÖ néi tiÕt b. Hệ vận động, tuần hoàn, tiêu hoá và hô hấp. c. HÖ bµi tiÕt, sinh dôc vµ néi tiÕt. d. HÖ bµi tiÕt, sinh dôc vµ hÖ thÇn kinh.. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u 1, 2 SGK. - ¤n l¹i cÊu t¹o tÕ bµo thùc vËt. Ngµy so¹n:................ Ngµy d¹y: 8A...............,8B............... 8C................,8D............... TiÕt 3: tÕ bµo. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc - HS trình bày đợc các thành phần cấu trúc cơ bản của tế bào. - Phân biệt đợc chức năng từng cấu trúc của tế bào. - Chứng minh đợc tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể. 2. KÜ n¨ng - Rèn kĩ năng quan sát tranh, mô hình để tìm kiến thức. - Rèn t duy suy luận logic, kĩ năng hoạt động nhóm. 3. Thái độ - Gi¸o dôc ý thøc häc tËp, lßng yªu thÝch bé m«n. B. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to h×nh 3.1; 4.1; 4.4 SGK . - B¶ng phô kÎ s½n b¶ng 3.1; 3.2 D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: 2. Giíi thiÖu bµi:(5') - KÓ tªn c¸c hÖ c¬ quan vµ chøc n¨ng cña mçi hÖ c¬ quan trong c¬ thÓ? - T¹i sao nãi c¬ thÓ lµ mét khèi thèng nhÊt? Sù thèng nhÊt cña c¬ thÓ do ®©u? cho 1 VD chøng minh? * §iÓm: 8A.....................................................,8B............................................................ 8C.....................................................,8D............................................................. 3. Bµi míi VB: Cơ thể dù đơn giản hay phức tạp đều đợc cấu tạo từ tế bào. - GV treo H 4.1 đến 4.4 phóng to, giới thiệu các loại tế bào cơ thể. Nhận xét về hình dạng, kÝch thíc, chøc n¨ng cña c¸c lo¹i tÕ bµo? - GV: Tế bào khác nhau ở các bộ phận nhng đều có đặc điểm giống nhau. Hoạt động 1: Cấu tạo tế bào( ) Mục tiêu: HS nắm đợc các thành phần chính của tế bào: màng, chất nguyên sinh, nhân. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 3.1 vµ cho biÕt - Quan s¸t kÜ H 3.1 vµ ghi nh¬ kiÕn thøc. cÊu t¹o mét tÕ bµo ®iÓn h×nh. - Treo tranh H 3.1 phóng to để HS gắn chú - 1 HS gắn chú thích. Các HS khác nhận thÝch. xÐt, bæ sung. KÕt luËn: CÊu t¹o tÕ bµo gåm 3 phÇn:.

(6) + Mµng + TÕ bµo chÊt gåm nhiÒu bµo quan + Nh©n Hoạt động 2: Chức năng của các bộ phận trong tế bào( ) Mục tiêu: HS nắm đợc chức năng quan trọng của các bộ phận trong tế bào. Thấy đợc cấu t¹o phï hîp víi chøc n¨ng vµ sù thèng nhÊt gi÷a c¸c thµnh phÇn cña tÕ bµo. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc và nghiên cứu bảng 3.1 - Cá nhân nghiên cứu bảng 3.1 và ghi nhớ để ghi nhớ chức năng các bào quan trong tế kiến thức. bµo. - Dựa vào bảng 3 để trả lời. - Mµng sinh chÊt cã vai trß g×? T¹i sao? - Lới nội chất có vai trò gì trong hoạt động sèng cña tÕ bµo? - Năng lợng cần cho các hoạt động lấy từ ®©u? - T¹i sao nãi nh©n lµ trung t©m cña tÕ bµo? - H·y gi¶i thÝch mèi quan hÖ thèng nhÊt vÒ chøc n¨ng gi÷a mµng, chÊt tÕ bµo vµ nh©n? KÕt luËn: Néi dung b¶ng 3.1 Hoạt động 3: Thành phần hoá học của tế bào( ) Mục tiêu: HS nắm đợc 2 thành phần hoá học chính của tế bào là chất hữu cơ và vô cơ. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc  mục D SGK và trả lời - HS dựa vào  SGK để trả lời. c©u hái: - Cho biÕt thµnh phÇn ho¸ häc chÝnh cña tÕ bµo? - Các nguyên tố hoá học cấu tạo nên tế - Trao đổi nhóm để trả lời. bµo cã ë ®©u? + Các nguyên tố hoá học đó đều có trong tự - T¹i sao trong khÈu phÇn ¨n mçi ngêi cÇn nhiªn. có đủ prôtêin, gluxit, lipit, vitamin, muối + Ăn đủ chất để xây dựng tế bào giúp cơ kho¸ng vµ níc? thÓ ph¸t triÓn tèt. KÕt luËn: TÕ bµo lµ mét hçn hîp phøc t¹p gåm nhiÒu chÊt h÷u c¬ vµ v« c¬ a. ChÊt h÷u c¬: + Pr«tªin: C, H, O, S, N. + Gluxit: C, H, O (tØ lÖ 1C:2H: 1O) + Lipit: C, H, O (tỉ lệ O thay đổi tuỳ loại) + Axit nuclªic: ADN, ARN. b. ChÊt v« c¬: Muèi kho¸ng chøa Ca, Na, K, Fe ... vµ níc. Hoạt động 4: Hoạt động sống của tế bào( ) Môc tiªu: - HS nêu đợc các đặc điểm sống của tế bào đó là trao đổi chất, lớn lên, sinh sản,... - Chứng minh đợc tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS nghiên cứu kĩ sơ đồ H 3.2 - Nghiên cứu kĩ H 3.2, trao đổi nhóm, SGK để trả lời câu hỏi: thèng nhÊt c©u tr¶ lêi. - H»ng ngµy c¬ thÓ vµ m«i trêng cã mèi + C¬ thÓ lÊy tõ m«i trêng ngoµi oxi, chÊt quan hÖ víi nhau nh thÕ nµo? h÷u c¬, níc, muèi kho¸ng cung cÊp cho tÕ.

(7) bào trao đổi chất tạo năng lợng cho cơ thể hoạt động và thải cacbonic, chất bài tiết. - Kể tên các hoạt động sống diễn ra trong + HS rút ra kết luận. tÕ bµo. - Hoạt động sống của tế bào có liên quan gì đến hoạt động sống của cơ thể? - Qua H 3.2 hãy cho biết chức năng của tế - 1 HS đọc kết luận SGK. bµo lµ g×? Kết luận: - Hoạt động của tế bào gồm: trao đổi chất, lớn lên, phân chia, cảm ứng. - Hoạt động sống của tế bào liên quan đến hoạt động sống của cơ thể + Trao đổi chất của tế bào là cơ sở trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng. + Sù ph©n chia tÕ bµo lµ c¬ së cho sù sinh trëng vµ sinh s¶n cña c¬ thÓ. + Sù c¶m øng cña tÕ bµo lµ c¬ së cho sù ph¶n øng cña c¬ thÓ víi m«i trêng bªn ngoµi. => Tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') Cho HS lµm bµi tËp 1 (Tr 13 – SGK) Hoàn thành bài tập sau bằng cách khoanh vào câu em cho là đúng: Nói tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể vì: a. Các cơ quan trong cơ thể đều đợc cấu tạo bởi tế bào. b. Các hoạt động sống của tế boà là cơ sở cho các hoạt động của cơ thể. c. Khi toµn bé c¸c tÕ bµo chÕt th× c¬ thÓ sÏ chÕt. d. a và b đúng. (đáp án d đúng). 5. Híng dÉn( 1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 2 (Tr13- SGK) - §äc môc “Em cã biÕt” - Vẽ sơ đồ cấu tạo tế bào vào vở, học thuộc tên và chức năng.. Ngµy so¹n:................ Ngµy d¹y: 8A...............,8B............... 8C................,8D............... TiÕt 4: M«. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc - HS trình bày đợc khái niệm mô. - Phân biệt đợc các loại mô chính, cấu tạo và chức năng các loại mô. 2. KÜ n¨ng - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t tranh. - Rèn luyện khả năng khái quát hoá, kĩ năng hoạt động nhóm. B. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to h×nh 4.1  4.4 SGK D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: 2. Giíi thiÖu bµi:(6') - Nªu cÊu t¹o vµ chøc n¨ng c¸c bé phËn cña tÕ bµo? - Chứng minh tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể? * §iÓm: 8A.....................................................,8B............................................................ 8C.....................................................,8D..............................................................

(8) 3. Bµi míi VB: Tõ c©u 2 => Trong c¬ thÓ cã rÊt nhiÒu tÕ bµo, tuy nhiªn xÐt vÒ chøc n¨ng, ngêi ta cã thể xếp loại thành những nhóm tế bào có nhiệm vụ giống nhau, các nhóm đó gọi chung là m«. VËy m« lµ g×? Trong c¬ thÓ ta cã nh÷ng lo¹i m« nµo? Hoạt động 1: Khái niệm mô( ) Mục tiêu: HS nắm đợc khái niệm mô. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc  mục I SGK và trả lời - HS trao đổi nhóm để hoàn thành bài tập . c©u hái: - Dựa vào mục “Em có biết” ở bài trớc để - H·y kÓ tªn nh÷ng tÕ bµo cã h×nh d¹ng tr¶ lêi. kh¸c nhau mµ em biÕt? - V× chøc n¨ng kh¸c nhau. - Gi¶i thÝch v× sao tªa bµo cã h×nh d¹ng kh¸c nhau? - GV ph©n tÝch: chÝnh do chøc n¨ng kh¸c nhau mµ tÕ bµo ph©n ho¸ cã h×nh d¹ng, kÝch thíc kh¸c nhau. Sù ph©n ho¸ diÔn ra ngay ë giai ®o¹n ph«i. - HS rót ra kÕt luËn - VËy m« lµ g×? Kết luận: Mô là một tập hợp các tế bào chuyên hoá có cấu tạo giống nhau, đảm nhiệm chức năng nhất định, một số loại mô còn có các yếu tố không có cầu trúc tế bào. Hoạt động 2: Các loại mô( ) Mục tiêu: HS phải chỉ rõ cấu tạo và chức năng của từng loại mô, thấy đợc cấu tạo phù hợp víi chøc n¨ng cña tõng m«. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Ph¸t phiÕu häc tËp cho c¸c nhãm. - KÎ s½n phiÕu häc tËp vµo vë. - Yêu cầu HS đọc  mục II SGK. - Quan s¸t H 4.1 vµ nhËn xÐt vÒ sù s¾p xÕp - Nghiªn cøu kÜ h×nh vÏ kÕt hîp víi  SGK, các tế bào ở mô biểu bì, vị trí, cấu tạo, trao đổi nhóm để hoàn thành vào phiếu học tËp cña nhãm. chøc n¨ng. Hoµn thµnh phiÕu häc tËp. - GV treo tranh H 4.1 cho HS nxÐt kÕt qu¶. - §¹i diÖn nhãm b¸o c¸o kÕt qu¶ - Yêu cầu HS đọc  mục II SGK kết hợp - HS trao đổi nhóm, hoàn thành phiếu học quan sát H 4.2, hoạt động nhóm để hoàn tập. thµnh phiÕu häc tËp. - GV treo H 4.2 cho HS nhận xét. GV đặt - Đại diện nhóm báo cáo kết quả, nhận xét c¸c nhãm kh¸c. c©u hái: - Máu thuộc loại mô gì? Vì sao máu đợc - HS quan sát kĩ H 4.2 để trả lời. xếp vào loại mô đó? - Mô sụn, mô xơng có đặc điểm gì? Nó n»m ë phÇn nµo? - GV nhận xét, đa kết quả đúng. - Yêu cầu HS đọc kĩ  mục D SGK kết hợp - Cá nhân nghiên cứu  kết hợp quan sát H quan s¸t H 4.3 vµ tr¶ lêi c©u hái: 4.3, trao đổi nhóm để trả lời. - H×nh d¹ng tÕ bµo c¬ v©n vµ c¬ tim gièng vµ kh¸c nhau ë ®iÓm nµo? - TÕ bµo c¬ tr¬n cã h×nh d¹ng vµ cÊu t¹o nh thÕ nµo? - Yêu cầu các nhóm hoàn thành tiếp vào - Hoàn thành phiếu học tập của nhóm. đại phiÕu häc tËp. diÖn nhãm b¸o c¸o kÕt qu¶..

(9) - GV nhận xét kết quả, đa đáp án. - Yêu cầu HS đọc kĩ  mục 4 kết hợp quan - Cá nhân đọc kĩ  kết hợp quan sát H 4.4; sát H 4.4 để hoàn thành tiếp nội dung trao đổi nhóm hoàn thành phiếu học tập phiÕu häc tËp. theo nhãm. - B¸o c¸o kÕt qu¶. - GV nhận xét, đa kết quả đúng. KÕt luËn: CÊu t¹o, chøc n¨ng c¸c lo¹i m« Tªn c¸c lo¹i m« VÞ trÝ Chøc n¨ng CÊu t¹o 1. M« biÓu b× - Phñ ngoµi da, - B¶o vÖ. che chë, - Chñ yÕu lµ tÕ bµo, c¸c tÕ - BiÓu b× bao phñ lãt trong c¸c c¬ hÊp thô. bµo xÕp xÝt nhau, kh«ng quan rçng. cã phi bµo. - N»m trong c¸c - TiÕt c¸c chÊt. - BiÓu b× tuyÕn tuyÕn cña c¬ thÓ. 2. M« liªn kÕt Cã ë kh¾p n¬i nh: - M« sîi - D©y ch»ng -Nâng đỡ, liên kết Chủ yếu là chất phi bào, - §Çu x¬ng c¸c c¬ quan hoÆc c¸c tÕ bµo n»m r¶i r¸c. - M« sôn - Bé x¬ng là đệm cơ học. - M« x¬ng - Mì - M« mì - M« m¸u vµ b¹ch - HÖ tuÇn hoµn vµ - Cung cÊp chÊt b¹ch huyÕt. dinh dìng. huyÕt. 3. M« c¬ - G¾n vµo x¬ng Co d·n t¹o nªn sù Chñ yÕu lµ tÕ bµo, phi - M« c¬ v©n vận động của các bào ít. Các tế bào cơ dài, c¬ quan vµ c¬ thÓ. xÕp thµnh bã, líp. - Hoạt động theo ý - Tế bào có nhiều nhân, muèn. cã v©n ngang. - Cấu tạo nên - Hoạt động không - Tế bào phân nhánh, có - M« c¬ tim theo ý muèn. nhiÒu nh©n, cã v©n thµnh tim ngang. - Thành nội quan - Hoạt động không theo ý muèn. - TÕ bµo cã h×nh thoi, ®Çu - M« c¬ tr¬n nhän, cã 1 nh©n. 4. M« thÇn kinh - N»m ë n·o, tuû - TiÕp nhËn kÝch - Gåm c¸c tÕ bµo thÇn sèng, cã c¸c d©y thÝch vµ sö lÝ kinh (n¬ron vµ c¸c tÕ bµo thần kinh chạy thông tin, điều thần kinh đệm). đến các hệ cơ hoà và phối hợp - Nơron có thân nối với quan. hoạt động các cơ các sợi nhánh và sợi trục. quan đảm bảo sự thÝch øng cña c¬ thÓ víi m«i trêng.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - 1 HS đọc ghi nhớ SGK. Hoàn thành bài tập sau bằng cách khoanh vào câu đúng nhất: 1. Chøc n¨ng cña m« biÓu b× lµ: a. Bảo vệ và nâng đỡ cơ thể. c. Co d·n vµ che chë cho c¬ thÓ. b. B¶o vÖ, che chë vµ tiÕt c¸c chÊt. 2. M« liªn kÕt cã cÊu t¹o: a. Chñ yÕu lµ tÕ bµo cã h×nh d¹ng kh¸c nhau. b. C¸c tÕ bµo dµi, tËp trung thµnh bã. c. Gồm tế bào và phi bào (sợi đàn hồi, chất nền).

(10) 3. M« thÇn kinh cã chøc n¨ng: a. Liªn kÕt c¸c c¬ quan trong c¬ thÓ víi nhau. b. C¸c tÕ bµo dµi, tËp trung thµnh bã. c. Gåm tÕ bµo vµ phi bµo. (đáp án d đúng). d. Điều hoà hoạt động các cơ quan. e. Giúp các cơ quan hoạt động dễ dàng.. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - Lµm bµi tËp 4 vµo vë.. Ngµy so¹n: 04/9/2011. Ngµy d¹y: 06/9/2011 TiÕt 5: Ph¶n x¹. A. môc tiªu. 1. KiÕn thøc. - Chứng minh phản xạ là cơ sở của mọi hoạt động của cơ thể bằng các ví dụ cụ thể. - Trình bày đợc cấu tạo và chức năng cơ bản của nơron..

(11) - Chỉ rõ 5 thành phần của 1 cung phản xạ và đờng dẫn truyền xung thần kinh trong cung ph¶n x¹. 2. Kü n¨ng : VÏ h×nh ; quan s¸t tranh ph¸t hiÖn kiÕn thøc 3. Thái độ : Yªu thÝch m«n häc B. Träng t©m : Phản xạ là cơ sở của mọi hoạt động của cơ thể C. chuÈn bÞ.. 1. Gi¸o viªn: - Tranh phãng to h×nh 6.1 - N¬ron; H6.2 - Cung ph¶n x¹ SGK. 2. Häc sinh: - B¶ng phô, phiÕu häc tËp. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra C©u hái 1, 2 SGK 2. Giíi thiÖu bµi: - V× sao khi sê tay vµo vËt nãng, tay rôt l¹i? - Nh×n thÊy qu¶ me, qu¶ khÕ cã hiÖn tîng tiÕt níc bät? - §Ìn chiÕu vµo m¾t, m¾t nh¾m l¹i? - HiÖn tîng trªn lµ g×? Nh÷ng thµnh phÇn nµo tham gia vµo? C¬ chÕ diÔn ra nh thÕ nµo? Bµi Ph¶n x¹ sÏ gióp chóng ta tr¶ lêi c¸c c©u hái nµy. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo và chức năng của nơron( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS HS ghi nhí chó thÝch. - Yªu cÇu HS nghiªn cøu  môc I SGK kÕt - 1 HS lªn b¶ng g¾n chó thÝch. hîp quan s¸t H 6.1 vµ tr¶ lêi c©u hái: - Nªu thµnh phÇn cÊu t¹o cña m« thÇn - HS nhËn xÐt, nªu cÊu t¹o n¬ron. kinh - G¾n chó thÝch vµo tranh c©m cÊu t¹o nơron và mô tả cấu tạo 1 nơron điển hình? - Nghiên cứu tiếp SGK để trả lời các câu - GV treo tranh cho HS nhËn xÐt, rót ra kl hái. - N¬ron cã chøc n¨ng g×? - Cho HS nªu kh¸i niÖm tÝnh c¶m øng, tÝnh dÉn truyÒn. - GV chØ trªn tranh chiÒu lan truyÒn xung thÇn kinh trªn h×nh 6.1 vµ 6.2 (cung ph¶n x¹) Lu ý: xung thÇn kinh lan truyÒn theo 1 chiÒu. - Dùa vµo chøc n¨ng dÉn truyÒn, ngêi ta - Nghiªn cøu  SGK kÕt hîp quan s¸t H chia n¬ron thµnh 3 lo¹i: 6.2; trao đổi nhóm, hoàn thành kết quả vào - GV ph¸t phiÕu häc tËp, yªu cÇu HS phiÕu häc tËp. nghiªn cøu tiÕp  SGK kÕt hîp quan s¸t H - HS ®iÒn kÕt qu¶. C¸c nhãm kh¸c nhËn 6.2 để tìm ra sự khác nhau giữa 3 loại xét. n¬ron. - GV treo b¶ng kÎ phiÕu häc tËp. - GV đa ra đáp án đúng, hớng dẫn HS trên.

(12) sơ đồ H 6.2. KÕt qu¶ phiÕu häc tËp: C¸c lo¹i n¬ron VÞ trÝ Chøc n¨ng - Th©n n»m bªn ngoµi T¦ thÇn - TruyÒn xung thÇn kinh tõ c¬ kinh quan đến TƯ thần kinh (thụ c¶m). - N»m trong trung ¬ng thÇn kinh. - Liªn hÖ gi÷a c¸c n¬ron.. C¸c lo¹i n¬ron N¬ron híng t©m (n¬ron c¶m gi¸c) N¬ron trung gian (n¬ron liªn l¹c) - Th©n n»m trong trung ¬ng thÇn - TruyÒn xung thÇn kinh tõ N¬ron li t©m kinh, sîi trôc híng ra c¬ quan trung ¬ng tíi c¬ quan ph¶n øng. (nơron vận động) ph¶n øng. ? Em cã nhËn xÐt g× vÒ híng dÉn truyÒn xung thÇn kinh ë n¬ron híng t©m vµ li t©m (Ngîc chiÒu). KÕt luËn: a. cÊu t¹o n¬ron gåm: - Th©n: chøa nh©n, xung quanh cã tua ng¾n (sîi nh¸nh). - Tua dµi (sîi trôc): cã bao miªlin, tËn cïng ph©n nh¸nh cã cóc xim¸p. b. Chøc n¨ng: - C¶m øng (SGK) - DÉn truyÒn (SGK) c. C¸c lo¹i n¬ron - N¬ron híng t©m (n¬ron c¶m gi¸c). - N¬ron trung gian (n¬ron liªn l¹c). - Nơron li tâm (nơron vận động). Hoạt động 2: Cung phản xạ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - LÊy tõ 3-5 VD - Cho VD vÒ ph¶n x¹? - Ph¶n x¹ lµ g×? - Trao đổi nhóm và rút ra khái niệm phản x¹. - HiÖn tîng c¶m øng ë thùc vËt (ch¹m tay - Kh«ng v× thùc vËt kh«ng cã hÖ thÇn kinh, vào cây trinh nữ, lá cây cụp lại) có phải là đó chỉ là sự thay đổi về sự trơng nớc của ph¶n x¹ kh«ng? c¸c tÕ bµo gèc l¸) - ThÕ nµo lµ 1 cung ph¶n x¹? -  SGK. - Yªu cÇu HS quan s¸t H 6.2 vµ tr¶ lêi c©u - Tù rót ra kÕt luËn. hái: - Cã nh÷ng lo¹i n¬ron nµo tham gia vµo cung ph¶n x¹? - C¸c thµnh phÇn cña cung ph¶n x¹? - GV nªu vai trß tõng thµnh phÇn. - GV cho HS quan s¸t H 6.2 - Dựa vào H 6.2, lu ý đờng dẫn truyền để - Xung thần kinh đợc dẫn truyền nh thế trả lời. nµo? - H·y gi¶i thÝch ph¶n x¹ kim ch©m vµo tay, tay rôt l¹i? - B»ng c¸ch nµo trung ¬ng thÇn kinh cã thÓ biết đợc phản ứng của cơ thể đã đáp ứng kÝch thÝch cha? GV dÉn s¾t tíi : Cung ph¶n xạ có đờng liên hệ ngợc tạo thành vòng ph¶n x¹. - GV ®a VD vÒ vßng ph¶n x¹ vµ gi¶i thÝch - Quan s¸t H 6.3 trên sơ đồ H 6.3.

(13) - Yêu cầu HS đọc  mục 3 - §äc  nªu kh¸i niÖm vßng ph¶n x¹. - 1 HS đọc kết luận cuối bài. - Kh¸i niÖm vßng ph¶n x¹? Kết luận: a. Phản xạ là phản ứng của cơ thể để trả lời kích thích của môi trờng (trong và ngoµi) díi sù ®iÒu khiÓn cña hÖ thÇn kinh. b. Cung ph¶n x¹ - Kh¸i niÖm ( SGK) - 1 cung ph¶n x¹ cã 3 lo¹i n¬ron: n¬ron híng t©m, trung gian, li t©m. - Cung ph¶n x¹ gåm 5 thµnh phÇn: c¬ quan thô c¶m, n¬ron híng t©m, n¬ron trung gian, n¬ron li t©m, c¬ quan ph¶n øng. c. Vßng ph¶n x¹. Kh¸i niÖm (SGK).. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - Cho HS dán chú thích vào sơ đồ câm H 6.2 và nêu chức năng của các bộ phận trong phản x¹. - Tr¶ lêi c©u 1, 2 SGK.. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2 SGK. - Vẽ sơ đồ cung phản xạ H 6.2 và chú thích. - §äc môc “Em cã biÕt”. Ngµy so¹n:05/9/2011. Ngµy d¹y: 08/9/2011 TiÕt 6: thùc hµnh quan s¸t tÕ bµo vµ m«. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Chuẩn bị đợc tiêu bản tạm thời mô cơ vân.- Quan sát và vẽ các tế bào trong tiêu bản đã lµm s½n: tÕ bµo niªm m¹c miÖng (m« biÓu b×), m« sôn, m« x¬ng, m« c¬ v©n, m« c¬ tr¬n. - Ph©n biÖt c¸c bé phËn chÝnh cña tÕ bµo gåm mµng sinh chÊt, tÕ bµo chÊt vµ nh©n. - Phân biệt đợc điểm khác nhau của mô biểu bì, mô cơ, mô liên kết. 2. Kü n¨ng - RÌn kÜ n¨ng sö dông kÝnh hiÓn vi, kÜ n¨ng mæ, t¸ch tÕ bµo. 3. Thái độ - Gi¸o dôc ý thøc nghiªm tóc, b¶o vÖ m¸y, vÖ sinh phßng häc sau khi lµm. B. Träng t©m: Quan sát và vẽ các tế bào trong tiêu bản đã làm sẵn C. chuÈn bÞ.. - HS: Mçi tæ 1 con Õch. - GV: + Kính hiển vi, lam kính (2), lamen, bộ đồ mổ, khân lau, giấy thấm, kim mũi mác. + 1 ếch đồng sống hoặc bắp thịt ở chân giò lợn. + Dung dÞch sinh lÝ 0,65% NaCl, c«ngt¬hut, dung dÞch axit axetic 1%. + Bé tiªu b¶n: m« biÓu b×, m« sôn, m« x¬ng, m« c¬ tr¬n. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra - So sánh mô biểu bì, mô liên kết về vị trí và sự sắp xếp các tế bào trong 2 loại mô đó. - C¬ v©n, c¬ tr¬n vµ c¬ tim cã g× kh¸c nhau vÒ cÊu t¹o, sù ph©n bè trong c¬ thÓ vµ kh¶ n¨ng co d·n. 2. Bµi míi Hoạt động 1: Nêu yêu cầu của bài thực hành(. ).

(14) - GV gọi 1 HS đọc phần I: Mục tiêu của bài thực hành. - GV nhÊn m¹nh yªu cÇu quan s¸t vµ so s¸nh c¸c lo¹i m«. Hoạt động 2: Hớng dẫn thực hành( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV treo b¶ng phô viÕt s½n néi dung c¸c - §äc c¸ch tiÕn hµnh thÝ nghiÖm : lµm tiªu bíc lµm tiªu b¶n. b¶n SGK. - NÕu cã ®iÒu kiÖn GV híng dÉn tríc cho nhãm HS yªu thÝch m«n häc c¸c thao t¸c thùc hiÖn. - Ph©n c«ng c¸c nhãm thÝ nghiÖm. - GV hớng dẫn cách đặt tế bào mô cơ vân - Các nhóm tiến hành làm tiêu bản nh hớng lên lam kính và đặt lamen lên lam kính. dÉn, yªu cÇu: + LÊy sîi thËt m¶nh. + Không bị đứt. + R¹ch b¾p c¬ ph¶i th¼ng. + §Ëy lamen kh«ng cã bät khÝ. - Nhá 1 giät axit axetic 1% vµo c¹nh - C¸c nhãm nhá axit axetic 1%, hoµn thµnh lamen, dùng giấy thấm hút bớt dd sinh lí để tiêu bản đặt trên bàn để GV kiểm tra. axit thÊm díi lamen. - GV kiểm tra các nhóm, giúp đỡ nhóm - Các nhóm điều chỉnh kính, lấy ánh sáng yÕu. để nhìn rõ mẫu. - Yêu cầu các nhóm điều chỉnh kính hiển - Đại diện các nhóm quan sát đến khi nhìn vi. râ tÕ bµo. - GV kiểm tra kết quả quan sát của HS, - Cả nhóm quan sát, nhận xét: Thấy đợc: tr¸nh nhÇm lÉn hay m« t¶ theo SGK. mµng, nh©n, v©n ngang, tÕ bµo dµi. KÕt luËn: a. C¸ch lµm tiªu b¶n m« c¬ v©n: - Rạch da đùi ếch lấy 1 bắp cơ. - Dïng kim nhän r¹ch däc b¾p c¬ ( thÊm s¹ch m¸u). - Dïng ngãn trá vµ ngãn c¸i Ên lªn 2 bªn mÐp r¹ch. - LÊy kim mòi m¸c g¹t nhÑ vµ t¸ch 1 sîi m¶nh. - §Æt sîi m¶nh míi t¸ch lªn lam kÝnh, nhá dd sinh lÝ NaCl 0,65%. - §Ëy lamen, nhá dd axit axetic 1%. Chú ý: ếch huỷ tuỷ để khỏi nhảy. b. Quan s¸t tÕ bµo: - Thấy đợc các thành phần chính: màng, tế bào chất, nhân, vân ngang. Hoạt động 3: Quan sát tiêu bản các loại mô khác( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV phát tiêu bản cho các nhóm, yêu cầu - Các nhóm đặt tiêu bản, điều chỉnh kính HS quan s¸t c¸c m« vµ vÏ h×nh vµo vë. để quan sát rõ. C¸c thµnh viªn lÇn lît quan s¸t, vÏ h×nh vµ đối chiếu với hình vẽ SGK và hình trên b¶ng. - GV treo tranh các loại mô để HS đối - Các nhóm đổi tiêu bản cho nhau để lần lchiếu. ît quan s¸t 4 lo¹i m«. VÏ h×nh vµo vë. KÕt luËn: - M« biÓu b×: tÕ bµo xÕp xÝt nhau. - Mô sụn: chỉ có 2 đến 3 tế bào tạo thành nhóm. - M« x¬ng: tÕ bµo nhiÒu. - M« c¬: tÕ bµo nhiÒu, dµi..

(15) 4. NhËn xÐt – viÕt têng tr×nh: (5') - GV nh¾c nhë HS thu dän, vÖ sinh ng¨n n¾p, trËt tù. Tr¶ lêi c©u hái: + Lµm tiªu b¶n c¬ v©n, em gÆp khã kh¨n g×? + Em đã quan sát đợc những loại mô nào? Nêu sự khác nhau về đặc điểm cấu tạo 3 lo¹i m«: m« biÓu b×, m« liªn kÕt, m« c¬.. 4. Híng dÉn1') - Mçi HS viÕt 1 b¶n thu ho¹ch theo mÉu SGK. - ¤n l¹i kiÕn thøc vÒ m« thÇn kinh. Ngµy so¹n:10/9/2011. Ngµy d¹y: 13/9/2011 Chơng II – Vận động TiÕt 7: Bé x¬ng. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS trình bày đợc các thành phần chính của bộ xơng và xác định đợc vị trí các xơng chính ngay trªn c¬ thÓ m×nh. - Phân biệt đợc các loại xơng dài, xơng ngắn, xơng dẹt về hình thái, cấu tạo. - Phân biệt các loại khớp xơng, nắm vững cấu tạo khớp động. 2. Kü n¨ng: Quan s¸t thÝ nghiÖm, gi¶i thÝch hiÖn tîng 3. Thái độ Gi¸o dôc ý thøc b¶o vÖ x¬ng; liªn hÖ thùc tÕ trong b÷a ¨n hµng ngµy cña häc sinh B. Träng t©m: Các thành phần chính của bộ xơng và xác định đợc vị trí các xơng chính ngay trên cơ thÓ m×nh. C. chuÈn bÞ.. 1. Gi¸o viªn: - Tranh vÏ phãng to h×nh 7.1 – 7.4 SGK. - M« h×nh bé x¬ng. 2. Học sinh : Xơng đùi ếch ; xơng đùi gà... D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra - Phản xạ là gì? Cho 1 Vd về phản xạ và phân tích đờng đi của xung thần kinh trong phản xạ đó. 2. Giíi thiÖu bµi: ? Hệ vận động gồm những cơ quan nào? ? Bộ xơng ngời có đặ điểm cấu tạo và chức năng nh thế nào? H«m nay chóng ta sÏ cïng t×m hiÓu bµi 7. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Các thành phần chính của bộ xơng( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 7.1 vµ tr¶ lêi c©u - Quan s¸t kÜ H 7.1 vµ tr¶ lêi. hái: - HS nghiªn cøu H 7.2; 7.3 kÕt hîp víi thông tin trong SGK để trả lời. - Bé x¬ng gåm mÊy thµnh phÇn ? - Nêu đặc điểm của mỗi thành phần? - Yêu cầu HS trao đổi nhóm - HS thảo luận nhóm để nêu đợc: - T×m hiÓu ®iÓm gièng vµ kh¸c nhau gi÷a + Gièng: cã c¸c thµnh phÇn t¬ng øng víi x¬ng tay vµ x¬ng ch©n? nhau..

(16) + Kh¸c: vÒ kÝch thíc, cÊu t¹o ®ai vai vµ ®ai h«ng, x¬ng cæ tay, bµn tay, bµn ch©n. - Vì sao có sự khác nhau đó? + Sù kh¸c nhau lµ do tay thÝch nghi víi quá trình lao động, chân thích nghi với dáng đứng thẳng. - Từ những đặc điểm của bộ xơng hãy cho - HS dựa vào kiến thức ở thông tin kết hợp biÕt bé x¬ng cã chøc n¨ng g×? với tranh H 7.1; 7.2 để trả lời. - Tù rót ra kÕt luËn. KÕt luËn: 1. Thµnh phÇn cña bé x¬ng - Bé x¬ng chia 3 phÇn: + X¬ng ®Çu gåm x¬ng sä vµ x¬ng mÆt. + X¬ng th©n gåm cét sèng vµ lång ngùc. + X¬ng chi gåm x¬ng chi trªn vµ x¬ng chi díi. - §Æc ®iÓm mçi phÇn: SGK. + X¬ng chi trªn nhá bÐ, linh ho¹t. + Xơng chi dới to, khoẻ, dài, chắc chắn, ít cử động. => Bộ xơng ngời thích nghi với quá trình lao động và đứng thẳng. 2. Vai trß cña bé x¬ng - Nâng đỡ cơ thể, tạo hình dáng cơ thể. - T¹o khoang chøa, b¶o vÖ c¸c c¬ quan. - Cùng với hệ cơ giúp cơ thể vận động. Hoạt động 2: Phân biệt các loại xơng( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc  mục II , quan sát hình - HS đọc  mục II , quan sát hình 7.1 để 7.1 để trả lời câu hỏi: nhận dạng, nêu đặc điểm các loại xơng. - Căn cứ vào đâu để phân biệt các loại x- - Căn cứ vào hình dạng, cấu tạo. ¬ng? - Phân biệt đặc điểm của mỗi loại? - Xác định các loại xơng đó trên tranh và -HS lên bảng xác định các loại xơng trên m« h×nh? m« h×nh. KÕt luËn: C¨n cø vµo h×nh d¹ng vµ cÊu t¹o chia x¬ng thµnh 3 lo¹i: + Xơng dài: hình ống, chứa tuỷ đỏ (trẻ em), tuỷ vàng (ngời lớn). + X¬ng ng¾n: ng¾n. + X¬ng dÑt: h×nh b¶n dÑt. Hoạt động 3: Các khớp xơng( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS t×m hiÓu th«ng tin môc D vµ - HS nghiªn cøu th«ng tin SGK. tr¶ lêi c©u hái: - Rót ra kÕt luËn. - ThÕ nµo gäi lµ khíp x¬ng? - Cã mÊy lo¹i khíp? - Yêu cầu HS quan sát H 7.4 và trả lời câu - Quan sát kĩ H 7.4, trao đổi nhóm và rút ra hái: kÕt luËn. - Dùa vµo khíp ®Çu gèi, h·y m« t¶ 1 khíp động? - Khả năng cử động của khớp động và khớp bán động khác nhau nh thế nào? Vì sao có sự khác nhau đó? - Nêu đặc điểm của khớp bất động? - HS đọc kết luận..

(17) - GV løu ý HS: trong bé x¬ng ngêi chñ yÕu là khớp động giúp con ngời vận động và lao động. - Cho HS đọc kết luận SGK. KÕt luËn: - Khíp x¬ng lµ n¬i hai hay nhiÒu ®Çu x¬ng tiÕp gi¸p víi nhau. - Cã 3 lo¹i khíp x¬ng: + Khớp động: 2 đầu xơng có sụn, giữa là dịch khớp (hoạt dịch), ngoài có dây chằng giúp cơ thể có khả năng cử động linh hoạt. + Khớp bán động: giữa 2 đầu xơng có đệm sụn giúp cử động hạn chế. + Khớp bất động: 2 đầu xơng khớp với nhau bởi mép răng ca hoặc xếp lợp lên nhau, không cử động đợc. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') ? Chøc n¨ng cña bé x¬ng lµ g×? ? Xác định trên tranh vẽ bộ xơng và các thành phần của bộ xơng ngời? Các khớp xơng bằng dán chú thích. (nếu có dùng mô hình hoặc xác định trên cơ thể mình). 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - Lập bảng so sánh các loại khớp về cấu tạo, tính chất cử động và ý nghĩa. - §äc môc “Em cã biÕt”. Ngµy so¹n:12/9/2011 Ngµy d¹y: 17/9/2011 TiÕt 8: cÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña x¬ng A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS nắm đợc cấu tạo chung 1 xơng dài. Từ đó giải thích đợc sự lớn lên của xơng và khả n¨ng chÞu lùc cña x¬ng. - Xác định đợc thành phần hoá học của xơng để chứng minh đợc tính đàn hồi và cứng rắn cña x¬ng. 2. Kü n¨ng: - Rèn kĩ năng lắp đặt thí nghiệm đơn giản. 3. Thái độ: B¶o vÖ hÖ x¬ng cho c¬ thÓ B. Träng t©m : Cấu tạo chung 1 xơng dài. Từ đó giải thích đợc sự lớn lên của xơng và khả năng chịu lùc cña x¬ng C. chuÈn bÞ.. 1. Gi¸o viªn: - Tranh vÏ phãng to c¸c h×nh 8.1 -8.4 SGK. Một panh để gắp xơng, 1 đèn cồn, 1 cốc nớc lã để rửa xơng, 1 cốc đựng HCl 10% , ®Çu giờ thả 1 xơng đùi ếch vào axit. 2. Häc sinh- VËt mÉu: Xơng đùi ếch hoặc xơng ngón chân gà. Đoạn dây đồng 1 đầu quấn chặt vào que bằng tre, gỗ, đầu kia quấn vào xơng. (NÕu HS lµm thÝ nghiÖm theo nhãm cÇn chuÈn bÞ c¸c dông cô nh trªn theo nhãm). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra - Bộ xơng ngời đợc chia làm mấy phần? Mỗi phần gồm những xơng nào?.

(18) - Sự khác nhau giữa xơng tay và xơng chân nh thế nào? Điều đó có ý nghĩa gì đối với hoạt động của con ngời? - Nªu cÊu t¹o vµ vai trß cña tõng lo¹i khíp? 2. Giíi thiÖu bµi: Gọi 1 HS đọc mục “Em có biết” (Tr 31 – SGK). GV: Những thông tin đó cho ta biết xơng có sức chịu đựng rất lớn. Vậy vì sao xơng có khả năng đó? Chúng ta sẽ giải đáp qua bài học ngày hôm nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo của xơng() Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS t×m hiÓu th«ng tin môc I - HS nghiªn cøu th«ng tin vµ quan s¸t h×nh SGK kÕt hîp quan s¸t H 8.1; 8.2 ghi nhí vÏ, ghi nhí kiÕn thøc. chó thÝch vµ tr¶ lêi c©u hái: - X¬ng dµi cã cÊu t¹o nh thÕ nµo? - GV treo H 8.1(tranh c©m), gäi 1 HS lªn - 1 HS lªn b¶ng d¸n chó thÝch vµ tr×nh bµy. d¸n chó thÝch vµ tr×nh bµy. - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt vµ rót ra kÕt - Cho các HS khác nhận xét sau đó cùng luận. HS rót ra kÕt luËn. - CÊu t¹o h×nh èng cña th©n x¬ng, nan x- - CÊu t¹o h×nh èng lµm cho x¬ng nhÑ vµ ¬ng ë ®Çu x¬ng xÕp vßng cung cã ý nghÜa v÷ng ch¾c. g× víi chøc n¨ng cña x¬ng? - Nan x¬ng xÕp thµnh vßng cung cã t¸c - GV: Ngêi ta øng dông cÊu t¹o x¬ng h×nh dông ph©n t¸n lùc lµm t¨ng kh¶ n¨ng chÞu èng vµ cÊu tróc h×nh vßm vµo kiÕn tróc x©y lùc. dựng đảm bảo độ bền vững và tiết kiệm nguyªn vËt liÖu (trô cÇu, cét, vßm cöa) - Nªu cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña x¬ng dµi? - Nghiªn cøu b¶ng 8.1, ghi nhí th«ng tin - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc I.3 vµ tr×nh bµy. và quan sát H 8.3 để trả lời: - Nªu cÊu t¹o cña x¬ng ng¾n vµ x¬ng dÑt? - Nghiªn cøu th«ng tin , quan s¸t h×nh 8.3 để trả lời. - Rót ra kÕt luËn. KÕt luËn: 1. CÊu t¹o x¬ng dµi b¶ng 8.1 SGK. 2. Chøc n¨ng cña x¬ng dµi b¶ng 8.1 SGK. 3. CÊu t¹o x¬ng ng¾n vµ x¬ng dÑt - Ngoµi lµ m« x¬ng cøng (máng). - Trong toàn là mô xơng xốp, chứa tuỷ đỏ. Hoạt động 2: Sự to ra và dài ra của xơng() Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc  mục II và trả lời câu - HS nghiªn cøu  môc II vµ tr¶ lêi c©u hái: hái. - X¬ng to ra lµ nhê ®©u? - GV dïng H 8.5 SGK m« t¶ thÝ nghiÖm chøng minh vai trß cña sôn t¨ng trëng: dùng đinh platin đóng vào vị trí A, B, C, D - Trao đổi nhóm. ë x¬ng 1 con bª. B vµ C ë phÝa trong sôn - §¹i diÖn nhãm tr¶ lêi. t¨ng trëng. A vµ D ë phÝa ngoµi sôn cña 2.

(19) ®Çu x¬ng. Sau vµi th¸ng thÊy x¬ng dµi ra nhng khoảng cách BC không đổi còn AB và CD dµi h¬n tríc. Yªu cÇu HS quan s¸t H 8.5 cho biÕt vai trß cña sôn t¨ng trëng. - GV lu ý HS: Sù ph¸t triÓn cña x¬ng nhanh - Chèt l¹i kiÕn thøc. nhất ở tuổi dậy thì, sau đó chậm lại từ 1825 tuổi. - Trẻ em tập TDTT quá độ, mang vác nặng dẫn tới sụn tăng trởng hoá xơng nhanh, ngời không cao đợc nữa. Tuy nhiên màng xơng vẫn sinh ra tế bào xơng. KÕt luËn: - X¬ng to ra vÒ bÒ ngang lµ nhê c¸c tÕ bµo mµng x¬ng ph©n chia. - X¬ng dµi ra do c¸c tÕ bµo ë sôn t¨ng trëng ph©n chia vµ ho¸ x¬ng. Hoạt động 3: Thành phần hoá học và tính chất của xơng() Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV biểu diễn thí nghiệ: Cho xơng đùi ếch vµo ng©m trong dd HCl 10%. - Gäi 1 HS lªn quan s¸t. - HiÖn tîng g× x¶y ra. - HS quan s¸t vµ nªu hiÖn tîng: - Dùng kẹp gắp xơng đã ngân rửa vào cốc + Có bọt khí nổi lên (khí CO 2) chứng tỏ xnớc lã ¬ng cã muèi CaCO3. - Thö uèn xem x¬ng cøng hay mÒm? + Xơng mềm dẻo, uốn cong đợc. - Đốt xơng đùi ếch khác trên ngọn lửa đèn - Đốt xơng bóp thấy xơng vỡ. cồn, khi hết khói: Bóp phần đã đốt, nhận xÐt hiÖn tîng. - Tõ c¸c thÝ nghiÖm trªn, cã thÓ rót ra kÕt + X¬ng vì vôn. luËn g× vÒ thµnh phÇn, tÝnh chÊt cña x¬ng? - GV giới thiệu về tỉ lệ chất cốt giao thay + HS trao đổi nhóm và rút ra kết luận. đổi ở trẻ em, ngời già. - 1 HS đọc kết luận SGK. KÕt luËn: - X¬ng gåm 2 thµnh phÇn ho¸ häc lµ: + ChÊt v« c¬: muèi canxi. + ChÊt h÷u c¬ (cèt giao). - Sự kết hợp 2 thành phần này làm cho xơng có tính chất đàn hồi và rắn chắc. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') Cho HS lµm bµi tËp 1 SGK, Tr¶ lêi c©u hái 2, 3 SGK. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - §äc tríc bµi 9: CÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña c¬.. Ngµy so¹n : 18/9/2011 Ngµy d¹y: 20/9/2011 TiÕt 9: CÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña c¬ A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Trình bày đợc đặc điểm cấu tạo của tế bào cơ và của bắp cơ. - Giải thích đợc tính chất căn bản của cơ là sự co cơ và nêu đợc ý nghĩa của sự co cơ. 2. Kü n¨ng:.

(20) Quan sát nhận biết kiến thức; KháI quát hoá, hoạt động nhóm 3. Thái độ: Gi¸o dôc ý thøc gi÷ g×n vµ vÖ sinh hÖ c¬ B. Träng t©m:. Cấu tạo của một bắp cơ; tÝnh chÊt cña b¾p c¬ C. chuÈn bÞ.. 1. Gi¸o viªn: - Tranh vẽ phóng to H 9.1 đến 9.4 SGK. - Tranh vÏ hÖ c¬ ngêi. - Bóa y tÕ. - NÕu cã ®iÒu kiÖn: chuÈn bÞ Õch, dd sinh lÝ 0,65%, m¸y ghi nhÞp co c¬. 2. Học sinh: đọc bài D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra - Nªu cÊu t¹o chøc n¨ng cña x¬ng dµi? - Nªu thµnh phÇn ho¸ häc vµ tÝnh chÊt cña x¬ng? 2. Giíi thiÖu bµi: GV dïng tranh hÖ c¬ ë ngêi giíi thiÖu mét c¸ch kh¸i qu¸t vÒ c¸c nhãm c¬ chÝnh cña c¬ thÓ nh phÇn th«ng tin ®Çu bµi SGK. 3. Bµi míi: Hoạt động 1: Cấu tạo bắp cơ và tế bào cơ() Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Yêu cầu HS đọc thông tin mục I và quan - HS nghiên cứu thông tin SGK và quan sát sát H 9.1 SGK, trao đổi nhóm để trả lời câu hình vẽ, thống nhất câu trả lời. hái: - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy. C¸c nhãm kh¸c - B¾p c¬ cã cÊu t¹o nh thÕ nµo ? bæ sung vµ rót ra kÕt luËn. - Nªu cÊu t¹o tÕ bµo c¬ ? - Gäi HS chØ trªn tranh cÊu t¹o b¾p c¬ vµ tÕ bµo c¬. KÕt luËn: - B¾p c¬ : gåm nhiÒu bã c¬, mçi bã gåm nhiÒu sîi c¬ (tÕ bµo c¬) bäc trong mµng liªn kÕt. - Hai ®Çu b¾p c¬ cã g©n b¸m vµo x¬ng, gi÷a ph×nh to lµ bông c¬. - Tế bào cơ: gồm nhiều đoạn, mỗi đoạn là 1 đơn vị cấu trúc giới hạn bởi 2 tấm hình chữ Z. Sự sắp xếp các tơ cơ mảnh và tơ cơ dày ở tế bào cơ tạo nên đĩa sáng và đĩa tối. + Đĩa tối: là nơi phân bố tơ cơ dày, đĩa sáng là nơi phân bố tơ cơ mảnh. Hoạt động 2: Tính chất của cơ () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Yêu cầu HS đọc thí nghiệm và quan sát H - HS nghiên cứu thí nghiệm và trả lời câu 9.2 SGK (nÕu cã ®iÒu kiÖn GV biÓu diÔn hái : thÝ nghiÖm) - Nªu kÕt luËn. - Yªu cÇu HS m« t¶ thÝ nghiÖm sù co c¬ - GV gi¶i thÝch vÒ chu k× co c¬ (nhÞp co c¬). - Yêu cầu HS đọc thông tin - HS đọc thông tin, làm động tác co cẳng + GËp c¼ng tay s¸t c¸nh tay. tay sát cánh tay để thấy bắp cơ co ngắn lại, - Nhận xét về sự thay đổi độ lớn của cơ to ra về bề ngang. bắp trớc cánh tay? Vì sao có sự thay đổi - Giải thích dựa vào thông tin SGK, rút ra đó? kÕt luËn. - Yªu cÇu HS lµm thÝ nghiÖm ph¶n x¹ ®Çu - HS lµm ph¶n x¹ ®Çu gèi (2 HS lµm)..

(21) gèi, quan s¸t H 9.3 - Dựa vào H 9.3 để giải thích cơ chế phản - Gi¶i thÝch c¬ chÕ ph¶n x¹ sù co c¬? x¹ co c¬. KÕt luËn: - TÝnh chÊt c¨n b¶n cña c¬ lµ sù co c¬ vµ d·n khi bÞ kÝch thÝch,c¬ ph¶n øng l¹i b»ng co c¬. - C¬ co råi l¹i d·n rÊt nhanh t¹o chu k× co c¬. - Khi c¬ co, t¬ c¬ m¶nh xuyªn s©u vµo vïng ph©n bè cña t¬ c¬ dµy lµm tÕ bµo c¬ co ng¾n l¹i lµm cho b¾p c¬ ng¾n l¹i vµ to vÒ bÒ ngang. - Khi kích thích tác động vào cơ quan thụ cảm làm xuất hiện xung thần kinh theo dây hớng tâm đến trung ơng thần kinh, tới dây li tâm, tới cơ và làm cơ co. Hoạt động 3: ý nghĩa của hoạt động co cơ () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh HS quan s¸t H 9.4 SGK - Quan s¸t H 9.4 vµ cho biÕt : - Trao đổi nhóm để thống nhất ý kiến. - Sù co c¬ cã t¸c dông g×? - Yªu cÇu HS ph©n tÝch sù phèi hîp ho¹t - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, bæ sung vµ rót động co, dãn giữa cơ 2 đầu (cơ gấp) và cơ ra kết luận. 3 ®Çu (c¬ duçi) ë c¸nh tay. - GVnhËn xÐt, gióp HS rót ra kÕt luËn. - Yêu cầu 1 HS đọc kết luận cuối bài. KÕt luËn: - Cơ co giúp xơng cử động để cơ thể vận động, lao động, di chuyển. - Trong sự vận động cơ thể luôn có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các nhóm cơ. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') - HS lµm bµi tËp tr¾c nghiÖm : Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng: 1. C¬ b¾p ®iÓn h×nh cã cÊu t¹o: a. Sîi c¬ cã v©n s¸ng, v©n tèi. d. Cã mµng liªn kÕt bao bäc, 2 ®Çu to, gi÷a ph×nh to. b. Bã c¬ vµ sîi c¬. e. C¶ a, b, c, d c. Gåm nhiÒu sîi c¬ --> bã c¬. g. ChØ cã c, d. 2. Khi c¬ co, b¾p c¬ ng¾n l¹i vµ to bÒ ngang lµ do: a. V©n tèi dµy lªn. b. Một đầu cơ co và một đầu cơ cố định. c. C¸c t¬ m¶nh xuyªn s©u vµo vïng t¬ dµy lµm cho v©n tèi ng¾n l¹i. d. C¶ a, b, c. e. ChØ a vµ c. 5. Híng dÉn (1') - Häc vµ tr¶ lêi c©u 1, 2, 3. Gîi ý: C©u 1: §Æc ®iÓm phï hîp chøc n¨ng co c¬ cña tÕ bµo c¬: + Tế bào cơ gồm nhiều đơn vị cấu trúc nối liền nhau nên tế bào cơ dài. + Mỗi đơn vị cấu trúc cơ tơ cơ dày và tơ cơ mảnh bố trí xen kẽ. Khi tơ cơ mảnh xuyên sâu vµo vïng ph©n bè cña t¬ c¬ dµy sÏ lµm c¬ ng¾n l¹i t¹o nªn sù co c¬. Câu 2 : Khi đứng cả cơ gấp và duỗi cẳng chân cùng co, nhng không co tối đa. Cả hai cơ đối kháng đều co tạo ra thế cân bằng giữ cho hệ thống xơng chân thẳng để trọng tâm rơi vào chân đó. C©u 3 : - Kh«ng khi nµo c¶ 2 c¬ gÊp vµ duçi cïng co tèi ®a 9cña 1 bé phËn c¬ thÓ).

(22) - C¬ gÊp vµ duçi cña 1 bé phËn cïng duçi tèi ®a khi c¸c c¬ nµy mÊt kh¶ n¨ng tiÕp nhËn kích thích do đó mất trơng lực cơ (trờng hợp bại liệt). Ngµy so¹n:20/9/2011 Ngµy d¹y: 24/9/2011 Tiết 10: hoạt động của cơ A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS chứng minh đợc cơ co sinh ra công. Công của cơ đợc sử dụng trong lao động và di chuyÓn. - Trình bày đợc nguyên nhân sự mỏi cơ và nêu biện pháp chống mỏi cơ. - Nêu đợc lợi ích của sự luyện tập cơ, từ đó vận dụng vào đời sống, thờng xuyên luyện tập thể dục thể thao và lao động vừa sức. 2. Kü n¨ng: Quan s¸t; kh¸i qu¸t ho¸; vËn dông kiÕn thøc gi¶i thÝch hiÖn tîng mái c¬ 3. Thái độ: Gi¸o dôc ý thøc gi÷ g×n b¶o vÖ , rÌn luyÖn th©n thÓ. B. Träng T©m:. Nguyªn nh©n sù mái c¬ vµ nªu biÖn ph¸p chèng mái c¬. C. chuÈn bÞ.. 1. Gi¸o viªn- M¸y ghi c«ng cña c¬, c¸c lo¹i qu¶ c©n. 2. Häc sinh: so¹n bµi D. Hoạt động dạy học 1. KiÓm tra: - Tr×nh bµy cÊu t¹o cña tÕ bµo c¬ phï hîp víi chøc n¨ng co c¬? - ý nghĩa của hoạt động co cơ? 2. Giíi thiÖu bµi: Từ ý nghĩa của hoạt động co cơ dẫn dắt đến câu hỏi: Vậy hoạt động của cơ mang lại hiệu quả gì và làm gì để tăng hiệu quả hoạt động co cơ? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Công của cơ () Hoạt động của giáo viên - Yªu cÇu HS lµm bµi tËp SGK.. Hoạt động của học sinh - HS chọn từ trong khung để hoàn thành bµi tËp: 1- co; 2- lùc ®Èy; 3- lùc kÐo. - Từ bài tập trên, em có nhận xét gì về sự + Hoạt động của cơ tạo ra lực làm di liªn quan gi÷a c¬, lùc vµ sù co c¬? chuyÓn vËt hay mang v¸c vËt. - Yêu cầu HS tìm hiểu thông tin để trả lời - HS tìm hiểu thông tin SGK kết hợp với c©u hái: kiến thức đã biết về công cơ học, về lực để - ThÕ nµo lµ c«ng cña c¬? C¸ch tÝnh? tr¶ lêi, rót ra kÕt luËn. - Các yếu tố nào ảnh hởng đến hoạt động cña c¬? - H·y ph©n tÝch 1 yÕu tè trong c¸c yÕu tè đã nêu? - GV gióp HS rót ra kÕt luËn. - Yêu cầu HS liên hệ trong lao động. + HS liên hệ thực tế trong lao động. KÕt luËn: - Khi cơ co tác động vào vật làm di chuyển vật, tức là cơ đã sinh ra công. - C«ng cña c¬ : A = F.S.

(23) F là lực Niutơn ; S là độ dài; A là công. - C«ng cña c¬ phô thuéc : + Tr¹ng th¸i thÇn kinh. + Nhịp độ lao động. + Khèi lîng cña vËt di chuyÓn. Hoạt động 2: Sự mỏi cơ () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV tæ chøc cho HS lµm thÝ nghiÖm trªn - 1 HS lªn lµm 2 lÇn: máy ghi công cơ đơn giản. + LÇn 1: co ngãn tay nhÞp nhµng víi qu¶ cân 500g, đếm xem cơ co bao nhiêu lần thì mái. + Lần 2 : với quả cân đó, co với tốc độ tối đa, đếm xem cơ co đợc bao nhiêu lần thì mỏi và có biến đổi gì về biên độ co cơ. - GV híng dÉn t×m hiÓu b¶ng 10 SGK vµ - Dùa vµo c¸ch tÝnh c«ng HS ®iÒn kÕt qu¶ điền vào ô trống để hoàn thiện bảng. vµo b¶ng 10. - Yªu cÇu HS th¶o luËn vµ tr¶ lêi : - HS theo dâi thÝ nghiÖm, quan s¸t b¶ng 10, trao đổi nhóm và nêu đợc : - Qua kÕt qu¶ trªn, em h·y cho biÕt khèi l- + Khèi lîng cña vËt thÝch hîp th× c«ng sinh îng cña vËt nh thÕ nµo th× c«ng c¬ s¶n ra lín. sinh ra lín nhÊt ? - Khi ngón tay trỏ kéo rồi thả quả cân + Biên độ co cơ giảm dẫn tới ngừng khi cơ nhiều lần, có nhận xét gì về biên độ co cơ làm việc quá sức. trong qu¸ tr×nh thÝ nghiÖm kÐo dµi ? - Hiện tợng biên độ co cơ giảm khi cơ làm + Sự mỏi cơ. việc quá sức đặt tên là gì ? -Yªu cÇu HS rót ra kÕt luËn. - Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK để - HS nghiên cứu thông tin để trả lời : đáp án d. Từ đó rút ra kết luận. tr¶ lêi c©u hái : - Nguyên nhân nào dẫn đến sự mỏi cơ ? a. ThiÕu n¨ng lîng b. ThiÕu oxi c. Axit lăctic ứ đọng trong cơ, đầu độc cơ d. Cả a, b, c đều đúng. - HS liªn hÖ thùc tÕ vµ tr¶ lêi. -Mỏi cơ ảnh hởng đến sức khoẻ, lao động + Mỏi cơ làm cho cơ thể mệt mỏi, năng vµ häc tËp nh thÕ nµo? suất lao động giảm. - Làm thế nào để cơ không bị mỏi, lao động và học tập đạt kết quả? - Liªn hÖ thùc tÕ vµ rót ra kÕt luËn. - Khi mái c¬ cÇn lµm g×? KÕt luËn: - C«ng cña c¬ cã trÞ sè lín nhÊt khi c¬ co n©ng vËt cã khèi lîng thÝch hîp víi nhÞp co c¬ võa ph¶i. - Mỏi cơ là hiện tợng cơ làm việc nặng và lâu dẫn tới biên độ co cơ giảm=> ngừng. 1. Nguyªn nh©n cña sù mái c¬ - Cung cÊp oxi thiÕu. - N¨ng lîng thiÕu..

(24) - Axit lactic bị tích tụ trong cơ, đầu độc cơ. 2. BiÖn ph¸p chèng mái c¬ - Khi mỏi cơ cần nghỉ ngơi, thở sâu, kết hợp xoa bóp cơ sau khi hoạt động (chạy...) nên đi bộ từ từ đến khi bình thờng. - Để lao động có năng suất cao cần làm việc nhịp nhàng, vừa sức (khối lợng và nhịp co cơ thích hợp) đặc biệt tinh thần vui vẻ, thoải mái. - Thờng xuyên lao động, tập TDTT để tăng sức chịu đựng của cơ. Hoạt động 3: Thờng xuyên luyện tập để rèn luyện cơ () Hoạt động của giáo viên - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm tr¶ lêi c¸c c©u hái: - Kh¶ n¨ng co c¬ phô thuéc vµo nh÷ng yÕu tè nµo ?. Hoạt động của học sinh - Th¶o luËn nhãm, thèng nhÊt c©u tr¶ lêi. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, bæ sung. + Kh¶ n¨ng co c¬ phô thuéc: ThÇn kinh: s¶ng kho¸i, ý thøc tèt. ThÓ tÝch cña b¾p c¬: b¾p c¬ lín dÉn tíi co c¬ m¹nh. Lùc co c¬ Kh¶ n¨ng dÎo dai, bÒn bØ. + Hoạt động coi là luyện tập cơ: lao động, TDTT thêng xuyªn... + Lao động, TDTT ảnh hởng đến các cơ quan... - Rót ra kÕt luËn.. - Những hoạt động nào đợc coi là sự luyện tËp c¬?-? LuyÖn tËp thêng xuyªn cã t¸c dụng nh thế nào đến các hệ cơ quan trong cơ thể và dẫn tới kết quả gì đối với hệ cơ? - Nên có phơng pháp nh thế nào để đạt hiÖu qu¶? KÕt luËn: - Thờng xuyên luyện tập TDTT và lao động hợp lí nhằm: + T¨ng thÓ tÝch c¬ (c¬ ph¸t triÓn) + Tăng lực co cơ và làm việc dẻo dai, làm tăng năng suất lao động. + Xơng thêm cứng rắn, tăng năng lực hoạt động của các cơ quan; tuần hoàn, hô hấp, tiêu ho¸... Lµm cho tinh thÇn s¶ng kho¸i. - TËp luyÖn võa søc. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') - Gọi 1 HS đọc kết luận SGK. ? Nguyªn nh©n cña sù mái c¬? ? Công của cơ là gì? Công của cơ đợc sử dụng vào mục đích nào? ? Nêu biện pháp để tăng cờng khả năng làm việc của cơ và biện pháp chống mỏi cơ. - Cho HS ch¬i trß ch¬i SGK. 5. Híng dÉn (1') - Häc vµ tr¶ lêi c©u 1, 2, 3 SGK. - Nh¾c HS thêng xuyªn thùc hiÖn bµi 4 ë nhµ. Ngµy so¹n:25/9/2011 Ngµy d¹y: 27/9/2011 Tiết 11: Tiến hoá của hệ vận động Vệ sinh hệ vận động A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Nêu được các đặc điểm tiến hoá của hệ cơ người so với thú: cơ tay đặc biệt cơ ngón cái, cơ mặt, cơ vân động lưỡi.

(25) 2. Kü n¨ng: - Vận dụng những hiểu biết về hệ vận động để giữ vệ sinh, rèn luyện thân thể, chống bệnh tËt vÒ c¬ x¬ng thêng x¶y ra ë tuæi thiÕu niªn. 3. Thái độ: - Giáo dục ý thức bảo vệ, giữ gìn hệ vận động để có thân hình cân đối. B.TRäng t©m:. §ặc điểm tiến hoá của hệ cơ người so với thú: cơ tay đặc biệt cơ ngón cái, cơ mặt, cơ vân động lưỡi C. chuÈn bÞ.. 1. Giáo viên:- Tranh vẽ phóng to H 11.1 đến H 11.5. - Tranh vÏ bé x¬ng ngêi vµ bé x¬ng tinh tinh. 2. Häc sinh:- PhiÕu tr¾c nghiÖm. D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra: - Công của cơ là gì ? công của cơ đợc sử dụng vào mục đích gì ? Hãy tính công của cơ khi x¸ch tói g¹o 5 kg lªn cao 1 m. - Nguyªn nh©n sù mái c¬ ? gi¶i thÝch ? - Nêu những biện pháp để tăng cờng khả năng làm việc của cơ và các biện pháp chống mỏi c¬. 2. Giíi thiÖu bµi: Chúng ta đã biết rằng ngời có nguồn gốc từ động vật thuộc lớp thú, nhng ngời đã thoát khỏi động vật và trở thành ngời thông minh. Qua quá trình tiến hoá, cơ thể ngời có nhiều biến đổi trong đó có sự biến đổi của hệ cơ xơng. Bài hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sự tiến hoá của hệ vận động. 3. Bµi míi: Hoạt động 1: Sự tiến hoá của bộ xơng ngời so với bộ xơng thú () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV treo tranh bé x¬ng ngêi vµ tinh tinh, - HS quan s¸t c¸c tranh, so s¸nh sù kh¸c yêu cầu HS quan sát từ H 11.1 đến 11.3 và nhau giữa bộ xơng ngời và thú. lµm bµi tËp ë b¶ng 11. - Trao đổi nhóm hoàn thànhbảng 11. - GV treo bảng phụ 11 yêu cầu đại diện các - Đại diện nhóm trình bày các nhóm khác nhãm lªn b¶ng ®iÒn. nhËn xÐt, bæ sung. - GV nhận xét đánh giá, đa ra đáp án. B¶ng 11- Sù kh¸c nhau gi÷a bé x¬ng ngêi vµ x¬ng thó C¸c phÇn so s¸nh Bé x¬ng ngêi Bé x¬ng thó - TØ lÖ sä/mÆt - Lín - Nhá - Låi c»m x¬ng mÆt - Ph¸t triÓn - Kh«ng cã - Cét sèng - Cong ë 4 chç - Cong h×nh cung - Lång ngùc - Në sang 2 bªn - Në theo chiÒu lng bông - X¬ng chËu - Në réng - HÑp - Xơng đùi - Ph¸t triÓn, khoÎ - B×nh thêng - X¬ng bµn ch©n - X¬ng ngãn ng¾n, bµn - X¬ng ngãn dµi, bµn ch©n ph¶ng. ch©n h×nh vßm. - Nhá - X¬ng gãt - Lín, ph¸t triÓn vÒ phÝa sau. - Những đặc điểm nào của bộ xơng ngời - HS trao đổi nhóm hoàn để nêu đợc các thích nghi với t thế đứng thẳng và đi bằng đặc điểm: cột sống, lồng ngực, sự phân hoá tay và chân, đặc điểm về khớp tay và chân. 2 ch©n ?.

(26) - Yªu cÇu HS rót ra kÕt luËn. KÕt luËn: - Bộ xơng ngời cấu tạo hoàn toàn phù hợp với t thế đứng thẳng và lao động. Hoạt động 2: Sự tiến hoá của hệ cơ ngời so với hệ cơ thú () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK, quan - Cá nhân nghiên cứu SGK, quan sát hình sát H 11.4, trao đổi nhóm để trả lời câu vẽ, trao đổi nhóm để thống nhất ý kiến. hái : - HÖ c¬ ë ngêi tiÕn ho¸ so víi hÖ c¬ thó nh - §¹i diÖn c¸c nhãm tr×nh bµy, bæ sung. thÕ nµo ? - Rót ra kÕt luËn. - GV nhận xét, đánh giá giúp HS rút ra kết luËn. KÕt luËn: - C¬ nÐt mÆt biÓu hiÖn t×nh c¶m cña con ngêi. - Cơ vận động lỡi phát triển. - Cơ tay: phân hoá thành nhiều nhóm cơ nhỏ phụ trách các phần khác nhau. Tay cử động linh hoạt, đặc điệt là ngón cái. - C¬ ch©n lín, khoÎ, cã thÓ gËp, duçi. Hoạt động 3: Vệ sinh hệ vận động () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Yêu cầu HS quan sát H 11.5, trao đổi - Cá nhân quan sát H 11.5 nhóm để trả lời các câu hỏi: - Liên hệ thực tế, trao đổi nhóm để trả lời. - Để xơng và cơ phát triển cân đối, chúng ta cÇn lµm g×? - §Ó chèng cong vÑo cét sèng, trong lao - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c động và học tập cần chú ý những điểm gì ? bổ sung. - GV nhËn xÐt vµ gióp HS tù rót ra kÕt - Rót ra kÕt luËn. luËn. Kết luận: Để cơ và xơng phát triển cân đối cần: + Chế độ dinh dỡng hợp lí. + Thêng xuyªn tiÕp xóc víi ¸nh n¾ng. + Rèn luyện thân thể và lao động vừa sức. + Chống cong, vẹo cột sống cần chú ý: mang vác đều 2 tay, t thế làm việc, ngồi học ngay ng¾n kh«ng nghiªng vÑo. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') - HS lµm bµi tËp tr¾c nghiÖm Chọn các đặc điểm chỉ có ở ngời, không có ở động vật. a. X¬ng sä lín h¬n x¬ng mÆt. f. Khớp cổ tay kém linh động. b. Cét sèng cong h×nh cung. g. Khớp chậu- đùi có cấu tạo hình cầu, hố khớp sâu. c. C¬ nhai ph¸t triÓn. h. X¬ng bµn ch©n xÕp trªn mét mÆt ph¼ng. d. C¬ nÐt mÆt ph©n ho¸. i. Ngón cái nằm đối diện với 4 ngón kia. 5. Híng dÉn (1') - Häc vµ tr¶ lêi c©u 1, 2, 3 SGK Tr 39. - Nh¾c HS chuÈn bÞ thùc hµnh nh SGK. Ngµy so¹n:.25/9/2011 Ngµy d¹y: 01/10/2011 TiÕt 12: Thùc hµnh : TËp s¬ cøu vµ b¨ng bã.

(27) cho ngêi g·y x¬ng A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Nắm được nguyên nhân gãy xương để tự phòng tránh - Nắm được cách sơ cứu khi gãy xương 2. Kü n¨ng: - Biết cách băng bó cố định cho người gãy xương: - Biết sơ cứu khi nạn nhân bị gãy xương. 3. Thái độ: Nghiªm tóc khi tham gia thùc hµnh B. Träng t©m. Biết băng cố định xơng bị gãy, cụ thể xơng cẳng tay, cẳng chân. C. chuÈn bÞ.. - GV: Tranh vẽ h 12.1 đến 12.4. Băng hình sơ cứu và băng bó cố định khi gãy xơng (nếu có). - HS: Mçi nhãm: 2 nÑp tre (nÑp gç) bµo nh½n dµi 30-40 cm, réng: 4-5 cm, dµy 0,6-1 cm, 4 cuén b¨ng y tÕ dµi 2m (cuén v¶i), 4 miÕng v¶i s¹ch kÝch thÝch 20x40 cm hoÆc g¹c y tÕ. D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra Sù chuÈn bÞ cña häc sinh (2') 2. Giíi thiÖu bµi : GV có thể giới thiệu 1 vài số liệu về tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động làm gãy xơng ở địa phơng, dẫn dắt tới yêu cầu bài thực hành đối với học sinh. 3. Bµi míi : Hoạt động 1: Nguyên nhân gãy xơng () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm --> TLCH : - HS trao đổi nhóm và nêu đợc : + Do va ®Ëp m¹nh x¶y ra khi bÞ ng·, tai - Nguyên nhân nào dẫn đến gãy xơng ? n¹n giao th«ng... - V× sao nãi kh¶ n¨ng g·y x¬ng liªn quan + Tuæi cµng cao, nguy c¬ g·y x¬ng cµng tăng vì tỉ lệ chất cốt giao (đảm bảo tính đàn đến lứa tuổi ? hồi) và chất vô cơ (đảm bảo tính rắn chắc) thay đổi theo hớng tăng dần chất vô cơ. Tuy vËy trÎ em còng rÊt hay bÞ g·y x¬ng do... + Thực hiện đúng luật giao thông.. - §Ó b¶o vÖ x¬ng khi tham gia giao th«ng, em cần chú ý đến điểm gì ? + Kh«ng, v× cã thÓ lµm cho ®Çu x¬ng g·y - Gặp ngời bị tai nạn giao thông chúng ta đụng chạm vào mạch máu và dây thần cã nªn n¾n chç x¬ng g·y kh«ng ? V× sao ? kinh, cã thÓ lµm r¸ch c¬ vµ da. - GV nhËn xÐt vµ gióp HS rót ra kÕt luËn. -HS rót ra kÕt luËn. KÕt luËn: - G·y x¬ng do nhiÒu nguyªn nh©n. - Khi bị gãy xơng phải sơ cứu tại chỗ, không đợc nắn bóp bừa bãi và chuyển ngay nạn nh©n vµo c¬ së y tÕ..

(28) Hoạt động 2 : Tập sơ cứu và băng bó () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV có thể sử dụng băng hình hoặc nhóm - Các nhóm HS theo dõi để nắm đợc các HS lµm mÉu hoÆc còng cã thÓ dïng tranh thao t¸c. H 12.1 => h 12.4 giíi thiÖu ph¬ng ph¸p s¬ cứu và phơng pháp băng cố định. - Yªu cÇu c¸c nhãm tiÕn hµnh tËp b¨ng bã. - GV quan s¸t c¸c nhãm tiÕn hµnh tËp b¨ng - Tõng nhãm tiÕn hµnh lµm: bã. Mỗi em tập băng bó cho bạn (giả định gãy - GV quan sát, uốn nắn, giúp đỡ nhất là xơng cẳng tay, cẳng chân). nhãm yÕu. - Gọi đại diện từng nhóm lên kiểm tra. - Em cần làm gì khi tham gia giao thông, - Các nhóm phải trình bày đợc: lao động, vui chơi để tránh cho mình và + Thao tác băng bó. + Sản phẩm làm đợc. ngêi kh¸c kh«ng bÞ g·y x¬ng ? - Đảm bảo an toàn giao thông, tránh đùa nghÞch vËt nhau dÉm ch©n lªn nhau. KÕt luËn: Ph¬ng ph¸p s¬ cøu : - §Æt nÑp tre, gç vµo chç x¬ng g·y. - Lãt v¶i mÒm, gÊp dµy vµo chç ®Çu x¬ng. - Buộc định vị 2 chỗ đầu nẹp và 2 bên chỗ xơng gãy. * Băng bó cố định - Víi x¬ng c¼ng tay: dïng b¨ng quÊn chÆt tõ trong ra cæ tay, sau d©y ®eo vßng tay vµo cæ. - Với xơng chân: băng từ cổ chân vào. Nếu là xơng đùi thì dùng nẹp tre dài từ sờn đến gót chân và buộc cố định ở phần thân. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') - GV nhËn xÐt chung giê thùc hµnh vÒ u, nhîc ®iÓm. - Cho điểm nhóm làm tốt: Nhắc nhở nhóm làm cha đạt yêu cầu. 5. Híng dÉn (1') - ViÕt b¸o c¸o têng tr×nh s¬ cøu vµ b¨ng bã khi g·y x¬ng c¼ng tay. Ngµy so¹n:02/10/2011. Ngµy d¹y: 04/10/2011. Ch¬ng III- TuÇn hoµn TiÕt 13: M¸u vµ m«i trêng trong c¬ thÓ A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS phân biệt đợc các thành phần cấu tạo của máu. - Trình này đợc chức năng của máu, nớc mô và bạch huyết. - Trình bày đợc vai trò của môi trờng trong cơ thể. 2. Kü n¨ng: Thu thËp th«ng tin; quan s¸t tranh h×nh ph¸t hiÖn kiÕn thøc Kh¸I qu¸t tæng hîp kiÕn thøc 3. Thái độ: Gi¸o dôc ý thøc gi÷ g×n, b¶o vÖ c¬ thÓ chèng mÊt m¸u B. Träng t©m:. M¸u vµ c¸c thµnh phÇn cña m¸u C. chuÈn bÞ..

(29) 1. Gi¸o viªn:- Tranh phãng to H 13.1 ; 13.2. 2. Học sinh: máu lợn đã chống đông để trong ống nghiệm D. Hoạt động dạy học.. 1. KiÓm tra: 2. Giíi thiÖu bµi: Em đã nhìn thấy máu cha? Máu có đặc điểm gì? Theo em máu có vai trò gì đối với cơ thể sống? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Máu () Hoạt động của giáo viên -Yêu cầu HS đọc thông tin SGK, quan sát H 13.1 vµ tr¶ lêi c©u hái:- M¸u gåm nh÷ng thµnh phÇn nµo? - Cã nh÷ng lo¹i tÕ bµo m¸u nµo? - Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp ®iÒn tõ SGK. - GV giíi thiÖu c¸c lo¹i b¹ch cÇu (5 lo¹i): Mµu s¾c cña b¹ch cÇu vµ tiÓu cÇu trong H 13.1 lµ so nhuém mµu. Thùc tÕ chóng gÇn nh trong suèt. - Yªu cÇu HS nghiªn cøu b¶ng 13 vµ tr¶ lêi c©u hái: - HuyÕt t¬ng gåm nh÷ng thµnh phÇn nµo? - Yêu cầu HS thảo luận nhóm để trả lời các c©u hái phÇn  SGK - Khi c¬ thÓ mÊt níc nhiÒu (70-80%) do tiêu chảy, lao động nặng ra nhiều mồ hôi... m¸u cã thÓ lu th«ng dÔ dµng trong m¹ch nữa không? Chức năng của nớc đối với m¸u? - Thµnh phÇn chÊt trong huyÕt t¬ng gîi ý g× vÒ chøc n¨ng cña nã? - GV yªu cÇu HS t×m hiÓu th«ng tin SGK, th¶o luËn nhãm tr¶ lêi c©u hái: - Thµnh phÇn cña hång cÇu lµ g×? Nã cã đặc tính gì? - V× sao m¸u tõ phæi vÒ tim råi tíi tÕ bµo có màu đỏ tơi còn máu từ các tế bào về tim rồi tới phổi có màu đỏ thẫm?. Hoạt động của học sinh - HS nghiên cứu SGK và tranh, sau đó nêu đợc kết luận. 1- huyÕt t¬ng 2- hång cÇu 3- tiÓu cÇu. - HS dựa vào bảng 13 để trả lời : Sau đó rút ra kết luận. - HS trao đổi nhóm, bổ sung và nêu đợc : + Cơ thể mất nớc, máu sẽ đặc lại, khó lu th«ng.. - HS thảo luận nhóm và nêu đợc :. + Hồng cầu có hêmoglôbin có đặc tính kết hợp đợc với oxi và khí cacbonic. + M¸u tõ phæi vÒ tim mang nhiÒu O2 nªn có màu đỏ tơi. Máu từ các tế bào về tim mang nhiều CO2 nên có màu đỏ thẫm. KÕt luËn: 1. T×m hiÓu thµnh phÇn cÊu t¹o cña m¸u - M¸u gåm: + HuyÕt t¬ng 55%. + TÕ bµo m¸u: 45% gåm hång cÇu, b¹ch cÇu, tiÓu cÇu. 2. T×m hiÓu chøc n¨ng cña huyÕt t¬ng vµ hång cÇu - Trong huyÕt t¬ng cã níc (90%), c¸c chÊt dinh dìng, hoocmon, kh¸ng thÓ, muèi kho¸ng, c¸c chÊt th¶i....

(30) - HuyÕt t¬ng cã chøc n¨ng: + Duy trì máu ở thể lỏng để lu thông dễ dàng. + VËn chuyÓn c¸c chÊt dinh dìng, c¸c chÊt cÇn thiÕt vµ c¸c chÊt th¶i. - Hồng cầu có Hb có khả năng kết hợp với O 2 và CO2 để vận chuyển O2 từ phổi về tim tới tế bàovà vận chuyển CO2 từ tế bào đến tim và tới phổi. Hoạt động 2: Môi trờng trong cơ thể () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV giíi thiÖu tranh H 13.2 : quan hÖ cña m¸u, níc m«, b¹ch huyÕt. - Yêu cầu HS quan sát tranh và thảo luận - HS trao đổi nhóm và nêu đợc : nhãm, tr¶ lêi c©u hái : - C¸c tÕ bµo c¬, n·o... cña c¬ thÓ cã thÓ + Kh«ng, v× c¸c tÕ bµo nµy n»m s©u trong trực tiếp trao đổi chất với môi trờng ngoài cơ thể, không thể liên hệ trực tiếp với môi trêng ngoµi. đợc không ? + Sự trao đổi chất của tế bào trong cơ thể - Sự trao đổi chất của tế bào trong cơ thể với môi trờng ngoài gián thiếp qua máu, nvới môi trờng ngoài phải gián tiếp thông ớc mô và bạch huyết (môi trờng trong cơ qua yÕu tè nµo ? thÓ). - VËy m«i trêng trong gåm nh÷ng thµnh - HS rót ra kÕt luËn. phÇn nµo ? - M«i trêng bªn trong cã vai trß g× ? - GV gi¶ng gi¶i vÒ mèi quan hÖ gi÷a m¸u, níc m« vµ b¹ch huyÕt. KÕt luËn: - M«i trêng bªn trong gåm ; M¸u, níc m«, b¹ch huyÕt. - M«i trêng trong gióp tÕ bµo thêng xuyªn liªn hÖ víi m«i trêng ngoµi trong qu¸ tr×nh trao đổi chất. 4. LuyÖn tËp cñng cè Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng: C©u 1. M¸u gåm c¸c thµnh phÇn cÊu t¹o: a. TÕ bµo m¸u: hång cÇu, b¹ch cÇu, tiÓu cÇu. c. Pr«tªin, lipit, muèi kho¸ng. b. Nguyªn sinh chÊt, huyÕt t¬ng. d. HuyÕt t¬ng. C©u 2. Vai trß cña m«i trêng trong c¬ thÓ: a. Bao quanh tế bào để bảo vệ tế bào. b. Giúp tế bào trao đổi chất với môi trờng ngoài. c. Tạo môi trờng lỏng để vận chuyển các chất. d. Gióp tÕ bµo th¶i c¸c chÊt thõa trong qu¸ tr×nh sèng. 5. Híng dÉn - Häc vµ tr¶ lêi c©u 1, 2, 3, 4 SGK. - Giải thích tại sao các vận động viên trớc khi thi đấu có 1 thời gian luyện tập ở vùng núi cao? - §äc môc “Em cã biÕt” Tr- 44. Ngµy so¹n:.04/10/2011 Ngµy d¹y: 08/10/2011 TiÕt 14: B¹ch cÇu – miÔn dÞch A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS nắm đợc 3 hàng rào bảo vệ cơ thể khỏi tác nhân gây nhiễm..

(31) - Trình bày đợc khái niệm miễn dịch. - Phân biệt đợc miễn dịch tự nhiên và miễn dịch nhân tạo. 2. Kü n¨ng: Quan s¸t tranh h×nh, nghiªn cøu th«ng tin  ph¸t hiÖn kiÐn thøc 3. Thái độ: - Cã ý thøc tiªm phßng bÖnh dÞch. B. Träng T©m:. Vai trß cña b¹ch cÇu – 3 hµng rµo b¶o vÖ c¬ thÓ khái t¸c nh©n g©y nhiÔm. C. chuÈn bÞ.. 1.Gi¸o viªn - Tranh phóng to các hình 14.1 đến 14.4 SGK. 2. Häc sinh D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra: - Thµnh phÇn cÊu t¹o cña m¸u? Nªu chøc n¨ng cña huyÕt t¬ng vµ hång cÇu? - M«i trêng trong c¬ thÓ gåm nh÷ng thµnh phÇn nµo? Chóng cã mèi quan hÖ víi nhau nh thÕ nµo? 2. Giíi thiÖu bµi: Khi bị dẫm phải gai, hiện tợng cơ thể sau đó nh thế nào? - HS tr×nh bµy qu¸ tr×nh tõ khi bÞ gai ®©m tíi khi khái. - GV: C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh nµy lµ g×? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Các hoạt động chủ yếu của bạch cầu () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh HS liªn hÖ đến kiến bài trớc và nêu 5 loại - Cã mÊy lo¹i b¹ch cÇu ? - GV giíi thiÖu 1 sè kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o vµ b¹ch cÇu. c¸c lo¹i b¹ch cÇu : 2 nhãm + Nhóm 1 :Bạch cầu không hạt, đơn nhân (limpho bào, bạch cầu mô nô, đại thực bµo). + Nhãm 2 : B¹ch cÇu cã h¹t, ®a nh©n, ®a - HS quan s¸t kÜ H 14.1 ; 14.3 vµ 14.4 kÕt thuỳ. Căn cứ vào sự bắt màu ngời ta chia ra hợp đọc thông tin SGK, trao đổi nhóm để thµnh : B¹ch cÇu trung tÝnh, b¹chcÇu a axit, tr¶ lêi c©u hái cña GV. + Khi vi khuÈn, virut x©m nhËp vµo c¬ thÓ, a kiÒm - Vi khuÈn, virut x©m nhËp vµo c¬ thÓ, c¸c b¹ch cÇu t¹o 3 hµng rµo b¶o vÖ. + Thùc bµo lµ hiÖn tîng c¸c b¹ch cÇu h×nh b¹ch cÇu t¹o mÊy hµng rµo b¶o vÖ ? thµnh ch©n gi¶ b¾t vµ nuèt c¸c vi khuÈn - Sù thùc bµo lµ g× ? vµo tÕ bµo råi tiªu ho¸ chóng. - Những loại bạch cầu nào tham gia vào + Bạch cầu trung tính và đại thực bào. thùc bµo ? - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm tr¶ lêi c©u hái : - Tế bào B đã chống lại các kháng nguyên b»ng c¸ch nµo ? - ThÕ nµo lµ kh¸ng nguyªn, kh¸ng thÓ ; sù t¬ng t¸c gi÷a kh¸ng nguyªn vµ kh¸ng thÓ.

(32) theo c¬ chÕ nµo ? - Tế bào T đã phá huỷ các tế bào cơ thể - HS nêu đợc : nhiÔm vi khuÈn, virut b»ng c¸ch nµo ? - Yêu cầu HS liên hệ thực tế : Giải thích + Do hoạt động của bạch cầu : dồn đến chỗ vết thơng để tiêu diệt vi khuẩn. hiÖn tîng môn ë tay sng tÊy råi khái ? ?-HiÖn tîng næi h¹ch khi bÞ viªm ? KÕt luËn: - Khi vi khuÈn, virut x©m nhËp vµo c¬ thÓ, c¸c b¹ch cÇu b¶o vÖ c¬ thÓ b»ng c¸ch t¹o nªn 3 hµng rµo b¶o vÖ : + Sự thực bào : bạch cầu trung tính và bạch cầu mô nô (đại thực bào) bắt và nuốt các vi khuÈn, virut vµo trong tÕ bµo råi tiªu ho¸ chóng. + Limpho B tiÕt ra kh¸ng thÓ v« hiÖu ho¸ kh¸ng nguyªn. + Limpho T ph¸ huû c¸c tÕ bµo c¬ thÓ bÞ nhiÔm vi khuÈn, virut b»ng c¸ch tiÕt ra c¸c prôtêin đặc hiệu (kháng thể) làm tan màng tế bào bị nhiễm để vô hiệu hoá kháng nguyên. - Lu ý : b¹ch cÇu a axit vµ a kiÒm còng tham gia vµo v« hiÖu ho¸ vi khuÈn, virut nhng víi mức độ ít hơn. Hoạt động 2: Miễn dịch () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Yêu cầu HS đọc thông tin SGK và trả lời - HS dựa vào thông tin SGK để trả lời, sau đó rút ra kết luận. c©u hái : - MiÔn dÞch lµ g× ? - Cã mÊy lo¹i miÔn dÞch ? - HS liªn hÖ thùc tÕ vµ tr¶ lêi. - Nªu sù kh¸c nhau cña miÔn dÞch tù nhiªn vµ miÔn dÞch nh©n t¹o ? - Hiện nay trẻ em đã đợc tiêm phòng bệnh nµo ?HiÖu qu¶ ra sao ? Kết luận: - Miễn dịch là khả năng cơ thể không bị mắc 1 bệnh nào đó mặc dù sống ở môi trêng cã vi khuÈn, virut g©y bÖnh. - Cã 2 lo¹i miÔn dÞch : + MiÔn dÞch tù nhiªn : Tù c¬ thÓ cã kh¶ n¨ng kh«ng m¾c 1 sè bÖnh (miÔn dÞch bÈm sinh) hoÆc sau 1 lÇn m¾c bÖnh Êy (miÔn dÞch tËp nhiÔm). + MiÔn dÞch nh©n t¹o : do con ngêi t¹o ra cho c¬ thÓ b»ng tiªm chñng phßng bÖnh hoÆc tiªm huyÕt thanh. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng : C©u 1 : H·y chän 2 lo¹i b¹ch cÇu tham gia vµo qu¸ tr×nh thùc bµo : a. B¹ch cÇu trung tÝnh. d. B¹ch cÇu a kiÒm. b. B¹ch cÇu a axit. e. Bạch cầu đơn nhân. c. Limpho bµo. Câu 2 : Hoạt động nào của limpho B. a. TiÕt kh¸ng thÓ v« hiÖu ho¸ kh¸ng nguyªn. c. Thùc bµo b¶o vÖ c¬ thÓ. b. Tù tiÕt kh¸ng thÓ b¶o vÖ c¬ thÓ. C©u 3 ; TÕ bµo limpho T ph¸ huû tÕ bµo c¬ thÓ bÞ nhiÔm bÖnh b»ng c¸ch nµo ?.

(33) a. TiÕt men ph¸ huû mµng. c. Dïng ch©n gi¶ tiªu diÖt. b. Dùng phân tử prôtêin đặc hiệu. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” vÒ Héi chøng suy gi¶m miÔn dÞch. Ngµy so¹n: 08/10/2011 Ngµy d¹y: 11/10/2011 TiÕt 15: §«ng m¸u vµ nguyªn t¾c truyÒn m¸u A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Nêu hiện tượng đông máu và ý nghĩa của sự đông máu, ứng dụng. - HS nắm đợc cơ chế đông máu và vai trò của nó trong bảo vệ cơ thể. - Trình bày đợc các nguyên tắc truyền máu và cơ sở khoa học của nó. - Nêu ý nghĩa của sự truyền máu 2. Kü n¨ng: + Biết cách giữ máu không đông. + Biết cách xử lí khi gặp những vết thương nhỏ chảy máu. + Biết cách xử lí khi bị máu khó đông. + Biết cách phòng tránh để không bị đông máu trong mạch 3. Thái độ: Gi÷ g×n b¶o vÖ c¬ thÓ B. Träng t©m :. Cơ chế đông máu và vai trò của nó trong bảo vệ cơ thể. C. chuÈn bÞ.. 1. Giáo viên :- Tranh phóng to các hình 15, băng video hoặc đĩa CD minh hoạ quá trình đông máu. 2. Häc sinh : b¶ng phô ; so¹n bµi ë nhµ D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra: - Khi vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể, bạch cầu đã tạo nên những hàng rào phòng thủ nào để b¶o vÖ c¬ thÓ.? - MiÔn dÞch lµ g×? Ph©n biÖt c¸c lo¹i miÔn dÞch? Hái thªm c©u hái 2, 3 SGK. 2. Giíi thiÖu bµi:(5') TiÓu cÇu cã vai trß nh thÕ nµo? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Đông máu () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK và trả - HS nghiên cứu thông tin kết hợp với thực lêi c©u hái : tế để trả lời câu hỏi : - Nêu hiện tợng đông máu ? - GV cho HS liªn hÖ khi c¾t tiÕt gµ vÞt, m¸u - Rót ra kÕt luËn. đông thành cục. - Vì sao trong mạch máu không đọng lại + HS đọc thông tin SGK, quan sát sơ đồ đông máu, hiểu và trình bày. thµnh côc ? - GV viết sơ đồ đông máu để HS trình bày. - Thảo luận nhóm và nêu đợc : - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm : + TiÓu cÇu vì, cïng víi sù cã mÆt cña Ca++..

(34) - Sự đông máu liên quan tới yếu tố nào của m¸u ? - Tiểu cầu đóng vai trò gì trong quá trình đông máu ?. + TiÓu cÇu b¸m vµo vÕt r¸ch vµ b¸m vµo nhau t¹o nót bÞt kÝn vÕt th¬ng. + Gi¶i phãng chÊt gióp h×nh thµnh bói t¬ máu để tạo khối máu đông. + Nhê t¬ m¸u t¹o thµnh líi gi÷ tÕ bµo m¸u làm thành khối máu đông bịt kín vết rách. - HS nªu kÕt luËn.. - M¸u kh«ng ch¶y ra khái m¹ch n÷a lµ nhê ®©u ? - Sự đông máu có ý nghĩa gì với sự sống cña c¬ thÓ ? - GV nãi thªm ý nghÜa trong y häc. KÕt luËn: - Khi bị đứt tay, vết thơng nhỏ, máu chảy ra sau đó ngừng hẳn nhờ một khối máu đông bịt kÝn vÕt th¬ng. - Cơ chế đông máu : SGK - ý nghĩa : sự đông máu là cơ chế tự bảo vệ cơ thể giúp cho cơ thể không bị mất nhiều m¸u khi bÞ th¬ng. Hoạt động 2: Các nguyên tắc truyền máu () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV giíi thiÖu thÝ nghiÖm cña Lanstayn¬ - HS ghi nhí th«ng tin. SGK. - Quan sát H 15 để trả lời. - Em biÕt ë ngêi cã mÊy nhãm m¸u ? - Rót ra kÕt luËn. - GV giới thiệu H 15 và đặt câu hỏi : - Hång cÇu m¸u ngêi cho cã lo¹i kh¸ng nguyªn nµo ? - HuyÕt t¬ng m¸u ngêi nhËn cã nh÷ng lo¹i kh¸ng thÓ nµo ? Chóng cã g©y kÕt dÝnh m¸u ngêi nhËn kh«ng ? - Lu ý HS : Trong thùc tÕ truyÒn m¸u, ngêi ta chỉ chú ý đến kháng nguyên trong hồng cÇu ngêi cho cã bÞ kÕt dÝnh trong m¹ch máu ngời nhận không mà không chú ý đến - HS vận dụng kiến thức vừa nêu, quan sát huyÕt t¬ng ngêi cho. H 15 và đánh dấu mũi tên vào sơ đồ truyền - Yªu cÇu HS lµm bµi tËp SGK. m¸u. - HS vận dụng kiến thức ở phần 1 để trả lời c©u hái : - Yªu cÇu HS th¶o luËn tr¶ lêi c©u hái : + Kh«ng, v× sÏ bÞ kÕt dÝnh hång cÇu. . M¸u cã c¶ kh¸ng nguyªn A vµ B cã thÓ truyÒn cho ngêi cã nhãm m¸u O ? V× sao ? + Cã, v× kh«ng g©y kÕt dÝnh hång cÇu. -M¸u kh«ng cã kh¸ng nguyªn A vµ B cã thÓ truyền cho ngời có nhóm máu O đợc kh«ng ? V× sao ? - M¸u cã nhiÔm t¸c nh©n g©y bÖnh (virut.

(35) viªm gan B, virut HIV ...) cã thÓ ®em - HS tr¶ lêi. truyÒn cho ngêi kh¸c kh«ng ? V× sao ? - VËy nguyªn t¾c truyÒn m¸u lµ g× ? KÕt luËn: 1. C¸c nhãm m¸u ë ngêi - Hång cÇu cã 2 lo¹i kh¸ng nguyªn A vµ B. - HuyÕt t¬ng cã 2 lo¹i kh¸ng thÓ : anpha vµ bªta. - NÕu A gÆp anpha ; B gÆp bªta sÏ g©y kÕt dÝnh hång cÇu. - Cã 4 nhãm m¸u ë ngêi : A, B, O, AB. + Nhãm m¸u O : hång cÇu kh«ng cã kh¸ng nguyªn, huyÕt t¬ng cã c¶ 2 lo¹i kh¸ng thÓ. + Nhãm m¸u A : hång cÇu cã kh¸ng nguyªn A, huyÕt t¬ng cã kh¸ng thÓ bªta. + Nhãm m¸u B : hång cÇu cã kh¸ng nguyªn B, huyÕt t¬ng cã kh¸ng thÓ anpha. + Nhãm m¸u AB: hång cÇu cã kh¸ng nguyªn A,B nhng huyÕt t¬ng kh«ng cã kh¸ng thÓ. - Sơ đồ truyền máu : A O O. ¢ B. AB AB. B tu©n thñ khi truyÒn m¸u 2. C¸c nguyªn t¾c cÇn - Khi truyền máu cần làm xét nghiệm trớc để lựa chọn loại máu truyền cho phù hợp, tránh tai biÕn vµ tr¸nh nhËn m¸u nhiÔm t¸c nh©n g©y bÖnh. 4. Luyện tập củng cố (5') Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng : Câu 1 : Tế bào máu nào tham gia vào quá trình đông máu : a. Hång cÇu b.B¹ch cÇu c. TiÓu cÇu Câu 2 : Máu không đông đợc là do : a. T¬ m¸u b. HuyÕt t¬ng c. B¹ch cÇu C©u 3 : Ngêi cã nhãm m¸u AB kh«ng truyÒn cho nhãm m¸u O, A, B v× : a. Nhãm m¸u AB hång cÇu cã c¶ A vµ B. c. Nhãm m¸u AB Ýt ngêi cã. b. Nhãm m¸u AB huyÕt t¬ng kh«ng cã anpha vµ bªta. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK- Tr 50. - §äc môc “Em cã biÕt” trang 50. Ngµy so¹n: 09/10/2011 Ngµy d¹y: 15/10/2011 TiÕt 16: tuÇn hoµn m¸u vµ lu th«ng b¹ch huyÕt A. môc tiªu.. - HS nắm đợc các thành phần cấu tạo của hệ tuần hoàn máu và vai trò của chúng. - Nắm đợc các thành phần cấu tạo của hệ bạch huyết và vai trò của chúng. B. Träng T©m:. C¸c thµnh phÇn cÊu t¹o cña hÖ tuÇn hoµn m¸u vµ vai trß cña chóng C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to c¸c h×nh 16.1; 16.2. - Mô hình động cấu tạo hệ tuần hoàn ở ngời, băng đĩa nếu có. D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra:(15') KiÓm tra 15 phót :.

(36) Câu 1(4 đ): Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng : 1. Tế bào nào tham gia vào quá trình đông máu : a. Hång cÇu. b. B¹ch cÇu. c. TiÓu cÇu. 2. Ngêi cã nhãm m¸u AB kh«ng truyÒn cho ngêi cã nhãm m¸u 0, A, B v× : a. Nhãm nhãm m¸u AB nhiÒu ngêi cã. b. Nhãm m¸u Ab huyÕt t¬ng kh«ng cã  vµ  c. Nhãm m¸u AB hång cÇu cã c¶ A, B. d. Nhãm m¸u AB dÔ bÞ m¾c bÖnh. Câu 2(6 đ): Vẽ sơ đồ cơ chế đông máu ? Sự đông máu có ý nghĩa gì đối với cơ thể ? 2. Giíi thiÖu bµi:TuÇn hoµn m¸u vµ lu th«ng b¹ch huyÕt cã vai trß g×? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Hệ tuần hoàn máu () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yªu cÇu HS quan s¸t H 16.1 SGK vµ - HS quan s¸t H 16.1 vµ liªn hÖ kiÕn thøc tr¶ lêi c©u hái : cò, tr¶ lêi c©u hái : - HÖ tuÇn hoµn m¸u gåm nh÷ng c¬ quan - Rót ra kÕt luËn. nào ? Nêu đặc điểm của mỗi thành phần - HS trình bày trên tranh. đó ? - C¸ nh©n quan s¸t kÜ tranh. - Yêu cầu HS quan sát H 16.1, lu ý đờng đi - Trao đổi nhóm thống nhất câu trả lời. của mũi tên và màu máu trong động mạch, tĩnh mạch. Thảo luận để trả lời 3 câu hỏi : - Mô tả đờng đi của máu trong vòng tuần - Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác bæ sung. hoµn nhá vµ vßng tuÇn hoµn lín ? - Ph©n biÖt vai trß cña tim vµ hÖ m¹ch - Rót ra kÕt luËn. trong sù tuÇn hoµn m¸u ? - NhËn xÐt vÒ vai trß cña hÖ tuÇn hoµn m¸u ? KÕt luËn: 1. CÊu t¹o - HÖ tuÇn hoµn m¸u gåm : tim vµ c¸c hÖ m¹ch t¹o thµnh vßng tuÇn hoµn. + Tim 4 ngăn (2 tâm nhĩ, 2 tâm thất), nửa phải máu đỏ thẫm, nửa trái máu đỏ tơi. + HÖ m¹ch : Động mạch : dẫn máu từ tim đến cơ quan. Tĩnh mạch : dẫn máu từ cơ quan đến tim. Mao mạch : Nối động mạch và tĩnh mạch (đờng kính mao mạch nhỏ). 2. §êng ®i- chøc n¨ng - Vòng tuần hoàn nhỏ : Máu đỏ thẫm (nhiều CO2) từ tâm nhĩ phải đến động mạch phổi, tới mao mạch phổi (trao đổi khí O2, CO2) hoá máu đỏ tơi, tới tĩnh mạch phổi, tới tâm nhĩ trái. - Vòng tuần hoàn lớn : Máu đỏ tơi (nhiều O2) từ tâm thất trái tới động mạch chủ tới mao mạch ở các phần trên và dới cơ thể (thực hiện trao đổi khí với tế bào) sau đó tới tĩnh mạch chñ trªn vµ tÜnh m¹ch chñ díi, tíi t©m nhÜ ph¶i. - Vai trß cña tim vµ hÖ m¹ch : + Tim co bãp t¹o lùc ®Èy m¸u lu th«ng trong hÖ m¹ch. + HÖ m¹ch : dÉn m¸u tõ trong tíi c¸c tÕ bµo, tíi tim. - Vai trß cña hÖ tuÇn hoµn m¸u : lu chuyÓn m¸u trong toµn c¬ thÓ..

(37) Hoạt động 2: Lu thông bạch huyết () Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV treo tranh H 16.2 phãng to, yªu cÇu - HS nghiªn cøu H 16.1 lu ý chó thÝch vµ HS nghiªn cøu SGK vµ tr¶ lêi c©u hái : trả lời đợc : - HÖ b¹ch huyÕt gåm nh÷ng thµnh phÇn + HÖ b¹ch huyÕt gåm ph©n hÖ lín vµ ph©n hÖ nhá. cÊu t¹o nµo ? (ph©n hÖ) - Ph©n hÖ lín vµ ph©n hÖ nhá thu b¹ch + Ph©n hÖ nhá : thu b¹ch huyÕt ë nöa trªn bªn ph¶i c¬ thÓ. huyÕt ë vïng nµo cña c¬ thÓ ? - Phân hệ lớn và phân hệ nhỏ đều gồm + Phân hệ lớn : thu bạch huyết ở phần còn l¹i cña c¬ thÓ. nh÷ng thµnh phÇn nµo ? - Lu ý HS : + H¹ch b¹ch huyÕt cßn lµ n¬i s¶n xuÊt b¹ch cÇu. + TÜnh m¹ch b¹ch huyÕt. - HS nghiên cứu tranh, quan sát sơ đồ SGK, - Sự luân chuyển bạch huyết trong mỗi trao đổi nhóm và trình bày trên tranh. phân hệ đều qua thành phần nào ? - Mô tả đờng đi của bạch huyết trong phân hÖ lín vµ ph©n hÖ nhá ? - 1 HS đọc kết luận SGK. - HÖ b¹ch huyÕt cã vai trß g× ? - GV gi¶ng thªm : b¹ch huyÕt cã thµnh phÇn t¬ng tù huyÕt t¬ng kh«ng chøa hång cÇu. B¹ch cÇu chñ yÕu lµ d¹ng limpho. KÕt luËn: 1. CÊu t¹o - HÖ b¹ch huyÕt gåm : ph©n hÖ lín vµ ph©n hÖ nhá. + Ph©n hÖ nhá : thu b¹ch huyÕt ë nöa trªn bªn ph¶i c¬ thÓ. + Ph©n hÖ lín : thu b¹ch huyÕt ë phÇn cßn l¹i cña c¬ thÓ. - Mỗi phân hệ đều gồm thành phần : + Mao m¹ch b¹ch huyÕt. + èng b¹ch huyÕt + M¹ch b¹ch huyÕt + TÜnh m¹ch m¸u + H¹ch b¹ch huyÕt 2. §êng ®i cña b¹ch huyÕt. b¾t dÇu tõ c¸c mao m¹ch b¹ch huyÕt, m¹ch b¹ch huyÕt nhá, tíi h¹ch b¹ch huyÕt, tíi m¹ch b¹ch huyÕt lín, tíi èng b¹ch huyÕt, tíi tÜnh m¹ch m¸u (tĩnh mạch dới đòn) và tới tim. - Vai trß : cïng víi hÖ tuÇn hoµn m¸u thùc hiÖn lu©n chuyÓn m«i trêng trong c¬ thÓ vµ tham gia b¶o vÖ c¬ thÓ. 4. LuyÖn tËp cñng cè (3') Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng : C©u 1 : HÖ tuÇn hoµn gåm : a. §éng m¹ch, tÜnh m¹ch vµ tim. c. Tim vµ hÖ m¹ch. b. Tâm nhĩ, tâm thất, động mạch, tĩnh mạch. C©u 2 : M¸u lu chuyÓn trong c¬ thÓ lµ do : a. Tim co bãp ®Èy m¸u vµo hÖ m¹ch. d. ChØ a vµ b. b. HÖ m¹ch dÉn m¸u ®i kh¾p c¬ thÓ. e. C¶ a, b, c. c. C¬ thÓ lu«n cÇn chÊt dinh dìng..

(38) C©u 3 : §iÓm xuÊt ph¸t cña hÖ b¹ch huyÕt lµ : a. C¸c c¬ quan trong c¬ thÓ b. Mao m¹ch b¹ch huyÕt ë c¸c c¬ quan trong c¬ thÓ. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” trang. - KÎ b¶ng 17.1 vµo vë.. c. Mao m¹ch b¹ch huyÕt. Ngµy so¹n: 16/10/2011 Ngµy d¹y: 18/10/2011 TiÕt 17: Tim vµ m¹ch m¸u A. môc tiªu.. - Trình bày được cấu tạo tim và hệ mạch liên quan đến chức năng của chúng - Phân biệt đợc các loại mạch mạch máu. - Trình bày đợc đặc điểm của các pha trong chu kì co giãn tim. - RÌn kÜ n¨ng t duy, dù ®o¸n, tæng hîp kiÕn thøc. B. Träng T©m:. Cấu tạo tim và hệ mạch liên quan đến chức năng của chúng C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to c¸c h×nh 17.1; 17.2. - Mô hình động cấu tạo tim ngời. - B¶ng phô: kÎ s½n b¶ng 17.1. D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra: - HÖ tuÇn hoµn m¸u gåm nh÷ng thµnh phÇn cÊu t¹o nµo? Vai trß cña tim trong hÖ tuÇn hoµn m¸u. - HÖ tuÇn hoµn b¹ch huyÕt gåm nh÷ng thµnh phÇn cÊu t¹o nµo? Vai trß? 2. Giới thiệu bài:? Tim có cấu tạo nh thế nào để thực hiện tốt vai trò ‘bơm” tạo lực đẩy m¸u ®i trong hÖ tuÇn hoµn cña m×nh. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo tim ( ) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu H 17.1 SGK - HS nghiªn cøu tranh, quan s¸t m« h×nh kết hợp với kiến thức đã học lớp 7 và trả lời cùng với kiến thúc cũ đã học lớp 7 để tìm hiÓu cÊu t¹o ngoµi cña tim. c©u hái : - Xác định vị trí hình dạng cấu tạo ngoài - 1 HS lên trình bày trên tranh và mô hình. cña tim ? - GV bæ sung cÊu t¹o mµng tim. - Cho HS quan sát H 16.1 hoặc mô hình - Quan sát H 16.1 + 17.1 ; trao đổi nhóm để hoàn thành bảng. Đại diện nhóm trình cấu tạo trong của tim để bµy. + Xác định các ngăn tim - Dùa vµo kiÕn thøc cò vµ quan s¸t H 16.1 - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt. + H 17.1 ®iÒn vµo b¶ng 17.1 ? - GV treo bảng 17.1 kẻ sẵn để HS lên bảng hoµn thµnh. - GV cho HS quan s¸t m« h×nh cÊu t¹o - HS dự đoán, thống nhất đáp án. trong của tim để kiểm chứng. -Híng dÉn HS c¨n cø vµo chiÒu dµi qu·ng - HS tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c bæ sung. đờng mà máu bơm qua, dự đoán ngăn tim - Rút ra kết luận..

(39) nµo cã thµnh c¬ tim dµy nhÊt vµ ng¨n nµo cã thµnh c¬ máng nhÊt. - GV cho HS quan s¸t m« h×nh cÊu t¹o - HS quan s¸t. trong của tim để kiểm chứng xem dự đoán của mình đúng hay sai. - HS quan s¸t c¸c van tim. Đáp án bảng 17.1 ; Nơi máu đợc bơm tới từ các ngăn tim C¸c ng¨n tim co Nơi máu đợc bơm tới T©m nhÜ tr¸i co T©m thÊt tr¸i T©m nhÜ ph¶i co T©m thÊt ph¶i T©m thÊt tr¸i co Vßng tuÇn hoµn nhá T©m thÊt ph¶i co Vßng tu©n hoµn lín KÕt luËn: 1. CÊu t¹o ngoµi - VÞ trÝ, h×nh d¹ng - Mµng tim : bao bäc bªn ngoµi tim (m« liªn kÕt), mÆt trong tiÕt dÞch gióp tim co bãp dÔ dµng. - §éng m¹ch vµnh vµ tÜnh m¹ch vµnh lµm nhiÖm vô dÉn m¸u nu«i tim. 2. CÊu t¹o trong - Tim cã 4 ng¨n - Thµnh c¬ t©m thÊt dµy h¬n c¬ t©m nhÜ. C¬ t©m thÊt tr¸i dµy h¬n c¬ t©m thÊt ph¶i. - Giữa tâm nhĩ và tâm thất có van nhĩ thất. Giữa tâm thất và động mạch có van thất động (van tổ chim) giúp máu lu thông theo một chiều. Hoạt động 2: Cấu tạo mạch máu ( ) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Mçi HS thu nhËn th«ng tin qua H 17.2 - Yªu cÇu HS quan s¸t H 17.2 vµ cho biÕt : SGK để trả lời câu hỏi : - Cã nh÷ng lo¹i m¹ch m¸u nµo ? - So s¸nh vµ chØ ra sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c - §¹i diÖn nhãm b¸o c¸o kÕt qu¶, ®iÒn vµo lo¹i m¹ch m¸u. Gi¶i thÝch sù kh¸c nhau b¶ng. đó ? - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. - Hoµn thµnh phiÕu häc tËp. - GV cho HS đối chiếu kết quả với H 17.2 để hoàn thành kết quả đúng vào bảng. KÕt luËn: - Có 3 loại mạch máu là : động mạch, tĩnh mạch và mao mạch. - Sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c lo¹i m¹ch : C¸c lo¹i m¹ch Sù kh¸c biÖt vÒ cÊu t¹o Gi¶i thÝch - Thµnh cã 3 líp víi líp m« liªn - ThÝch hîp víi chøc n¨ng dÉn m¸u kÕt vµ líp c¬ tr¬n dµy h¬n cña tõ tim tíi c¸c c¬ quan víi vËn tèc §éng m¹ch tÜnh m¹ch. cao, ¸p lùc lín. - Lßng hÑp h¬n tÜnh m¹ch. TÜnh m¹ch - Thµnh cã 3 líp nhng líp m« liªn - ThÝch hîp víi chøc n¨ng dÉn m¸u kÕt vµ líp c¬ tr¬n máng h¬n cña tõ kh¾p c¸c tÕ bµo c¬ thÓ vÒ tim víi động mạch. vËn tèc vµ ¸p lùc nhá. - Lòng rộng hơn của động mạch. - Cã van 1 chiÒu ë nh÷ng n¬i m¸u.

(40) ch¶y ngîc chiÒu träng lùc. - Nhá vµ ph©n nh¸nh nhiÒu. - ThÝch hîp víi chøc n¨ng to¶ réng - Thµnh máng, chØ gåm mét líp tíi tõng tÕ bµo cña c¸c m«, t¹o ®iÒu Mao m¹ch biÓu b×. kiện cho sự trao đổi chất với các tế - Lßng hÑp. bµo. Hoạt động 3: Chu kì co dãn của tim Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yêu cầu HS quan sát H 17.3 SGK và - Cá nhân HS nghiên cứu H 17.3, trao đổi nhãm thèng nhÊt c©u tr¶ lêi. tr¶ lêi c©u hái : - Mçi chu k× co d·n cña tim kÐo dµi bao nhiªu gi©y ? Gåm mÊy pha ? - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, nhËn xÐt, bæ - Thêi gian lµm viÖc lµ bao nhiªu gi©y ? sung. - HS đọc kết luận SGK. NghØ bao nhiªu gi©y ? - Tim nghØ ng¬i hoµn toµn bao nhiªu gi©y ? - Thö tÝnh xem mçi phót diÔn ra bao nhiªu chu k× co d·n tim ? KÕt luËn: - Chu k× co d·n tim gåm 3 pha, kÐo dµi 0,8 s + Pha co t©m nhÜ : 0,1s. + Pha co t©m thÊt : 0,3s. + Pha d·n chung : 0,4s. - 1 phót diÔn ra 75 chu k× co d·n tim (nhÞp tim). 4. LuyÖn tËp cñng cè GV dïng H 17.4 yªu cÇu HS ®iÒn chó thÝch. 5. Híng dÉn - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1 SGK. - Lµm bµi tËp 2, 3, 4 vµo vë bµi tËp. - ¤n tËp 3 ch¬ng chuÈn bÞ kiÓm tra 1 tiÕt. Ngµy so¹n: 15/ 10 /2011 Ngµy d¹y: 22/10/2011 TiÕt 18: VËn chuyÓn m¸u qua hÖ m¹ch VÖ sinh hÖ tuÇn hoµn A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS trình bày đợc cơ chế vận chuyển máu qua hệ mạch. - Nêu được khái niệm huyết áp. HuyÕt ¸p tèi ®a vµ huyÕt ¸p tèi thiÓu. - Chỉ ra đợc các tác nhân gây hại cũng nh các biện pháp phòng tránh và rèn luyện hệ tim m¹ch. - Cã ý thøc phßng tr¸nh c¸c t¸c nh©n g©y h¹i vµ ý thøc rÌn luyÖn hÖ tim m¹ch. 2. Kü n¨ng : Ph©n tÝch th«ng tin vµ sö lý th«ng tin 3. Thái độ : BiÕt c¸ch vÖ sinh phßng tr¸nh c¸c bÖnh vÒ tim m¹ch. B. Träng t©m:. Sù vËn chuyÓn m¸u qua hÖ m¹ch C. chuÈn bÞ..

(41) - Tranh phãng to c¸c h×nh 18.1; 18.2. - Băng hình về các hoạt động trên (nếu có). D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra:( Kh«ng kiÓm tra) 2. Giíi thiÖu bµi: Các thành phần cấu tạo của tim đã phối hợp hoạt động với nhau nh thế nào để giúp m¸u tuÇn hoµn liªn tôc trong hÖ tim m¹ch. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Sự vận chuyển máu qua hệ mạch( ) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin , - C¸ nh©n tù nghiªn cøu th«ng tin, quan s¸t quan s¸t H 18.1 ; 18.2 SGK, th¶o luËn tranh, th¶o luËn nhãm, thèng nhÊt c©u tr¶ lêi. nhãm vµ tr¶ lêi c©u hái : - Lùc chñ yÕu gióp m¸u tuÇn hoµn liªn tôc - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c và theo 1 chiều trong hệ mạch đợc tạo ra bổ sung. tõ ®©u ? Cô thÓ nh thÕ nµo ? - HuyÕt ¸p trong tÜnh m¹ch rÊt nhá mµ máu vẫn vận chuyển về tim là nhờ tác động - HS nghe gi¶ng chñ yÕu nµo ? - GV cho HS quan s¸t H 18.1 thÊy huyÕt ¸p có trị số giảm dần từ động mạch, tới mao mạch sau đó tới tĩnh mạch . - Cho HS quan s¸t H 18.2 thÊy vai trß cña c¬ b¾p vµ van tÜnh m¹ch trong sù vËn chuyÓn m¸u ë tÜnh m¹ch. - GV giíi thiÖu thªm vÒ vËn tèc m¸u trong m¹ch. KÕt luËn: - Lùc chñ yÕu gióp m¸u vËn chuyÓn liªn tôc vµ theo mét chiÒu nhê c¸c yÕu tè sau : + Sự phối hợp hoạt động các thành phần cấu tạo (các ngăn tim và van làm cho máu bơm theo 1 chiều từ tâm nhĩ tới tâm thất, từ tâm thất tới động mạch). + Lùc ®Èy cña t©m thÊt t¹o ra 1 ¸p lùc trong m¹ch gäi lµ huyÕt ¸p. Sù chªnh lÖch huyÕt ¸p còng gióp m¸u vËn chuyÓn trong m¹ch. + Sự co dãn của động mạch. + Sù vËn chuyÓn m¸u qua tim vÒ tim nhê hç trî cña c¸c c¬ b¾p co bãp quanh thµnh tÜnh m¹ch, søchót cña lång ngùc khi hÝt vµo, søc hót cña t©m nhÜ khi d·n ra. + Víi c¸c tÜnh m¹ch mµ m¸u ch¶y ngîc chiÒu träng lùc cßn cã sù hç trî cña van tÜnh m¹ch gióp m¸u kh«ng bÞ ch¶y ngîc. - M¸u ch¶y trong m¹ch víi vËn tèc kh¸c nhau. Hoạt động 2: Vệ sinh tim mạch( ) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin - C¸ nh©n nghiªn cøu th«ng tin SGK, th¶o SGK vµ tr¶ lêi c©u hái : luận nhóm và nêu đợc : - H·y chØ ra c¸c t¸c nh©n g©y h¹i cho hÖ + C¸c t¸c nh©n : khuyÕt tËt vÒ tim m¹ch, sèt cao, mÊt nhiÒu níc, sö dông chÊt kÝch tim, m¹ch ?.

(42) - Nªu c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ tr¸nh c¸c t¸c thÝch, nhiÔm virut, vi khuÈn, thøc ¨n.... + BiÖn ph¸p. nh©n cã h¹i cho hÖ tim m¹ch ? - Nªu kÕt luËn. - Yêu cầu HS nghiên cứu bảng 18 giải - HS nghiên cứu bảng, trao đổi nhóm nêu đợc : thÝch c©u hái : + Vận động viên luyện tập TDTT có cơ tim - C©u 2 (60) - Nªu c¸c biÖn ph¸p rÌn luyÖn tim m¹ch ? ph¸t triÓn, søc co c¬ lín, ®Èy nhiÒu m¸u - GV liên hệ bản thân HS đề ra kế hoạch (hiệu xuất làm việc của tim cao hơn). - Nªu kÕt luËn. luyÖn tËp TDTT. KÕt luËn: 1. BiÖn ph¸p phßng tr¸nh c¸c t¸c nh©n cã h¹i cho tim m¹ch - Kh¾c phôc vµ h¹n chÕ c¸c nguyªn nh©n lµm t¨ng nhÞp tim vµ huyÕt ¸p kh«ng mong muèn. + Kh«ng sö dông c¸c chÊt kÝch thÝch cã h¹i : rîu, thuèc l¸, hªr«in... + Cần kiểm tra sức khoẻ định kì hàng năm để phát hiện khuyết tật liên quan đến tim mạch để điều trị kịp thời. + Khi bÞ sèc, hoÆc tress cÇn ®iÒu chØnh c¬ thÓ theo lêi b¸c sÜ. + CÇn tiªm phßng c¸c bÖnh cã h¹i cho tim m¹ch : th¬ng hµn, b¹ch cÇu, .. vµ ®iÒu trÞ kÞp thêi c¸c chøng bÖnh nh cóm cóm, thÊp khíp... + Hạn chế ăn thức ăn hại cho tim mạch nh : mỡ động vật... 2. C¸c biÖn ph¸p rÌn luyÖn hÖ tim m¹ch - Tập TDTT thờng xuyên, đều đặn vừa sức kết hợp với xoa bóp ngoài da. 4. LuyÖn tËp cñng cè (5') - HS tr¶ lêi c©u 1, 4 SGK. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 3, 4 SGK. - Làm bài tập 2 : Chỉ số nhịp tim/ phút của các vận động viên thể thao luyện tập lâu n¨m. NhÞp tim Tr¹ng th¸i ý nghÜa (Sè lÇn/ phót) - Tim đợc nghỉ ngơi nhiều hơn. Lóc nghØ ng¬i 40-60 - Kh¶ n¨ng t¨ng n¨ng suÊt cña tim cao h¬n. Lúc hoạt động gắng sức 180-240 - Khả năng hoạt động của cơ thể tăng lên. Giải thích : ở các vận động viên lâu năm thờng có chỉ số nhịp tim/ phút nhỏ hơn ngời bình thờng. Tim của họ đập chậm hơn, ít hơn mà vẫn cung cấp đủ O 2 cho cơ thể vì mỗi lần đập tim bơm để đợc nhiều máu hơn, nói cách khác là hiệu suất làm việc của tim cao h¬n. - §äc môc : Em cã biÕt - ChuÈn bÞ thùc hµnh theo nhãm theo bµi 19 (SGK). - Ôn tập các nội dung đã học ; chuẩn bị kiến thức ; csvc  kiểm tra giữa học kỳ I.

(43) Ngµy so¹n: 22/10/2011 Ngµy d¹y: 25/10/2011 TiÕt 19: KiÓm tra 1 tiÕt A. môc tiªu. 1. KiÕn thøc :. - Luyện tập củng cố kết quả học tập của HS từ chơng I đến chơng IV nhằm phát hiện ra những mặt đạt và cha đạt của HS, tìm hiểu nguyên nhân để đề ra phơng án giải quyết giúp HS häc tèt. - Ph¸t huy tÝnh tù gi¸c, tÝch cùc cña HS. 2. Kü n¨ng :RÌn kü n¨ng tr×nh bµy cho häc sinh 3. T tởng – tình cảm – thái độ : Gi¸o dôc ý thøc tù gi¸c cho häc sinh B. C«ng viÖc chuÈn bÞ cña gi¸o viªn. 1. ThiÕt lËp ma trËn hai chiÒu : Các cấp độ kiến thức cần đánh giá Tæng Nội dung các chủ đề NhËn biÕt Th«ng hiÓu VËn dông sè Tr¾c Tù Tr¾c Tù Tr¾c Tù chÝnh sÏ kiÓm tra ®iÓm nghiÖm luËn nghiÖm luËn nghiÖm luËn Kh¸i qu¸t c¬ thÓ ng1 1 1 3 êi Vận động 1 1 2 TuÇn hoµn 2 1 1 3 2. ThiÕt kÕ c©u hái theo ma trËn : Đề bài : Sử dụng 2 đề chẵn và lẻ trên giấy kiểm tra riêng. 3. §¸p ¸n vµ biÓu ®iÓm : Theo đề kiểm tra C. Tæ chøc kiÓm tra : 1. ổn định tổ chức : 2. Cung cấp đề bài cho học sinh : Phát đề cho học sinh làm trực tiếp và đề kiểm tra 3. Tæ chøc gi¸m s¸t häc sinh lµm bµi Yªu cÇu häc sinh lµm bµi nghiªm tóc 4. Thu bµi vµ nhËn xÐt Nhận xét tinh thần và thái độ làm bài 5. Híng dÉn vÒ nhµ : Học sinh chẩn bị các dụng cụ nh SGK yêu cầu đối với học sinh giờ thực hành. Ngµy so¹n:.23/10/2011. Ngµy d¹y: 29/10/2011 TiÕt 20: Thùc hµnh S¬ cøu cÇm m¸u. A. môc tiªu.. - HS phân biệt vết thơng làm tổn thơng tĩnh mạch, động mạch hay mao mạch..

(44) - Rèn kĩ năng băng bó vết thơng. Biết cách làm garô và nắm đợc những qui định khi đặt gar«. B. Träng t©m:. Các thao tác sơ cứu khi chảy máu và mất máu nhiều. C. chuÈn bÞ.. - GV: ChuÈn bÞ 1 cuén b¨ng, 2 miÕng g¹c, 1 cuén b«ng, d©y cao su hoÆc d©y v¶i, 1 miÕng v¶i mÒm (10x30cm). - HS : ChuÈn bÞ theo nhãm (1 bµn) nh cña GV. D. Hoạt động dạy học. 1. KiÓm tra: - GV kiÓm tra sù chuÈn bÞ cña HS vµ Giíi thiÖu bµi:(c©u 1, 4 SGK). 2. Bµi míi C¬ thÓ ngêi trung b×nh cã mÊy lÝt m¸u? - Máu có vai trò gì với hoạt động sống của cơ thể? - GV: NÕu m¸t 1/2 lîng m¸u c¬ thÓ th× c¬ thÓ sÏ chÕt v× vËy khi bÞ th¬ng ch¶y m¸u cần đợc sử lí kịp thời và đúng cách. Hoạt động 1: Tìm hiểu về các dạng chảy máu ( ) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - GV yêu cầu HS trao đổi nhóm, thảo luận - HS tự xử lí, liên hệ thực tế, trao đổi nhóm vµ hoµn thµnh b¶ng. để hoàn thành bảng : TiÓu kÕt : C¸c d¹ng ch¶y m¸u BiÓu hiÖn 1. Ch¶y m¸u mao m¹ch - M¸u ch¶y Ýt, chËm. 2. Ch¶y m¸u tÜnh m¹ch - M¸u ch¶y nhiÒu h¬n, nhanh h¬n. 3. Chảy máu động mạch - M¸u ch¶y nhiÒu, m¹nh, thµnh tia. Hoạt động 2: Tập băng bó vết thơng ( ) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Khi bÞ ch¶y m¸u ë lßng bµn tay th× b¨ng - C¸c nhãm nghiªn cøu th«ng tin SGK. - 1 HS tr×nh bµy c¸ch b¨ng bã vÕt th¬ng ë bã nh thÕ nµo ? - GV lu ý HS 1 sè ®iÓm, yªu cÇu c¸c nhãm lßng bµn tay nh th«ng tin SGK : 4 bíc. tiÕn hµnh. - Mçi nhãm tiÕn hµnh thùc hµnh díi sù ®iÒu khiÓn cña tæ trëng. - GV kiÓm tra mÉu b¨ng cña c¸c tæ : yªu - Mçi tæ chän ngêi mÉu b¨ng tèt nhÊt. §¹i cầu mẫu băng phải đủ các bớc, gọn, đẹp, diện nhóm trình bày thao tác và mẫu. kh«ng qu¸ chÆt, kh«ng qu¸ láng. - C¸c nhãm nghiªn cøu c¸ch b¨ng bã SGK + H 19.1. - Khi bị chảy máu ở động mạch, cần tiến - 1 HS trình bày các bớc tiến hành, - C¸c nhãm tiÕn hµnh díi dù ®iÒu khiÓn cña hµnh nh thÕ nµo ? - Lu ý HS vÒ vÞ trÝ d©y gar« c¸ch vÕt th¬ng tæ trëng. - Mçi tæ chän mét mÉu b¨ng tèt nhÊt. §¹i kh«ng qu¸ gÇn (> 5cm), kh«ng qu¸ xa. diÖn nhãm tr×nh bµy thao t¸c vµ mÉu. - Yªu cÇu c¸c nhãm tiÕn hµnh. - GV LuyÖn tËp cñng cèmÉu. + Mẫu băng phải đủ các bớc, gọn, đẹp kh«ng qu¸ ch¨t hay qu¸ láng. + VÞ trÝ d©y gar«. KÕt luËn:.

(45) 1. B¨ng bã vÕt th¬ng ë lßng bµn tay (ch¶y m¸u tÜnh m¹ch vµ mao m¹ch). - C¸c bíc tiÕn hµnh SGK. + Lu ý : Sau khi b¨ng nÕu vÕt th¬ng vÉn ch¶y m¸u, ph¶i ®a ngay bÖnh nh©n tíi bÖnh viÖn. 2. Băng bó vết thởng cổ tay (chảy máu động mạch) - C¸c bíc tiÕn hµnh SGK. + Lu ý : + Vết thơng chảy máu ở động mạch (tay chân) mới đợc buộc garô. + Cø 15 phót níi d©y gar« 1 lÇn vµ buéc l¹i. + Vết thơng ở vị trí khác chỉ ấn tay vào động mạch gần vết thơng nhng về phía trên. Hoạt động 3: Thu hoạch ( ) - GV yªu cÇu mçi HS vÒ nhµ tù viÕt b¸o c¸o thùc hµnh theo SGK. - GV căn cứ vào đáp án + sự chuẩn bị + thái độ học tập của HS để đánh giá, cho điểm. 4. NhËn xÐt – viÕt têng tr×nh (5') - GV nhËn xÐt chung vÒ : phÇn chuÈn bÞ cña HS, ý thøc häc tËp, kÕt qu¶ 5. Híng dÉn vÒ nhµ(1') - Hoµn thµnh b¸o c¸o thu ho¹ch.. Ngµy so¹n:30/10/2011. Ngµy d¹y: 01/11/2011. Ch¬ng IV – H« hÊp TiÕt 21: h« hÊp vµ c¸c c¬ quan h« hÊp A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc khái niệm hô hấp và vai trò của hô hấp với cơ thể sống. - HS xác định đợc trên hình các cơ quan trong hệ hô hấp ngời, nêu đợc các chức năng của chóng. 2. Kü n¨ng : - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t tranh, t duy logic ë HS. 3. Thái độ : BiÕt gi÷ g×n c¬ quan h« hÊp b¶o vÖ c¬ thÓ B. Träng t©m :. H« hÊp vµ vai trß cña h« hÊp víi c¬ thÓ sèng. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to h×nh 20.1; 20.2; 20.3 SGK vµ m« h×nh th¸o l¾p c¸c c¬ quan cña c¬ thÓ ngêi. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:- Thu bµi thu ho¹ch giê tríc. 2. Giíi thiÖu bµi:( 3')- Hång cÇu cã chøc n¨ng g×? - Máu lấy O2 và thải đợc CO2 là nhờ đâu? (Nhờ hệ hô hấp) - Hô hấp là gì? Hô hấp có vai trò nh thế nào đỗi với cơ thể sống? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm hô hấp và vai trò của nó đối với cơ thể sống ( ).

(46) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK, - C¸ nh©n nghiªn cøu th«ng tin , kÕt hîp liên hệ kiến thức đã học ở lớp 3 và 7 , quan kiến thức cũ và quan sát tranh, thảo luận s¸t H 20, th¶o luËn nhãm tr¶ lêi c¸c c©u thèng nhÊt c©u tr¶ lêi. hái: - Nªu kÕt luËn. - H« hÊp lµ g×? - Dựa vào sơ đồ SGK và nêu kết luận. - H« hÊp cã liªn quan nh thÕ nµo víi c¸c hoạt động sống của tế bào và cơ thể? - H« hÊp gåm nh÷ng giai ®o¹n chñ yÕu nµo? - Quan sát H 20.1 để trả lời, rút ra kết luận. - Sù thë cã ý nghÜa g× víi h« hÊp? - GV yêu cầu đại diện nhóm trình bày, các nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. KÕt luËn: - H« hÊp lµ qu¸ tr×nh cung cÊp oxi cho tÕ bµo c¬ thÓ vµ th¶i khÝ cacbonic ra ngoµi c¬ thÓ. - H« hÊp cung cÊp oxi cho tÕ bµo, tham gia vµo ph¶n øng oxi ho¸ c¸c hîp chÊt h÷u c¬ t¹o năng lợng (ATP) cho mọi hoạt động sống của tế bào và cơ thể, đồng thời loại thải cacbonic ra ngoµi c¬ thÓ. - Hô hấp gồm 3 giai đoạn: Sự thở, trao đổi khí ở phổi, trao đổi khí ở tế bào. - Sự thở giúp khí lu thông ở phổi, tạo điều kiện cho trao đổi khí diễn ra liên tục ở tế bào. Hoạt động 2: Các cơ quan trong hệ hô hấp của ngời vµ chøc n¨ng cña chóng ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS nghiên cứu sơ đồ H 20.2 - HS nghiên cứu tranh, mô hình và xác SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: định các cơ quan. - HÖ h« hÊp gåm nh÷ng c¬ quan nµo? X¸c - 1 HS lªn b¶ng chØ c¸c c¬ quan cña hÖ h« định các cơ quan đó trên tranh vẽ (hoặc mô hấp (hoặc gắn chú thích vào tranh câm). - Các HS khác nhận xét, bổ sung, đánh giá h×nh) - Yêu cầu HS đọc bảng 20 SGK “đặc điểm và rút ra kết luận. cÊu t¹o c¸c c¬ quan h« hÊp ë ngêi”, th¶o - HS th¶o luËn, thèng nhÊt c©u tr¶ lêi, nªu đợc: luËn nhãm tr¶ lêi c¸c c©u hái: - Những đặc điểm nào của các cơ quan + Làm ẩm không khí là do lớp niêm mạc trong đờng dẫn khí có tác dụng làm ẩm, tiết chất nhầy lót trong đờng dẫn khí. lµm Êm kh«ng khÝ khi ®i vµo phæi? + Lµm Êm kh«ng khÝ do líp mao m¹ch dµy đặc, căng máu và nóng ấm ở dới lớp niêm m¹c mòi, phÕ qu¶n. + Tham gia b¶o vÖ phæi: l«ng mòi (gi÷ h¹t bôi lín); chÊt nhµy do niªm m¹c tiÕt ra gi÷ - §Æc ®iÓm nµo tham gia b¶o vÖ phæi, l¹i h¹t bôi nhá; líp l«ng rung (quÐt bôi ra tr¸nh t¸c nh©n cã h¹i. khái khÝ qu¶n); n¾p thanh qu¶n (sôn thanh thiệt) đậy kín đờng hô hấp cho thức ăn khái lät vµo khi nuèt; tÕ bµo limpho ë c¸c h¹ch ami®an VA tiÕt kh¸ng thÓ v« hiÖu ho¸ t¸c nh©n g©y nhiÔm. - Bao bäc phæi cã 2 líp mµng lµ l¸ thµnh dÝnh chÆt vµo thµnh ngùc vµ l¸ t¹ng dÝnh - §Æc ®iÓm cÊu t¹o nµo cña phæi lµm t¨ng chÆt vµo phæi, gi÷a chóng cã líp dÞch rÊt diện tích bề mặt trao đổi khí? mỏng làm cho áp suất bên trong đó ......... - Cã 700-800 triÖu tÕ bµo nang cÊu t¹o nªn.

(47) phổi làm diện tích bề mặt trao đổi khí lên 70-80 m2. - HS nªu kÕt luËn. - Nhận xét về chức năng của đờng dẫn khí - HS liên hệ thực tế về vệ sinh hệ hô hấp. vµ 2 l¸ phæi? - §êng dÉn khÝ cã chøc n¨ng vËy t¹i sao mùa đông đôi khi ta vẫn bị nhiễm lạnh? - Cần có biện pháp gì bảo vệ đờng hô hấp? KÕt luËn: - Hệ hô hấp gồm 2 bộ phận: đờng dẫn khí (khoang mũi, họng....) và 2 lá phổi. - §êng dÉn khÝ cã chøc n¨ng dÉn khÝ ra vµo phæi, ng¨n bôi, lµm Èm kh«ng khÝ vµo phæi vµ b¶o vÖ phæi khái t¸c nh©n cã h¹i. - Phổi: thực hiện chức năng trao đổi khí giữa môi trờng ngoài và máu trong mao mạch phæi.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') HS tr¶ lêi c©u hái: - Thế nào là hô hấp? Vai trò của hô hấp đối với các hoạt động của cơ thể? - Qu¸ tr×nh h« hÊp gåm nh÷ng giai ®o¹n nµo lµ chñ yÕu? ?-C¸c thµnh phÇn chñ yÕu cña hÖ h« hÊp vµ chøc n¨ng cña nã lµ g×?. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u SGK. - §äc môc: “Em cã biÕt” - Híng dÉn: C©u 2: HÖ h« hÊp cña ngêi vµ thá * Giống nhau: đều nằm trong khoang ngực và đợc ngăn cách với khoang bụng bởi cơ hoành, đều gồm đờng dẫn khí và 2 lá phổi ( đờng dẫn khí gồm....) mỗi lá phổi đều cấu tạo bởi phế nang, bao quanh là lới mao mạch dày đặc, bao phổi có 2 lớp màng ... * Khác nhau: đờng dẫn khí ở ngời có thanh quản phát triển hơn về chức năng phát âm. Ngµy so¹n:30/10/2011 Ngµy d¹y: 05/11/2011 Tiết 22: hoạt động hô hấp A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc các đặc điểm chủ yếu trong cơ chế thông khí ở phổi. - HS nắm đợc cơ chế trao đổi khí ở phổi và ở tế bào. 2. Kü n¨ng : - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t h×nh vµ tiÕp thu th«ng tin, ph¸t hiÖn kiÕn thøc. 3. Thái độ : - Vận dụng kiến thức để giải thích thực tế. B. Träng t©m:. Sự trao đổi khí ở phổi và trao đổi khí ở tế bào. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to h×nh 21.1; 21.2 SGK . - H« hÊp kÕ (nÕu cã). - Băng video minh hoạ sự thông khí ở phổi, sự trao đổi khí ở tế bào (nếu có). - B¶ng 21 SGK. D. hoạt động dạy - học..

(48) 1. KiÓm tra: - Nªu c¸c giai ®o¹n chñ yÕu cña hÖ h« hÊp vµ chøc n¨ng cña nã? - C©u 2 (SGK).: So s¸nh hÖ h« hÊp cña ngêi vµ thá. ? 2. Giíi thiÖu bµi: Trong bài trớc chúng ta đã nắm đợc cấu tạo của hệ hô hấp. Trong bài này chúng ta sẽ phải tìm hiểu xem hoạt động hô hấp diễn ra nh thế nào? Cơ chế thông khí là gì? Sự trao đổi khÝ ë phæi vµ tÕ bµo cã g× gièng vµ kh¸c nhau? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu sự thông khí ở phổi ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK vµ - HS tù nghiªn cøu th«ng tin SGK vµ tr¶ lêi tr¶ lêi c©u hái: c©u hái, rót ra kÕt luËn. - Thùc chÊt cña sù th«ng khÝ ë phæi lµ g×? - Yêu cầu HS quan sát kĩ H 21.1, đọc chú thích, trao đổi nhóm trả lời câu hỏi: - HS nghiªn cøu H 21.1, th¶o luËn nhãm, - Các cơ xơng ở lồng ngực đã phối hợp đại diện các nhóm phát biểu bổ sung. hoạt động với nhau nh thế nào để làm t¨ng, gi¶m thÓ tÝch lång ngùc? - Vì sao các xơng sờn ở lồng ngực đợc nâng lên thì thể tích lồng ngực lại tăng và + Khi thể tích lồng ngực kéo lên trên đồng ngîc l¹i? thêi nh« ra phÝa tríc, tiÕt diÖn mÆt c¾t däc - GV nhận xét trên tranh, giúp HS kết luận. ở vị trí mô hình khung xơng sờn đợc kéo lªn lµ h×nh ch÷ nhËt, cßn ë vÞ trÝ h¹ thÊp lµ h×nh b×nh hµnh. DiÖn tÝch h×nh ch÷ nhËt lín h¬n b×nh hµnh nªn thÓ tÝch lång ngùc hÝt vµo lín h¬n thÓ - GV treo H 21.2 để giải thích cho HS 1 số tích thở ra. kh¸i niÖm: dung tÝch sèng, khÝ bæ sung, khÝ + Khi hÝt vµo b×nh thêng, cha thë ra ta cã lu th«ng, khÝ cÆn, khÝ dù tr÷. thÓ hÝt thªm 1 lîng kho¶ng 1500 ml khÝ bæ sung. + Khi thë ra b×nh thêng, cha hÝt vµo ta cã thÓ thë ra g¾ng søc 1500 ml khÝ dù tr÷. + ThÓ tÝch khÝ tån t¹i trong phæi sau khi thë ra g¾ng søc cßn l¹i lµ khÝ cÆn. + ThÓ tÝch khÝ hÝt vµo thËt s©u vµ thë ra g¾ng søc gäi lµ dung tÝch sèng. - Dung tích phổi khi hít vào, thở ra bình th- - HS đọc mục “Em có biết”, thảo luận ờng và gắng sức có thể phụ thuộc vào các nhóm để trả lời câu hỏi: yÕu tè nµo? - Rót ra kÕt luËn. - GV yªu cÇu HS gi¶i thÝch: - V× sao ta nªn tËp hÝt thë s©u? KÕt luËn: - Sự thông khí ở phổi nhờ cử động hô hấp hít vào và thở ra nhịp nhàng. - Các cơ xơng ở lồng ngực đã phối hợp hoạt động với nhau để tăng thể tích lồng ngực khi hÝt vµo vµ gi¶m thÓ tÝch lång ngùc khi thë ra. + Khi hít vào: cơ liên sờn co làm cho xơng ức và xơng sờn chuyển động lên trên và ra 2 bªn lµm thÓ tÝch lång ngùc réng ra 2 bªn. C¬ hoµnh co lµm cho lång ngùc në réng thªm vÒ phÝa díi..

(49) + Khi thë ra: c¬ liªn sên ngoµi vµ c¬ hoµnh d·n lµm lång ngùc thu nhá trë vÒ vÞ trÝ cò. - Ngoµi ra cßn cã sù tham gia cña 1 sè c¬ kh¸c trong trêng hîp thë g¾ng søc. - Dung tÝch phæi khi hÝt vµo vµ thë ra b×nh thêng còng nh g¾ng søc phô thuéc vµo tÇm vãc, giíi tÝnh, t×nh tr¹ng søc khoÎ, sù luyÖn tËp. Hoạt động 2: Trao đổi khí ở phổi và tế bào ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu b¶ng 21, th¶o - HS tù nghiªn cøu th«ng tin SGK, quan s¸t luËn tr¶ lêi c©u hái: b¶ng 21, th¶o luËn nhãm. - NhËn xÐt thµnh phÇn khÝ oxi vµ khÝ - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy. cacbonic hÝt vµo vµ thë ra? + Tỉ lệ % oxi trong khí thở ra nhỏ do oxi đã - Do đâu có sự chênh lệch nồng độ các khuếch tán từ phế nang vào mao mạch chÊt khÝ? m¸u. + TØ lÖ % CO2 trong khÝ thë ra lín do khÝ - Quan sát H 21.4 mô tả sự khuếch tán O2 CO2 đã khuếch tán từ máu vào mao mạch vµ CO2? phÕ nang. - Rót ra kÕt luËn. - Thực chất sự trao đổi khí xảy ra ở đâu?. + Thùc chÊt tÕ bµo lµ n¬i sö dông O2 vµ thải CO2 (trao đổi khí ở tế bào). Sự tiêu tốn O2 ở tế bào đã thúc đẩy trao đổi khí ở phổi. Trao đổi khí ở phổi tạo điều kiện cho trao đổi khí ở tế bào.. KÕt luËn: - Sự trao đổi khí ở phổi và tế bào đều theo cơ chế khuếch tán từ nơi có nồng độ cao tới nơi có nồng độ thấp. + Trao đổi khí ở phổi: Nồng độ O2 phế nang lớn hơn nồng độ O2 mao mạch máu nên O2 từ phế nang khuếch tán vµo mao m¹ch m¸u. Nồng độ CO2 mao mạch máu lớn hơn nồng độ CO2 trong phế nang nên CO2 từ mao mạch m¸u khuÕch t¸n vµo phÕ nang. + Trao đổi khí ở tế bào: Nồng độ O2 trong máu lớn hơn nồng độ O2ủơ tế bào nên O2 từ máu khuếch tán vào tế bào. Nồng độ CO2 tế bào lớn hơn nồng độ CO 2 trong máu nên CO2 từ tế bào khuếch tán vào m¸u.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - HS tr¶ lêi c©u hái: - Nhờ hoạt động của cơ quan, bộ phận nào mà không khí trong phổi thờng xuyên đổi mới ? - Thc chất trao đổi khí ở phổi là gì? - Thực chất trao đổi khí ở tế bào là gì?. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u SGK. - Híng dÉn: C©u 2: So s¸nh h« hÊp ë ngêi vµ ë thá: *Gièng nhau: - đều gồm 3 giai đoạn. - trao đổi khí ở phổi và tế bào đều theo cơ chế khuếch tán khí. * Kh¸c nhau:.

(50) - ở thở sự thông khí ở phổi chủ yếu do hoạt động của cơ hoành và lồng ngực, do bị Ðp gi÷a 2 chi tríc nªn kh«ng d·n në vÒ hai bªn. - ë ngêi: sù th«ng khÝ ë phæi do nhiÒu c¬ phèi hîp h¬n vµ lång ngùc d·n në vÒ c¶ 2 bªn. Câu 3: Khi lao động nặng hay chơi thể thao, nhu cầu trao đổi khí tăng, hoạt động hô hấp của cơ thể biến đổi theo hớng vừa tăng nhịp hô hấp, vừa tăng dung tích sống.. Ngµy so¹n:9/11/2011 Ngµy d¹y: 12/11/2011 TiÕt 23: vÖ sinh h« hÊp A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc tác hại của các tác nhân gây ô nhiễm không khí đối với hoạt động hô hấp. - HS giải thích đợc cơ sở khoa học của việc luyện tập TDTT. 2. Kü n¨ng : - HS tự đề ra các biện pháp luyện tập để có hê hô hấp khoẻ mạnh. 3. Thái độ: Tích cực phòng tránh các tác nhân có hại đối với hệ hô hấp B. Träng t©m:. Tác hại của các tác nhân gây ô nhiễm không khí đối với hoạt động hô hấp C. chuÈn bÞ.. - Số liệu, hình ảnh về hoạt động gây ô nhiễm không khí và tác hại của nó. - Số liệu, hình ảnh về những con ngời đã đạt đợc những thành tích cao và đặc biệt trong rèn luyÖn hÖ h« hÊp. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:.

(51) - Nhờ hoạt động của hệ cơ quan, bộ phận nào mà không khí trong phổi thờng xuyên đổi míi? - Thực chất sự trao đổi khí ở phổi và ở tế bào là gì? 2. Giới thiệu bài:(5') Kể tên các bệnh về đờng hô hấp? - Nguyên nhân gây ra các hậu quả tai hại đó nh thế nào? 3.Bµi míi Hoạt động 1: Cần bảo vệ hệ hô hấp tránh các tác nhân có hại ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK. - HS nghiªn cøu th«ng tin ë b¶ng 22, ghi - GV kẻ sẵn bảng 22 để trắng cột 2, 3. Yêu nhớ kiến thức. cÇu HS th¶o luËn nhãm ®iÒn vµo chç trèng. - §¹i diÖn c¸c nhãm lªn ®iÒn, c¸c nhãm - Cã nh÷ng t¸c nh©n nµo g©y h¹i tíi ho¹t kh¸c bæ sung. động hô hấp? - GV hớng dẫn HS dựa vào bảng 22 để trả - HS trả lời và rút ra kết luận. lêi: - Hãy đề ra các biện pháp bảo vệ hệ hô hÊp tr¸nh c¸c t¸c nh©n cã h¹i? - GV treo bảng phụ để HS điền vào bảng. - Yªu cÇu HS ph©n tÝch c¬ së khoa häc cña biÖn ph¸p tr¸nh t¸c nh©n g©y h¹i. - 1 sè HS ®iÒn vµo b¶ng. C¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ hÖ h« hÊp tr¸nh c¸c t¸c nh©n cã h¹i BiÖn ph¸p T¸c dông - Trồng nhiều cây xanh 2 bên đờng phố, - Điều hoà thành phần không khí (chủ yếu là n¬i c«ng céng, trêng häc, bÖnh viÖn vµ tØ lÖ oxi vµ cacbonic) theo híng cã lîi cho h« 1 n¬i ë. hÊp. - Nªn ®eo khÈu trang khi dän vÖ sinh vµ - H¹n chÕ « nhiÔm kh«ng khÝ tõ bôi. ë nh÷ng n¬i cã h¹i. - Đảm bảo nơi làm việc và nơi ở có đủ - Hạn chế ô nhiễm không khí từ vi sinh vật n¾ng, giã tr¸nh Èm thÊp. g©y bÖnh. 2 - Thêng xuyªn dän vÖ sinh. - Kh«ng kh¹c nhæ bõa b·i. - H¹n chÕ sö dông c¸c thiÕt bÞ cã th¶i ra - H¹n chÕ « nhiÔm kh«ng khÝ tõ c¸c chÊt khÝ các khí độc. độc (NO2; SOx; CO2; nicôtin...) 3 - Không hút thuốc lá và vận động mọi ngêi kh«ng nªn hót thuèc. KÕt luËn: - Các tác nhân gây hại cho đờng hô hấp là: bụi, khí độc (NO2; SOx; CO2; nicôtin...) và vi sinh vËt g©y bÖnh lao phæi, viªm phæi. - C¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ hÖ h« hÊp tr¸nh t¸c nh©n cã h¹i . Hoạt động 2: Cần luyện tập để có một hệ hô hấp khoẻ mạnh ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc II, - C¸ nh©n HS tù nghiªn cøu th«ng tin SGK, th¶o luËn c©u hái: thảo luận nhóm, bổ sung và nêu đợc: - Vì sao khi luyện tập TDTT đúng cách, + Dung tích sống là thể tích không khí đều đặn từ bé có thể có đợc dung tích sống lớn nhất mà 1 cơ thể có thể hít vào thật lÝ tëng? s©u, thë ra g¾ng søc. + Dung tÝch sèng phô thuéc tæng dung tÝch phæi vµ dung tÝch khÝ cÆn. Dung tÝch phæi phô thuéc vµo dung tÝch lång ngùc, dung.

(52) tÝch lång ngùc phô thuéc sù ph¸t triÓn khung xơng sờn trong độ tuổi phát triển, sau độ tuổi phát triển sẽ không phát triển n÷a. Dung tÝch khÝ cÆn phô thuéc vµo kh¶ n¨ng co d·n tèi ®a cña c¸c c¬ thë. V× vËy cÇn tËp luyÖn tõ bÐ. - Giải thích vì sao khi thở sâu và giảm số + Hít thở sâu đẩy đợc nhiều khí cặn ra nhịp thở trong mỗi phút sẽ làm tăng hiệu ngoài=> trao đổi khí đợc nhiều, tỉ lệ khí qu¶ h« hÊp? trong kho¶ng chÕt gi¶m. - HS tù rót ra kÕt luËn. - Hãy đề ra các biện pháp luyện tập để có thÓ cã 1 hÖ h« hÊp khoÎ m¹nh? KÕt luËn: - Cần luyện tập TDTT đúng cách, thờng xuyên, đều đặn từ bé sẽ có 1 dung tích sống lí tởng. - BiÖn ph¸p: tÝch cùc tËp TDTT phèi hîp thë s©u vµ gi¶m nhÞp thë thêng xuyªn tõ bÐ (tËp võa søc, rÌn luyÖn tõ tõ).. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') HS trả lời câu hỏi SGK và đọc ghi nhớ.. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u SGK. - ChuÈn bÞ cho giê thùc hµnh: chiÕu c¸ nh©n, gèi b«ng. - Híng dÉn: Câu 3: Mật độ bụi khói trên đờng phố nhiều khi quá lớn, vợt quá khả nng làm sạch của đờng dẫn khí của hệ hô hấp, bởi vậy nên đeo khẩu trang chống bụi khi đi đờng và lao động dọn vệ sinh. Ngµy so¹n:.13/11/2011. Ngµy d¹y: 15/11/2011 TiÕt 24: Thùc hµnh H« hÊp nh©n t¹o. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS hiÓu râ c¬ së khoa häc cña h« hÊp nh©n t¹o. - Nắm đợc trình tự các bớc tiến hành hô hấp nhân tạo. 2. Kü n¨ng : - BiÕt ph¬ng ph¸p hµ h¬i thæi ng¹t vµ ph¬ng ph¸p Ên lång ngùc. 3. Thái độ: Gi÷ g×n c¬ quan h« hÊp cho b¶n th©n vµ mäi ngêi xung quanh. B. Träng t©m :. Tr×nh tù c¸c bíc tiÕn hµnh h« hÊp nh©n t¹o C. chuÈn bÞ.. - ChiÕu c¸ nh©n, gèi b«ng c¸ nh©n (chuÈn bÞ theo tæ) - Nếu có điều kiện sử dụng đĩa CD về các thao tác trong 2 phơng pháp, tranh. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Kiểm tra sự chuẩn bị của các tổ, kiểm tra mục đích của bài thực hành. 2. Giíi thiÖu bµi:(5').

(53) Trong thùc tÕ cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n lµm cho ta bÞ ng¹t thë. Theo em, c¬ thÓ ngõng h« hÊp cã thÓ dÉn tíi hËu qu¶ g×? Vậy để cấp cứu nạn nhân bị ngừng hô hấp đột ngột theo đúng cách để có hiệu quả cao nhÈt, chóng ta cïng t×m hiÓu bµi häc h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu các tình huống cần đợc hô hấp ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV đặt câu hỏi: - HS nghiªn cøu th«ng tin, liªn hÖ thùc tÕ - Nêu các tình huống cần đợc hô hấp nhân và nêu đợc. t¹o? - Rót ra kÕt luËn. - CÇn lo¹i bá c¸c nguyªn nh©n lµm gi¸n ®o¹n h« hÊp nh thÕ nµo? KÕt luËn: - Khi bÞ chÕt ®uèi: cÇn lo¹i bá níc khái phæi b»ng c¸ch võa câng n¹n nh©n ë t thÕ dèc ngîc võa ch¹y. - Khi bị điện giật: tìm vị trí cầu dao hay công tắc điện để ngắt dòng điện. - Khi bị thiếu khí để thở hay môi trờng nhiều khí độc, phải khiêng nạn nhân ra khỏi khu vực đó. Hoạt động 2: Tiến hành hô hấp nhân tạo ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Phơng pháp hà hơi thổi ngạt đợc tiến - HS tự nghiên cứu thông tin SGK. hµnh nh thÕ nµo? - 1 HS tr×nh bµy. - GV treo tranh vÏ minh ho¹ c¸c thao t¸c - C¸c nhãm tiÕn hµnh lµm díi dù ®iÒu h« hÊp (hoÆc cho HS xem b¨ng h×nh). khiÓn cña nhãm trëng. - GV treo tranh minh ho¹ hoÆc cho HS xem băng hình để trả lời câu hỏi: - Phơng pháp ấn lồng ngực đợc tiến hành nh thÕ nµo? - Yªu cÇu c¸c nhãm tiÕn hµnh. - GV cho đại diện các nhóm lên thao tác trớc lớp.. - HS tù nghiªn cøu SGK, xem tranh - 1 HS tr×nh bµy thao t¸c. - C¸c nhãm tiÕn hµnh thùc hµnh díi sù ®iÒu khiÓn cña nhãm trëng. - Các nhóm cử đại diện lên trình bày thao t¸c. - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt.. KÕt luËn: a. Ph¬ng ph¸p hµ h¬i thæi ng¹t: - C¸c bíc tiÕn hµnh SGK Chó ý: + NÕu miÖng n¹n nh©n bÞ cøng, hã më cã thÓ dïng tay bÞt miÖng vµ thë vµo mòi. + Nếu tim nạn nhân đồng thời ngừng đập có thể vừa thổi ngạt, vừa xoa bóp tim (H 23.2). b. Ph¬ng ph¸p Ên lång ngùc: - §Æt n¹n nh©n n»m ngöa. - §Æt n¹n nh©n n»m sÊp (tiÕn hµnh nh SGK). Lu ý: + §Æt n¹n nh©n n»m sÊp ®Çu nghiªng vÒ 1 bªn. + Đặt nạn nhân nằm ngửa ra giúp đờng dẫn khí đợc mở rộng. Hoạt động 3: Thu hoạch ( ) - Mỗi HS tự làm ở nhà rồi nộp báo cáo cho GV đánh giá. 4. LuÖn tËp cñng cè: Gîi ý viÕt thu ho¹ch.

(54) Câu 1: So sánh các tình huống chủ yếu cần đợc hô hấp nhân tạo. * Giống: cơ thể nạn nhân đều thiếu oxi, mặt tím tái. * Kh¸c nhau: - ChÕt ®uèi do phæi ngËp níc. - §iÖn giËt: do c¬ h« hÊp vµ cã thÓ c¶ c¬ tim co cøng. - BÞ l©m vµo m«i trêng « nhiÔm; ngÊt hay ng¹t thë. C©u 3: So s¸nh 2 ph¬ng ph¸p h« hÊp nh©n t¹o * Gièng: - Mục đích: phục hồi sự hô hấp bình thờng của nạn nhân. - C¸ch tiÕn hµnh: th«ng khÝ ë phæi cña n¹n nh©n víi nhÞp 12-20 / phót. lợng khí đợc thông ít nhất 200 ml. * Kh¸c nhau: C¸ch tiÕn hµnh. - Phơng pháp hà hơi thổi ngạt: dùng miệng thổi không khí trực tiếp vào phổi qua đờng dÉn khÝ. - Phơng pháp ấn lồng ngực: dùng tay tác động gián tiếp vào phổi qua lực ép vào lồng ngùc. * HiÖu qu¶ cña ph¬ng ph¸p hµ h¬i thæi ng¹t lín h¬n v×: - Đảm bảo đợc số lợng và áp lực không khí đa vào phổi. - Kh«ng lµm tæn th¬ng lång ngùc (g·y x¬ng sên). 5. Híng dÉn(3') KÜ n¨ng nh bíc 2 SGK môc D. ViÕt têng tr×nh. Ngµy so¹n:15/11/2011. Ngµy d¹y: 17/11/2011. Ch¬ng V – Tiªu ho¸ TiÕt 25: Tiªu ho¸ vµ c¸c c¬ quan tiªu ho¸ A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS nắm đợc các nhóm chất trong thức ăn. - Nắm đợc các hoạt động trong quá trình tiêu hoá. - Vai trò của tiêu hoá đối với cơ thể ngời. - Nắm đợc vị trí của các cơ quan trên tranh, mô hình. 2. Kü n¨ng: - Rèn luyện kĩ năng quan sát tranh, sơ đồ, phát hiện kiến thức, t duy tổng hợp logic. 3. Thái độ: - Gi¸o dôc ý thøc b¶o vÖ hÖ tiªu ho¸. B. Träng t©m:. - Nắm đợc các hoạt động trong quá trình tiêu hoá. - Vai trò của tiêu hoá đối với cơ thể ngời. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phóng to sơ đồ các cơ quan trong hệ tiêu hoá ở ngời. - M« h×nh c¸c c¬ quan trong hÖ tiªu ho¸ ë ngêi. D. hoạt động dạy - học..

(55) 1. KiÓm tra: - GV thu b¸o c¸o giê thùc hµnh. 2. Giíi thiÖu bµi:(5') Các em nhịn ăn đợc bao lâu? Chúng ta nói đến ăn uống tức là nói đến hệ cơ quan nào? cơ quan nµo trong c¬ thÓ? - Trong bµi më ®Çu cña ch¬ng chóng ta sÏ ®i t×m hiÓu vÒ tiªu ho¸, xem nã x¶y ra nh thÕ nµo? gåm nh÷ng c¬ quan nµo? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Thức ăn và sự tiêu hoá ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin trong SGK - HS tự nghiên cứu thông tin SGK và trả lời quan s¸t H 24.1; 24.2, cïng víi hiÓu biÕt c©u hái. cña m×nh tr¶ lêi c©u hái: + Tiªu ho¸ gióp chuyÓn c¸c chÊt trong thøc - Vai trß cña tiªu ho¸ lµ g×? ăn thành các chất cơ thể hấp thụ đợc. Thức - Hằng ngày chúng ta thờng ăn những loại ăn tạo năng lợng cho cơ thể hoạt động và thức ăn nào? Thức ăn đó thuộc loại thức xây dựng tế bào. ¨n g×? - HS kÓ tªn c¸c lo¹i thøc ¨n vµ s¾p xÕp chóng thµnh tõng lo¹i: pr«tªin, lipit, gluxit, vitamin, muèi kho¸ng... - Các chất nào trong thức ăn bị biến đổi về + Chất bị biến đổi: prôtêin, lipit, gluxit, mÆt ho¸ häc trong qu¸ tr×nh tiªu ho¸? chÊt axit nuclªic. nào không bị biến đổi? + Chất không bị biến đổi: nớc, vitamin, muèi kho¸ng. - Quá trình tiêu hoá gồm những hoạt động - HS thảo luận và trả lời nµo? - Rót ra kÕt luËn. - Hoạt động nào quan trọng nhất? + Tiªu ho¸ thøc ¨n vµ hÊp thô chÊt dinh dìng lµ quan träng nhÊt. - Vai trò của tiêu hoá đối với thức ăn? - HS tr×nh bµy. - Qu¸ tr×nh tiªu ho¸ diÔn ra ë ®©u? chóng ta cïng t×m hiÓu phÇn II. KÕt luËn: - Thøc ¨n gåm: + ChÊt h÷u c¬: pr«tªin, gluxit, lipit, axit nuclªic, vitamin. + ChÊt v« c¬: níc, muèi kho¸ng. - Hoạt động tiêu hoá gồm: ăn và uống, đẩy các chất trong ống tiêu hoá, tiêu hoá thức ăn, hÊp thô chÊt dinh dìng vµ th¶i b·. - Vai trò của tiêu hoá là biến đổi thức ăn thành các chất mà cơ thể có thể hấp thụ đợc và th¶i bá c¸c chÊt b· trong thøc ¨n. Hoạt động 2: Các cơ quan tiêu hoá ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 24.3 vµ lªn b¶ng - HS tù quan s¸t H 24.3, 1 HS lªn b¶ng g¾n hoµn thµnh tranh c©m. chó thÝch. ?-KÓ tªn c¸c bé phËn cña èng tiªu ho¸? + èng tiªu ho¸ gåm: miÖng, hÇu , thùc qu¶n, d¹ dµy, ruét non, ruét giµ, hËu m«n. + TuyÕn tiªu ho¸ gåm: níc bät, tuyÕn vÞ, - KÓ tªn c¸c tuyÕn tiªu ho¸? tuyÕn gan, tuyÕn tuþ, tuyÕn ruét. - HS hoµn thµnh b¶ng. - Yªu cÇu HS hoµn thµnh b¶ng 24 vµo vë. - GV giíi thiÖu vÒ tuyÕn tiªu ho¸. - HS nghe. - Yªu cÇu HS dù ®o¸n chøc n¨ng cña c¸c - 1 HS dù ®o¸n, c¸c HS kh¸c bæ sung..

(56) c¬ quan. - GV tr×nh bµy qu¸ tr×nh tiªu ho¸ thøc ¨n 1 lÇn. - 1 HS tr×nh bµy. - Gäi 1 HS kh¸c tr×nh bµy l¹i. KÕt luËn: - Quá trình tiêu hoá đợc thực hiện nhờ hoạt động của các cơ quan trong hệ tiêu hoá. + èng tiªu ho¸: miÖng, hÇu , thùc qu¶n, d¹ dµy, ruét non, ruét giµ, hËu m«n. + TuyÕn tiªu ho¸: níc bät, tuyÕn vÞ, tuyÕn gan, tuyÕn tuþ, tuyÕn ruét.. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') Bµi tËp tr¾c nghiÖm: Câu 1: Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng: ThÕ nµo lµ sù tiªu ho¸ thøc ¨n? a. Sự biến đổi thức ăn từ chất rắn thành chất lỏng. b. Sự biến đổi thức ăn từ những chất phức tạp thành chất đơn giản mà cơ thể có thể hấp thụ đợc. c. Sự biến đổi thức ăn từ các chất dinh dỡng mà cơ thể hấp thụ đợc qua thành ruột và thải các chất cặn bã không thể hấp thụ đợc. C©u 2: §iÒn vµo chç trèng Quá trình tiêu hoá là quá trình biến đổi thức ăn về mặt ............ (sinh lí, sinh hoá, lí ho¸). Kết quả là thức ăn đợc biến đổi thành các chất đơn giản, hoà tan, có thể ........... (hấp thụ, tràn, ngấm) vào máu để cung cấp cho các tế bào sử dụng. Câu 3: Quá trình tiêu hoá gồm các hoạt động nào?. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - §äc tríc bµi 25- tiªu ho¸ ë khoang miÖng. - Híng dÉn: Câu 1: Các chất trong thức ăn đợc phân nhóm theo các đặc điểm sau: + C¨n cø vµo cÊu t¹o ho¸ häc: chÊt h÷u c¬ vµ chÊt v« c¬. + Căn cứ vào đặc điểm biến đổi qua hoạt động tiêu hoá: chất không bị biến đổi, chất bị biến đổi trong quá trình tiêu hoá. Câu 3: Các chất cần thiết nh nớc, vitamin, muối khoáng vào cơ thể theo đờng tiêu hoá thì cần phải qua các hoạt động: ăn, đẩy thức ăn trong ống tiêu hoá, hấp thụ thức ăn. - Cơ thể ngời có thể nhận các chất này theo con đờng khác là: tiêm (chích) qua tĩnh mạch vµo hÖ tuÇn hoµn hoÆ qua kÏ gi÷a c¸c tÕ bµo vµo m« råi l¹i vµo m¸u (tiªm b¾p). Ngµy so¹n:17/11/2011 Ngµy d¹y: 22/11/2011 TiÕt 26: Tiªu ho¸ ë khoang miÖng; tiªu ho¸ ë d¹ dµy A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc các hoạt động diễn ra trong khoang miệng, nắm đợc hoạt động nuốt và đẩy thøc ¨n tõ trong khoang miÖng qua thùc qu¶n xuèng d¹ dµy. - HS nắm đợc cấu tạo của dạ dày và quá trình tiêu hoá diễn ra ở dạ dày gồm: + Các hoạt động tiêu hoá + Cơ quan, tế bào thực hiện hoạt động. + Tác dụng của hoạt động. 2. Kü n¨ng : - RÌn luyÖn kÜ n¨ng nghiªn cøu th«ng tin, tranh h×nh, t×m kiÕm kiÕn thøc..

(57) 3. Thái độ : - Bồi dỡng ý thức vệ sinh, giữ gìn vệ sinh răng miệng, không cời đùa trong khi ăn. B. Träng t©m :. Các hoạt động diễn ra trong khoang miệng và dạ dày, nắm đợc hoạt động nuốt và đẩy thøc ¨n tõ trong khoang miÖng qua thùc qu¶n xuèng d¹ dµy. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng H 25.1; 25.2; 25.3 - Tranh phãng H 27.1; 27.2; 27.3 - Băng video hay đĩa CD minh hoạ hoạt động tiêu hoá ở khoang miệng, nuốt ở thực quản. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Các chất trong thức ăn có thể đợc phân nhóm nh thế nào? Nêu đặc điểm của mỗi nhóm. - Vai trß cña tiªu ho¸ lµ g×? c¸c chÊt níc, muèi kho¸ng, vitamin khi vµo c¬ thÓ cÇn qua hoạt động nào của hệ tiêu hoá? Nêu các hoạt động tiêu hoá? 2. Giới thiệu bài:(5') Các em nhịn ăn đợc bao lâu? Chúng ta nói đến ăn uống tức là nói đến hệ cơ quan nào? cơ quan nào trong cơ thể? - Trong bµi më ®Çu cña ch¬ng chóng ta sÏ ®i t×m hiÓu vÒ tiªu ho¸, xem nã x¶y ra nh thÕ nµo? gåm nh÷ng c¬ quan nµo? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Thức ăn và sự tiêu hoá ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin trong SGK và - HS tự nghiên cứu thông tin SGK, trao đổi tr¶ lêi c©u hái: nhãm vµ tr¶ lêi c©u hái. - Khi thức ăn vào miệng, có những hoạt + Các hoạt động nh SGK. động nào xảy ra? + Biến đổi lí học: Tiết nớc bọt, nhai, đảo - GV treo H 25.1 để minh họa. trén thøc ¨n, t¹o viªn thøc ¨n. - Những hoạt động nào là biến đổi lí học, + Biến đổi hoá học: Hoạt động của enzim ho¸ häc? amilaza trong níc bät. - Khi nhai c¬m, b¸nh m× l©u trong miÖng thÊy ngät lµ v× sao? Từ những thông tin trên, yêu cầu HS hoàn - Vận dụng kết quả phân tích hoá học để thµnh b¶ng 25. gi¶i thÝch (H 25.2) - GV treo bảng phụ để HS tự hoàn thành. - §¹i diÖn nhãm thay nhau ®iÒn b¶ng. Kết luận: Bảng 25: Hoạt động biến đổi thức ăn ở khoang miệng Biến đổi thức C¸c thµnh phÇn Các hoạt động tham ¨n ë khoang tham gia ho¹t Tác dụng của hoạt động gia miÖng động - TiÕt níc bät - C¸c tuyÕn níc - Lµm ít vµ mÒm thøc ¨n bät - Nhai - R¨ng - Lµm mÒm vµ nhuyÔn thøc ¨n Biến đổi lí học - §¶o trén thøc ¨n - R¨ng, lìi, c¸c c¬ - Lµm thøc ¨n thÊm ®Ém nm«i vµ m¸ íc bät - T¹o viªn thøc ¨n - R¨ng, lìi, c¸c c¬ - T¹o viªn thøc ¨n vµ nuèt m«i vµ m¸ - Hoạt động của - Enzim amilaza - Biến đổi 1 phần tinh bột Biến đổi hoá enzim amilaza trong trong thức ăn thành đờng häc níc bät mantoz¬. Hoạt động 2: Nuốt và đảy thức ăn qua thực quản ( ).

(58) Hoạt động của GV - Yêu cầu HS đọc thông tin SGK, quan sát H 25.3, th¶o luËn vµ tr¶ lêi c©u hái: - Nuốt diễn ra nhờ hoạt động của cơ quan nµo lµ chñ yÕu vµ cã t¸c dông g×?. Hoạt động của HS - HS tự quan sát H 25.3, đọc thông tin, trao đổi nhóm và trả lời: + Nuốt diễn ra nhờ hoạt động của lỡi là chủ yÕu vµ cã t¸c dông ®Èy viªn thøc ¨n tõ khoang miÖng tíi thùc qu¶n. - Lực đẩy viên thức ăn từ thực quản xuống + Lực đảy viên thức ăn tới thực quản, tới dạ dạ dày đợc tạo ra nh thế nào? dµy t¹o ra nhê sù co d·n phèi hîp nhÞp nhµng cña c¬ quan thùc qu¶n. - Thức ăn qua thực quản có đợc biến đổi gì + Thời gian đi qua thực quản rát nhanh (2về mặt lí và hoá học không? 4s) nên thức ăn không bị biến đổi về mặt ho¸ häc. + Lu ý: viên thức ăn vừa phải để dễ nuốt, nÕu qu¸ lín nuèt sÏ nghÑn. - HS tiÕp thu lu ý - Nắp thanh quản và khẩu cái mềm có - HS hoạt động cá nhân và giải thích. chức năng gì? nếu không có hoạt động của - 1 HS giải thích, các HS khác bổ sung. nã sÏ g©y ra hËu qu¶ g×? - Giải thích hiện tợng khi ăn đôi khi có hạt c¬m chui lªn mòi? HiÖn tîng nghÑn? - Tại sao khi ăn không nên cời đùa? KÕt luËn: - Nhờ hoạt động của lỡi thức ăn đợc đẩy xuống thực quản. - Thức ăn từ thực quản xuống dạ dày là nhờ hoạt động của các cơ thực quản (cơ trơn). - Thời gian thức ăn qua thực quản ngắn (2-4s) nên coi nh thức ăn không bị biến đổi. Hoạt động 3: Tìm hiểu cấu tạo của dạ dày ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin trong SGK, - HS tự nghiên cứu thông tin SGK, quan sát quan s¸t H 27.1, th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi H 27.1, th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi: c©u hái: - 1 HS đại diện nhóm trả lời + H×nh d¹ng - D¹ dµy cã cÊu t¹o nh thÕ nµo? - Căn cứ vào đặc điểm cấu tạo để dự đoán + Thành dạ dày xem ở dạ dày có hoạt động tiêu hoá nào? + TuyÕn tiªu ho¸. - GV ghi dự đoán của HS cha đánh giá - Các HS khác nhận xét, bổ sung. đúng sai mà sẽ giải quyết ở hoạt động sau. KÕt luËn: - D¹ dµy h×nh tói, dung tÝch 3 lÝt. - Thµnh d¹ dµy cã 4 líp líp mµng ngoµi, líp c¬, líp díi niªm m¹c, líp niªm m¹c. - Líp c¬ rÊt dµy, khoÎ gåm 3 líp c¬: c¬ däc, c¬ vßng vµ c¬ chÐo. - Líp niªm m¹c víi nhiÒu tuyÕn tiÕt dÞch vÞ. Hoạt động 4: Tìm hiểu sự tiêu hoá ở dạ dày ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc II - C¸ nh©n HS nghiªn cøu th«ng tin môc II SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: - Tiêu hoá ở dạ dày gồm những hoạt động + Sự tiết dịch vị, sự co bóp của dạ dày, hoạt nµo? động của enzim pepsin, đẩy thức ăn tới - Những hoạt động nào là biến đổi lí học, ruột. ho¸ häc? + ... - Yêu cầu HS trao đổi nhóm, hoàn thành - Thảo luận nhóm thống nhất ý kiến. b¶gn 27 SGK. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, bæ sung..

(59) - GV nhËn xÐt, ®a ra kÕt qu¶. - GV th«ng b¸o dù ®o¸n cña c¸c nhãm: nhóm nào đúng, sai, thiếu... - Yªu cÇu HS tr¶ lêi c¸c c©u hái: - Thức ăn đợc đẩy xuống ruột là nhờ hoạt động của cơ quan nào? - Loại thức ăn G, L đợc tiêu hoá trong dạ dµy nh thÕ nµo? - Gi¶i thÝch v× sao Pr trong thøc ¨n bÞ dÞch vÞ ph©n huû nhng Pr cña líp niªm m¹c d¹ dµy l¹i kh«ng?. - HS dựa vào thông tin để trả lời: + Thøc ¨n lóc ®Çu vÉn chÞu t¸c dông cña enzim amilaza cho tới khi thấm đều dịch vị. + Thøc ¨n L kh«ng tiªu ho¸ trong d¹ dµy v× kh«ng cã enzim tiªu ho¸ L trong dÞch vÞ. => L, G chỉ biến đổi lí học. + C¸c tÕ bµo tiÕt chÊt nhµy ë cæ tuyÕn vÞ tiÕt chÊt nhµy phñ lªn bÒ mÆt niªm m¹c ng¨n c¸ch tÕ bµo niªm m¹c víi enzim pepsin. - HS liªn hÖ thùc tÕ vµ tr¶ lêi. - Theo em, muốn bảo vệ dạ dày ta phải ăn - HS đọc ghi nhớ SGK. uèng nh thÕ nµo? KÕt luËn: Bảng 27: Các hoạt động biến đổi thức ăn ở dạ dày Biến đổi thức Các hoạt động C¸c thµnh phÇn tham Tác dụng của hoạt động ¨n ë d¹ dµy tham gia gia hoạt động - Sù tiÕt dÞch vÞ - TuyÕn vÞ - Hoµ lo·ng thøc ¨n Biến đổi lí học - Sự co bóp của - Các lớp cơ của dạ - Làm nhuyễn và đảo trộn d¹ dµy dµy. thức ăn cho thấm đều dịch vị. Biến đổi hoá - Hoạt động của - En zim pepsin. - Ph©n c¾t Pr chuçi dµi thµnh häc enzim pepsin. c¸c chuçi ng¾n gåm 3- 10 aa. - Sự đẩy thức ăn xuống ruột nhờ hoạt động của cơ dạ dày phối hợp với cơ vòng hậu vị. - Thêi gian lu thøc ¨n trong d¹ dµy tõ 3 -6 giê tuú lo¹i thøc ¨n. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') Bµi tËp tr¾c nghiÖm: Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng: C©u 1: Qu¸ tr×nh tiªu ho¸ khoang miÖng gåm: a. Biến đổi lí học d. TiÕt níc bät b. Nhai, đảo trộn thức ăn e. C¶ a, b, c, d c. Biến đổi hoá học g. ChØ a vµ c. Câu 2: Loại thức ăn nào đợc biến đổi về mặt hoá học ở khoang miệng a. Pr«tªin, tinh bét, lipit c. Pr«tªin, tinh bét, hoa qu¶ b. Tinh bét chÝn d. B¸nh m×, dÇu thùc vËt 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3, 4 SGK- Tr 83. - §äc môc “Em cã biÕt” - Híng dÉn tiªu ho¸ ë khoang miÖng: C©u 2: “Nhai kÜ no l©u” lµ khi nhai cµng kÜ th× hiÖu suÊt tiªu ho¸ cµng cao, c¬ thÓ hÊp thô đợc nhiều chất dinh dỡng nên no lâu hơn. Câu 3: Với khẩu phần ăn đầy đủ, sau khi tiêu hoá ở khoang miệng và thực quản thì những chÊt trong thøc ¨n vÉn cÇn tiªu ho¸ tiÕp: G, L, Pr. C©u 4: - Cháo thấm 1 ít nớc bọt, 1 phần tinh bột trong cháo bị biến đổi thành đờng mantoz¬ díi t¸c dông cña enzim amilaza. - Víi s÷a thÊm 1 Ýt níc bät sù tiªu ho¸ ho¸ häc kh«ng diÔn ra ë khoang miÖng do thành phần hoá học của sữa là Pr và đờng đôi hoặc đờng đơn. - Híng dÉn tiªu ho¸ ë d¹ dµy:.

(60) Câu 1: “ở dạ dày có các hoạt động tiêu hoá sau: tiết dịch vị, biến đổi lí học, hoá học của thøc ¨n, ®Èy thøc ¨n tõ d¹ dµy xuèng ruét. Câu 2: Biến đổi lí học ở dạ dày - Thøc ¨n ch¹m vµo lìi vµ d¹ dµy kÝch thÝch tiÕt dÞch vÞ (sau 3 giê cã tíi 3 lÝt dÞch vÞ) gióp hoµ lo·ng thøc ¨n. - Sự phối hợp co của các cơ dạ dày giúp làm nhuyễn và đảo trộn thức ăn cho thấm đều dịch vÞ. Câu 3: Biến đổi hoá học ở dạ dày - Lúc đầu một phần tinh bột chịu tác dụng của enzim amilaza trong nớc bọt biến đổi thành đờng mantozơ cho đến khi thức ăn thấm đều dịch vị. - Phần Pr chuỗi đợc enzim pepsin trong dịch vị phân cắt thành các Pr chuỗi ngắn (3 – 10 aa). Câu 4: Với khẩu phần ăn đầy đủ chất dinh dỡng, sau khi tiêu hoá ở dạ dày thì các chất trong thøc ¨n cÇn tiªu ho¸ tiÕp ë ruét non lµ: Pr, G, L. Ngµy so¹n:22/11/2011 Ngµy d¹y: 24/11/2011 TiÕt 27: Tiªu ho¸ ë ruét non A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc quá trình tiêu hoá diễn ra ở ruột non gồm: + Các hoạt động tiêu hoá. + Các cơ quan, tế bào thực hiện hoạt động. + Tác dụng và kết quả của hoạt động. 2. Kü n¨ng : - RÌn luyÖn cho HS t duy dù ®o¸n kiÕn thøc. 3. Thái độ : Giữ gìn vệ sinh và bảo vệ các cơ quan tiêu hoá B. TRäng t©m :. Qu¸ tr×nh tiªu ho¸ diÔn ra ë ruét non C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng H 28.1; 28.2. - Băng video hay đĩa CD minh hoạ hoạt động tiêu hoá ở ruột non (nếu có). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (15') kiÓm tra 15 phót. Câu 1: khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng: 1. Loại thức ăn nào đợc biến đổi cả về mặt hoá học và lí học trong dạ dày: a. Pr«tªin c. LipÝt b. Gluxit d. Kho¸ng 2. Biến đổi lí học trong dạ dày: a. TiÕt dÞch vÞ c. Nhµo trén thøc ¨n b. Co bãp cña d¹ dµy d. TÊt c¶ c¸c ý trªn Câu 2: Trình bày sự biến đổi thức ăn trong dạ dày. 2. Giíi thiÖu bµi:( ) Nh các em đã biết, ở miệng tiêu hoá G, ở dạ dày tiêu hoá Pr. Tuy nhiên sự tiêu hoá ở đó là rất ít. VD: ở khoang miệng chỉ có 1 -2% G bị tiêu hoá. Các chất này sẽ tiếp tục bị tiªu ho¸ ë ruét non. VËy cÊu t¹o cña ruét non nh thÕ nµo? Sù tiªu ho¸ diÔn ra ra sao, chóng ta cïng t×m hiÓu bµi h«m nay. 3. Bµi míi.

(61) Hoạt động 1: Cấu tạo của ruột non ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin trong SGK và - Cá nhân HS tự nghiên cứu thông tin SGK tr¶ lêi c©u hái: vµ tr¶ lêi: - Nªu cÊu t¹o cña ruét non? - 1 HS tr×nh bµy, líp nhËn xÐt bæ sung, rót - GV treo tranh H 28.1 và 28.2 để HS trinh ra kết luận. bµy. - Ruét cã cÊu t¹o nh thÕ nµo? + Ruét nã cÊu t¹o 4 líp. - Gan vµ tuþ cã t¸c dông g×? - Dự đoán xem ruột non có hoạt động tiêu - HS dựa vào cấu tạo của ruột non để dự ho¸ nµo? ®o¸n, 1 HS tr×nh bµy. - GV cha nhận xét ngay, để đến hoạt động sau. - GV ghi l¹i dù ®o¸n cña HS lªn gãc b¶ng. KÕt luËn: - Thµnh ruét cã 4 líp nh d¹ dµy nhng máng h¬n. - Líp c¬ chØ cã c¬ däc vµ c¬ vßng. - Líp niªm m¹c (sau t¸ trµng) cã nhiÒu tuyÕn ruét tiÕt dÞch ruét vµ tÕ bµo tiÕt dÞch nhµy. - Tá tràng (đầu ruột non) có ống dẫn chung dịch tuỵ và dịch mật đổ vào. Hoạt động 2: Tìm hiểu sự tiêu hoá ở ruột non ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc II - C¸ nh©n HS nghiªn cøu th«ng tin môc II SGK, quan s¸t H 28.3, nhí l¹i kiÕn thøc SGK, quan s¸t tranh vµ tr¶ lêi c©u hái: tiÕt tríc vµ tr¶ lêi c©u hái: + D¹ dµy cã m«i trêng axit, do axit tiÕt ra tõ dÞch vÞ. - D¹ dµy cã m«i trêng g×? - Thøc ¨n xuèng tíi ruét non cßn chÞu sù + Cã. biến đổi lí học nữa không? Nếu có thì biểu hiÖn nh thÕ nµo? C¸c thµnh phÇn nµo tham gia hoạt động? - HS dùa vµo SGK tr×nh bµy. - Nêu cơ chế đóng mở môn vị? - NÕu 1 ngêi bÞ bÖnh thiÕu axit trong d¹ dµy th× sÏ cã hËu qu¶ g×? - C¸c c¬ trong thµnh ruét non cã t¸c dông g×? Yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái: + Biến đổi hoá học quan trọng hơn. - Theo em trong 2 loại biến đổi trên, ở ruột non xảy ra biến đổi nào là chủ yếu và quan träng h¬n? - Cần nhai kĩ để tinh bột chuyển hoá thành - Để thức ăn biến đổi đợc hoàn toàn, ta đờng. cÇn lµm g×? KÕt luËn: * Biến đổi lí học + Sự tiết dịch tiêu hoá do tuyến gan, tuyến tuỵ, tuyến ruột tiết ra để hoà loãng thức ăn và trộn đều dịch tiêu hoá. + Muèi mËt (dÞch mËt) t¸ch khèi L thµnh giät nhá, biÖt lËp víi nhau, t¹o nhò t¬ng ho¸. + Các cơ trên thành ruột co bóp nhào trộn thức ăn ngấm đều dịch tiêu hoá và tạo lực ®Èy thøc ¨n xuèng phÇn tiÕp theo cña ruét..

(62) * Biến đổi hoá học - Sù phèi hîp t¸c dông cña c¸c lo¹i enzim trong dÞch tuþ (chñ yÕu) vµ dÞch ruét, sù hç trợ của dịch mật biến đổi các loại thức ăn. + Tinh bột và đờng đôi thành đờng đơn. + Pr«tªin thµnh peptit thµnh aa. + Lipit nhê dÞch mËt thµnh c¸c giät lipit thµnh glixerin vµ axit bÐo. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') Bµi tËp tr¾c nghiÖm: Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng: Câu 1: Các chất trong thức ăn đợc biến đổi hoàn toàn ở ruột non là: a. Pr b. G c. L d. C¶ a, b, c e. ChØ a vµ b Câu 2: ở ruột non sự biến đổi thức ăn chủ yếu là: a. Biến đổi lí học b. Biến đổi hoá học c. C¶ a vµ b. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” - Híng dÉn: C©u 4: Mét ngêi bÞ triÖu chøng thiÕu axit trong d¹ dµy th× sù tiªu ho¸ ë ruét non cã thÓ diễn ra nh sau: môn vị thiếu tín hiệu đóng nên thức ăn sẽ qua môn vị tới ruột non liên tục và nhanh hơn, thức ăn sẽ không đủ thời gian ngấm đều dịch tiêu hoá ở ruột non dẫn tới hiÖu qu¶ tiªu ho¸ thÊp.. Ngµy so¹n:27/11/2011 Ngµy d¹y: 29/11/2011 TiÕt 28: hÊp thô chÊt dinh dìng vµ th¶i ph©n A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS nắm đợc: + Những đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ các chất dinh dỡng. + Các con đờng vận chuyển các chất dinh dỡng từ ruột tới các cơ quan tế bào. + Vai trò đặc biệt của gan trên con đờng vận chuyển các chất dinh dỡng. + Vai trß cña ruét giµ trong qu¸ tr×nh tiªu ho¸ cña c¬ thÓ. 2. Kü n¨ng: RÌn kü n¨ng ph©n tÝch tæng hîp t×m tßi ph¸t hiÖn kiÕn thøc 3. Thái độ:+ Giáo dục ý thức giữ vệ sinh nơi công cộng. B. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 29.1; 29.2; 29.3. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Trình bày hoạt động tiêu hoá ở ruột non? - Với khẩu phần ăn đầy đủ chất dinh dỡng, nêu các chất dinh dỡng sau khi tiêu hoá ở ruột non? 2. Giíi thiÖu bµi: Khi thức ăn đã tiêu hoá, cơ thể muốn lấy đợc chất dinh dỡng cần phải có sự hấp thụ. Quá trình này diễn ra ở ruột non là chủ yếu. Các chất cặn bã còn lại cần đợc thải ra ngoài. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Hấp thụ chất dinh dỡng ( ).

(63) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin trong SGK, - Cá nhân HS tự nghiên cứu thông tin SGK, quan s¸t H 29.1; 29.2 vµ tr¶ lêi c©u hái: quan s¸t H 29.1; 29.2 vµ tr¶ lêi: - Căn cứ vào đâu ngời ta khẳng định rằng: + Dựa vào thực nghiệm nghiên cứu. ruét non lµ c¬ quan chñ yÕu cña hÖ tiªu hoá đảm nhận vai trò hấp thụ? - GV yªu cÇu HS ph©n tÝch trªn tranh. - HS tr×nh bµy trªn tranh. - Diện tích bề mặt có liên quan đến hiệu - Diện tích bề mặt tăng sẽ làm tăng hiệu qu¶ hÊp thô nh thÕ nµo? qu¶ hÊp thô. ?-Trình bày đặc điểm cấu tạo của ruột non + Ruột non cấu tạo có nếp gấp, lông ruột, cã t¸c dông lµm t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp l«ng cùc nhá lµm t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô? thô. KÕt luËn: - Sù hÊp thô chÊt dinh dìng chñ yÕu diÔn ra ë ruét non. - CÊu t¹o ruét non phï hîp víi chøc n¨ng hÊp thô. - Niªm m¹c ruét cã nhiÒu nÕp gÊp víi c¸c l«ng ruét vµ l«ng cùc nhá cã t¸c dông t¨ng diÖn tÝch tiÕp xóc (tíi 500 m2). - Hệ mao mạch máu và mạch bạch huyết phân bố dày đặc tới từng lông ruột. - Ruét dµi 2,8 - 3 m; S bÒ mÆt tõ 400-500 m2. Hoạt động 2: Tìm hiểu con đờng vận chuyển, hấp thụ các chất vµ vai trß cña gan ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc II - C¸ nh©n HS nghiªn cøu th«ng tin môc II SGK, quan s¸t H 29.3 SGK, quan s¸t tranh vµ tr¶ lêi c©u hái: + Có 2 con đờng hấp thụ là máu và bạch - Có mấy con đờng hấp thụ chất dinh dỡng huyết. trong ruét non? - HS thảo luận nhóm, đại diện nhóm lên - Yªu cÇu HS hoµn thµnh b¶ng 29 trang 95 ®iÒn vµo b¶ng. trên bảng GV đã kẻ sẵn. - GV gióp HS hoµn thiÖn b¶ng. - GV giải thích thêm: các vitamin tan trong - HS dựa vào H 29.3 để trả lời: dầu có A, D, K, E. còn lại là các vitamin Gan khử các chất độc có hại cho cơ thể và tan trong níc. điều hoà nồng độ chất dinh dỡng trong - Gan đóng vai trò gì trong con đờng vận máu. chuyÓn c¸c chÊt dinh dìng vÒ tim? - GV lấy VD về bệnh tiểu đờng. KÕt luËn: Bảng 29: Các con đờng vận chuyển các chất dinh dỡng đã hấp thụ Các chất dinh dỡng đợc hấp thụ và vận Các chất dinh dỡng đợc hấp thụ và vận chuyển theo đờng máu chuyển theo đờng bạch huyết - Đờng, 30% axit béo và glixêrin, aa, các - 70% lipit (các giọt mỡ đã đợc nhũ tơng vitamin tan trong níc, c¸c muèi kho¸ng, n- ho¸), c¸c vitamin tan trong dÇu (A, D, E, íc. K). - Vai trò của gan đối với các chất đã hấp thụ. + Điều hoà nồng độ các chất dinh dỡng trong máu đợc ổn định. + Khử các chất độc bị lọt vào cùng chất dinh dỡng. Hoạt động 3: Tìm hiểu vai trò của ruột già trong quá trình tiêu hoá ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc D - C¸ nh©n HS nghiªn cøu th«ng tin môc D.

(64) SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: - Vai trß chñ yÕu cña ruét giµ lµ g×? + Ruét giµ cã vai trß hÊp thô níc vµ muèi - GV nªu 1 sè nguyªn nh©n g©y t¸o bãn kho¸ng, th¶i ph©n. (do ít vận động , ăn ít chất xơ). Yêu cầu HS tr×nh bµy biÖn ph¸p chèng t¸o bãn. - HS nghe, vận dụng kiến thức đã tiếp thu - GV lu ý HS bÖnh trÜ. vµ tr¶ lêi. - Vai trß cña ruét giµ: + HÊp thô níc cÇn thiÕt cho c¬ thÓ. + Th¶i ph©n. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái 1, 3 SGK. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” - Híng dÉn: C©u 3: Vai trß cña gan trong qu¸ tr×nh tiªu ho¸: + TiÕt dÞch mËt gióp tiªu ho¸ lipit. + Khử chất độc lọt vào máu cùng các chất dinh dỡng. + Điều hoà nồng độ các chất dinh dỡng trong máu ổn định. Ngµy so¹n:27/11/2011 Ngµy d¹y: 01/12/2011 TiÕt 29: VÖ sinh tiªu hãa A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc các tác nhân gây hại cho hệ tiêu hoá và mức độ tác hại của nó. - HS trình bày đợc các biện pháp bảo vệ hệ tiêu hoá và đảm bảo sự tiêu hoá có hiệu quả. 2. Kü n¨ng: Ph©n tÝch c¸c th«ng tin vµ liªn hÖ thùc tÕ. 3. Thái độ: - Bồi dỡng cho HS ý thức thực hiện nghiêm túc các biện pháp để có một hệ tiêu hoá khoẻ m¹nh vµ tiªu ho¸ cã hiÖu qu¶. B. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to híng dÉn vÖ sinh r¨ng miÖng. - Tranh ¶nh minh ho¹ c¸c vi sinh vËt vµ giun s¸n kÝ sinh trong hÖ tiªu ho¸ ngêi. - Băng video hay đĩa CD minh hoạ các tác nhân gây hại và biện pháp bảo vệ hệ tiêu hoá (nÕu cã). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Nªu vai trß cña gan vµ ruét giµ trong qu¸ tr×nh tiªu ho¸? - Các chất trong thức ăn đợc tiêu hoá ở vị trí nào trong hệ tiêu hoá? Nêu đặc điểm của ruột non cã ý nghÜa víi chøc n¨ng hÊp thô chÊt dinh dìng? 2. Giíi thiÖu bµi: Từ nhỏ tới giờ, hoạt động tiêu hoá của các em đã từng bị rối loạn hay có những biểu hiÖn bÊt thêng cha? Những tác nhân nào có thể gây hại cho hệ tiêu hoá của ngời? và làm thế nào để có đợc một hệ tiêu hoá khoẻ mạnh? đó là nội dung bài học hôm nay. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu về các tác nhân gây hại cho hệ tiêu hoá ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin mục I trong - Cá nhân HS tự nghiên cứu thông tin SGK.

(65) SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: vµ tr¶ lêi: - KÓ tªn c¸c t¸c nh©n g©y h¹i cho hÖ tiªu + T¸c nh©n: vi sinh vËt g©y bÖnh, giun s¸n, ho¸? chất độc trong thức ăn, đồ uống, ăn không - GV treo tranh ảnh các tác nhân vi sinh đúng cách. vËt, giun s¸n minh ho¹. - Các tác nhân gây ảnh hởng đến cơ quan nào? mức độ ảnh hởng nh thế nào? - Yªu cÇu HS th¶o luËn hoµn thµnh b¶ng. - GV ph©n c«ng mçi nhãm (2 nhãm) hoµn - HS kÎ s½n b¶ng 30.1 vµo vë bµi tËp. Trao thành 1 tác nhân sinh vật, 1 tác nhân chế đổi nhóm để hoàn thành bảng. độ ăn. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy trªn b¶ng. - Sau khi hoàn thành bảng: GV đặt câu Các nhóm khác nhận xét, bổ sung. hái: Ngoµi nh÷ng t¸c nh©n trªn, em cßn biÕt t¸c nh©n nµo kh¸c? - HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. KÕt luËn: B¶ng 30.1: C¸c t¸c nh©n cã h¹i cho hÖ tiªu ho¸ C¬ quan hoÆc ho¹t T¸c nh©n Mức độ ảnh hởng động bị ảnh hởng - R¨ng - T¹o ra m«i trêng axit lµm háng men r¨ng. C¸c Vi khuÈn - D¹ dµy, ruét - BÞ viªm loÐt. sinh - C¸c tuyÕn tiªu ho¸ - BÞ viªm. vËt - Ruét - G©y t¾c ruét Giun, s¸n - C¸c tuyÕn tiªu ho¸ - G©y t¾c èng dÉn mËt - C¸c c¬ quan tiªu ho¸ - Cã thÓ bÞ viªm. ¨n uèng kh«ng - Hoạt động tiêu hoá - KÐm hiÖu qu¶. đúng cách ChÕ - Hoạt động hấp thụ - KÐm hiÖu qu¶. độ ăn ăn uống không - Các cơ quan tiêu hoá - Dạ dày, ruột bị mệt mỏi, gan có thÓ bÞ x¬. uống đúng khẩu phần - Hoạt động tiêu hoá - BÞ rèi lo¹n hoÆc kÐm hiÖu qu¶. (kh«ng hîp lÝ) - Hoạt động hấp thụ - BÞ rèi lo¹n hoÆc kÐm hiÖu qu¶. Hoạt động 2: Tìm hiểu các biện pháp bảo vệ hệ tiêu hoá khỏi các tác nhân có hại và đảm bảo sự tiêu hoá có hiệu quả Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc SGK. - C¸ nh©n HS nghiªn cøu th«ng tin môc II - Nªu c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ hÖ tiªu ho¸ SGKnªu c¸c biÖn ph¸p vµ kÕt luËn. khỏi tác nhân có hại và đảm bảo sự tiêu ho¸ hiÖu qu¶? - HS trao đổi nhóm và nêu đợc: - Yªu cÇu HS ph©n tÝch + §¸nh r¨ng sau khi ¨n vµ tríc khi ®i ngñ - Thế nào là vệ sinh răng miệng đúng bằng bàn chải mềm, thuốc đánh răng có Ca c¸ch? và Flo, trải đúng cách nh đã biết ở tiểu học. - GV treo tranh híng dÉn vÖ sinh r¨ng + ¨n chÝn, uèng s«i. Rau sèng vµ tr¸i c©y miÖng minh ho¹. röa s¹ch, gät vá tríc khi ¨n, kh«ng ¨n thøc - ThÕ nµo lµ ¨n uèng hîp vÖ sinh? ăn ôi thiu, không để ruồi nhặng đậu vào thøc ¨n. + ăn chậm, nhai kĩ giúp thức ăn đợc - Tại sao ăn uống đúng cách lại giúp sự nghiền nhỏ đẽ thấm dịch tiêu hoá => tiêu tiêu hoá đạt hiệu quả? ho¸ hiÖu qu¶ h¬n. - Theo em, thế nào là ăn uống đúng cách? + ăn đúng giờ, đúng bữa thì sự tiết dịch tiªu ho¸ thuËn lîi, sè lîng vµ chÊt lîng.

(66) dÞch tiªu ho¸ tèt h¬n. + Sau khi ăn nghỉ ngơi giúp hoạt động tiết dịch tiêu hoá và hoạt động co bóp dạ dày, ruét tËp trung => tiªu ho¸ cã hiÖu qu¶ h¬n. KÕt luËn: C¸c biÖn ph¸p : + Vệ sinh răng miệng đúng cách. + ¨n uèng hîp vÖ sinh. + ăn uống đúng cách. + ThiÕt lËp khÈu phÇn ¨n hîp lÝ. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và trả lời câu hỏi SGK. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc tríc bµi 31. Ngµy so¹n:04/12/2011. Ngµy d¹y: 06/12/2011. TiÕt 30: Thùc hµnh Tìm hiểu hoạt động của enzim trong nớc bọt A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS biết đặt các thí nghiệm để tìm hiểu những điều kiện đảm bảo cho enzim hoạt động. - HS biết kết luận từ những thí nghiệm đối chứng. 2. Kü n¨ng : - RÌn luyÖn cho HS kÜ n¨ng thao t¸c thÝ nghiÖm chÝnh x¸c. 3. Thái độ : Giáo dục ý thức yêu thích môn học B. chuÈn bÞ.. - GV: Tranh vÏ H 26 phãng to. - Chuẩn bị cho mỗi nhóm: 8 ống nghiệm nhỏ (10 ml), 2 ống đong chia độ, 2 giá để ống nghiệm, 2 đèn cồn, 1 cuộn giấy đo độ pH, 1 phễu có bông lọc, 1 bình thuỷ tinh, cặp nhiệt kÕ, cÆp èng nghiÖm, phÝch níc nãng, hå tinh bét 1%, dd HCl 2%, dd ièt 1%, thuèc thö Str«me (3 ml dd NaOH 10% + 3 ml dd CuSO4 2%). - HS: trong 5 phót ®Çu giê, mçi nhãm chuÈn bÞ 24 ml níc bät lo·ng (lÊy 6 ml níc bät + 18 ml nớc cất lắc đều rồi lọc qua phễu và bông lọc) và hồ tinh bột. §äc tríc c¸c bíc tiÕn hµnh theo SGK. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Thực chất biến đổi lí học của thức ăn trong khoang miệng là gì? Khi nhai cơm lâu trong miÖng thÊy cã c¶m gi¸c ngät v× sao? - KiÓm tra c©u 3, 4 SGK. 2. Giíi thiÖu bµi:(5') Các em đã biết, ăn cơm nhai kĩ ta thấy có vị ngọt. Vậy enzim trong nớc bọt hoạt động nh thế nào? ở điều kiện nào nó hoạt động tốt nhất? Chúng ta cùng tiến hành tìm hiểu bài thực hµnh h«m nay. 3. Bµi míi: - GV ghi vµo gãc b¶ng: tinh bét + ièt xuÊt hÞªn mµu xanh. đờng + thuốc thử Strôme xuất hiện màu đỏ nâu. - GV kiÓm tra sù chuÈn bÞ níc bät vµ tinh bét cña c¸c nhãm. Hoạt động 1: Các bớc tiến hành thí nghiệm và chuẩn bị thí nghiệm( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS.

(67) - GV ph¸t dông cô thÝ nghiÖm.. - HS tự đọc trớc nội dung thí nghiệm bài 26. - Tæ trëng ph©n c«ng c«ng viÖc cho c¸c nhãm trong tæ, + 2 HS nhËn dông cô vµ vËt liÖu + 1 HS chuÈn bÞ nh·n cho èng nghiÖm. + 2 HS chuÈn bÞ níc bät hoµ lo·ng, läc, ®un s«i. + 2 HS chuẩn bị bình thuỷ tinh đựng nớc. Hoạt động 2: Tiến hành bớc 1 và bớc 3 của thí nghiệm ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm nh - C¸c tæ tiÕn hµnh nh sau: bíc 1 vµ bíc 2 SGK Bíc 1: ChuÈn bÞ vËt liÖu vµo c¸c èng + GV lu ý HS: khi rót hồ tinh bột không để nghiệm rít lªn thµnh. + Dïng èng ®ong hå tinh bét (2 ml) rãt vµo c¸c èng A, B, C, D. §Æt c¸c èng nµy vµo gi¸. + Dïng c¸c èng ®ong lÊy vËt liÖu kh¸c. èng A: 2 ml níc l· èng B: 2 ml níc bät ống C: 2 ml nớc bọt đã đun sôi èng D: 2 ml níc bät+ vµi giät HCl (2%) Bíc 2: TiÕn hµnh - Đo độ pH của các ống nghiệm và ghi vào vë. - Đo độ pH trong các ống nghiệm để làm - Đặt các ống nghiệm vào bình thuỷ tinh có g×? níc Êm 37oC trong 15 phót. - C¸c tæ quan s¸t vµ ghi kÕt qu¶ vµo b¶ng 26.1 - GV kÏ s½n b¶ng 26.1 lªn b¶ng, yªu cÇu Thèng nhÊt ý kiÕn gi¶i thÝch. HS lªn ®iÒn. - §¹i diÖn nhãm lªn b¶ng ®iÒn, nhËn xÐt. + Lu ý: Thực tế độ trong không thay đổi niÒu. - GV thông báo đáp án bảng 26.1 Kết quả thí nghiệm về hoạt động của enzim trong nớc bọt Các ống nghiệm Hiện tợng độ trong Gi¶i thÝch èng A - Không đổi - Nớc lã không có enzim biến đổi tinh bột. èng B - T¨ng lªn - Nớc bọt có enzim biến đổi tinh bột. èng C - Không đổi - Nớc bọt đun sôi đã làm mất hoạt tính của èng D enzim biến đổi tinh bột. - Không đổi - Do HCl đã hạ thấp pH nên enzim trong nớc bọt không biến đổi tinh bột. Hoạt động 3: Kiểm tra kết quả thí nghiệm và giải thích kết quả ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu chia dd trong các ống A, B, - Trong tổ cử 2 HS chia đều dd ra các ống C, D thµnh 2 phÇn. đã chuẩn bị sẵn A1; A2; B1; B2... + Lu ý: ống A chia vào A1, A2 đã dán nhãn, - Đặt các ống A1; B1; C1; D1 vào giá 1 (lô B chia vµo B1; B2 ... 1). Nhỏ vào mỗi ống 5-6 giọt iốt lắc đều c¸c èng..

(68) - §Æt c¸c èng A2; B2; C2; D2 vµo gi¸ 2 (l« 2). Nhá vµo mçi èng 5-6 giät Str«me, ®un sôi các ống này trên ngọn lửa đèn cồn. - Nh÷ng HS kh¸c quan s¸t, so s¸nh mµu s¾c ë c¸c èng nghiÖm, thèng nhÊt ý kiÕn , ghi kÕt qu¶ vµo b¶ng 26.2 (kÎ s½n). - §¹i diÖn nhãm lªn ®iÒn vµo b¶ng, nhËn - GV kÎ s½n b¶ng 26.2 lªn b¶ng, yªu cÇu xÐt. HS lªn ghi kÕt qu¶. + Lu ý: C¸c tæ thÝ nghiÖm kh«ng thµnh c«ng th× lu ý ®iÒu kiÖn thÝ nghiÖm. - GV nhận xét bảng 26.2 để đa ra đáp án đúng. §¸p ¸n b¶ng 26.2 Kết quả thí nghiệm về hoạt động của enzim trong nớc bọt C¸c èng nghiÖm HiÖn tîng Gi¶i thÝch (mµu s¾c) - èng A1 - Mµu xanh - Nớc lã không có enzim biến đổi tinh bột - èng A2 - Màu đỏ nâu thành đờng. - èng B1 - Mµu xanh - Nớc bọt có enzim biến đổi tinh bột thành đ- ống B2 - Màu đỏ nâu êng. - èng C1 - Mµu xanh - Emzim trong níc bät bÞ ®un s«i kh«ng cã - èng C2 - Màu đỏ nâu khẳ năng biến đổi tinh bột thành đờng. - èng D1 - Mµu xanh - Enzim trong nớc bọt không hoạt động ở môi - èng §2 - Màu đỏ nâu trờng axit nên tinh bột không bị biến đổi thành đờng. Hoạt động 4: Thu hoạch ( ) - Mỗi HS tự làm báo cáo thu hoạch ở nhà và nộp báo cáo cho GV đánh giá vào giờ sau. Gîi ý: 1. KiÕn thøc - Enzim trong níc bät cã tªn lµ amilaza. - Enzim trong nớc bọt có tác dụng biến đổi tinh bột thành đờng mantozơ. - Enzim trong nớc bọt hoạt động tốt nhất trong điều kiện độ pH = 7,2. và nhiệt độ = 37oC. 2. KÜ n¨ng - Tr×nh bµy thÝ nghiÖm (HS tù lµm). - So sánh kết quả ống nghiệm A và B cho phép ta khẳng định enzim trong nớc bọt có tác dụng biến đổi tinh bột thành đờng. - So sánh kết quả ống nghiệm B và C cho phép ta khẳng định enzim trong nớc bọt hoạt động tốt nhất ở nhiệt độ = 37oC. Enzim trong nớc bọt bị phá huỷ ở 100oC. - So sánh kết quả ống nghiệm B và D cho phép ta khẳng định enzim trong nớc bọt hoạt động tốt nhất ở pH = 7,2. Enzim trong nớc bọt không hoạt động ở môi trờng axit. 4. NhËn xÐt - viÕt têng tr×nh (5') - GV nhËn xÐt giê thùc hµnh: khen c¸c nhãm lµm tèt vµ ghi ®iÓm cho c¸c nhãm. 5. Híng dÉn(1') - ViÕt b¸o c¸o thu ho¹ch. - Thu dän vÖ sinh líp s¹ch sÏ. Ngµy so¹n:04/12/2011. Ngµy d¹y: 08/12/2011.

(69) TiÕt 31: Bµi tËp A. Môc tiªu. 1. KiÕn thøc: - Cñng cè, kh¾c s©u vµ më réng nhËn thøc vÒ c¸c quy luËt di truyÒn. - BiÕt vËn dông kiÕn thøc vµo gi¶i c¸c bµi tËp. 2. Kü n¨ng: - RÌn kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp vµ lµm bµi thi , bµi kiÓm tra 3. Thái độ; Nghiên túc trong học tập bộ môn B. Träng t©m: Mét sè c¸c bµi tËp trong ch¬ng III TuÇn hoµn C. ChuÈn bÞ:. Bµi tËp SGK vµ mét sè c¸c c©u hái øng dông. D. TiÕn tr×nh bµi gi¶ng. 1.KiÓm tra Tr×nh bµy vai trß cña c¸c hÖ c¬ quan trong c¬ thÓ? 2. Giíi thiÖu bµi: 3.Bµi míi: Hoạt động 1( 25’): Hệ thống kiến thức cơ bản theo chơng: GV nêu câu hỏi – HS thảo luận và đa ra đáp án. GV chốt kiến thức Ch¬ng I - Kh¸i qu¸t vÒ c¬ thÓ ngêi. C©u 1( Bµi 5/trang 8 SBT) Ph¶n x¹ lµ g×? Nªu sù kh¸c biÖt gi÷a cung ph¶n x¹ vµ vßng ph¶n x¹. Chơng II: Vận động. C©u 2( Bµi 1/trang 25 SBT) Những đặc điểm nào của bộ xơng giúp bộ xơng đảm bảo đợc chức năng vận động, nâng đỡ, và bảo vệ các bộ phận quan trọng của cơ thể? C©u 3( Bµi 4/trang 26 SBT) Hãy phân tích những đặc điểm tiến hóa của bộ xơng và hệ cơ ở ngời( so với dộng vật) thể hiện sự thích nghi với t thế đứng thẳng và lao động. Ch¬ng III: tuÇn hoµn. C©u 4( Bµi 2/trang 38 SBT) Tr×nh bµy thµnh phÇn cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña hÖ tuÇn hoµn m¸u C©u 5( Bµi 4/trang 38 SBT) Làm thế nào để có một hệ tim mạch khỏe mạnh làm cơ sở cho sức khỏe và tuổi thọ? Ch¬ng IV: h« hÊp. Câu 6( Bài 2/trang 53 SBT) Hoạt động hô hấp ở ngời diễn ra nh thế nào? C©u 7( Bµi 5/trang 53 SBT) Nªu c¸c bíc xö lÝ thÝch hîp khi gÆp t×nh huèng cã mét em nhá trong một nơi đông ngời ngất xỉu, mặt tím tái và ngừng hô hấp đột ngột. Ch¬ng V: tiªu hãa. Câu 8( Bài 1/trang 64 SBT) Các biến đổi lí học của thức ăn trong ống tiêu hóa đã diễn ra nh thÕ nµo? Câu 9( Bài 2/trang 64 SBT) Các biến đổi hóa học của thức ăn trong ống tiêu hóa đã diễn ra nh thÕ nµo? Hoạt động 2: Hớng dẫn học sinh cách trả lời câu hỏi trắc nghiệm( 10’): GV chiếu câu hỏi – HS thảo luận và đa ra đáp án. GV chốt kiến thức VÝ dô: C©u 1( Bµi 4/trang 8 SBT) d¹ng c©u hái ®iÒn khuyÕt Chän tõ ,côm tõ cho s½n vµ ®iÒn vµo chç trèng trong c©u sau cho phï hîp: Tế bào là…1…… và cũng là……2….. của cơ thể. Tế bào đợc bao bọc bởi …3.. có chức năng thực hiện trao đổi chất giữa tế bào với môi trờng trong cơ thể..

(70) A, mµng sinh chÊt B, đơn vị cấu tạo C, thµnh tÕ bµo D, đơn vị chức năng C©u 2( Bµi 17/trang 41 SBT) ghÐp néi dung ë cét 1 víi cét 2 cho phï hîp råi ®iÒn kÕt qu¶ vµo cét 3 cét 1 cét 2 cét 3 1. pha nhÜ co A, M¸u tõ tÜnh m¹ch vµo t©m nhÜ råi vµo t©m thÊt 1. 2. Pha thÊt co B, M¸u tõ t©m nhÜ vµo t©m thÊt 2. 3. Pha d·n chung C, Máu từ tâm thất vào động mạch 3. C©u 3( Bµi 17/trang 57 SBT) Hoạt động hô hấp có vai trò: A, Cung cấp oxi cho tế bào để phân giải các chất hữu cơ tạo năng lợng B, Th¶i lo¹i khÝ CO2 ra khái c¬ thÓ. C, B¶o vÖ phæi khái c¸c t¸c nh©n cã h¹i D, C¶ A vµ B C©u 4( Bµi 6/trang 66 SBT) Câu nào đúng (Đ) và câu nào sai (S) trong các câu sau: C©u đúng Sai 1. Hoạt động tiêu hóa thực chất là biến đổi thức ăn thành các chất dinh dỡng mà cơ thể hấp thụ đợc. 2. Qua trình tiêu hóa chỉ đợc thực hiện nhờ các tuyến tiêu hóa. 3. Tinh bột đợc biến đổi thành glucozơ là nhờ hoạt động của răng. 4. Thức ăn đợc đẩy xuống thực quản nhờ hoạt động chủ yếu của lỡi. 5.Tiêu hóa là quá trình biến đổi thức ăn nhờ biến đổi cơ học và hóa học. Trong đó biến đổi hóa học là quan trọng. 4. LuyÖn tËp cñng cè( 4’): GV nhÊn m¹nh träng t©m bµi 5. Hớng dẫn( 1’): Trả lời vào vở các câu hỏi đã đa ra Ngµy so¹n:11/12/2011. Ngµy d¹y: 13/12/2011. Chơng VI- Trao đổi chất và năng lợng Tiết 32: Trao đổi chất A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng với sự trao đổi chất ở cấp độ tế bào. - Trình bày đợc mối liên quan giữa trao đổi chất ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tÕ bµo. 2. Kü n¨ng : RÌn kü n¨ng ph©n tÝch c¸c kªnh th«ng tin nhËn biÕt kiÕn thøc ; T duy logic 3. Thái độ : yêu thích môn học B.Träng t©m:. Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng với sự trao đổi chất ở cấp độ tế bào C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 31.1; 31.2. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Các tác nhân gây hại cho hệ tiêu hoá là gì? Mức độ ảnh hởng? - Nªu c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ hÖ tiªu ho¸ khái c¸c t¸c nh©n cã h¹i? 2. Giới thiệu bài:(5') Các hoạt động tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp đều phục vụ cho hoạt động trao đổi chất tạo năng lợng cho cơ thể hoạt động. Vậy thế nào là trao đổi chất? 3. Bµi míi.

(71) Hoạt động 1: Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng ngoài ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 31.1 cïng víi - HS quan s¸t kÜ H 31.1, cïng víi kiÕn thøc hiÓu biÕt cña b¶n th©n vµ tr¶ lêi c©u hái: đã học trả lời các câu hỏi: - Sự trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng - 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ ngoµi biÓu hiÖn nh thÕ nµo? sung rót ra kiÕn thøc. - HÖ tiªu ho¸, hÖ h« hÊp, hÖ tuÇn hoµn, hÖ bài tiết đóng vai trò gì trong trao đổi chất? - Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng ngoµi cã ý nghÜa g×? - GV : Nhờ trao đổi chất mà cơ thể và môi trêng ngoµi c¬ thÓ tån t¹i vµ ph¸t triÓn, nÕu không cơ thể sẽ chết. ở vật vô sinh trao đổi - HS lắng nghe, tiếp thu kiến thức. chÊt dÉn tíi biÕn tÝnh, huû ho¹i. KÕt luËn: - M«i trêng ngoµi cung cÊp cho c¬ thÓ thøc ¨n, níc uèng muèi kho¸ng th«ng qua hÖ tiªu hoá, hệ hô hấp đồng thời thải chất cặn bã, sản phẩm phân huỷ , CO2 từ cơ thể ra môi trờng. - Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trờng là đặc trng cơ bản của sự sống. Hoạt động 2: Trao đổi chất giữa tế bào và môi trờng trong cơ thể ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 31.2 vµ tr¶ lêi - HS dùa vµo H 31.2, th¶o luËn nhãm vµ nªu ®c©u hái: îc: - Nªu thµnh phÇn cña m«i trêng trong + M«i trêng trong c¬ thÓ gåm: m¸u, níc m« vµ c¬ thÓ? b¹ch huyÕt. - M¸u vµ níc m« cung cÊp g× cho tÕ + M¸u cung cÊp chÊt dinh dìng, O2 qua níc bµo? m« tíi tÕ bµo. - Hoạt động sống cuả tế bào tạo ra + Hoạt động sống của tế bào tạo năng lợng, nh÷ng s¶n phÈm g×? CO2, chÊt th¶i. - Những sản phẩm đó của tế bào và n- + Sản phẩm của tế bào vào nớc mô, vào máu ớc mô vào máu đợc đa tới đâu? tíi hÖ bµi tiÕt (phæi, thËn, da) vµ ra ngoµi. - Sự trao đổi chất giữa tế bào và môi - HS nêu kết luận. trêng trong biÓu hiÖn nh thÕ nµo? KÕt luËn: - Trao đổi chất giữa tế bào và môi trờng trong biểu hiện: các chất dinh dỡng và O2 tiếp nhận từ máu, nớc mô đợc tế bào sử dụng cho hoạt động sống đồng thời các sản phẩm phân huỷ đợc thải vào môi trờng trong và đa tới cơ quan bài tiết, thải ra ngoài. Hoạt động 3: Mối quan hệ giữa trao đổi chất ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t l¹i H 31.2 - HS dùa vµo H 31.2, th¶o lu¹n nhãm vµ tr¶ - Trao đổi chất ở cấp độ cơ thể biểu hiện lời: nh thÕ nµo? + Biểu hiện: trao đổi của môi trờng với các hÖ c¬ quan. - Trao đổi chất ở cấp độ tế bào đợc thực - HS : trao đổi giữa tế bào và môi trờng hiÖn nh thÕ nµo? trong c¬ thÓ. - Mối quan hệ giữa trao đổi chất ở 2 cấp - HS: cơ thể sẽ chết nếu 1 trong 2 cấp độ độ ? (Nếu trao đổi chất ở một trong hai dừng lại. cấp độ dùng lại thì có hậu quả gì?) - Vậy trao đổi chất ở 2 cấp độ có quan hệ.

(72) mật thiết với nhau, đảm bảo cho cơ thể tồn t¹i vµ ph¸t triÓn. KÕt luËn: - Trao đổi chất ở cơ thể cung cấp O 2 và chất dinh dỡng cho tế bào và nhận từ tế bào các sản phẩm bài tiết, CO2 để thải ra môi trờng. - Trao đổi chất ở tế bào giải phóng năng lợng cung cấp cho các cơ quan trong cơ thể thực hiện các hoạt động trao đổi chất với môi trờng ngoài. - Hoạt động trao đổi chất ở cấp độ gắn bó mật thiết với nhau, không thể tách rời. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc tríc bµi 32. - Lµm c©u 3 vµo vë. Ngµy so¹n:12/12/2011. Ngµy d¹y: 15/12/2011 TiÕt 33: chuyÓn ho¸. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc sự chuyển hoá vật chất và năng lợng trong tế bào gồm hai quá trình đồng hoá và dị hoá, là hoạt động cơ bản của sự sống. - HS phân tích đợc mối quan hệ giữa trao đổi chất và chuyển hoá năng lợng. 2. Kü n¨ng: - RÌn luyÖn kÜ n¨ng ph©n tÝch, so s¸nh, th¶o luËn nhãm. 3. Thái độ: Yêu thích học tập bộ môn B. Träng t©m:. Chuyển hoá vật chất và năng lợng trong tế bào gồm hai quá trình đồng hoá và dị hoá, là hoạt động cơ bản của sự sống C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 31.1. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: - Trình bày vai trò của hệ tiêu hoá, hệ hô hấp, hệ bài tiết và hệ tuần hoàn đối với sự trao đổi chÊt? - Phân biệt trao đổi chất ở cấp độ cơ thể và trao đổi chất ở cấp độ tế bào. Nêu mối quan hệ về sự trao đổi chất ở hai cấp độ này? 2. Giới thiệu bài:(5') Tế bào trao đổi chất nh thế nào? Vật chất do môi trờng cung cấp đợc c¬ thÓ sö dông nh thÕ nµo? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Chuyển hoá vật chất và năng lợng ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin, quan - HS nghiªn cøu th«ng tin quan s¸t H 32.1 s¸t H 32.1 vµ tr¶ lêi c©u hái: vµ tr¶ lêi. - Th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái: + gồm 2 quá trình là đồng hoá và dị hoá. - Sự chuyển hoá vật chất và năng lợng ở tế + Trao đổi chất ở tế bào là trao đổi chất bµo gåm nh÷ng qu¸ tr×nh nµo? gi÷a tÕ bµo víi m«i trêng trong. ChuyÓn - Phân biệt trao đổi chất ở tế bào với sự hoá vật chất và năng lợng sự biến đổi vật.

(73) chuyÓn ho¸ vËt chÊt vµ n¨ng lîng?. chÊt vµ n¨ng lîng. + Năng lợng đợc sử dụng cho hoạt động co cơ, hoạt động sinh lí và sinh nhiệt.. - Năng lợng giải phóng trong tế bào đợc sử dụng vào những hoạt động nào? - GV giải thích sơ đồ H 32.1: Sự chuyển ho¸ vËt chÊt vµ n¨ng lîng. - GV yêu cầu HS: Lập bảng so sánh đồng hoá và dị hoá. Nêu mối quan hệ giữa đồng ho¸ vµ dÞ ho¸.. - HS dựa vào khái niệm đồng hoá và dị hoá để hoàn thành bảng so sánh. - 1 HS ®iÒn kÕt qu¶, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. + Quan hÖ m©u thuÉn ngîc chiÒu.. - Yªu cÇu HS rót ra mèi quan hÖ gi÷a chóng. - Tỉ lệ giữa đồng hoá và dị hoá trong cơ thể ở những độ tuổi và trạng thái khác nhau thay đổi nh thế nào?. + Tỉ lệ không giống nhau. Trẻ em: đồng hóa lớn hơn dị hoá. Ngời già: đồng hoá nhở hơn dị hoá. nam đồng hoá lớn hơn nữ. Khi lao động đồng hoá nhỏ hơn dị hóa. Khi nghỉ ngơi đồng hoá lớn hơn dị hoá.. Bảng so sánh đồng hoá và dị hoá §ång ho¸ DÞ ho¸ - Tæng hîp c¸c chÊt - Ph©n gi¶i c¸c chÊt - TÝch luü n¨ng lîng - Gi¶i phãng n¨ng lîng. - X¶y ra trong tÕ bµo. - X¶y ra trong tÕ bµo. KÕt luËn: - Trao đổi chất là biểu hiện bên ngoài của quá trình chuyển hoá vật vhất và năng lợng xảy ra bªn trong tÕ bµo. - Mọi hoạt động sống của cơ thể đều bắt nguồn từ sự chuyển hoá vật chất và năng lợng của tÕ bµo. - ChuyÓn ho¸ vËt chÊt vµ n¨ng lîng trong tÕ bµo gåm 2 qu¸ tr×nh: + §ång ho¸ (SGK). + DÞ ho¸ (SGK). - Đồng hoá và dị hoá là 2 mặt đối lập nhng thống nhất. - Tỉ lệ giữa đồng hoá và dị hoá ở cơ thể khác nhau, phụ thuộc vào độ tuổi , giới tính và tr¹ng th¸i c¬ thÓ. Hoạt động 2: Chuyển hoá cơ bản ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Cơ thể ở trạng thái “nghỉ ngơi” có tieu - HS vận dụng kiến thức đã học và nêu đợc: dïng n¨ng lîng kh«ng? T¹i sao? + Cã tiªu dïng n¨ng lîng cho c¸c ho¹t - GV : Năng lợng tiêu dùng khi cơ thể nghỉ động của tim, hô hấp, duy trì thân nhiệt ... ng¬i gäi lµ g×? Nªu kh¸i niÖm chuyÓn ho¸ - 1 HS tr¶ lêi, nªu kÕt luËn. cơ bản? đơn vị và ý nghĩa? KÕt luËn: - ChuyÓn ho¸ c¬ b¶n lµ n¨ng lîng tiªu dïng khi c¬ thÓ hoµn toµn nghØ ng¬i. - §¬n vÞ: kJ/h/kg. - ý nghĩa: căn cứ vào chuyển hoá cơ bản để xác định tình trạng sức khoẻ, bệnh lí. Hoạt động 3: Điều hoà sự chuyển hoá vật chất và năng lợng ở cấp độ cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS.

(74) - Yêu cầu HS đọc thông tin mục D và trả - HS nghiên cứu thông tin và trả lời. lêi c©u hái: - Cã nh÷ng h×nh thøc nµo ®iÒu hoµ sù chuyÓn ho¸ vËt chÊt vµ n¨ng lîng? KÕt luËn: - §iÒu hoµ b»ng thÇn kinh. + ở não có các trung khu điều khiển sự trao đổi chất (trực tiếp). + ThÇn kinh ®iÒu hoµ th«ng qua tim, m¹ch (gi¸n tiÕp). - §iÒu hßa b»ng c¬ chÕ thÓ dÞch: do c¸c hoocmon cña tuyÕn néi tiÕt tiÕt vµo m¸u. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yªu cÇu HS lµm bµi tËp tr¾c nghiÖm. Cét A 1. §ång ho¸ 2. DÞ ho¸ 3. Tiªu ho¸ 4. Bµi tiÕt. Cét B a. Lấy thức ăn biến đổi thành chất dinh dỡng hấp thụ vào m¸u. b. Tổng hợp chất đặc trng và tích luỹ năng lợng. c. Th¶i c¸c s¶n phÈm ph©n huû vµ c¸c s¶n phÈm thõa ra m«i trêng ngoµi. d. Phân giải các chất đặc trng thành chất đơn giản và giải phãng n¨ng lîng.. KÕt qu¶. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3, 4 SGK. - §äc tríc bµi 35. - Lµm bµi tËp 2, 3, 4 vµo vë.. Ngµy so¹n:18/12/2011. Ngµy d¹y: 20/12/2011. TiÕt 34: Th©n nhiÖt A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc khái niệm thân nhiệt và các cơ chế điều hoà thân nhiệt. - Giải thích đợc cơ sở khoa học và vận dụng vào đời sống các biện pháp chống nóng, lạnh, đề phòng cảm nóng, lạnh. 2. Kü n¨ng : Ph©n tÝch c¸c th«ng tin t×m tßi kiÕn thøc 3. Thái độ : Bảo vệ cơ thể trớc những biến đổi của môi trờng. B. Träng t©m. Th©n nhiÖt vµ c¸c c¬ chÕ ®iÒu hoµ th©n nhiÖt C. chuÈn bÞ.. - Su tÇm 1 sè tranh ¶nh vÒ b¶o vÖ m«i trêng sinh th¸i gãp phÇn ®iÒu hoµ kh«ng khÝ nh trång c©y xanh,x©y hå níc ë khu d©n c. D. hoạt động dạy - học..

(75) 1. KiÓm tra: - ChuyÓn ho¸ lµ g×? ChuyÓn ho¸ gåm c¸c qu¸ tr×nh nµo? V× sao nãi chuyÓn hoá vật chất và năng lợng là đặc trng cơ bản của cơ thể sống? - Giải thích mối quan hệ qua lại giữa đồng hoá và dị hoá? 2. Giíi thiÖu bµi:(5') Năng lợng sản sinh trong quá trình dị hoá đợc cơ thể sử dụng nh thế nào? - GV: Nhiệt đợc dị hoá giải phóng bù vào phần đã mất tức là thực hiện điều hoà thân nhiệt. Vậy thân nhiệt là gì? cơ thể có những biện pháp nào để điều hoà thân nhiệt? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Thân nhiệt ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu đọc thông tin SGK và trả lời câu - Cá nhân HS nghiên cứu thông mục I SGK hái: trang 105 tr¶ lêi c¸c c©u hái: - Trao đổi nhóm để thống nhất ý kiến. - Th©n nhiÖt lµ g×? ë ngêi khoÎ m¹nh, khi trêi nãng vµ khi trêi - §¹i diÖn 1 nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm lạnh nhiệt độ cơ thể là bao nhiêu? Thay khác nhận xét, bổ sung. đổi nh thế nào? - Sự ổn định thân nhiệt do đâu? - GV gióp HS hoµn thiÖn kiÕn thøc. KÕt luËn: - Thân nhiệt là nhiệt độ của cơ thể. - Thân nhiệt luôn ổn định là 37oC là do sự cân bằng giữa sinh nhiệt và toả nhiệt. Hoạt động 2: Sự điều hoà thân nhiệt ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin vµ tr¶ - HS dùa vµo th«ng tin SGK th¶o luËn lêi c©u hái: nhóm và nêu đợc: - Bé phËn nµo cña c¬ thÓ tham gia vµo sù + Da vµ hÖ thÇn kinh cã vai trß quan träng ®iÒu hoµ th©n nhiÖt? trong ®iÒu hoµ th©n nhiÖt. - Nhiệt của cơ thể sinh ra đã đi đâu và để + Nhiệt thoát ra ngoài môi trờng qua da để lµm g×? đảm bảo thân nhiệt ổn định. - Khi lao động nặng, cơ thể có những ph- + Lao động nặng: toát mồ hôi, hô hấp ¬ng thøc to¶ nhiÖt nµo? mạnh, da mặt đỏ. - V× sao mïa hÌ, da ngêi ta hång hµo, cßn + Mïa hÌ: M¹ch m¸u d·n gióp to¶ bít mùa đông rét da tái hoặc sởn gai ốc? nhiệt qua da. Mùa đông: mạch máu co, sởn - Khi trời nóng, độ ẩm không khí cao, gai ốc giúp giảm bớt nhiệt qua da. kh«ng tho¸ng giã (oi bøc) c¬ thÓ cã ph¶n + Ngµy oi bøc, må h«i khã bay h¬i, sù to¶ øng g× vµ cã c¶m gi¸c nh thÕ nµo? nhiÖt khã kh¨n lµm cho ngêi bøc bèi khã - Tõ nh÷ng ý kiÕn trªn, h·y rót ra kÕt luËn chÞu. vÒ vai trß cña da trong sù ®iÒu hoµ th©n - HS tù rót ra kÕt luËn. nhiÖt? - GV gi¶ng gi¶i thªm. - HS đọc thông tin và nghe giảng. KÕt luËn: 1. Vai trß cña da trong ®iÒu hoµ th©n nhiÖt - Da là cơ quan đóng vai trò quan trọng nhất trong sự điều hoà thân nhiệt. Cơ chế: + Khi trời nóng và khi lao động nặng mao mạch ở dới da dãn ra giúp toả nhiệt nhanh, tăng tiÕt må h«i, gi¶i phãng nhiÖt cho c¬ thÓ. + Khi trời rét mao mạch ở dới da co lại, cơ chân lông co để giảm sự thoát nhiệt. Trời quá lạnh cơ co dãn liên tục gây phản xạ run để tăng sinh nhiệt. 2. Vai trß cña hÖ thÇn kinh trong sù ®iÒu hoµ th©n nhiÖt.

(76) - Mọi hoạt động điều hoà thân nhiệt của da đều là phản xạ dới sự điều khiển của hệ thần kinh. Hoạt động 3: Phơng pháp phòng chống nóng lạnh ( ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS thảo luận nhóm để trả lời câu - HS liên hệ thực tế thảo luận nhóm để trả hái: lêi c¸c c©u hái. - Chế độ ăn uống mùa hè và mùa đông - 1 HS trình bày, các HS khác nhận xét bổ kh¸c nhau nh thÕ nµo? sung. - Mùa hè cần làm gì để chống nóng? - HS rót ra kÕt luËn. - V× sao nãi rÌn luyÖn th©n thÓ còng lµ biÖn ph¸p phßng chèng nãng l¹nh? - ViÖc x©y dùng nhµ, c«ng së cÇn lu ý yÕu tố nào để chống nóng, lạnh? KÕt luËn: - Chế độ ăn uống phù hợp với từng mùa. - Mùa hè: đội mũ nón khi ra đờng. Lao động, mồ hôi ra không nên tắm ngay, không ngồi n¬i giã léng, kh«ng bËt qu¹t m¹nh qu¸. - Mùa đông: giữ ấm cổ, tay chân, ngực. - Rèn luyện TDTT hợp lí để tăng sức chịu đựng cho cơ thể. - Trång nhiÒu c©y xanh quanh nhµ vµ n¬i c«ng céng. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yªu cÇu HS tr¶ lêi c¸c c©u hái: ? Thân nhiệt là gì? Tại sao thân nhiệt luôn ổn định? ? Tr×nh bµy co chÕ ®iÒu hoµ th©n nhiÖt khi trêi nãng, l¹nh? 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc “Em cã biÕt”. - T×m hiÓu tríc vitamin vµ muèi kho¸ng trong thøc ¨n. Ngµy so¹n:19/12/2011. Ngµy d¹y: 22/12/2011 TiÕt 35: ¤n tËp häc k× I. A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - HS hÖ thèng ho¸ kiÕn thøc häc k× I. - HS nắm sâu, nắm chắc kiến thức đã học. 2. Kü n¨ng: - Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn. 3. Thái độ: Yêu thích môn học B. Träng t©m:. HÖ thèng ho¸ kiÕn thøc häc k× I. C. chuÈn bÞ.. - Tranh ¶nh cã liªn quan. - M¸y chiÕu (nÕu cã). - Các nhóm với nội dung đã phân công (1 tờ giấy khổ to). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: 2. Giíi thiÖu bµi:( KÕt hîp trong bµi) 3.Bµi häc Hoạt động 1: Hệ thống hoá kiến thức (. ).

(77) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV chia líp thµnh 6 nhãm. Ph©n c«ng - C¸c nhãm tiÕn hµnh th¶o luËn néi dung mçi nhãm lµm 1 b¶ng. trong b¶ng (c¸ nh©n ph¶i hoµn thµnh b¶ng cña m×nh ë nhµ) - Th¶o luËn nhãm, thèng nhÊt ý kiÕn ghi vµ phim trong hoÆc tê giÊy to. - Yªu cÇu c¸c nhãm chiÕu phim trong kÕt - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy kÕt qu¶, c¸c qu¶ cña nhãm minh hoÆc d¸n kÕt qu¶ (khæ nhãm kh¸c bæ sung. giÊy to) lªn b¶ng. - GV nhËn xÐt ghi ý kiÕn bæ sung hoÆc - C¸c nhãm hoµn thiÖn kÕt qu¶. chiếu đáp án. - HS hoµn thµnh vµo vë bµi tËp. B¶ng 35. 1: Kh¸i qu¸t vÒ c¬ thÓ ngêi Cấp độ Đặc điểm đặc trng CÊu t¹o Vai trß tæ chøc - Gồm: màng, tế bào chất với các bào quan - Là đơn vị cấu tạo và chức TÕ bµo chñ yÕu (ti thÓ, líi néi chÊt, bé m¸y G«ngi..) n¨ng cña c¬ thÓ. vµ nh©n. - TËp hîp c¸c tÕ bµo chuyªn ho¸ cã cÊu tróc - Tham gia cÊu t¹o nªn c¸c c¬ M« gièng nhau. quan. - §îc cÊu t¹o nªn bëi c¸c m« kh¸c nhau. - Tham gia cÊu t¹o vµ thùc hiÖn C¬ quan chức năng nhất định của hệ cơ quan. HÖ c¬ - Gåm c¸c c¬ quan cã mèi quan hÖ vÒ chøc - Thùc hiÖn chøc n¨ng nhÊt quan n¨ng. định của cơ thể. Bảng 35. 2: Sự vận động của cơ thể HÖ c¬ quan §Æc ®iÓm cÊu t¹o Vai trß thùc hiÖn Chøc n¨ng đặc trng chung vận động - Gåm nhiÒu x¬ng liªn kÕt víi T¹o bé khung c¬ thÓ - Gióp c¬ nhau qua c¸c khíp. + B¶o vÖ thÓ ho¹t Bé x¬ng - Có tính chất cứng rắn và đàn + Nơi bám của cơ động để håi. thÝch øng - TÕ bµo c¬ dµi - C¬ co d·n gióp c¬ quan víi m«i trHÖ c¬ - Cã kh¶ n¨ng co d·n hoạt động. êng. B¶ng 35. 3: TuÇn hoµn m¸u §Æc ®iÓm cÊu t¹o C¬ quan Chøc n¨ng Vai trß chung đặc trng - Cã van nhÜ thÊt vµ - B¬m m¸u liªn tôc theo 1 - Gióp m¸u tuÇn van động mạch. chiÒu tõ t©m nhÜ vµo t©m thÊt hoµn liªn tôc theo 1 Tim - Co bóp theo chu kì và từ tâm thất vào động chiều trong cơ thể, gåm 3 pha. m¹ch. míc m« còng liªn - Gồm động mạch, - Dẫn máu từ tim đi khắp cơ tục đợc đổi mới, HÖ m¹ch mao m¹ch vµ tÜnh thÓ vµ tõ kh¾p c¬ thÓ vÒ tim. b¹ch huyÕt còng liªn m¹ch. tục đợc lu thông. B¶ng 35. 4: H« hÊp C¸c giai ®o¹n chñ Vai trß C¬ chÕ Riªng Chung yÕu trong h« hÊp Thë Hoạt động phối Giúp không khí Cung cấp oxi cho các tế hîp cña lång ngùc trong phæi thêng bµo c¬ thÓ vµ th¶i khÝ và các cơ hô hấp. xuyên đổi mới..

(78) - Tăng nồng độ O2 cacbonic ra ngoài cơ và giảm nồng độ khí thể. CO2 trong m¸u. - Cung cÊp O2 cho tÕ Trao đổi khí bµo vµ nhËn CO2 do ë tÕ bµo tÕ bµo th¶i ra. B¶ng 35. 5: Tiªu ho¸ Khoang Thùc D¹ Ruét Ruét giµ miÖng qu¶n dµy non x Gluxit C¬ quan Lo¹i Ho¹t thùc hiÖn x Tiªu ho¸ Lipit x chÊt động Pr«tªin x x x §êng HÊp thô Axit bÐo vµ glixªrin x Axit amin x Hoạt động 2: Câu hỏi ôn tập ( ) Mục tiêu: HS nắm đợc sự điều hoà chuyển hoá vật chất và năng lợng là nhờ cơ chế thần kinh vµ thÓ dÞch. Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS th¶o luËn vµ tr¶ lêi 3 c©u hái - HS th¶o luËn nhãm thèng nhÊt c©u tr¶ lêi. SGK trang 112. §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, nhËn xÐt, bæ - GV nhËn xÐt vµ gióp HS hoµn thiÖn kiÕn sung. thøc. KÕt luËn: - SGK 4. LuyÖn tËp cñng cè(3') - GV nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của từng nhóm. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ hoµn thiÖn néi dung «n tËp. - Chuẩn bị để giờ sau kiểm tra học kì I. Trao đổi khí ë phæi. - C¸c khÝ (O2; CO2) khuÕch t¸n từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp.. TiÕt 36: : kiÓm tra häc k× I ( LÞch PGD) A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Kiểm tra kiến thức trong chơng trình học kì I, đánh giá năng lực nhận thức của HS, thấy đợc những mặt tốt, những mặt yếu kém của HS giúp GV uốn nắn kịp thời, điều chỉnh quá trình dạy và họcđể giúp HS đạt kết quả tốt. - Ph¸t huy tÝnh tù gi¸c cña HS trong qu¸ tr×nh lµm bµi. 2. Kü n¨ng: RÌn kü n¨ng tr×nh bµy cho häc sinh 3. Thái độ: Nghiªm tóc trong lµm bµi kiÓm tra. II. §Ò bµi Đề bài và đáp án của sở giáo dục bắc ninh..

(79) Ngµy so¹n 01/01/2011 Ngµy d¹y: 03/01/2011 TiÕt 37: Vitamin vµ muèi kho¸ng A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc vai trò của vitamin và muối khoáng. 2. Kü n¨ng : - Ph©n tÝch thong tin vµ sö lý th«ng tin. 3. Thái độ : - VËn dông nh÷ng hiÓu biÕt vÒ vitamin vµ muèi kho¸ng trong lËp khÈu phÇn ¨n vµ x©y dựng chế độ ăn uống hợp lí. B. Träng t©m :. Vai trß cña vitamin vµ muèi kho¸ng. C. chuÈn bÞ.. - Tranh ¶nh vÒ mét nhãm thøc ¨n chøa vitamin vµ muèi kho¸ng. - Tranh trÎ em bÞ thiÕu vitamin D, cßi x¬ng, bíc cæ do thiÕu muèi ièt. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(3) - KT c©u 1. 2. 3 SGK. 2. Giíi thiÖu bµi:(1') ? Kể tên các chất dinh dỡng đợc hấp thụ vào cơ thể? Vai trò của các chất đó? - GV: Vitamin vµ muèi kho¸ng kh«ng t¹o n¨ng lîng cho c¬ thÓ, vËy nã cã vai trß g× víi c¬ thÓ? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Vitamin ( 20 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu đọc thông tin mục I SGK và - Cá nhân HS nghiên cứu thông mục I SGK hoµn thµnh bµi tËp SGK: cïng víi vèn hiÓu biÕt cña m×nh, hoµn - GV nhận xét đa ra kết quả đúng. thµnh bµi tËp theo nhãm. - Yêu cầu HS đọc tiếp thông tin mục I SGK - HS trình bày kết quả nhận xét:- kết quả để trả lời câu hỏi: đúng :1,3,5,6 - Vitamin là gì? nó có vai trò gì đối với cơ - HS dựa vào kết quả bài tập : thÓ? + Thông tin đẻ trả lời kết luận - Yêu cầu HS nghiên cứu bảng 34.1 SGK - HS nghiên cứu bảng 34.1 để nhận thấy tãm t¾t vai trß chñ yÕu cña 1 sè vitamin vai trß cña mét sè vitamin. - GV lu ý HS: vitamin D duy nhất đợc tổng hîp trong c¬ thÓ díi t¸c dông cña ¸nh s¸ng mÆt trêi tõ chÊt eg«stªrin cã ë da. Mïa hÌ c¬ thÓ tæng hîp vitamin D d thõa sÏ tÝch luü ë gan. - Thực đơn trong bữa ăn cần phối hợp nh thế nào để có đủ vitamin - Lu ý HS: 2 nhãm vitamin tan trong dÇu tan trong níc => cÇn chÕ biÕn thøc ¨n cho phï hîp. KÕt luËn: - Vitamin lµ hîp chÊt h÷u c¬ cã trong thøc ¨n víi mét liÒu lîng nhá nhng rÊt cÇn thiÕt..

(80) + Vitamin tham gia thành phần cấu trúc của nhiều enzim khác nhau => đảm bảo các hoạt động sinh lí bình thờng của cơ thể. Ngời và động vật không có khả năng tự tổng hợp vitamin mµ ph¶i lÊy vitamin tõ thøc ¨n. - Cã 2 nhãm vitamin: vitamin tan trong dÇu vµ vitamin tan trong níc. - Trong khẩu phần ăn hàng ngày cần phối hợp các loại thức ăn để cung cấp đủ vitamin cho c¬ thÓ. Hoạt động 2: Muối khoáng ( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu b¶ng 34.2 vµ tr¶ - HS dùa vµo th«ng tin SGK + b¶ng 34.2, lêi c©u hái: thảo luận nhóm và nêu đợc: - Muèi kho¸ng cã vai trß g× víi c¬ thÓ? + ThiÕu vitamin D, trÎ bÞ cßi x¬ng v× c¬ thÓ - V× sao thiÕu vitamin D trÎ em sÏ m¾c chØ hÊp thô Ca khi cã mÆt vitamin D. bÖnh cßi x¬ng? Vitamin D thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ - Vì sao nhà nớc vận động nhân dân dùng Ca và P tạo xơng. muèi ièt? + Sử dụng muối iốt để phòng tránh bớu cổ. - Trong khÈu phÇn ¨n hµng ngµy cÇn cung cÊp nh÷ng lo¹i thùc phÈm nµo vµ chÕ biÕn nh thế nào để bảo đảm đủ vitamin và muối kho¸ng cho c¬ thÓ? KÕt luËn: - Muối khoáng là thành phần quan trọng của tế bào đảm bảo cân bằng áp suất thẩm thấu và lực trơng tế bào, tham gia vào thành phần cấu tạo enzim đảm bảo quá trình trao đổi chất và n¨ng lîng. - KhÈu phÇn ¨n cÇn: + Cung cấp đủ lợng thịt (hoặc trứng, sữa và rau quả tơi) + Cung cÊp muèi hoÆc níc chÊm võa ph¶i, nªn dïng muèi ièt. + TrÎ em cÇn t¨ng cêng muèi Ca (s÷a, níc x¬ng hÇm...) + Chế biến hợp lí để chống mất vitamin khi nấu ăn. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3, 4 SGK – Tr 110. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. Lµm bµi tËp 3,4. - §äc “Em cã biÕt”. C©u 3: Trong tro cña cá tranh cã 1 sè muèi kho¸ng, tuy kh«ng nhiÒu, chñ yÕu lµ muèi K, v× vËy viÖc ¨n tro cá tranh chØ lµ biÖn ph¸p t¹m thêi chø kh«ng thÓ thay thÕ muèi ¨n hµng ngµy. C©u 4: S¾t cÇn cho sù t¹o thµnh hång cÇu vµ tham gia qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ v× vËy bµ mÑ mang thai cần đợc bổ sung chất sắt để thai phát triển tốt, ngời mẹ khoẻ mạnh. Ngµy so¹n: 02/01/2011 Ngµy d¹y: 05/01/2011 TiÕt 38: Tiªu chuÈn ¨n uèng Nguyªn t¾c lËp khÈu phÇn A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - Nêu đợc nguyên nhân của sự khác nhau về nhu cầu dinh dỡng ở các đối tợng khác nhau. - Phân biệt đợc giá trị dinh dỡng có ở các loại thực phẩm chính. - Xác định đợc cơ sở và nguyên tắc xác định khẩu phần..

(81) 2. Kỹ năng : Phân tích các thông tin, giải quyết vấn đề 3. Thái độ : ứng dụng việc xác lập khẩu phần ăn uống trong bữa ăn hàng ngày của gia đình B. Träng t©m :. Cơ sở và nguyên tắc xác định khẩu phần. C. chuÈn bÞ.. - Tranh ¶nh c¸c nhãm thùc phÈm chÝnh. - B¶ng phô lôc ghi gi¸ trÞ dinh dìng cña 1 sè lo¹i thøc ¨n. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (5’) - Vitamin có vai trò gì đối với hoạt động sinh lí của cơ thể? Hãy kể những điều em biết về vitamin và vai trò của các loại vitamin đó? - Bµi tËp 3, 4 ( Tr - 110). 2. Giíi thiÖu bµi:(1') Các chất dinh dỡng (thức ăn) cung cấp cho cơ thể theo tiêu chuẩn quy định gọi là tiêu chuẩn ăn uống. Dựa vào cơ sở khoa học nào để đảm bảo chế độ dinh dỡng hợp lí. Hôm nay chóng ta cïng t×m hiÓu bµi míi. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Nhu cầu dinh dỡng của cơ thể ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc bảng mục I:+ Đọc - HS tự thu nhận thông tin => thảo luận bảng nhu cầu dinh dỡng khuyến nghị cho nhóm, nêu đợc: ngêi ViÖt Nam + Nhu cÇu dinh dìng cña trÎ em cao h¬n (Tr - 120) vµ tr¶ lêi c©u hái : ngêi trëng thµnh v× ngoµi n¨ng lîng tiªu - Nhu cầu dinh dỡng của trẻ em, ngời tr- hao do các hoạt động còn cần tích luỹ cho ởng thành, ngời già khác nhau nh thế nào? cơ thể phát triển. Ngời già nhu cầu dinh dVì sao có sự khác nhau đó ? ỡng thấp vì s vận động cơ thể ít. - Sù kh¸c nhau vÒ nhu cÇu dinh dìng ë mçi - HS tù t×m hiÓu vµ rót ra kÕt luËn. c¬ thÓ phô thuéc vµo yÕu tè nµo? - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ - GV tæng kÕt l¹i néi dung th¶o luËn. sung vµ hoµn thiÖn kiÕn thøc. - V× sao trÎ em suy dinh dìng ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn chiÕm tØ lÖ cao? + C¸c níc ®ang ph¸t triÓn chÊt lîng cuéc s«ng thÊp => trÎ em suy dinh dìng chiÕm tØ lÖ cao. KÕt luËn: - Nhu cÇu dinh dìng cña tõng ngêi kh«ng gièng nhau vµ phô thuéc vµo c¸c yÕu tè: + Giíi tÝnh : nam > n÷. + Løa tuæi: trÎ em > ngêi giµ. + Dạng hoạt động lao động : Lao động nặng > lao động nhẹ + Tr¹ng th¸i c¬ thÓ: Ngêi kÝch thíc lín nhu cÇu dinh dìng > ngêi cã kÝch thíc nhá. + Ngêi èm cÇn nhiÒu chÊt dinh dìng h¬n ngêi khoÎ. Hoạt động 2: Giá trị dinh dỡng của thức ăn ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc - Nghiªn cøu b¶ng vµ tr¶ lêi II SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: NhËn xÐt vµ rót ra kÕt luËn - Gi¸ trÞ dinh dìng cña thøc ¨n biÓu hiÖn nh thÕ nµo? - GV treo tranh c¸c nhãm thùc phÈm - Yªu.

(82) cÇu HS hoµn thµnh phiÕu häc tËp: - HS dùa vµo vèn hiÓu biÕt quan s¸t tranh Lo¹i thùc phÈm Tªn thùc phÈm + Giµu GluxÝt vµ th¶o luËn nhãm, hoµn thµnh phiÕu häc + Giµu pr«tªin tËp. + Giµu lipit + Đại diện nhóm trình bày, bổ sung => đáp + NhiÒu vitamin ¸n chuÈn. vµ muèi kho¸ng + TØ lÖ c¸c lo¹i chÊt trong thùc phÈm - GVnhËn xÐt kh«ng gièng nhau => phèi hîp c¸c lo¹i - Sự phối hợp các loại thức ăn trong bữa thức ăn để cung cấp đủ chất cho cơ thể => ¨n cã ý nghÜa g×? KL. KÕt luËn: - Gi¸ trÞ dinh dìng cña thøc ¨n biÓu hiÖn : + Thµnh phÇn c¸c chÊt h÷u c¬. + N¨ng lîng chøa trong nã. - TØ lÖ c¸c chÊt h÷u c¬ chøa trong thùc phÈm kh«ng gièng nhau nªn cÇn phèi hîp c¸c lo¹i thức ăn trong bữa ăn để cung cấp đủ cho nhu cầu cơ thể đồng thời giúp ăn ngon hơn => hÊp thô tèt h¬n. Hoạt động 3: Khẩu phần và nguyên tắc lập khẩu phần ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc SGK. - HS nghiªn cøu SGK, th¶o luËn nhãm vµ ?-KhÈu phÇn lµ g× ? nêu đợc : - Yªu cÇu HS th¶o luËn : + Ngêi míi èm khái cÇn thøc ¨n bæ dìng - Khẩu phần ăn uống của ngời mới ốm để tăng cờng phục hồi sức khoẻ. khái cã g× kh¸c ngêi b×nh thêng? + Tăng cờng vitamin, tăng cờng chất xơ để - V× sao trong khÈu phÇn ¨n uèng nªn t¨ng dÔ tiªu ho¸. cêng rau qu¶ t¬i? HS rót ra kÕt luËn. - §Ó x©y dùng khÈu phÇn ¨n uèng hîp lÝ cÇn dùa trªn c¨n cø nµo? - GV chèt l¹i kiÕn thøc. - Hä dïng s¶n phÈm tõ thùc vËt nh : ®Ëu, - V× sao nh÷ng ngêi ¨n chay vÉn khoÎ võng, l¹c chøa nhiÒu pr«tªin, lipÝt m¹nh? KÕt luËn: - KhÈu phÇn lµ lîng thøc ¨n cÇn cung cÊp cho c¬ thÓ trong 1 ngµy. - KhÈu phÇn cho c¸c tîng kh¸c nhau kh«ng gièng nhau vµ ngay víi 1 ngêi trong giai ®oan kh¸c nhau còng kh¸c nhau v×: nhu cÇu n¨ng lîng vµ nhu cÇu dinh dìng ë nh÷ng thêi ®iÓm kh¸c nhau kh«ng gièng nhau. - Nguyªn t¾c lËp khÈu phÇn : + Đảm bảo đủ lợng thức ăn phù hợp nhu cầu từng đối tợng. + Đảm bảo cân đối thành phần các chất hữu cơ, cung cấp đủ muối khoáng vitamin . + Đảm bảo cung cấp đủ năng lợng cho cơ thể. 4. Kiểm tra - đánh giá (5') Khoanh tròn vào đầu câu đúng nhất: C©u 1: B÷a ¨n hîp lÝ cÇn cã n¨ng lîng lµ: a. Có đủ thành phần dinh dỡng, vitamin, muối khoáng. b. Có sự phối hợp đảm bảo cân đối tỉ lệ các thành phần thức ăn. c. Cung cấp đủ n¨ng lîng cho c¬ thÓ d. Cả a, b, c đúng. Câu 2: Để nâng cao chất lợng bữa ăn trong gia đình cần: a. Phát triển kinh tế gia đình d. ChØ a vµ b.

(83) b. Lµm b÷a ¨n hÊp dÉn, ngon miÖng c. B÷a ¨n nhiÒu thÞt, c¸, trøng, s÷a. 5. Híng dÉn(4') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. - Xem tríc bµi 37, kÎ s½n c¸c b¶ng vµo giÊy. Ngµy so¹n:.07/01/2011. e. C¶ a, b, c.. Ngµy d¹y: 10/01/2011. TiÕt 39: Thùc hµnh Ph©n tÝch mét khÈu phÇn cho tríc A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc các bớc lập khẩu phần dựa trên các nguyên tắc thành lập khẩu phần. - Đánh giá đợc định mức đáp ứng của một khẩu phần mẫu và dựa vào đó xây dựng khẩu phÇn hîp lÝ cho b¶n th©n. 2. Kü n¨ng : Kỹ năng tính toán và phối hợp các loại thức ăn trong thực hiện một khẩu phần giả định 3. Thái độ : Nghiªm tóc trong thùc hµnh B. Träng T©m :. Đánh giá đợc định mức đáp ứng của một khẩu phần mẫu và dựa vào đó xây dựng khẩu phÇn hîp lÝ cho b¶n th©n. C. chuÈn bÞ.. - HS chÐp b¶ng 37.1; 37.2 vµ 37.3 ra giÊy. - Phãng to c¸c b¶ng 37.1; 37.2 vµ 37.3 SGK. - M¸y chiÕu vËt thÓ. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (5') - KiÓm tra c©u 1, 2 SGK. 2. Giíi thiÖu bµi:(1') ? Nêu nguyên tắc lập khẩu phần. Vận dụng nguyên tắc lập khẩu phần để xây dựng khẩu phÇn 1 c¸ch hîp lÝ cho b¶n th©n. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Hớng dẫn phơng pháp thành lập khẩu phần ( 15' ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV lÇn lît giíi thiÖu c¸c bíc tiÕn hµnh: + Bíc 1: Híng dÉn néi dung b¶ng 37.1 A: Lîng cung cÊp - Bíc 1: KÎ b¶ng tÝnh to¸n theo mÉu tõ A1: Lîng th¶i bá nhµ. A2: Lợng thực phẩm ăn đợc - Bíc 2: §iÒn tªn thùc phÈm vµ sè lîng + Bớc 2:GV lấy 1 VD để nêu cách tính. cung cÊp vµo cét A. + Xác định lợng thải bỏ: - GV dïng b¶ng 37.2 (SGK) lÊy VD vÒ g¹o A1= A (tØ lÖ %) tẻ, cá chép để tính thành phần dinh dỡng. + Xác định lợng thực phẩm ăn đợc: A2= A – A1 - Bớc 3: Tính giá trị thành phần đã kê trong b¶ng vµ ®iÒn vµo cét thµnh phÇn dinh dìng, n¨ng lîng, muèi kho¸ng, vitamin - Bíc 4:.

(84) + Cộng các số liệu đã liệt kê. + Cộng đối chiếu với bảng “Nhu cầu khuyến nghị cho ngời Việt Nam” từ đó có kế hoạch điều chỉnh chế độ ăn cho hợp lí. Hoạt động 2: Tập đánh giá một khẩu phần mẫu SGK ( 10' ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc khẩu phần của 1 nữ - HS đọc kĩ bảng 37.2, tính toán số liệu sing líp 8, nghiªn cøu th«ng tin b¶ng 37.2 ®iÒn vµo « cã dÊu ? ë b¶ng 37.2. tính số liệu và điền vào chỗ có dấu ?, từ đó xác định mức áp dụng nhu cầu tính theo %. - Yªu cÇu HS lªn ch÷a. - §¹i diÖn nhãm lªn hoµn thµnh b¶ng, c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. - Từ bảng 37.2 đã hoàn thành, HS tính toán mức đáp ứng nhu cầu và điền vào bảng đánh giá. §¸p ¸n b¶ng 37.2 - B¶ng sè liÖu khÈu phÇn Thùc phÈm (g) G¹o tÎ C¸ chÐp Tæng céng. A 400 100. Träng lîng A1 0 40. A2 400 60. N¨ng lîng Kcal 137 57,6 2156,85. Thµnh phÇn dinh dìng Pr«tªin Lipit Gluxit 31,6 4 304,8 9,6 2,16 0 80,2 33,31 383,48. Đáp án bảng 37.3 - Bảng đánh giá N¨ng lîng. Pr«tªin. KÕt qu¶ tÝnh to¸n. 2156,85. Nhu cầu đề nghị. 2200. 80,2x60% = 48,12 55. Mức đáp ứng nhu cÇu (%). 98,04. 87,5. Muèi kho¸ng Canxi S¾t. B1. Vitamin B2 PP. 486,8. 26,72. 1082,5. 1,23. 0,58. 36,7. 700. 20 uploa d.123 doc.n et,5. 600. 1,0. 1,5. 16,4. C 88,6x 50% = 44,3 75. 180,4. 123. 38,7. 223,8. 59. 69,53. A. Hoạt động 3: Thu hoạch ( 8' ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS thay đổi 1 vài loại thức ăn rồi - HS tập xác định 1 số thay đổi về loại thức tÝnh to¸n l¹i sè liÖu cho phï hîp. ¨n vµ khèi lîng dùa vµo b÷a ¨n thùc tÕ råi tính lại số liệu cho phù hợp với mức đáp øng nhu cÇu. - Dùa vµo b¶ng nhu cÇu dinh dìng khuyÕn nghÞ cho ngêi VviÖt Nam vµ b¶ng phô lôc dinh dỡng thức ăn để tính toán. 4. Nhận xét - đánh giá (5') - GV nhận xét tinh thần, thái độ của HS trong giờ thực hành. - Đánh giá hoạt động của HS qua bảng 37.2 và 37.3. 5. Híng dÉn(1') - Về nhà hoàn thành bản thu hoạch để giờ sau nộp. - §äc tríc bµi 38: Bµi tiÕt vµ cÊu t¹o hÖ bµi tiÕt níc tiÓu..

(85) Ch¬ng VII- Bµi tiÕt Ngµy so¹n: 08/01/2011 Ngµy d¹y: 13/01/2011 TiÕt 40: Bµi tiÕt vµ cÊu t¹o hÖ bµi tiÕt níc tiÓu A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc khái niệm bài tiết và vai trò của nó trong cuộc sống, nắm đợc các hoạt động bài tiết chủ yếu và hoạt động quan trọng của hệ bài tiết 2. Kü n¨ng : - HS xác định trên hình và trình bày đợc bằng lời cấu tạo hệ bài tiết nớc tiểu. 3. Thái độ : - Båi dìng cho HS ý thøc b¶o vÖ c¬ thÓ. B. TRäng t©m:. CÊu t¹o cña hÖ bµi tiÕt níc tiÓu C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 38. - M« h×nh cÊu t¹o thËn. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(3') - GV thu b¶n thu ho¹ch cña giê tríc. 2. Giíi thiÖu bµi( 2') ? H»ng ngµy c¬ thÓ chóng ta bµi tiÕt ra m«i trêng ngoµi nh÷ng s¶n phÈm nµo? + HS: CO2; ph©n; níc tiÓu vµ må h«i. ? Vậy thực chất của hoạt động bài tiết là gì? Vai trò của bài tiết đối với cơ thể nh thế nào? Chóng ta cïng t×m hiÓu bµi häc h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Bài tiết ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin SGK và trả lời - HS nghiên cứu thông tin mục I SGK, thảo c©u hái: luËn nhãm vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái: - Bài tiết là gì? Bài tiết có vai trò nh thế - 1 HS đại diện nhóm trả lời từng câu các nào đối với cơ thể sống? HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung rót ra kiÕn thøc. - Các sản phẩm thải cần đợc bài tiết phát sinh tõ ®©u? - C¸c c¬ quan nµo thùc hiÖn bµi tiÕt? C¬ quan nµo chñ yÕu? - GV chèt kiÕn thøc. KÕt luËn: - Kh¸i niÖm:- Bµi tiÕt lµ qu¸ tr×nh läc vµ th¶i ra m«i trêng ngoµi c¸c chÊt cÆn b· do ho¹t động trao đổi chất của tế bào thải ra, một số chất thừa đa vào cơ thể quá liều lợng. - ý nghĩa: để duy trì tính ổn định của môi trờng trong, làm cho cơ thể không bị nhiễm độc, đảm bảo các hoạt động diễn ra bình thờng. - S¶n phÈm cña bµi tiÕt lµ CO2; må h«i; níc tiÓu… - C¬ quan bµi tiÕt gåm: phæi (CO2), da ( 10%), thËn ( 90%)(thËn lµ c¬ quan bµi tiÕt chñ yÕu). Hoạt động 2: Cấu tạo của hệ bài tiết nớc tiểu ( 24 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS.

(86) - Yêu cầu HS quan sát H 38.1; đọc chú thÝch, th¶o luËn vµ hoµn thµnh bµi tËp SGK. - Yêu cầu đại diện nhóm trình bày kết quả. - Yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái vµ tr×nh bµy trªn h×nh vÏ: - Tr×nh bµy cÊu t¹o c¬ quan bµi tiÕt níc tiÓu? - GV gióp HS hoµn thiÖn kiÕn thøc.. - HS quan sát H 38.1; đọc chú thích thảo luËn vµ hoµn thµnh bµi tËp SGK. KÕt qu¶: 1- d 2- a 3- d 4- d - 1 vµi HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt.. KÕt luËn: - Hệ bài tiết nớc tiểu gồm: thận, ống dẫn nớc tiểu, bóng đái và ống đái. - Thận gồm 2 quả thận; mỗi quả thận chứa khoảng 1 triệu đơn vị chức năng để lọc máu và h×nh thµnh níc tiÓu. + Mỗi đơn vị chức năng gồm : cầu thận (thực chất là 1 búi mao mạch) nang cÇu thËn (thùc chÊt lµ mét c¸i tói gåm 2 líp bµo quanh cÇu thËn) èng thËn. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc tríc bµi 39. - §äc môc “Em cã biÕt”. Ngµy so¹n:14/01/2011 Ngµy d¹y: 17/01/2011 TiÕt 41: Bµi tiÕt níc tiÓu A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : - HS nắm đợc quá trình tạo thành nớc tiểu và thực chất của quá trình tạo thành nớc tiểu. - Nắm đợc quá trình thải nớc tiểu, chỉ ra đợc sự khác biệt giữa nớc tiểu đầu và huyết tơng, níc tiÓu ®Çu vµ níc tiÓu chÝnh thøc. 2. Kü n¨ng: Ph©n tÝch c¸c th«ng tin t×m tßi kiÕn thøc. 3. Thái độ: Nghiêm túc khi học tập bộ môn. B. Träng t©m:. Qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc tiÓu vµ thùc chÊt cña qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc tiÓu C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 391. - B¨ng video minh ho¹ qu¸ tr×nh h×nh thµnh níc tiÓu vµ th¶i níc tiÓu (nÕu cã). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - Bài tiết có vai trò gì với cơ thể sống? Nêu các cơ quan đảm nhận và các sản phẩm bài tiết ë ngêi? - Nªu cÊu t¹o hÖ bµi tiÕt níc tiÓu? Nguyªn nh©n bÖnh sái thËn ë ngêi? 2. Giíi thiÖu bµi Nh các em đã biết mỗi quả thận có 1 triệu đơn vị chức năng để lọc máu hình thành nên nớc tiÓu. VËy qu¸ tr×nh läc m¸u diÔn ra nh thÕ nµo? gåm bao nhiªu qu¸ tr×nh ? Khi nµo c¬ thÓ th¶i níc tiÓu ra ngoµi? §ã lµ néi dung bµi häc h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu sự tạo thành nớc tiểu (24 ).

(87) Hoạt động của GV - Yêu cầu HS đọc thông tin SGK mục I, quan sát H 39.1 để tìm hiểu sự tạo thành nớc tiểu. - Th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi c©u hái: - Sù t¹o thµnh níc tiÓu gåm nh÷ng qu¸ tr×nh nµo? diÔn ra ë ®©u?. Hoạt động của HS - HS đọc và sử lí thông tin. + Quan s¸t tranh vµ néi dung chó thÝch H 39.1 SGK (hoÆc trªn b¶ng). + Trao đổi nhóm thống nhất câu trả lời. - 1 HS đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung để hoàn thiện kiến thøc. - Yêu cầu HS đọc lại chú thích H 39.1, + Sự tạo thành nớc tiểu gồm 3 quá trình..... th¶o luËn vµ tr¶ lêi: + Níc tiÓu ®Çu kh«ng cã tÕ bµo m¸u vµ - Thµnh phÇn níc tiÓu ®Çu kh¸c m¸u ë pr«tªin. ®iÓm nµo? - HS lµm viÖc trong 2 phót. - GV ph¸t phiÕu häc tËp cho HS hoµn thành bảng so sánh nớc tiểu đầu và nớc - Trao đổi phiếu học tập cho nhau, đối tiÓu chÝnh thøc. chiếu với đáp án để đánh giá. - Yêu cầu các nhóm trao đổi phiếu, so sánh với đáp án để chấm điểm. - HS tiÕp thu kiÕn thøc. - GV chèt l¹i kiÕn thøc. PhiÕu häc tËp §Æc ®iÓm Níc tiÓu ®Çu Níc tiÓu chÝnh thøc - Nồng độ các chất hoà tan - Lo·ng - Đậm đặc - Chất độc, chất cặn bã - Cã Ýt - Cã nhiÒu - ChÊt dinh dìng - Cã nhiÒu - GÇn nh kh«ng cã KÕt luËn: - Sù t¹o thµnh níc tiÓu gåm 3 qu¸ tr×nh: + Qua tr×nh läc m¸u ë cÇu thËn: m¸u tíi cÇu thËn víi ¸p lùc lín t¹o lùc ®Èy níc vµ c¸c chÊt hoµ tan cã kÝch thíc nhá qua lç läc (30-40 angtron) trªn v¸ch mao m¹ch vµo nang cÇu thËn (c¸c tÕ bµo m¸u vµ pr«tªin cã kÝch thíc lín nªn kh«ng qua lç läc). KÕt qu¶ t¹o ra níc tiÓu ®Çu trong nang cÇu thËn. + Quá trình hấp thụ lại ở ống thận: nớc tiểu đầu đợc hấp thụ lại nớc và các chất cần thiÕt (chÊt dinh dìng, c¸c ion cÇn cho c¬ thÓ...). + Qu¸ tr×nh bµi tiÕt tiÕp (ë èng thËn): HÊp thô chÊt cÇn thiÕt, bµi tiÕt tiÕp chÊt thõa, chÊt th¶i t¹o thµnh níc tiÓu chÝnh thøc. Hoạt động 2: Tìm hiểu về sự thải nớc tiểu ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin SGK và trả lời - HS tự thu nhận thông tin và trả lời câu c©u hái: hái, rót ra kÕt luËn: - Sù th¶i níc tiÓu diÔn ra nh thÕ nµo? (dùng hình vẽ để minh hoạ). - Thùc chÊt cña qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc + Thùc chÊt lµ qu¸ tr×nh läc m¸u vµ th¶i tiÓu lµ g×? chất cặn bã, chất độc, chất thừa ra khỏi cơ thÓ. - V× sao sù t¹o thµnh níc tiÓu diÔn ra liªn + M¸u tuÇn hoµn liªn tôc qua cÇu thËn nªn tôc mµ sù bµi tiÕt níc tiÓu l¹i gi¸n ®o¹n? nớc tiểu cũng đợc hình thành liên tục. - GV lu ý HS: Trẻ sơ sinh, bài tiết nước + Nớc tiểu tích trữ ở trong bóng đái lên tới tiểu là phản xạ không điều kiện, ở ngời tr- 200 ml đủ áp lực gây cảm giác buồn đi ởng thành đây là phản xạ có điều kiện do tiểu, lúc đó mới bài tiết nớc tiểu ra ngoài. vá n·o ®iÒu khiÓn. - Cho HS đọc kết luận..

(88) KÕt luËn: - Nớc tiểu chính thức tạo thành đổ vào bể thận, qua ống dẫn nớc tiểu xuống tích trữ ở bóng đái, sau đó đợc thải ra ngoài nhờ hoạt động của cơ bóng đái và cơ bụng. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yêu cầu HS đọc ghi nhớ và mục “Em có biết” SGK. - HS lµm bµi tËp tr¾c nghiÖm: Câu 1: Khoanh tròn vào đầu câu đúng: Nớc tiểu đầu đợc hình thành là do: a. Qu¸ tr×nh läc m¸u x¶y ra ë cÇu thËn. c. Qu¸ tr×nh läc m¸u x¶y ra ë èng thËn. b. Qu¸ tr×nh läc m¸u x¶y ra ë nang cÇu thËn. d. Qu¸ tr×nh läc m¸u x¶y ra ë bÓ thËn. Câu 2: Đánh dấu X vào ô đúng trong bảng dới đây: STT Néi dung Níc tiÓu Níc tiÓu ®Çu chÝnh thøc 1 Nồng độ các chất hoà tan đậm đặc. 2 Nồng độ các chất hoà tan loãng. 3 Nồng độ các chất cặn bã và chất độc thấp. 4 Nồng độ các chất cặn bã và chất độc cao. 5 Nồng độ các chất dinh dỡng cao. 6 Nồng độ các chất dinh dỡng rất thấp. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc tríc bµi 40. Ngµy so¹n: 17/01/2011 Ngµy d¹y: 19/01/2011 TiÕt 42: vÖ sinh bµi tiÕt níc tiÓu A. môc tiªu.. - HS trình bày đợc các tác nhân gây hại cho hệ bài tiết nớc tiểu và hậu quả của nó. - Trình bày đợc các thói quen, xây dựng các thói quen để bảo vệ hệ bài tiết nớc tiểu và giải thÝch c¬ së khoa häc cña nã. - Rèn luyện, bồi dỡng cho HS thói quen sống khoa học, ăn uống hợp lí để bảo vệ hệ bài tiết níc tiÓu. B. Träng t©m:. C¸c t¸c nh©n g©y h¹i cho hÖ bµi tiÕt níc tiÓu vµ hËu qu¶ cña nã C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 38.1; 39.1. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - Tr×nh bµy qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc tiÓu? Thùc chÊt cña qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc tiÓu lµ g×? - Trình bày hoạt động thải nớc tiểu? Vai trò của bài tiết đối với cơ thể? 2. Giíi thiÖu bµi (2') Hoạt động bài tiết có vai trò rất quan trọng đối với cơ thể. Vậy làm thế nào để có 1 hệ bµi tiÕt khoÎ m¹nh? C¸c em cïng t×m hiÓu bµi h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Một số tác nhân chủ yếu gây hại cho hệ bài tiết nớc tiểu ( 20' ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK vµ - HS nghiªn cøu, xö lÝ th«ng tin, thu nhËn tr¶ lêi c©u hái: kiến thức, vận dụng hiểu biết của mình để - Nªu nh÷ng t¸c nh©n g©y h¹i cho hÖ bµi liÖt kª c¸c t¸c nh©n cã h¹i. tiÕt níc tiÓu? - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ - GV bæ sung: vi khuÈn g©y viªm tai, mòi, sung..

(89) häng gi¸n tiÕp g©y viªm cÇu thËn do c¸c kh¸ng thÓ cña c¬ thÓ tÊn c«ng vi khuÈn nµy (theo đờng máu ở cầu thận) tấn công nhầm lµm cho h cÊu tróc cÇu thËn. - Cho HS quan sát H 38.1 và 39.1để trả lêi: - Khi các cầu thận bị viêm và suy thoái - HS hoạt động nhóm, trao đổi thống nhất ý dẫn đến hậu quả nghêm trọng nh thế nào kiến và hoàn thành phiếu học tập. vÒ søc khoÎ? - GV ph¸t phiÕu häc tËp. - Khi c¸c tÕ bµo èng thËn lµm viÖc kÐm hiệu quả hay bị tổn thơng có thể dẫn đến - Đại diện nhóm lên hoàn thành bảng, các hËu qu¶ nh thÕ nµo? nhãm kh¸c bæ sung. - Khi đờng dẫn nớc tiểu bị tắc nghẽn bởi (Mỗi nhóm hoàn thành một nội dung) sỏi thận có thể ảnh hởng đến sức khoẻ nh thÕ nµo? - GV tập hợp ý kiến , thông bào đáp án. PhiÕu häc tËp Tæn th¬ng hÖ bµi T¸c nh©n HËu qu¶ tiÕt níc tiÓu - CÇu thËn bÞ - Qu¸ tr×nh läc m¸u bÞ tr× trÖ  c¸c chÊt viêm và suy thoái. cặn bã và chất độc hại tích tụ trong máu Vi khuÈn  cơ thể nhiễm độc, phù  suy thận  chết. - èng thËn bÞ tæn - Qu¸ tr×nh hÊp thô l¹i vµ bµi tiÕt tiÕp bÞ thơng, làm việc giảm  môi trờng trong bị biến đổi  trao Các chất độc hại trong thức kém hiệu quả. đổi chất bị rối loạn ảnh hởng bất lợi tới ăn, đồ uống, thức ăn ôi thiu, søc khoÎ. thuèc. - èng thËn tæn th¬ng  níc tiÓu hoµ vµo máu  đầu độc cơ thể. Khẩu phần ăn không hợp lí, - Đờng dẫn nớc - Gây bí tiểu  nguy hiểm đến tính mạng. c¸c chÊt v« c¬ vµ h÷u c¬ kÕt tiÓu bÞ t¾c nghÏn. tinh ở nồng độ cao gây ra sái thËn. KÕt luËn: - C¸c t¸c nh©n cã h¹i cho hÖ bµi tiÕt níc tiÓu: + Vi khuÈn g©y bÖnh (vi khuÈn g©y bÖnh tai, mòi, häng ...) + Các chất độc hại trong thức ăn, đồ uống, thuốc, thức ăn ôi thiu ... + Khẩu phần ăn không hợp lí, các chất vô cơ và hữu cơ kết tinh ở nồng độ cao gây ra sái thËn. Hoạt động 2: Xây dựng thói quen sống khoa học để bảo vệ hệ bài tiết nớc tiểu ( 12' ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV treo b¶ng phô: B¶ng 40. - HS thu nhËn th«ng tin, th¶o luËn nhãm vµ Yªu cÇu HS th¶o luËn, hoµn thµnh th«ng hoµn thµnh b¶ng 40. tin vµo b¶ng. - GV tËp hîp ý kiÕn HS, chèt l¹i kiÕn thøc. - §¹i diÖn nhãm lªn b¶ng ®iÒn, c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. KÕt luËn:.

(90) B¶ng 40 STT C¸c thãi quen sèng khoa häc - Thêng xuyªn gi÷ vÖ sinh cho toµn c¬ thÓ 1 còng nh cho hÖ bµi tiÕt níc tiÓu. - KhÈu phÇn ¨n uèng hîp lÝ + Kh«ng ¨n qu¸ nhiÒu P, qu¸ mÆn, qu¸ chua, qu¸ nhiÒu chÊt t¹o sái.. C¬ së khoa häc - H¹n chÕ t¸c h¹i cña vi sinh vËt g©y bÖnh. - Tr¸nh cho thËn lµm viÖc qu¸ nhiÒu vµ h¹n chÕ kh¶ n¨ng t¹o sái.. 2. + Không ăn thức ăn ôi thiu và nhiễm chất - Hạn chế tác hại của chất độc hại. độc hại. + Uống đủ nớc. - T¹o ®iÒu kiÖn cho qu¸ tr×nh läc m¸u đợc liên tục. - Nên đi tiểu đúng lúc, không nên nhịn lâu. - H¹n chÕ kh¶ n¨ng t¹o sái ë bãng 3 đái. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - Yêu cầu HS đọc “Ghi nhớ” SGK. - §äc “Em cã biÕt”. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ lµm bµi tËp trong SBT. - §äc tríc bµi 41.. CH¬ng VIII: Da Ngµy so¹n:20/01/2011 Ngµy d¹y: 24/01/2011 TiÕt 43: CÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña da A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: Khi häc xong bµi nµy, HS: - Mô tả đợc cấu tạo của da. - Nắm đợc mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng của da. 2. Kü n¨ng : - Rèn luyện kĩ năng quan sát, hoạt động nhóm. 3. Thái độ : - Cã ý thøc gi÷ vÖ sinh da. B. Träng t©m :. Mèi quan hÖ gi÷a cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña da. C. chuÈn bÞ.. - Tranh c©m cÊu t¹o da, c¸c miÕng b×a ghi thµnh phÇn cÊu t¹o (1  10). - M« h×nh cÊu t¹o da (nÕu cã). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - §Ó b¶o vÖ hÖ bµi tiÕt níc tiÓu tr¸nh c¸c t¸c nh©n cã h¹i, cÇn ph¶i lµm g×? 2. Giíi thiÖu bµi:(1) Cơ quan nào đóng vai trò chủ yếu trong điều hoà thân nhiệt? Ngoài chức năng điều hoà thân nhiệt, da còn có chức năng gì ? Cấu tạo của nó nh thế nào để đảm nhiệm chức năng đó? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu tạo da ( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS quan sát H 41.1, đọc kĩ chú - HS tự nghiên cứu H 41.1, chú thích..

(91) thÝch vµ ghi nhí. - GV treo tranh sơ đồ câm H 41.1, yêu cầu HS lªn b¶ng d¸n chó thÝch. (GV cã thÓ treo 2 tranh c©m cho 2 nhãm thi d¸n chó thÝch). - GV cho HS dïng mòi tªn <-> chØ c¸c thµnh phÇn cÊu t¹o cña da (Bµi tËp - Tr 132 SGK). - Nªu cÊu t¹o cña da? - GV dïng m« h×nh minh ho¹, yªu cÇu HS rót ra kÕt luËn. - Yªu cÇu HS th¶o luËn c©u hái vµ hoµn thµnh bµi tËp trang 133 – SGK. - Mïa hanh kh«, da bong nh÷ng v¶y tr¾ng nhá. Gi¶i thÝch hiÖn tîng nµy? - V× sao da ta lu«n mÒm m¹i, kh«ng thÊm níc?. - §¹i diÖn 2 nhãm lªn d¸n chó thÝch, c¸c HS khác nhận xét, đánh giá kết quả của 2 đôi chơi. - Đại diện nhóm lên hoàn thành sơ đồ dùng mũi tên đánh vào sơ đồ chỉ các thành phần cÊu t¹o cña c¸c líp biÓu b×, líp b×, líp mì díi da.. - HS thảo luận nhóm nêu đợc: + V¶y tr¾ng tù bong ra chøng tá líp tÕ bµo ngoµi cïng cña da ho¸ sõng vµ chÕt. + Da mềm mại. không thấm nớc vì đợc cấu t¹o tõ c¸c sîi m« liªn kÕt bÖn chÆt víi nhau vµ trªn da cã nhiÒu tuyÕn nhên tiÕt chÊt nhên trªn bÒ mÆt da. + Da nhiÒu c¬ quan thô c¶m lµ ®Çu mót c¸c tÕ bµo thÇn kinh gióp da nhËn biÕt nãng, - Vì sao ta nhận biết đợc nóng, lạnh, độ lạnh, đau ... cøng, mÒm cña vËt? + Khi trêi nãng mao m¹ch díi da d·n ra, tuyÕn må h«i tiÕt ra må h«i kÐo theo nhiÖt - Da có phản ứng thế nào khi trời quá làm giảm nhiệt độ cơ thể. Khi trời lạnh nãng hoÆc qu¸ l¹nh? mao mạch co lại, cơ chân lông co để giữ nhiÖt. + Lớp mỡ dới da là lớp đệm chống tác dông c¬ häc cña m«i trêng vµ chèng mÊt - Líp mì díi da cã vai trß g×? nhiÖt khi trêi rÐt. + Tóc tạo lớp đệm không khí, chống tia tử ngoại và điều hoà nhiệt độ. - Tãc vµ l«ng mµy cã t¸c dông g×? + L«ng mµy ng¨n må h«i vµ níc kh«ng ch¶y xuèng m¾t. KÕt luËn: Da cÊu t¹o gåm 3 líp: + Líp biÓu b× gåm tÇng sõng vµ tÇng tÕ bµo sèng. + Líp b× gåm sîi m« liªn kÕt vµ c¸c c¬ quan. + Líp mí díi da gåm c¸c tÕ bµo mì. Hoạt động 2: Tìm hiểu chức năng của da ( 18 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS thảo luận để trả lời các câu - HS trả lời dựa Giới thiệu bài tập ở mục I của bài, nêu đợc 4 chức năng của da. hái môc  SGK – Tr 133. - Da cã nh÷ng chøc n¨ng g×? - Đặc điểm nào của da giúp da thực hiện - Tìm hiểu đợc nguyên nhân của từng chức n¨ng. chøc n¨ng b¶o vÖ? - Bé phËn nµo cña da gióp da tiÕp nhËn kÝch thÝch? - Bé phËn nµo cña da gióp da thùc hiÖn - Tù rót ra kÕt luËn. chøc n¨ng bµi tiÕt?.

(92) - Da ®iÒu hoµ th©n nhiÖt b»ng c¸ch nµo? KÕt luËn: Chøc n¨ng cña da: - B¶o vÖ c¬ thÓ: chèng c¸c yÕu tè g©y h¹i cña m«i trêng nh: sù va ®Ëp, sù x©m nhËp của vi khuẩn, chống thấm nớc thoát nớc. Đó là do đặc điểm cấu tạo từ các sợi của mô liên kÕt, líp mì díi da vµ tuyÕn nhên. ChÊt nhên do tuyÕn nhên tiÐt ra cßn cã t¸c dông diÖt khuÈn. S¾c tè da gãp phÇn chèng t¸c h¹i cña tia tö ngo¹i. - §iÒu hoµ th©n nhiÖt: nhê sù co d·n cña mao m¹ch díi da, tuyÕn må h«i, c¬ co ch©n l«ng, líp mì díi da chèng mÊt nhiÖt. - NhËn biÕt kÝch thÝch cña m«i trêng: nhê c¸c c¬ quan thô c¶m. - Tham gia hoạt động bài tiết qua tuyến mồ hôi. - Da còn là sản phẩm tạo nên vẻ đẹp của con ngời. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV yªu cÇu HS tr×nh bµy cÊu t¹o da b»ng m« h×nh. - Cho HS tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2 SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. Híng dÉn c©u 2: L«ng mµy cã t¸c dông ng¨n kh«ng cho å h«i, níc ch¶y xuèng m¾t. V× vËy kh«ng nªn nhæ l«ng mµy, l¹m dông kem phÊn sÏ bÝt lç ch©n l«ng vµ lç tiÕt chÊt nhên, t¹o ®iÒu kiÖn cho vi khuÈn b¸m vµo da ph¸t triÓn. Ngµy so¹n:23/01/2011 Ngµy d¹y: 26/01/2011 TiÕt 44: VÖ sinh da A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : Khi häc xong bµi nµy, HS sÏ: - Trình bày đợc cơ sở khoa học của các biện pháp bảo vệ da, rèn luyện da. - Cã ý thøc vÖ sinh, phßng tr¸nh c¸c bÖnh vÒ da. 2. Kü n¨ng : - RÌn kÜ n¨ng quan s¸t, liªn hÖ thùc tÕ. 3. Thái độ: - Có thái độ vệ sinh cá nhân, cộng đồng. B. TRäng t©m:. C¬ së khoa häc cña c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ da, rÌn luyÖn da. C. chuÈn bÞ.. - Tranh ¶nh c¸c bÖnh ngoµi da. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - KiÓm tra c©u 1, 2 SGK - Tr 133. 2. Giíi thiÖu bµi (1) Da cã vai trß rÊt quan träng víi c¬ thÓ, nã cã chøc n¨ng b¶o vÖ, bµi tiÕt, tiÕp nhËn kÝch thích, điều hoà thân nhiệt. Nh vậy ta phải bảo vệ da để da thực hiện tốt các chức năng của nã. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Bảo vệ da ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS th¶o luËn, tr¶ lêi c©u hái môc - C¸ nh©n HS tù nghiªn cøu th«ng tin, cïng.

(93)  SGK. - Da bÈn cã h¹i nh thÕ nµo?. víi hiÓu biÕt cña b¶n th©n tr¶ lêi c©u hái. - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung.. - Da bÞ x©y x¸t cã h¹i nh thÕ nµo? - Yêu cầu HS đọc thông tin mục I. HS tự đề ra các biện pháp. ? Gi÷ g×n da s¹ch b»ng c¸ch nµo? - Yêu cầu HS đề ra các biện pháp bảo vệ da. KÕt luËn: - Da bẩn là môi trờng thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, hạn chế hoạt động của tuyến mồ h«i, h¹n chÕ kh¶ n¨ng diÖt khuÈn cña da. - Da bÞ x©y x¸t dÔ nhiÔm trïng, nhiÔm trïng m¸u, uèn v¸n. C¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ da: - Thêng xuyªn t¾m röa. - Thay quÇn ¸o vµ gi÷ g×n da s¹ch sÏ. - Kh«ng nªn nÆn trøng c¸. - Tr¸nh l¹m dông mÜ phÈm... Hoạt động 2: Tìm hiểu cách rèn luyện da ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV ph©n tÝch: - HS nghe vµ ghi nhí. + C¬ thÓ lµ 1 khèi thèng nhÊt, rÌn luyÖn c¬ thể là rèn luyện các hẹ cơ quan trong đó có da. + RÌn luyÖn th©n thÓ ph¶i thêng xuyªn tiÕp xóc víi m«i trêng nh»m t¨ng kh¶ n¨ng chịu đựng của da. + Da b¶o vÖ c¸c hÖ c¬ quan trong c¬ thÓ vµ có liên quan mật thiết đến nội quan, đến khả năng chịu đựng của da và của các cơ quan, gi÷a chóng cã t¸c dông qua l¹i. - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm hoµn thµnh - HS đọc kĩ bài tập, thảo luận nhóm thống bµi tËp  SGK. - Cho 1 vài nhóm nêu kết quả. GV chốt lại nhất ý kiến, đánh dấu vào bảng 42.1 trong vë bµi tËp. kiÕn thøc. - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm hoµn thµnh - C¸c nhãm nhËn xÐt, bæ sung. bài tập (135) để đa ra nguyên tắc rèn luyện - HS thảo luận, đánh dấu vào ô trống ở cuối da. - Yªu cÇu c¸c nhãm nªu kÕt qu¶, GV bæ mçi nguyªn t¾c. sung. - GV lu ý HS: h×nh thøc t¾m níc l¹nh ph¶i đợc rèn luyện thờng xuyên, trớc khi tắm - 1 vài đại diện đa kết quả, các HS khác phải khởi động, không tắm lâu, sau khi tắm nhận xét để hoàn thiện kiến thức. - KÕt qu¶: c¸c h×nh thøc rÌn luyÖn da: 1, 4, ph¶i lau ngêi, thay quÇn ¸o n¬i kÝn giã. 5, 8, 9. KÕt luËn: C¬ thÓ lµ mét khèi thèng nhÊt cho nªn rÌn luyÖn c¬ thÓ lµ rÌn luyÖn c¸c hÖ c¬ quan trong đó có da. C¸c c¸ch rÌn luyÖn da: - T¾m n¾ng lóc 8-9 giê s¸ng..

(94) - TËp ch¹y buæi s¸ng, - Tham gia thÓ thao buæi chiÒu. - Xoa bãp. - Lao động chân tay vừa sức. - RÌn luyÖn tõ tõ. - RÌn luyÖn thÝch hîp víi t×nh tr¹ng søc khoÎ cña tõng ngêi. - Cần thờng xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời vào buổi sáng để cơ thể tạo ra vitamin D chèng cßi x¬ng. Hoạt động 3: Tìm hiểu cách phòng chống bệnh ngoài da(13) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS hoµn thµnh b¶ng 42.2. - HS vËn dông kiÕn thøc, hiÓu biÕt cña - Yªu cÇu HS nªu kÕt qu¶, GV nhËn xÐt. mình về các bệnh ngoài da, trao đổi nhóm - Cho HS đọc thông tin mục D SGK- Tr để hoàn thành bài tập. 135 - 1 vài đại diện trình bày, các nhóm khác ? KÓ tªn c¸c bÖnh ngoµi da mµ em biÕt, bæ sung. nªu c¸ch phßng chèng? - GV ®a ra 1 sè tranh ¶nh vÒ bÖnh ngoµi da để HS quan sát. Đa thông tin về phòng bÖnh uèn v¸n cho trÎ s¬ sinh vµ ngêi mÑ b»ng tiªm phßng. DiÖt bä mß, bä chã b»ng - HS tiÕp thu kiÕn thøc. c¸ch vÖ sinh, sö dông thuèc diÖt phun vµo æ r¸c, bôi c©y. KÕt luËn: - C¸c bÖnh ngoµi da: ghÎ lë, h¾c lµo, nÊm, chèc, môn nhät, chÊy rËn, báng.... - Phßng ch÷a: + Vệ sinh cơ thể, vệ sinh môi trờng, tránh để da bị xây xát. + Khi m¾c bÖnh cÇn ch÷a theo chØ dÉn cña b¸c sÜ. + Khi bÞ báng nhÑ: ng©m phÇn báng vµo níc l¹nh s¹ch, b«i thuèc mì chèng báng. BÞ nÆng cÇn ®a ®i bÖnh viÖn. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') ? V× sao ph¶i b¶o vÖ vµ gi÷ g×n vÖ sinh da? ? RÌn luyÖn da b»ng c¸ch nµo? ? Vì sao nói giữ vệ sinh môi trờng sạch đẹp cũng là bảo vệ da? 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2 SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. - Thêng xuyªn thùc hiÖn theo bµi tËp 2. - ¤n l¹i bµi ph¶n x¹. Ch¬ng VII- ThÇn kinh vµ gi¸c quan Ngµy so¹n:22/01/2011 Ngµy d¹y: 07/02/2011 TiÕt 45: Giíi thiÖu chung hÖ thÇn kinh A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: Khi häc xong bµi nµy, HS: - Trình bày đợc cấu tạo và chức năng của nơron, đồng thời xác định rõ nơron là đơn vị cấu t¹o c¬ b¶n cña hÖ thÇn kinh. - Phân biệt đợc các thành phần cấu tạo của hệ thần kinh (bộ phận trung ơng và bộ phận ngo¹i biªn). - Phân biệt đợc chức năng quan sát..

(95) 2. Kü n¨ng: Ph©n tÝch tranh 3. Thái độ: thái độ yêu thích môn học. B. träng t©m:. Thµnh phÇn cÊu t¹o cña hÖ thÇn kinh C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 43.1; 43.2. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (5') - Nêu các biện pháp giữ vệ sinh da và giải thích cơ sở khoa học của các biện pháp đó? - Nªu c¸c h×nh thøc vµ nguyªn t¾c rÌn luyÖn da? - Nªu vµi trß cña hÖ thÇn kinh? 2. Giíi thiÖu bµi: (1) C¬ thÓ thêng xuyªn tiÕp nhËn vµ tr¶ lêi c¸c kÝch thÝch b»ng sù ®iÒu khiển, điều hoà và phối hợp hoạt động của các nhóm cơ quan, hệ cơ quan giúp cơ thể luôn thích nghi với môi trờng, dới dự chỉ đạo của hệ thầnkinh. Hệ thần kinh có cấu tạo nh thế nào để thực hiện các chức năng đó? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Nơron - đơn vị cấu tạo của hệ thần kinh ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS quan sát H 43.1, cùng với - HS nhớ lại kiến thức đã học ở bài phản xạ kiến thức đã học và trả lời câu hỏi: dÓ tr¶ lêi: - Nêu thành phần cấu tạo của mô thần + Mô thần kinh gồm: tế bào thần kinh đệm. kinh? + Tế bào thần kinh đệm có chức năng nâng đỡ, sinh dỡng và bảo vệ tế bào thần kinh. + Tế bào thần kinh (nơron) là đơn vị cấu t¹o vµ chøc n¨ng cña hÖ thÇn kinh. - 1 HS g¾n chó thÝch cÊu t¹o cña n¬ron, sau đó mô tả cấu tạo. - M« t¶ cÊu t¹o 1 n¬ron? - GV lu ý HS: n¬ron kh«ng cã trung thÓ. - GV nhËn xÐt c©u tr¶ lêi cña HS. + Chøc n¨ng cÈm øng vµ dÉn truyÒn. - Nªu chøc n¨ng cña n¬ron? - Quan s¸t tranh, nghe GV giíi thiÖu vµ - Cho HS quan sát tranh để thấy chiều dẫn tiếp thu kiến thức. truyÒn xung thÇn kinh cña n¬ron. - GV bæ sung: dùa vµo chøc n¨ng dÉn truyền, nơron đợc chia thành 3 loại. KÕt luËn: a. CÊu t¹o cña n¬ron gåm: + Th©n: chøa nh©n. + C¸c sîi nh¸nh: ë quanh th©n. + 1 sợi trục: dài, thờng có bao miêlin (các bao miêlin thờng đợc ngăn cách bằng eo R¨ngviª tËn cïng cã cóc xinap – lµ n¬i tiÕp xóc gi÷a c¸c n¬ron. b. Chøc n¨ng cña n¬ron: + C¶m øng(hng phÊn) + DÉn truyÒn xung thÇn kinh theo mét chiÒu (tõ sîi nh¸nh tíi th©n, tõ th©n tíi sîi trôc). Hoạt động 2: Tìm hiểu các bộ phận của hệ thần kinh (23 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV th«ng b¸o cã nhiÒu c¸ch ph©n chia c¸c bé phËn cña hÖ thÇn kinh (giíi thiÖu 2 c¸ch)..

(96) + Theo cÊu t¹o + Theo chøc n¨ng - Yêu cầu HS quan sát H 43.2, đọc kĩ bài tËp, lùa chän côm tõ ®iÒn vµo chç trèng. - Gäi 1 HS b¸o c¸o kÕt qu¶. Cho HS nhËn xÐt, tr¶ lêi c©u hái: - XÐt vÒ cÊu t¹o, hÖ thÇn kinh gåm nh÷ng bé phËn nµo?. - HS th¶o luËn nhãm, lµm bµi tËp ®iÒn tõ SGK vµo vë bµi tËp.. - 1 HS tr×nh bµy kÕt qu¶, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. 1: N·o 2: Tuû - Dây thần kinh do bộ phận nào của nơron 3 + 4: bó sợi cảm giác và bó vận động. cÊu t¹o nªn? + Do sîi trôc cña n¬ron t¹o thµnh. - C¨n cø vµo chøc n¨ng dÉn truyÒn xung thÇn kinh cña n¬ron cã thÓ chia mÊy lo¹i + Cã 3 lo¹i d©y thÇn kinh: d©y híng t©m, d©y thÇn kinh? d©y li t©m, d©y pha. - Dùa vµo chøc n¨ng hÖ thÇn kinh gåm những bộ phận nào? Sự khác nhau về chức - HS dựa vào SGK để trả lời. n¨ng cña 2 bé phËn nµy? KÕt luËn: a. Dùa vµo cÊu t¹o hÖ thÇn kinh gåm: + Bé phËn trung ¬ng gåm bé n·o t¬ng øng. + Bé phËn ngo¹i biªn gåm d©y thÇn kinh vµ c¸c h¹ch thÇn kinh. + D©y thÇn kinh: d©y híng t©m, li t©m, d©y pha. b. Dựa vào chức năng, hệ thần kinh đợc chia thành: + Hệ thần kinh vận động (cơ xơng) điều khiển sự hoạt động của cơ vân 9là hoạt động cã ý thøc). + Hệ thần kinh sinh dỡng: điều hoà hoạt động của các cơ quan sinh dỡng và cơ quan sinh sản (là hoạt động không có ý thức). 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV treo tranh c©m cÊu t¹o n¬ron, yªu cÇu HS tr×nh bµy cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña n¬ron. - Hoàn thành sơ đồ sau: .............. ............. HÖ thÇn kinh Tuû sèng .................. Bé phËn ngo¹i biªn H¹ch thÇn kinh 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. - ChuÈn bÞ thùc hµnh theo nhãm: Õch, b«ng, kh¨n lau. Ngµy so¹n:23/01/2011 Ngµy d¹y: 09/02/2011 TiÕt 46: Thùc hµnh Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo) của tuỷ sống A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: Khi häc xong bµi nµy, HS: - Tiến hành thành công các thí nghiệm quy định.. - Tõ thÝ nghiÖm vµ kÕt qu¶ quan s¸t: + Nêu đợc chức năng của tuỷ sống, dự đoán đợc thành phần cấu tạo của tuỷ sống..

(97) + Đối chiếu với cấu tạo của tuỷ sống để khẳng định mối quan hệ giữa cấu tạo và chøc n¨ng. 2. Kü n¨ng- Cã kÜ n¨ng thùc hµnh. 3. Thái độ : - Có ý thức kỉ luật, ý thức vệ sinh. B. Träng t©m :. Mèi quan hÖ gi÷a cÊu t¹o vµ chøc n¨ng. C. chuÈn bÞ.. - ChuÈn bÞ cña GV: + Õch 1 con, 1 ®o¹n tuû sèng lîn t¬i. + Bộ đồ mổ: đủ cho các nhóm. + Dung dịch HCl 0,3%; 1%; 3%, cốc đựng nớc lã, bông thấm nớc. - ChuÈn bÞ cña HS (mçi nhãm): + Õch 1 con. + Kh¨n lau, b«ng. + KÎ s½n b¶ng 44 vµo vë. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (5') - KiÓm tra c©u 1, 2 SGK –Tr 138. 2. Giới thiệu bài(1) Trong bài trớc các em đã nắm đợc các bộ phận của hệ thần kinh. Các em biÕt r»ng trung ¬ng thÇn kinh gåm n·o vµ tuû sèng. Tuû sèng n»m ë ®©u? Nã cã cÊu tạo và chức năng nh thế nào? chúng ta cùng tìm hiểu bài thực hành hôm nay để trả lời câu hỏi đó. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tìm hiểu chức năng của tuỷ sống ( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS huỷ não ếch, để nguyên tuỷ. - Từng nhóm HS tiến hành: - Yªu cÇu HS tiÕn hµnh: + C¾t ®Çu Õch hoÆc ph¸ n·o. + Bíc 1: HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm 1, 2, 3 + Trteo lªn gi¸ 3 -5 phót cho Õch hÕt theo giíi thiÖu ë b¶ng 44. cho¸ng. - GV lu ý: sau mỗi lần kích thích bằng axit - Từng nhóm đọc kĩ 3 thí nghiệm phải làm, phải rửa thật sạch chỗ có axit, lau khô để lần lợt làm thí nghiệm 1, 2, 3. Ghi kết quả kho¶ng 3 – 5 phót míi kÝch thÝch l¹i. quan sát đợc vào bảng 44 (đã kẻ sẵn ở vở). - Tõ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm vµ hiÓu biÕt vÒ ph¶n x¹, GV yªu cÇu HS: - C¸c nhãm dù ®o¸n ra giÊy nh¸p. - 1 số nhóm đọc kết quả dự đoán. - Dù ®o¸n vÒ chøc n¨ng cña tuû sèng? - GV ghi nhanh dù ®o¸n cña HS ra gãc + Trong tuû sèng ch¾c ch¾n ph¶i cã nhiÒu b¶ng. căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động cña c¸c chi. + Bíc 2: GV biÓu diÔn thÝ nghiÖm 4,5. + Các căn cứ đó phải có sự liên hệ với nhau - Cắt ngang tuỷ ở đôi dây thần kinh thứ 1 theo các đờng liên hệ dọc (vì khi kích thích vµ thø 2 (ë lng) chi díi kh«ng chØ chi díi co mµ 2 chi trªn - Lu ý: nếu vết cắt nông có thể chỉ cắt đờng cũng co). lªn (trong chÊt tr¾ng ë mÆt sau tuû sèng) - HS quan s¸t thÝ nghiÖm, ghi kÕt qu¶ thÝ do đó nếu kích thích chi trớc thì 2 chi sau nghiệm 4, 5 vào bảng 44 trong vở. cũng co (đờng xuống trong chất trắng còn). - Em hãy cho biết thí nghiệm này nhằm - HS thảo luận nhóm và nêu đợc: mục đích gì? - ThÝ nghiÖm nµy chøng tá sã sù liªn hÖ + Bíc 3: GV biÓu diÔn thÝ nghiÖm 6 vµ 7 gi÷a c¸c c¨n cø thÇn kinh ë c¸c phÇn kh¸c (huû tuû ë trªn vÕt c¾t ngang råi tiÕn hµnh nhau cña tuû sèng (gi÷a c¨n cø ®iÒu khiÓn.

(98) nh SGK) - Qua thí nghiệm 6, 7 có thể khẳng định ®iÒu g×? - GV cho HS đối chiếi với dự đoán ban ®Çu, söa c©u sai. - Yªu cÇu HS nªu chøc n¨ng cña tuû sèng.. chi tríc vµ chi sau). - HS quan s¸t ph¶n øng cña Õch, ghi kÕt qu¶ thÝ nghiÖm 6, 7 vµo b¶ng 44. - HS trao đổi nhóm và rút ra kết luận. + Tuû sèng cã nhiÒu c¨n cø thÇn kinh ®iÒu khiển sự vận động của các chi. - HS nªu.. KÕt luËn: TiÕn hµnh thµnh c«ng thÝ nghiÖm sÏ cã kÕt qu¶: + ThÝ nghiÖm 1: Chi sau bªn ph¶i co. + ThÝ nghiÖm 2: Co c¶ 2 chi sau. + Thí nghiệm 3: Cả 4 chi đều co. + ThÝ nghiÖm 4: C¶ 2 chi sau co. + ThÝ nghiÖm 5: ChØ 2 chi tríc co. + ThÝ nghiÖm 6: 2 chi tríc kh«ng co. + ThÝ nghiÖm 7: 2 chi sau co. Vậy tuỷ sống có các căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi (PXKĐK). Giữa c¸c c¨n cø thÇn kinh cã sù liªn hÖ víi nhau. Hoạt động 2: Nghiên cứu cấu tạo của tuỷ sống ( 18 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV cho HS quan sát lần lợt H 44.1; 44.2; - HS quan sát kĩ hình vé, đọc chú thích, mô hình tuỷ sống lợn và 1 đoạn tuỷ sống quan sát mô hình, mẫu vật để nhận biết lîn. mµu s¾c cña tuû sèng lîn, tr¶ lêi c©u hái: - NhËn xÐt vÒ h×nh d¹ng, kÝch thíc, mÇu - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ s¾c, vÞ trÝ cña tuû sèng? sung vµ rót ra kÕt luËn. - GV chèt l¹i kiÕn thøc. - HS tr¶ lêi, nhËn xÐt, rót ra kÕt luËn. -Yªu cÇu HS nhËn xÐt mµng tuû. - GV cho HS quan s¸t kÜ m« h×nh vµ mÉu tuû lîn. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c - NhËn xÐt cÊu t¹o trong cña tuû sèng? nhËn xÐt, bæ sung. - Tõ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm nªu râ vai trß cña chÊt x¸m, chÊt tr¾ng. - Cho HS giải thích thí nghiệm 1 trên sơ đồ cung ph¶n x¹. - Gi¶i thÝch thÝ nghiÖm 2 b»ng n¬ron liªn l¹c b¾t chÐo. - Giải thích thí nghiệm 3 bằng đờng lên, đờng xuống (chất trắng). KÕt luËn: a. CÊu t¹o ngoµi: - Tuỷ sống nằm trong cột sống từ đốt cổ thức I đến thắt lng II, dài 50 cm, hình trụ, có 2 phµn ph×nh (cæ vµ th¾t lng), mµu tr¾ng, mÒm. - Tuû sèng bäc trong 3 líp mµng: mµng cøng, mµng nhÖn, mµng nu«i. C¸c mµng nµy cã t¸c dông b¶o vÖ, nu«i dìng tuû sèng. b. CÊu t¹o trong: - ChÊt x¸m n»m trong, h×nh ch÷ H (do th©n, sîi nh¸nh n¬ron t¹o nªn) lµ c¨n cø (trung khu) cña c¸c PXK§K. - Chất trắng ở ngoài (gồm các sợi trục có miêlin) là các đờng dẫn truyền nối các căn cø trong tuû sèng víi nhau vµ víi n·o bé..

(99) 4. NhËn xÐt - ViÕt têng tr×nh( 5 ) - HS hoµn thµnh b¶ng 44 vµo vë bµi tËp. - Ghi l¹i kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c lÖnh trong c¸c bíc thÝ nghiÖm. 5. Híng dÉn(1') - Häc cÊu t¹o, chøc n¨ng cña tuû sèng. - Hoàn thành báo cáo thực hành để nộp vào giờ sau. Ngµy so¹n:24/01/2011 Ngµy d¹y: 14/02/2011 TiÕt 47: D©y thÇn kinh tuû A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc : Khi häc xong bµi nµy, HS: - Nắm đợc cấu tạo và chức năng của dây thần kinh tuỷ.. - Giải thích đợc vì sao dây thần kinh tuỷ là dây pha. 2. Kü n¨ng: - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t, ph©n tÝch kªnh h×nh. 3. Thái độ: - Bồi dỡng thái độ yêu thích môn học. B. trängt©m:. CÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña d©y thÇn kinh tuû. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 44.2; 45.1; 45.2. - M« h×nh 1 ®o¹n tuû sèng. - B¶ng 45 kÎ s½n. - C¸c ph¬ng tiÖn thÝ nghiÖm (nÕu cã). D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (5') - Tr×nh bµy cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña tuû sèng? - Gi¶i thÝch ph¶n x¹: kÝch thÝch vµo da ch©n Õch, ch©n Õch co l¹i? 2. Giíi thiÖu bµi: Từ câu 2 GV nêu: Các kích thích dới dạng xung thần kinh đợc truyền từ ngoài vào tuỷ sèng ra ngoµi ph¶i qua d©y thÇn kinh tuû. VËy d©y thÇn kinh tuû cã cÊu t¹o nh thÕ nµo? lµ lo¹i d©y thÇn kinh nµo? Chóng ta cïng t×m hiÓu bµi h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo của dây thần kinh tuỷ ( 15) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc I, - HS nghiªn cøu th«ng tin môc I, quan s¸t quan s¸t H 43.2; 45.1 vµ tr¶ lêi c©u hái: H 43.2; 45.1 vµ tr¶ lêi c©u hái: - Có bao nhiêu đôi dây thần kinh tuỷ? - Tiếp tục đọc thông tin, quan sát kĩ H 45.1 - 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ để dán chú thích vào tranh câm H 45.1 trên sung. b¶ng vµ tr×nh bµy cÊu t¹o d©y thÇn kinh - 1 HS lªn b¶ng d¸n chó thÝch, tr×nh bµy tuû. cÊu t¹o d©y thÇn kinh tuû. - GV hoàn thiện kiến thức trên mô hình đốt Các HS khác quan sát, nhận xét, bổ sung tuû sèng, rót ra kÕt luËn. hoµn thiÖn kiÕn thøc. - Lu ý HS: + Ph©n biÖt râ mÆt tríc vµ mÆt sau tuû - HS l¾ng nghe vµ ghi nhí. sèng, rÔ tríc vµ rÔ sau. + Sử dụng H 45.2 để chỉ chi HS thấy từ đốt th¾t lng I c¸c bã rÔ tuû cña ®o¹n cïng, côt.

(100) tËp hîp thµnh “tïng ®u«i ngùa”. KÕt luËn: - Có 31 đôi dây thần kinh tuỷ. - Mỗi dây thần kinh tuỷ đợc nối với tuỷ sống gồm 2 rễ: + Rễ trớc (rễ vận động) gồm các bó sợi li tâm. + RÔ sau (rÔ c¶m gi¸c) gåm c¸c bã sîi híng t©m. - Các rễ tuỷ đi ra khỏi lỗ gian đốt sống nhập lại thành dây thần kinh tuỷ. Hoạt động 2: Chức năng của dây thần kinh tuỷ ( 18 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS nghiên cứu thí nghiệm - HS đọc kĩ thông tin về nội dung thí phần  SGK mục II, nghiên cứu kĩ bảng 45. nghiệm, đọc kĩ bảng 45. - GV treo bảng 45 mô tả thí nghiệm bằng - 1 HS lên bảng xác định vị trí vết cắt rễ trtranh vẽ ếch bị kích thích bởi HCl 1%, chi ớc bên phải, rễ sau bên trái, nêu kết quả. - HS kh¸c nhËn xÐt. sau bªn ph¶i, chi sau bªn tr¸i. §Æt vµo ®iÒu kiÖn thÝ nghiÖm (d¸n kÝn) vÏ + ThÝ nghiÖm 1: Khi kÝch thÝch b»ng HCl 1% vµo chi sau bªn ph¶i, xung thÇn kinh kÕt qu¶ thÝ nghiÖm. - Yêu cầu HS lên bảng xác định vị trí vết truyền từ cơ quan thụ cảm (da) tới tuỷ sống nhng v× rÔ tríc bªn ph¶i bÞ c¾t kh«ng dÉn c¾t, nªu kÕt qu¶ thÝ nghiÖm. xung thần kinh đến chi đó nên chi đó - GV bãc kÕt qu¶ cho HS nhËn xÐt. -Yªu cÇu HS gi¶i thÝch kÕt qu¶ thÝ nghiÖm kh«ng co. Xung thÇn kinh qua n¬ron b¾t chÐo sang chi bªn kia, chi bªn kia co vµ trªn. xung thần kinh qua đờng dẫn truyền lên chi - ThÝ nghiÖm 1cho phÐp ta rót ra kÕt luËn trªn lµm cho 2 chi trªn co. + ThÝ nghiÖm 2: RÔ sau bªn tr¸i bÞ c¾t, g× vÒ chøc n¨ng rÔ tríc? - ThÝ nghiÖm 2 1cho phÐp ta rót ra kÕt luËn xung thÇn kinh tõ c¬ quan thô c¶m kh«ng dẫn truyền về tuỷ sống đợc nên không chi g× vÒ chøc n¨ng rÔ sau? nµo co c¶. - GV nhËn xÐt, ®a ra kÕt luËn. - HS th¶o luËn 2 c©u hái, tr¶ lêi, nhËn xÐt. - GV ®a c©u hái: - Nªu chøc n¨ng cña d©y thÇn kinh tuû? - Yêu cầu 1 HS đọc kết luận (SGK). - HS đọc kết luận. KÕt luËn: - Rễ trớc: dẫn truyền xung thần kinh vận động từ trung ơng đi ra cơ quan đáp ứng (rễ li t©m). - RÔ sau: dÉn truyÒn xung thÇn kinh c¶m gi¸c tõ c¸c thô quan vÒ trung ¬ng (rÔ híng t©m) => D©y thÇn kinh tuû lµ d©y pha: dÉn truyÒn xung thÇn kinh theo 2 chiÒu. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV treo tranh sơ đồ tuỷ sống cắt ngang có đánh chú thích 1, 2, 3, 4, 5. Yêu cầu HS lªn b¶ng viÕt chó thÝch. - Bài tập trắc nghiệm: Khoanh tròn vào câu trả lời đúng nhất. D©y thÇn kinh tuû lµ d©y pha v×: a. Dây thần kinh tuỷ gồm các bó sợi cảm giác và bó sợi vận động. b. D©y thÇn kinh tuû dÉn truyÒn xung thÇn kinh theo 2 chiÒu híng t©m vµ li t©m. c. D©y thÇn kinh tuû nèi víi tuû sèng bëi rÔ tríc vµ rÔ sau. d. Cả 1, 2, 3 đúng. e. Cả 2, 3 đúng. 5. Híng dÉn(1').

(101) - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc tríc bµi 46. - KÎ b¶ng 46 vµo vë. Ngµy so¹n:06/02/2011 Ngµy d¹y: 18/02/2011 TiÕt 48: Trô n·o, tiÓu n·o, n·o trung gian A. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: Khi häc xong bµi nµy, HS: - Xác định đợc vị trí và các thành phần của trụ não.. - Trình bày đợc chức năng chủ yếu của trụ não. - Xác định đợc vị trí, chức năng của tiểu não. - Xác định đợc vị trí, chức năng chủ yếu của não trung gian. 2. Kü n¨ng: Quan s¸t c¸c th«ng tin ; tranh vÏ t×m tßi kiÕn thøc 3. Thái độ: Yêu thích môn học B. Träng t©m:. §Æc ®iÓm cÊu t¹o cña trô n·o vµ tiªñ n·o phï hîp víi chøc n¨ng C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 46.1; 46.2; 46.3. - M« h×nh bé n·o th¸o l¾p. - B¶ng 46 kÎ s½n vµo b¶ng phô. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra: (5') - Tr×nh bµy cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña d©y thÇn kinh tuû? V× sao nãi d©y thÇn kinh tuû lµ d©y pha? - KiÓm tra c©u 2 (SGK - Tr 143) (kÝch thÝch m¹nh lÇn lît vµo c¸c chi): + Nếu chi nào co, rễ cảm giác (rễ sau) chi đó bị đứt. + Nếu chi nào không co, rễ vận động (rễ trớc) vẫn còn. + Nếu chi đó không co, các chi khác co thì rễ trớc chi đó bị đứt. 2. Giíi thiÖu bµi:(1) 3. Bµi míi Hoạt động 1: Vị trí và các thành phần của bộ não ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Cho HS quan sát mô hình bộ não, đối - HS quan sát kĩ tranh và mô hình, ghi nhớ chiÕu víi H 46.1 vµ tr¶ lêi c©u hái: chó thÝch. - Bé n·o gåm nh÷ng thµnh phÇn nµo? - GV nhËn xÐt. - 1 HS tr¶ lêi, HS kh¸c nhËn xÐt. - Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp ®iÒn tõ (SGK) môc I. - HS dùa vµo chó thÝch h×nh vÏ, t×m hiÓu vÞ - GV kiÓm tra bµi tËp cña HS, chÝnh x¸c trÝ, thµnh phÇn n·o, hoµn thµnh bµi tËp ®iÒn ho¸ l¹i th«ng tin. tõ. - GV gọi 1 HS chỉ trên tranh hoặc mô hình - 1 vài HS đọc kết quả, lớp nhận xét, bổ c¸c thµnh phÇn trªn. sung. §¸p ¸n: 1 – N·o trung gian; 2 – N·o gi÷a 3 – CÇu n·o; 4 – N·o gi÷a; 5 – Cuèng n·o; 6 – Cñ n·o sinh t; 7 – TiÓu n·o. KÕt luËn: - Bộ não gồm: Trụ não, tiểu não, não trung gian và đại não. - Bµi tËp ®iÒn tõ SGK. Hoạt động 2: Cấu tạo và chức năng của trụ não (10 ).

(102) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin Tr - HS đọc kĩ và xử lí thông tin, trả lời câu 144 vµ tr¶ lêi c©u hái: hái: - Nªu cÊu t¹o trô n·o? - 1 vµi HS nhËn xÐt, bæ sung, rót ra kÕt - ChÊt tr¾ng vµ chÊt x¸m ë trô n·o cã chøc luËn. n¨ng g×? - GV hoµn thiÖn kiÕn thøc, giíi thiÖu 12 - HS l¾ng nghe vµ tiÕp thu kiÕn thøc. đôi dây thần kinh não (dây cảm giác, dây vận động, dây pha). - GV ph¸t phiÕu häc tËp, yªu cÇu HS trao - HS dùa vµo vèn hiÓu biÕt vÒ cÊu t¹o, chøc đổi nhóm, hoàn thành bài tập so sánh cấu năng trụ não và tuỷ sống, trao đổi nhóm và t¹o, chøc n¨ng trô n·o vµ tuû sèng (B¶ng hoµn thµnh b¶ng. 46). - GV kiÓm tra kÕt qu¶ c¸c nhãm. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, nhãm kh¸c bæ - GV chÝnh x¸c ho¸ kiÕn thøc b»ng b¶ng so sung. s¸nh. B¶ng 46- B¶ng so s¸nh vÞ trÝ, cÊu t¹o, chøc n¨ng cña tuû sèng vµ trô n·o Tuû sèng Trô n·o VÞ trÝ Chøc n¨ng VÞ trÝ Chøc n¨ng - ë gi÷a, - Lµ c¨n cø - ë trong, ph©n - Lµ c¨n cø thÇn kinh. Bé ChÊt thµnh d¶i liªn thÇn kinh. thµnh c¸c nh©n phËn x¸m tôc. x¸m. trung ChÊt - ë ngoµi. bao - DÉn truyÒn. - Bao ngoµi c¸c - DÉn truyÒn däc vµ nèi chÊt nh©n x¸m. 2 b¸n cÇu tiÓu n·o. ¬ng tr¾ng quanh x¸m. Bé phËn - 31 đôi dây thần kinh pha. - 12 đôi dây gồm 3 loại: cảm giác, vận ngo¹i biªn động, dây pha. KÕt luËn: - Chất trắng ở ngoài: gồm đờng lên (cảm giác) và đờng xuống (vận động) liên hệ với tuỷ sèng vµ c¸c phÇn kh¸c cña n·o. - Chất xám ở trong, tập trung thành các nhân xám, là nơi xuất phát 12 đôi dây thần kinh n·o. + Chất xám là trung khu điều khiển, điều hoà hoạt động của các cơ quan: tuần hoàn, hô hÊp, tiªu ho¸ (c¸c c¬ quan sinh dìng). Hoạt động 3: Não trung gian ( 6 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS chØ vÞ trÝ cña n·o trung gian - 1 HS lªn b¶ng chØ. trªn tranh (m« h×nh). - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin vµ tr¶ lêi: - Nêu cấu tạo và chức năng của não trung - HS đọc thông tin SGK và trả lời câu hỏi, gian? HS kh¸c nhËn xÐt bæ sung. KÕt luËn: - Não trung gian gồm đồi thị và vùng dới đồi thị: + Chất trắng (ngoài) chuyển tiếp các đờng dẫn truyền từ dới lên não. + Chất xám (trong): là các nhân xám điều khiển quá trình trao đổi chất và điều hoà thân nhiÖt. Hoạt động 4: Tiểu não ( 7 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS đọc thông tin mục IV, quan - HS nghiên cứu thông tin, hình vẽ và trả.

(103) s¸t H 46.3 vµ tr¶ lêi c©u hái: - VÞ trÝ cña tiÓu n·o? - TiÓu n·o cã cÊu t¹o nh thÕ nµo?. lêi c©u hái. - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. - Rót ra kÕt luËn. - Yêu cầu HS đọc thí nghiệm SGK () và trả - HS đọc thí nghiệm, rút ra chức năng của tiÔu n·o. lêi: - TiÓu n·o cã chøc n¨ng g×? KÕt luËn: - TiÓu n·o n»m sau trô n·o, díi b¸n cÇu n·o. - CÊu t¹o: + ChÊt x¸m ë ngoµi lµm thµnh vá tiÓu n·o. + Chất trắng ở trong là các đờng dẫn truyền nối 2 vỏ tiểu não với các nhân và các phần kh¸c cña hÖ thÇn kinh. - Chức năng: điều hoà, phối hợp các cử động phức tạp và giữ thăng bằng cho cơ thể. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV nhắc lại nội dung bài, cho HS đọc “Ghi nhớ” SGK. - GV đánh giá giờ học. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái SGK. - §äc phÇn “Em cã biÕt” - §äc tríc bµi “§¹i n·o”. - Mçi nhãm chuÈn bÞ 1 bé n·o lîn t¬i. Ngµy so¹n: 18/02/2011. Ngµy d¹y: 21/02/2011 TiÕt 49: §¹i n·o. A. môc tiªu.. - HS nắm rõ đợc cấu tạo của đại não ngời, đặc biệt là vỏ đại não thể hiện sự tiến hoá so với động vật lớp thú. - Xác định đợc các vùng chức năng của vỏ đại não ngời. - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t, ph©n tÝch kªnh h×nh. - Båi dìng cho HS ý thøc b¶o vÖ bé n·o. B. Träng t©m:. Cấu tạo của đại não ngời, đặc biệt là vỏ đại não thể hiện sự tiến hoá so với động vật C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 47.1; 47.2; 47.3; 47.4. - Tranh c©m H 47.2; 47.4 vµ c¸c b×a chó thÝch. - M« h×nh n·o th¸o l¾p. - Bộ não của 5 lớp động vật có xơng sống. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(15') KiÓm tra 15 phót: LËp b¶ng so s¸nh cÊu t¹o vµ chøc n¨ng trô n·o, n·o trung gian, tiÓu n·o theo mÉu sau: Trô n·o N·o trung gian TiÓu n·o CÊu t¹o Chøc n¨ng 2. Giíi thiÖu bµi (1) Nh SGK. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo của đại não ( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS.

(104) - GV cho HS quan sát mô hình bộ não ngời - HS quan sát mô hình, trả lời đợc: vµ tr¶ lêi c©u hái: + VÞ trÝ: phÝa trªn n·o trung gian. - Xác định vị trí của đại não? - Cho HS quan s¸t m« h×nh bé n·o 5 líp §VCXS vµ bé n·o ngêi. - So sánh đại não ngời với đại não của 5 - HS so sánh và rút ra kết luận. líp §VCXS? - Yªu cÇu HS t×m hiÓu thªm th«ng tin môc “Em có biết” thấy đợc khối lợng não. - Yêu cầu HS quan sát H 47.1 và 47.2 để thấy cấu tạo ngoài và trong của đại não. - HS quan s¸t kÜ H 47.1 vµ 47.2 SGK ghi Th¶o luËn nhãm hoµn thµnh bµi tËp ®iÒn tõ nhí chó thÝch. (SGK). - GV ph¸t phiÕu häc tËp. - C¸c nhãm th¶o luËn, thèng nhÊt ý kiÕn, - GV cho HS tr×nh bµy kÕt qu¶ cña bµi tËp. hoµn thµnh bµi tËp ®iÒn tõ. - GV xác nhận đáp án. - HS trình bày, nhận xét và nêu đợc kết quả: - Yêu cầu HS đọc lại thông tin và trả lời 1 – Khe; 2 – Rãnh; 3 – Trán; 4 - Đỉnh; c©u hái: 5 – Thuú th¸i d¬ng; 6 – ChÊt tr¾ng. - Trình bày cấu tạo ngoài của đại não? - GV cho HS quan s¸t m« h×nh bé n·o vµ nhËn xÐt. - HS nghiªn cøu th«ng tin vµ tr×nh bµy cÊu - Khe, rãnh của đại não có ý nghĩa gì? t¹o ngoµi cña d¹i n·o. - Cho HS so sánh đại não của ngời và thú? - Rút ra kết luận. Nhận xét nếp gấp ở đại não ngời và thú? - Cho HS quan sát mẫu não cắt ngang, đọc - Đều có nếp gấp nhng ở ngời nhiều hơn th«ng tin vµ tr¶ lêi: gióp diÖn tÝch bÒ mÆt lín h¬n. - Trình cầy cấu tạo trong của đại não (chỉ vÞ trÝ chÊt x¸m, chÊt tr¾ng)? - GV nhận xét, cho HS quan sát H 47.3 để thấy các đờng dẫn truyền trong chất trắng - HS quan sát mẫu não, nghiên cứu thông của đại não. tin để trình bày. - Cho HS đọc vai trò của nhân nền trong môc “Em cã biÕt” SGK. - 1 HS đọc. KÕt luËn: - ở ngời, đại não là phần phát triển nhất. a. CÊu t¹o ngoµi: - Rãnh liên bán cầu chia đại não thành 2 nửa bán cầu não. - Các rãnh sâu chia bán cầu não làm 4 thuỳ (thuỳ trán, đỉnh, chẩm và thái dơng) - C¸c khe vµ r·nh (nÕp gÊp) nhiÒu t¹o khóc cuén, lµm t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt n·o. b. CÊu t¹o trong: - ChÊt x¸m (ë ngoµi) lµm thµnh vá n·o, dµy 2 -3 mm gåm 6 líp. - Chất trắng (ở trong) là các đờng thần kinh nối các phần của vỏ não với các phần khác của hệ thần kinh. Hầu hết các đờng này bắt chéo ở hành tuỷ hoặc tủy sống. Trong chÊt tr¾ng cßn cã c¸c nh©n nÒn. Hoạt động 2: Sự phân vùng chức năng của đại não ( 9 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin - Cá nhân tự thu nhận thông tin, trao đổi SGK, đối chiếu với H 47.4. - GV ph¸t phiÕu häc tËp víi néi dung bµi nhãm, thèng nhÊt c©u tr¶ lêi, ghi vµo phiÕu.

(105) tËp SGK (149) cho c¸c nhãm. - Gäi 2 nhãm thi nhau hoµn thµnh kÕt qu¶. - GV nhận xét, khẳng định đáp án: a- 3; b- 4; c- 6; d- 7; e- 5; g- 8; h- 2; i-1. - NhËn xÐt vÒ c¸c vïng cña vá n·o? VD? - T¹i sao nh÷ng ngêi bÞ chÊn th¬ng sä n·o thêng bÞ mÊt c¶m gi¸c , trÝ nhí, mï, ®iÕc... để lại di chứng suốt đời? - GV liên hệ đến việc đội mũ bảo hiểm để b¶o vÖ n·o khi tham gia giao th«ng. - Trong sè c¸c vïng trªn, vïng nµo kh«ng có ở động vật ?. häc tËp. - 2 nhóm cử đại diện trình bày kết quả. - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. - Hoàn thành lại phiếu theo kết quả đúng. - HS hoạt động cá nhân, dựa vào những hiểu biết của mình để trả lời.. - Vïng hiÓu tiÕng nãi, vïng hiÓu ch÷ viÕt, vùng vận động ngôn ngữ. KÕt luËn: - Vỏ não có các vùng cảm giác và vùng vận động có ý thức thuộc PXCĐK. - Riêng ở ngời có thêm vùng vận động ngôn ngữ và vùng hiểu tiếng nói và chữ viết. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV treo tranh câm H 47.2 , yêu câu HS điền chú thích và nêu đặc điểm cấu tạo ngoài của đại não. - Treo H 47.3 yêu câdu HS trình bày cấu tạo trong của đại não. 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2, 3 SGK. - §äc phÇn “Em cã biÕt” - Lµm bµi tËp 3 vµo vë bµi tËp. Ngµy so¹n:20/02/2011 Ngµy d¹y: 25/02/2011 TiÕt 50: HÖ thÇn kinh sinh dìng A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Phân biệt đợc phản xạ sinh dỡng và phản xạ vận động.. - Phân biệt đợc bộ phận giao cảm với bộ phận đối giao cảm trong hệ thần kinh sinh dìng vÒ cÊu t¹o vµ chøc n¨ng. - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t, ph©n tÝch tranh. - Cã ý thøc vÖ sinh, b¶o vÖ hÖ thÇn kinh. B. Träng t©m:. Phân biệt đợc bộ phận giao cảm với bộ phận đối giao cảm trong hệ thần kinh sinh dỡng về cấu tạo và chức năng. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 48.1; 48.2; 48.3. - B¶ng phô ghi néi dung phiÕu häc tËp. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - Trình bày cấu tạo ngoài và trong của đại não? - Nêu chức năng của đại não? Đại não của ngời tiến hoá hơn đại não của các động vật thuéc líp thó nh thÕ nµo? 2. Giíi thiÖu bµi (1) Trong cuộc sống hàng ngày, những công việc ta làm đều là do sự chỉ đạo của các trung ơng thần kinh, tuy nhiên có những cơ quan trong cơ thể không chịu sự chỉ đạo có suy nghĩ của.

(106) con ngời. VD: khi chạy nhanh, tim ta đập gấp, ta không thể bảo nó đập từ từ đợc... Những cơ quan chịu sự điều khiển nh vậy đợc xếp chung là chịu sự điều khiển của hệ thần kinh sinh dìng 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cung phản xạ sinh dỡng ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS quan s¸t H 48.1 vµ 48.2: Giới thiệu cung phản xạ vận động và cung phản xạ sinh dỡng (đờng đi). - HS vận dụng kiến thức đã học, kết hợp - GV ph¸t phiÕu häc tËp cho c¸c nhãm, HS quan s¸t h×nh vÏ, th¶o luËn nhãm vµ hoµn lµm bµi tËp. thµnh phiÕu häc tËp. - GVthu kÕt qu¶ 1 vµi nhãm, chiÕu kÕt qu¶. - GV nhận xét, khẳng định đáp án. - 1 vài đại diện nhận xét. KÕt luËn: So sánh cung phản xạ sinh dỡng và cung phản xạ vận động §Æc ®iÓm Cung phản xạ vận động Cung ph¶n x¹ sinh dìng - Trung ¬ng - Chất xám ở đại não và - Chất xám ở trụ não và sừng bên tuû sèng. tuû sèng. - H¹ch thÇn kinh - Kh«ng cã - Cã - §êng híng - 1 n¬ron: tõ c¬ quan - 1 n¬ron: tõ c¬ quan thô c¶m tíi CÊu t¹o t©m thô c¶m tíi trung ¬ng. trung ¬ng. - §êng li t©m - 1 n¬ron: tõ trung ¬ng - 2 n¬ron: tõ trung ¬ng tíi c¬ quan tíi c¬ quan ph¶n øng. ph¶n øng: Sîi tríc h¹ch vµ sîi sau h¹ch, chuyÓn giao xin¸p ë h¹ch thÇn kinh. - Điều khiển hoạt động - Điều khiển hoạt động nội quan Chøc n¨ng c¬ v©n (cã ý thøc). (kh«ng cã ý thøc). Hoạt động 2: Cấu tạo của hệ thần kinh sinh dỡng (15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGKvµ tr¶ lêi c©u hái: - C¸ nh©n HS tù thu nhËn th«ng tin, trao - Hệ thần kinh sinh dỡng có cấu tạo nh thế đổi nhóm, thống nhất câu trả lời nµo? - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy. - Tr×nh bµy sù kh¸c nhau gi÷a 2 ph©n hÖ - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. giao cảm và đối giao cảm? (treo H 48.3 để HS minh ho¹) KÕt luËn: - Ph©n hÖ thÇn kinh sinh dìng gåm: + Trung ¬ng; n·o, tuû sèng. + Ngo¹i biªn: d©y thÇn kinh vµ h¹ch thÇn kinh. - Hệ thần kinh sinh dỡng đợc chia thành: + Ph©n hÖ thÇn kinh giao c¶m. + Phân hệ thần kinh đối giao cảm. - So sánh cấu tạo của phân hệ thần kinh giao cảm và phân hệ thần kinh đối giao cảm (bảng 48.2 SGK). Hoạt động 3: Chức năng của hệ thần kinh sinh dỡng ( 8 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu kÜ th«ng tin b¶ng 48.2 SGKvµ tr¶ lêi c©u hái: - C¸ nh©n HS tù thu nhËn vµ xö lÝ th«ng tin,.

(107) - Em có nhận xét gì về chức năng của 2 trao đổi nhóm, thống nhất câu trả lời: phân hệ giao cảm và đối giao cảm? Điều - Đại diện nhóm trình bày. đó có ý nghĩa gì đối với đời sống? - C¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. KÕt luËn: - Phân hệ thần kinh giao cảm và đối giao cảm có tác dụng đối lập nhau trong điều hoà hoạt động của các cơ quan sinh dỡng. - Nhờ tác dụng đối lập đó mà hệ thần kinh sinh dỡng điều hoà đợc hoạt động của các cơ quan néi t¹ng. 4. LuyÖn tËp cñng cè(5') - GV treo tranh H 48.3, yªu c©u HS : - Trình bày sự giống và khác nhau về cấu trúc và chức năng của phân hệ giao cảm và đối giao c¶m? 5. Híng dÉn(1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c©u hái 1, 2 SGK. - §äc phÇn “Em cã biÕt” - Híng dÉn bµi 2 SGK: Phản xạ điều hoà hoạt động của tim và hệ mạch trong từng trờng hợp: + Lúc huyết áp tăng cao: thụ quan bị kích thích, xuất hịên xung thần kinh truyền về trung ơng phụ trách tim mạch nằm trong các nhân xám thuộc phân hệ đối giao cảm, theo dây li tâm ( dây X hay dây mê tẩu) tới tim làm giảm nhịp co tim đồng thời dãn mạch máu da và m¹ch ruét gióp h¹ huyÕt ¸p. + Lúc hoạt động lao động: Khi hoạt động lao động xảy ra sự oxi hoá glucôzơ để tạo năng lợng cần cho sự co cơ, đồng thời sản phẩm phân huỷ của quá trình này là CO 2 tích luỹ dần trong m¸u sÏ khÝch thÝch thô quan g©y ra xung thÇn kinh híng t©m tíi trung khu h« hÊp vµ trung khu tuÇn hoµn n»m trong hµnh tuû truyÒn tíi trung khu giao c¶m, qua d©y giao c¶m đến tim, mạchmáu làm tăng nhịp co tim và mạch máu co dãn để cung cấp O 2 cho nhu cầu năng lợng co cơ, đồng thời chuyển nhanh sản phẩm phân huỷ đến cơ quan bài tiết. Ngµy so¹n:25/02/2011 Ngµy d¹y: 28/02/2011 TiÕt 51: C¬ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Nắm đợc thành phần của một cơ quan phân tích. Nêu đợc ý nghĩa của các cơ quan phân tích đối với cơ thể. - Nắm đợc các thành phần chính của cơ quan phân tích thị giác, nêu rõ đợc cấu tạo của mµng líi trong cÇu m¾t. - Giải thích đợc cơ chế điều tiết của mắt để nhìn rõ vật. B. Träng t©m : - CÊu t¹o c¬ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c, sù t¹o ¶nh trªn mµng líi. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 49.1; 49.2; 49.3. - M« h×nh cÊu t¹o m¾t. - Vật mẫu: 1 cầu mắt lợn bổ đôi, 1 cầu mắt lợn bổ ngang. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - Trình bày sự khác nhau giữa cung phản xạ sinh dỡng và cung phản xạ vận động? - Tr×nh bµy sù gièng vµ kh¸c nhau vÒ mÆt cÊu tróc vµ chøc n¨ng gi÷a 2 ph©n hÖ giao c¶m và đối giao cảm trong hệ thần kinh sinh dỡng? - KiÓm tra c©u 2 SGK..

(108) 2. Giíi thiÖu bµi (1) Nhờ các giác quan chúng ta nhận biết và phản ứng lại các tác động của môi trờng. Cơ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c gióp ta nh×n thÊy xung quanh, vËy nã cã cÊu t¹o nh thÕ nµo? C¬ chÕ nµo gióp ta nh×n thÊy vËt? Chóng ta cïng t×m hiÓu bµi h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cơ quan phân tích ( 5 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin - HS tù thu nhËn th«ng tin vµ tr¶ lêi: SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ - Mçi c¬ quan ph©n tÝch gåm nh÷ng thµnh sung. phÇn nµo? + C¬ quan ph©n tÝch gåm 3 thµnh phÇn. - Vai trò của cơ quan phân tích đối với cơ + Vai trò giúp cơ thể nhận biết tác động thÓ? cña m«i trêng xung quanh. KÕt luËn: - C¬ quan ph©n tÝch gåm: + C¬ quan thô c¶m. + D©y thÇn kinh (dÉn truyÒn híng t©m). + Bé phËn ph©n tÝch ë trung ¬ng (n»m ë vá n·o). - Cơ quan phân tích giúp cơ thể nhận biết tác động của môi trờng xung quanh. Hoạt động 2: Cơ quan phân tích thị giác ( 28 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Cơ quan phân tích thị giác gồm những - HS dựa vào kiến thức mục I để trả lời. thµnh phÇn nµo? - GV híng dÉn HS nghiªn cøu cÊu t¹o cÇu - HS quan s¸t kÜ h×nh tõ ngoµi vµo trong ghi mắt H 49.1; 49.2 lần lợt từ ngoài vào trong, nhớ chú thích, nghiên cứu thông tin để trả đọc thông tin SGK trả lời câu hỏi: lêi c©u hái, lµm bµi tËp. - Nªu vÞ trÝ cña cÇu m¾t? - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c - Hoµn chØnh th«ng tin vÒ cÊu t¹o cÇu m¾t nhËn xÐt, bæ sung. SGK. §¸p ¸n: - GV nhận xét kết quả trên mô hình và hình 1- Cơ vận động mắt vẽ, khẳng định đáp án. 2- Mµng cøng - Cho 1 HS tr×nh bµy l¹i cÊu t¹o cÇu m¾t vµ 3- Mµng m¹ch rót ra kÕt luËn. 4- Mµng líi - Yêu cầu HS đọc thông tin mục 2 SGK, 5- Tế bào thụ cảm thị giác quan s¸t H 49.3 vµ tr¶ lêi c©u hái: - HS dùa vµo th«ng tin, kÕt hîp víi h×nh vÏ - Nªu cÊu t¹o cña mµng líi? để trả lời, lớp nhận xét, bổ sung. - Sù kh¸c nhau gi÷a tÕ bµo nãn vµ tÕ bµo que trong mèi quan hÖ víi tÕ bµo thÇn kinh thÞ gi¸c ? - Tại sao ảnh của vật hiện trên điểm vàng + ở điểm vàng, mỗi chi tiết của ảnh đợc 1 l¹i nh×n râ nhÊt? tÕ bµo nãn tiÕp nhËn vµ truyÒn vÒ n·o qua 1 - T¹i sao trêi tèi ta kh«ng nh×n râ mµu s¾c tÕ bµo thÇn kinh thÞ gi¸c, ë c¸c vung kh¸c cña vËt? tÕ bµo nãn vµ nhiÒu tÕ bµo que liªn hÖ víi 1 - GV híng dÉn HS quan s¸t thÝ nghiÖm vÒ vµi tÕ bµo thÇn kinh thÞ gi¸c. qu¸ tr×nh t¹o ¶nh qua thÊu kÝnh héi tô vµ - HS theo dâi thÝ nghiÖm, ghi nhí kiÕn tr¶ lêi c©u hái: thøc. - Tr×nh bµy qu¸ tr×nh t¹o ¶nh ë mµng líi? - 1 vµi HS ph¸t biÓu, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, - Vai trß cña thÓ thuû tinh trong cÇu m¾t?. bổ sung để hoàn thiện kiến thức..

(109) KÕt luËn: - C¬ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c gåm: + C¬ quan thô c¶m. thÞ gi¸c (trong mµng líi cña cÇu m¾t) + D©y thÇn kinh thÞ gi¸c (d©y sè II). + Vïng thÞ gi¸c (ë thuú chÈm). 1. CÊu t¹o cña cÇu m¾t - Th«ng tin hoµn chØnh trong bµi tËp SGK. 2. CÊu t¹o cña mµng líi - Mµng líi gåm: + C¸c tÕ bµo nãn: tiÕp nhËn kÝch thÝch ¸nh s¸ng m¹nh vµ mµu s¾c. + TÕ bµo que: tiÕp nhËn kÝch thÝch ¸nh s¸ng yÕu. + §iÓm vµng (trªn trôc m¾t) lµ n¬i tËp trung c¸c tÕ bµo nãn, mçi tÕ bµo nãn liªn hÖ víi tÕ bµo thÇn kinh thÞ gi¸c qua 1 tÕ bµo 2 cùc gióp ta tiÕp nhËn h×nh ¶nh cña vËt râ nhÊt. 3. Sù t¹o ¶nh ë mµng líi - ¸nh s¸ng ph¶n chiÕu tõ vËt qua m«i trêng trong suèt tíi mµng líi t¹o nªn 1 ¶nh thu nhá, lén ngîc sÏ kÝch thÝch tÕ bµo thô c¶m thÞ gi¸c, xuÊt hiÖn luång xung thÇn kinh qua d©y thÇn kinh thÞ gi¸c tíi vïng thÞ gi¸c ë thuú chÈm cho ta nhËn biÕt h×nh ¶nh cña vËt. - Thể thuỷ tinh (nh 1 thấu kính hội tụ) có khả năng điều tiết để điều chỉnh ảnh rơi trên mµng líi gióp ta nh×n râ vËt. - Lỗ đồng tử (giữa lòng đen) có tác dụng điều tiết ánh sáng. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') Câu 1. Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu đúng: a. C¬ quan ph©n tÝch gåm: c¬ quan thô c¶m, d©y thÇn kinh vµ bé phËn trung ¬ng. b. Các tế bào nón giúp ta nhìn rõ về ban đêm. c. Sù ph©n tÝch h×nh ¶nh x¶y ra ngay ë c¬ quan thô c¶m thÞ gi¸c d. Khi dọi đèn pin vào mắt đồng tử dãn rộng để nhìn rõ vật. e. Vïng thÞ gi¸c ë thuú chÈm. C©u 2. Tr×nh bµy qu¸ tr×nh thu nhËn ¶nh cña vËt ë c¬ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c? 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - Lµm bµi tËp 3 vµo vë. - §äc môc “Em cã biªt”. - T×m hiÓu c¸c tËt, bÖnh vÒ m¾t. Ngµy so¹n:27/02/2011. Ngµy d¹y: 04/03/2011. TiÕt 52: VÖ sinh m¾t A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Nắm đợc các nguyên nhân của tật cận thị và viễn thị, cách khắc phục. - Nêu đợc nguyên nhân của bệnh đau mắt hột, con đờng lây truyền và cách phòng tránh. - BiÕt c¸ch gi÷ g×n vÖ sinh m¾t. B. Träng t©m: C¸c bÖnh vµ tËt cña m¾t, c¸ch phßng chèng c¸c tËt vµ bÖnh cña m¾t C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 50.1; 50.2; 50.3; 50.4 SGK. - PhiÕu häc tËp. - B¶ng phô ghi s½n néi dung phiÕu. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5').

(110) - M« t¶ cÊu t¹o cÇu m¾t nãi chung vµ mµng líi nãi riªng? - Tr×nh bµy qu¸ tr×nh thu nhËn ¶nh cña vËt ë c¬ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c? 2. Giíi thiÖu bµi:(1) Yªu cÇu HS kÓ tªn c¸c tËt, bÖnh vÒ m¾t ? 3.Bµi míi Hoạt động 1: Các tật của mắt ( 23 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - 1 vµi HS tr¶ lêi dùa vµo vèn hiÓu biÕt thùc - ThÕ nµo lµ tËt cËn thÞ? ViÔn thÞ? - Hớng dẫn HS quan sát H 50.1 và đặt câu tế. hái: - Nªu nguyªn nh©n cña tËt cËn thÞ? - HS tr¶ lêi dùa vµo H 50.1. - GV nhËn xÐt, ph©n tÝch vÒ tËt cËn thÞ häc đờng mà HS thờng mắc phải. - Cho HS quan s¸t H 50.2 vµ tr¶ lêi: - Nªu c¸ch kh¾c phôc tËt cËn thÞ? - HS tr¶ lêi dùa vµo H 50.2. - Cho HS quan s¸t H 50.3 vµ tr¶ lêi c©u hái: - Nªu nguyªn nh©n cña tËt viÔn thÞ? - GV nhËn xÐt, ph©n tÝch vÒ tËt viÔn thÞ. - HS tr¶ lêi dùa vµo H 50.3. - GV cho HS quan s¸t H 50.4 vµ tr¶ lêi: - C¸ch kh¾c phôc tËt viÔn thÞ? - Tõ c¸c kiÕn thøc trªn, yªu cÇu HS hoµn - HS tr¶ lêi dùa vµo H 50.4. thµnh b¶ng 50. - HS tù hoµn thiÖn kiÕn thøc vµo b¶ng 50.2 - GV cho HS liªn hÖ thùc tÕ. (kÎ s¾n trong vë). - Do nh÷ng nguyªn nh©n nµo HS m¾c cËn thÞ nhiÒu? - HS vận dụng hiểu biết của mình, trao đổi - Nªu c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ tØ lÖ HS m¾c nhãm hoµn thµnh b¶ng. tËt cËn thÞ? - §¹i diÖn nhãm nªu kÕt qu¶, c¸c nhãm kh¸c bæ sung. KÕt luËn: B¶ng 50: C¸c tËt cña m¾t, nguyªn nh©n vµ c¸ch kh¾c phôc C¸c tËt cña m¾t Nguyªn nh©n C¸ch kh¾c phôc - BÈm sinh: CÇu m¾t dµi - §eo kÝnh mÆt lâm (kÝnh CËn thÞ lµ tËt mµ m¾t - Do không giữ đúng khoảng cách cận). chØ cã kh¶ n¨ng nh×n khi đọc sách (đọc gần) => thể gÇn thuû tinh qu¸ phång. - BÈm sinh: CÇu m¾t ng¾n. - §eo kÝnh mÆt låi (kÝnh ViÔn thÞ lµ tËt m¾t chØ - Do thÓ thuû tinh bÞ l·o ho¸ (ngêi viÔn). cã kh¶ n¨ng nh×n xa già) => không phồng đợc. Hoạt động 2: Bệnh về mắt ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV cho HS nghiên cứu thông tin SGK - HS nghiên cứu kĩ thông tin, trao đổi nhóm hoµn thµnh phiÕu häc tËp. vµ hoµn thµnh b¶ng. - Gọi đại diện 1 nhóm lên trình bày trên - Đại diện 1 nhóm lên trình bày, các nhóm b¶ng phô, c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ kh¸c bæ sung vÒ bÖnh ®au m¾t hét. sung. - GV khẳng định đáp án đúng. - HS kÓ thªm vÒ 1 sè bÖnh cña m¾t. - Ngoµi bÖnh ®au m¾t hét cßn cã nh÷ng bÖnh g× vÒ m¾t? - HS nªu c¸c c¸ch phßng tr¸nh qua liªn hÖ - Nªu c¸ch phßng tr¸nh? thùc tÕ. - Cho 1 HS đọc ghi nhớ SGK..

(111) KÕt luËn: §¸p ¸n t×m hiÓu vÒ bÖnh ®au m¾t hét 1. Nguyªn nh©n - Do 1 lo¹i virut cã trong dö m¾t g©y ra. 2. §êng l©y - Dïng chung kh¨n chËu víi ngêi bÞ bÖnh, t¾m röa trong ao hå tï h·m. 3. TriÖu chøng - MÆt trong mi m¾t cã nhiÒu hét næi cém lªn. 4. HËu qu¶ - Khi hột vỡ thành sẹo làm lông mi quặp vào trong (lông quặm)  đục mµng gi¸c  mï loµ. 5. Phßng tr¸nh - Gi÷ vÖ sinh m¾t. - Dïng thuèc theo chØ dÉn cña b¸c sÜ. - Ngoài ra còn có các bệnh: đau mắt đỏ, viêm kết mạc, khô mắt... - Phßng tr¸nh c¸c bÖnh vÒ m¾t: + Gi÷ s¹ch sÏ m¾t. + Röa m¾t b»ng níc muèi lo·ng, nhá thuèc m¾t. + ăn đủ vitamin A. + Ra đờng nên đeo kính. 4. Kiểm tra- đánh giá (5) - Nªu c¸c tËt cña m¾t? Nguyªn nh©n vµ c¸ch kh¾c phôc? - Tại sao không nên đọc sách nơi thiếu ánh sáng? Không nên nằm đọc sách? Không nên đọc sách khi đang đi tàu xe? - Nªu hËu qu¶ cña bÖnh ®au m¾t hét? C¸ch phßng tr¸nh? 5. Híng dÉn vÒ nhµ( 1) - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biªt”. - §äc tríc bµi 51: C¬ quan ph©n tÝch thÝnh gi¸c. Ngµy so¹n:06/03/2011 Ngµy d¹y: 07/03/2011 TiÕt 53: C¬ quan ph©n tÝch thÝnh gi¸c A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Nắm đợc thành phần của cơ quan phân tích thính giác. - Mô tả đợc các bộ phận của tai vầ cấu tạo của cơ quan Coocti trên tranh hoặc mô hình. - Trình bày đợc quá trình thu nhận cảm giác âm thanh. - Cã kÜ n¨ng ph©n tÝch cÊu t¹o cña 1 lo¹i c¬ quan qua ph©n tÝch tranh. - Cã ý thøc gi÷ g×n vÖ sinh tai. B. Träng t©m : - CÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña tai C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 51.1; 51.2 SGK. - M« h×nh cÊu t¹o tai. D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra (5) - Ph©n biÖt tËt cËn thÞ vµ tËt viÔn thÞ? - Nªu nguyªn nh©n, triÖu chøng vµ c¸ch phßng bÖnh ®au m¾t hét? - Nªu biÖn ph¸p vÖ sinh m¾t? 2. Giíi thiÖu bµi (1) Ta nhận biết đợc âm thanh là nhờ cơ quan phân tích thính giác. Vậy cơ quan phân tích thÝnh gi¸c cã cÊu t¹o nh thÕ nµo? chóng ta cïng t×m hiÓu bµi h«m nay..

(112) - C¬ quan ph©n tÝch tÝnh gi¸c gåm nh÷ng bé phËn nµo? HS: C¬ quan ph©n tÝch tÝnh gi¸c gåm: + TÕ bµo thô c¶m thÝnh gi¸c ( trong c¬ quan Coocti). + D©y thÇn kinh thÝnh gi¸c (d©y sè VD). + Vïng thÝnh gi¸c (ë thuú th¸i d¬ng) 3. Bµi míi Hoạt động 1: Cấu tạo của tai( 18 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV hớng dẫn HS quan sát H 51.1 và hoàn - HS quan sát kĩ sơ đồ cấu tạo tai, cá nhân thµnh bµi tËp SGK – Tr 162. lµm bµi tËp. - Gäi 1-2 HS nªu kÕt qu¶. - 1 HS nªu kÕt qu¶, HS kh¸c nhËn xÐt, bæ - GV nhận xét kết quả, gọi 1 HS đọc lại sung. th«ng tin, hoµn chØnh vµ tr¶ lêi c©u hái: §¸p ¸n: 1- Vµnh tai 3- Mµng nhÜ 2- èng tai 4- Chuçi x¬ng tai - Nªu cÊu t¹o cña tai? - HS c¨n cø vµo th«ng tin SGK võa hoµn - GV cho HS minh ho¹ trªn H 51.1 chỉnh để trả lời: - Vì sao bác sĩ chữa đợc cả tai, mũi họng? + Vì tai, mũi, họng thông với nhau. - V× sao khi m¸y bay lªn cao hoÆc xuèng thÊp, hµnh kh¸ch c¶m thÊy ®au trong tai? - GV treo tranh H 51.2 híng dÉn HS quan s¸t, tr×nh bµy cÊu t¹o tai trong. - GV híng dÉn HS quan s¸t H 51.1; 51.2 - HS c¨n cø vµo th«ng tin, quan s¸t tranh vµ tìm hiểu đờng truyền sóng ấm từ tai ngoài chú thích để trình bày. vµo trong diÔn ra nh thÕ nµo. - HS đọc thông tin mục II, quan sát tranh để hiểu quá trình truyền và thu nhận kích thÝch sãng ©m. KÕt luËn: Tai gåm: Tai ngoµi, tai gi÷a vµ tai trong. 1. Tai ngoµi gåm: - Vµnh tai (høng sãng ©m) - èng tai (híng sãng ©m). - Màng nhĩ (truyền và khuếch đại âm). 2. Tai gi÷a gåm: - 1 chuỗi xơng tai ( truyền và khuếch đại sóng âm). - Vßi nhÜ (c©n b»ng ¸p suÊt 2 bªn mµng nhÜ). 3. Tai trong gåm 2 bé phËn: - Bộ phận tiền đình và các ống bán khuyên có tác dụng thu nhận các thông tin về vị trí và sự chuyển động của cơ thể trong không gian. - èc tai cã t¸c dông thu nhËn kÝch thÝch sãng ©m + èc tai x¬ng (ë ngoµi) + ốc tai màng (ở trong) gồm màng tiền đình ở phía trên, màng cơ sở ở phía dới và màng bªn ¸p s¸t vµo x¬ng èc tai. Mµng c¬ së cã 24000 sîi liªn kÕt. Trªn mµng c¬ së cã c¬ quan Coocti chøa c¸c tÕ bµo thô c¶m thÝnh gi¸c. + Gi÷a èc tai x¬ng vµ mµng chøa ngo¹i dÞch, trong èc tai mµng chøa néi dÞch. * C¬ chÕ truyÒn ©m vµ sù thu nhËn c¶m gi¸c ©m thanh: Sóng âm từ nguồn âm tới đợc vành tai hứng lấy, qua ống tai tới làm rung màng nhĩ, tới chuỗi xơng tai, đợc khuếch đại ở màng cửa bầu, làm chuyển động ngoại dịch rồi nội.

(113) dịch, làm rung màng cơ sở, tác động tới cơ quan Coocti kích thích tế bào thụ cảm thính gi¸c. Vïng thÝnh gi¸c cho ta nhËn biÕt vÒ ©m thanh. Hoạt động 2: Vệ sinh tai( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK vµ - HS nghiªn cøu th«ng tin vµ tr¶ lêi. tr¶ lêi c©u hái: - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ -Để tai hoạt động tốt cần lu ý những vấn sung. đề gì? - Hãy nêu các biện pháp giữ gìn và bảo vệ - HS tự đề ra các biện pháp vệ sinh tai. tai? KÕt luËn: - Gi÷ g×n tai s¹ch - B¶o vÖ tai: + Không dung vật nhọn để ngoáy tai. + Giữ vệ sinh mũi, họng để phòng bệnh cho tai. + Cã biÖn ph¸p chèng, gi¶m tiÕng ån. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - GV treo H 51.2 vµ yªu cÇu HS tr×nh bµy cÊu t¹o èc tai? - Bµi tËp tr¾c nghiÖm: Chọn phơng án đúng trong các phơng án sau: Để đỡ ù tai khi đi máy bay lúc lên cao hoặc xuống thấp có thể: + NgËm miÖng, nÝn thë. + Nuốt nớc bọt nhiều lần hoặc bịt mũi, há miệng để thở. + §äc s¸ch b¸o cho quªn ®i. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái 1, 2,3 SGK. - Lµm bµi tËp 3 vµo vë. - §äc môc “Em cã biªt”. Ngµy so¹n: 05/03/2011 Ngµy d¹y: 09/03/2011 TiÕt 54: Ph¶n x¹ kh«ng ®iÒu kiÖn vµ ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Phân biệt đợc phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện. - Trình bày đợc quá trình hình thành các phản xạ mới và ức chế các phản xạ cũ. Nêu rõ các ®iÒu kiÖn cÇn khi thµnh lËp c¸c ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn. - Nêu rõ ý nghĩa của phản xạ có điều kiện với đời sống. - Cã kÜ n¨ng quan s¸t kªnh h×nh, t duy so s¸nh, liªn hÖ thùc tÕ. - Cã ý thøc häc tËp nghiªm tóc. B. Träng t©m: - Tranh phãng to H 521; 52.2; 52.3. - B¶ng phô ghi néi dung b¶ng 52.2 SGK. C. chuÈn bÞ. - Sù h×nh thµnh vµ øc chÕ ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra:(5') - Tr×nh bµy cÊu t¹o cña èc tai dùa vµo H 51.2. - Quá trình thu nhận kích thích sóng âm diễn ra nh thé nào giúp ta nghe đợc? Vì sao có thể xác định đợc âm phát ra từ bên phải hay bên trái?.

(114) 2. Giíi thiÖu bµi:(1) Trong bài 6 các em đã nắm đợc khái niệm về phản xạ. Nhiều phản xạ khi sinh ra đã có, cũng có những phản xạ phải học tập mới có đợc. Vậy phản xạ có những loại nào? làm thế nào để phân biệt đợc chúng? Muốn hình thành hoặc xoá bỏ phản xạ thì làm nh thế nµo? Chóng ta cïng t×m hiÓu bµi häc h«m nay 3. Bµi míi .Hoạt động 1: Phân biệt PXCĐK và PXKĐK( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái: - HS : Ph¶n x¹ lµ ph¶n øng cña c¬ thÓ tríc nh÷ng kÝch thÝch cña m«i trêng. - Ph¶n x¹ lµ g×? - GV lÊy 1 sè VD vÒ PXC§K vµ PXK§K. VD: - HS l¾ng nghe GV giíi thiÖu. - Ph¶n x¹ mót s÷a mÑ. - Ph¶n x¹ h¾t x× h¬i - Ph¶n x¹ tiÕt níc bät khi nghe nãi tíi chanh. - Häc tËp .... - Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp SGK. - HS hoạt động nhóm và hoàn thành bài tập - GV chèt l¹i kiÕn thøc. SGK. + Yªu cÇu HS lÊy VD cho mçi lo¹i. + 1 HS lªn ch÷ bµi. - PXK§K lµ g×? PXC§K lµ g×? - HS lÊy VD. - 1 HS nªu kh¸i niÖm, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. KÕt luËn: - PXKĐK là phản xạ sinh ra đã có, không cần phải học tập và rèn luyện. - PXCĐK là phản xạ đợc hình thành trong đời sống của cá thể, là kết quả của quá trình học tËp, rÌn luyÖn. Hoạt động 2: Sự hình thành phản xạ có điều kiện ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK. - HS đọc thông tin SGK và nghiên cứu thí Nghiªn cøu thÝ nghiÖm cña Paplop. nghiÖm cña Paplop. - Yªu cÇu HS tr×nh bµy thÝ nghiÖm thµnh lập phản xạ tiết nớc bọt khi có ánh đèn của - 1 HS trình bày thí nghiệm. chã. - GV hoµn thiÖn kiÕn thøc. - 1 HS chØ trªn tranh. - Yªu cÇu HS th¶o luËn vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái; - §Ó cã PXC§K cÇn cã nh÷ng ®iÒu kiÖn g×? - Thực chất của quá trình thành lập - Cần có 1 PXKĐK, hành động phải lặp đi PXC§K ? lÆp l¹i nhiÒu lÇn. - GV liên hệ thực tế; đờng mòn nếu không - Dựa vào kiến thức vừa trình bày và H ®i n÷a sÏ cã hiÖn tîng g×? 52.3A, B để trả lời. - Nếu trong thí nghiệm trên ta chỉ bật đèn + Cơ sẽ mọc lại nh khi cha tạo thành đờng mµ kh«ng cho ¨n nhiÒu lÇn th× hiÖn tîng g× mßn. sÏ x¶y ra? + Nhiều lần bật đèn mà không cho chó ăn, - Yªu cÇu HS tr×nh bµy sù h×nh thµnh 1 thêi gian sau chã sÏ kh«ng tiÕt níc bät PXCĐK ở ngời: tiết nớc bọt khi nhìn thấy khi bật đèn nữa. khÕ. - HS tr×nh bµy dùa vµo thÝ nghiÖm qu¸ tr×nh - ý nghÜa cña sù h×nh thµnh vµ øc chÕ h×nh thµnh ph¶n x¹ cña Paplop..

(115) PXCĐK đối với đời sống là gì? - Nh÷ng PXC§K nµo nªn duy tr×, nh÷ng - HS dùa vµo th«ng tin vµ tr¶ lêi. ph¶n x¹ nµo nªn øc chÕ? - GV khắc sâu: những thói quen tốt cần đợc - HS dựa vào hiểu biết và ý thức của bản duy trì, những thói quen xấu nh nghiện thân để trả lời. thuèc, nghiÖn ma tuý... cÇn ph¶i lo¹i bá. KÕt luËn: 1. H×nh thµnh PXC§K - Thực chất của sự thành lập PXCĐK là sự hình thành đờng liên hệ tạm thời nối các vùng của vỏ đại não với nhau. - Điều kiện để thành lập PXCĐK + Ph¶i cã sù kÕt hîp gi÷a kÝch thÝch cã ®iÒu kiÖn víi kÝch thÝch kh«ng ®iÒu kiÖn, trong đó kích thích có điều kiện xảy ra trớc 1 thời gian ngắn. + Quá trình kết hợp đó phải lặp đi lặp lại nhiều lần. 2. øc chÕ PXC§K - Khi PXCĐK đợc thành lập, nếu không củng cố thờng xuyên sẽ mất dần đi do ức chế tắt dÇn. * ý nghÜa: + Đảm bảo sự thích nghi với môi trờng và điều kiện sống luôn luôn thay đổi. + Hình thành các thói quen và tập quán tốt đối với con ngời. Hoạt động 3: So sánh các tính chất của PXKĐK với PXCĐK ( 8 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp b¶ng - HS dùa vµo kiÕn thøc môc I vµ II, th¶o 52.2 luËn nhãm vµ hoµn thµnh bµi tËp. - GV treo b¶ng phô 52.2, gäi HS lªn b¶ng hoµn thµnh. - §¹i diÖn nhãm lªn lµm, c¸c nhãm kh¸c - GV nhËn xÐt, chèt l¹i kiÕn thøc. nhËn xÐt, bæ sung. + Phản xạ không điều kiện: bền vững, số l- - Sửa lại cho đúng với đáp án GV đã chữa. îng h¹n chÕ. + Phản xạ có điều kiện: đợc hình thành trong dêi sèng (qua häc tËp, rÌn luyÖn), cã tÝnh chÊt c¸ thÓ, kh«ng di truyÒn, trung ¬ng n»m ë vá n·o. - Dựa vào SGK để trả lời. - Nªu mèi quan hÖ gi÷a PXK§K vµ PXC§K? KÕt luËn: - B¶ng 52.2 SGK. - Mèi liªn quan: SGK. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - Ph©n biÖt PXK§K vµ PXC§K? - §äc môc “Em cã biÕt” vµ tr¶ lêi c©u hái: V× sao qu©n sÜ hÕt kh¸t vµ nhµ Chóa chÞu mÊt mÌo? 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. Ngµy so¹n:10/03/2011 Ngµy d¹y: 14/03/2011 Tiết 55: Hoạt động thần kinh cấp cao ở ngời A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS:.

(116) - Phân tích đợc những điểm giống nhau và khác nhau giữa các PXCĐK ở ngời với động vật nãi chung vµ thó nãi riªng. - Trình bày đợc vai trò của tiếng nói, chữ viết và khả năng t duy, trừu tợng ở ngời. - RÌn luyÖn kÜ n¨ng t duy logic, suy luËn chÆt chÏ. - Båi dìng ý thøc häc tËp, x©y dùng thãi quen, nÕp sèng v¨n hãa. C. Träng t©m: - Vai trß cña tiÕng nãi vµ ch÷ viÕt trong viÖc h×nh thµnh PXC§K B. ChuÈn bÞ: -Sơ đồ PXKĐK và PXCĐK D. TiÕn tr×nh bµi häc. 1. KiÓm tra:(5') Ph©n biÖt PXC§K vµ PXK§K? 2. Giới thiệu bài:(1)Vai trò của phản xạ trong đời sống? GV: PXKĐK là cơ sở hoạt động của nhận thức, tinh thần, t duy, trí nhớ ở ngời và 1 số động vật bậc cao. là biểu hiện của hoạt động thần kinh bậc cao. - Hoạt động thần kinh bậc cao ở ngời và động vật có đặc điểm gì giống và khác nhau? 3. Bµi míi Hoạt động 1: Sự thành lập và ức chế các phản xạ có điều kiện ở ngời ( 15 ) Hoạt động của GV - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin môc I SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: - Nªu sù thµnh lËp vµ øc chÕ PXC§K ë ngêi? ý nghÜa? - Hãy tìm VD trong thực tế đời sống về sự thµnh lËp c¸c ph¶n x¹ míi vµ øc chÕ c¸c ph¶n x¹ cò kh«ng cßn thich hîp n÷a? - Sù thµnh lËp vµ øc chÕ PXC§K ë ngêi vµ động vật có những điểm gì giống và khác nhau?. Hoạt động của HS - C¸ nh©n HS tù thu nhËn th«ng tin vµ tr¶ lêi c©u hái. - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung để rút ra kết luận. - HS cã thÓ lÊy VD trong häc tËp, x©y dùng c¸c thãi quen. + Gièng vÒ qu¸ tr×nh thµnh lËp vµ øc chÕ PXCĐK và ý nghĩa của chúng với đời sèng. + Khác về số lợng và mức độ phức tạp của PXC§K.. KÕt luËn: - PXKĐK đợc hình thành ở trẻ mới sinh từ rất sớm. - ức chế PXCĐK xảy ra nếu PXCĐK đó không cần thiết đối với đời sống. - Sù h×nh thµnh vµ øc chÕ PXC§K lµ 2 qu¸ tr×nh thuËn nghÞch, quan hÖ mËt thiÕt víi nhau làm cơ thể thích nghi với điều kiện sống luôn thay đổi. - ë ngêi: häc tËp, rÌn luyÖn c¸c thãi quen, c¸c tËp qu¸n tèt, nÕp sèng v¨n ho¸ chÝnh lµ kÕt qu¶ cña sù h×nh thµnh vµ øc chÕ PXC§K. Hoạt động 2: Vai trò của tiếng nói và chữ viết ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS t×m hiÓu th«ng tin SGK cïng - HS nghiªn cøu th«ng tin vµ hiÓu biÕt cña víi thùc tÕ hiÓu biÕt tr¶ lêi c©u hái: m×nh, tr¶ lêi c©u hái: - TiÕng nãi vµ ch÷ viÕt cã vai trß g× trong - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ đời sống? Yêu cầu HS lấy VD cụ thể. sung. - GV gióp HS hoµn thiÖn kiÕn thøc. - TiÕng nãi cã vai trß g×? - HS l¾ng nghe GV chèt kiÕn thøc. - Ch÷ viÕt cã vai trß g×? - HS tr×nh bµy..

(117) KÕt luËn: 1. TiÕng nãi vµ ch÷ viÕt lµ tÝn hiÖu g©y ra c¸c ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn cÊp cao. - Tiếng nói và chữ viết giúp mô tả sự vật, hiện tợng. Khi con ngời đọc, nghe có thể tởng tợng ra. - Tiếng nói và chữ viết là kết quả của quá trình học tập (đó là các PXCĐK). 2. Tiếng nói và chữ viết là phơng tiện để con ngời giao tiếp, trao đổi kinh nghiệm với nhau. Hoạt động 3: T duy trừu tợng (8 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK. - HS đọc thông tin SGK. - Nói tới gà, trâu, chó... chúng có đặc điểm + Chúng đợc xếp chung là động vật. chung g×? - Vậy con vịt có phải là động vật không? + Cã. - Yªu cÇu HS lÊy VD kh¸c vÒ sù h×nh thµnh kh¸i niÖm. - HS tù lÊy VD kh¸c. - Từ các khái niệm đã rút ra đợc qua VD từ “động vật” đợc hình thành nh thế nào? - HS: Tõ nh÷ng ®iÓm chung cña sù vËt hiÖn §ã lµ t duy trõu tîng. VËy t duy trõu tîng tîng, con ngêi biÕt kh¸i qu¸t ho¸ thµnh lµ g×? những khái niệm, đợc diễn đạt bằng các từ. KÕt luËn: - Nhê cã tiÕng nãi vµ ch÷ viÕt con ngêi cã kh¶ n¨ng t duy trõu tîng. - Tõ nh÷ng thuéc tÝnh chung cña sù vËt hiÖn tîng, con ngêi biÕt kh¸i qu¸t ho¸ thµnh nh÷ng khái niệm, đợc diễn đạt bằng các từ. - Kh¶ n¨ng kh¸i qu¸t ho¸ vµ trõu tîng ho¸ lµ c¬ së cña t duy trõu tîng, chØ cã ë con ngêi. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - Yªu cÇu HS nh¾c l¹i néi dung bµi. - GV đánh giá giờ. - HS tr¶ lêi c©u 2 SGK. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc tríc bµi 54: VÖ sinh hÖ thÇn kinh. Ngµy so¹n:13/03/2011 Ngµy d¹y: 16/03/2011 TiÕt 56: VÖ sinh hÖ thÇn kinh A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Hiểu rõ ý nghĩa sinh học của giấc ngủ đối với sức khoẻ. - Phân tích ý nghĩa của lao động và nghỉ ngơi hợp lí, tránh ảnh hởng xấu tới hệ thần kinh. - Nêu đợc tác hại của ma tuý và các chất gây nghiện đối với sức khoẻ và hệ thần kinh. - Xây dựng cho bản thân một kế hoạch học tập và nghỉ ngơi hợp lí, đảm bảo sức khoẻ. - RÌn luyÖn kÜ n¨ng t duy, liªn hÖ thùc tÕ. - Cã ý thøc vÖ sinh, gi÷ g×n søc khoÎ, tr¸nh xa ma tuý. B. Träng t©m: Các biện pháp vệ sinh hệ thần kinh đặc biệt là vai trò của giấc ngủ, lao động nghỉ ngơi vừa søc vµ tr¸nh l¹m dông c¸c chÊt kÝch thÝch C. ChuÈn bÞ. - Tranh ¶nh th«ng tin tuyªn truyÒn vÒ t¸c h¹i cña c¸c chÊt g©y nghiÖn: rîi, thuèc l¸, ma tuý .... - B¶ng phô ghi néi dung b¶ng 54. D. hoạt động dạy - học..

(118) 1. KiÓm tra:(5') - KiÓm tra c©u 1, 2 (SGK – Tr 171). 2. Giíi thiÖu bµi: Trong cuộc sống hàng ngày, nhiều công việc đôi khi làm ta mệt mỏi. Sự mệt mỏi này bắt nguồn từ hệ thần kinh sau đó tới các cơ quan khác. Vậy để có hệ thần kinh khoẻ mạnh, hoạt động của cơ thể hợp lí chúng ta cần làm gì? Đó là nội dung của bài học hôm nay. 3.Bµi míi Hoạt động 1: ý nghĩa của giấc ngủ đối với sức khoẻ ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV cung cÊp th«ng tin: chã cã thÓ nhÞn ¨n 20 ngµy vÉn cã thÓ nu«i bÐo trë l¹i nhng mÊt ngñ 10 – 12 ngµy lµ chÕt. - §Æt c©u hái cho HS th¶o luËn: - C¸ nh©n HS tù thu nhËn th«ng tin, dùa - V× sao nãi ngñ lµ 1 nhu cÇu sinh lÝ cña c¬ vµo hiÓu biÕt cña b¶n th©n, th¶o luËn nhãm thÓ? và nêu đợc: - Ngủ là gì? Khi ngủ sự hoạt độngcủa các + Ngủ là 1 đòi hỏi tự nhiên của cơ thể, cần c¬ quan nh thÕ nµo? h¬n ¨n. - Giấc ngủ có ý nghĩa nh thế nào đối với søc khoÎ? - KÕt luËn. - GV ®a ra sè liÖu vÒ nhu cÇu ngñ ë c¸c løa tuæi kh¸c nhau. - Muèn cã giÊc ngñ tèt cÇn nh÷ng ®iÒu - KÕt luËn. kiÖn g×? Nªu nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng trùc - HS liªn hÖ thùc tÕ, th¶o luËn thèng nhÊt tiếp, gián tiếp đến giấc ngủ? c©u tr¶ lêi, cho VD cô thÓ. - GV: kh«ng chØ ngñ míi phôc håi søc lµm viÖc cña hÖ thÇn kinh mµ cßn ph¶i lao động, học tập xen kẽ nghỉ ngơi hoạp lí tr¸nh c¨ng th¼ng, mÖt mái cho hÖ thÇn kinh. KÕt luËn: Ngñ lµ mét nhu cÇu sinh lÝ cña c¬ thÓ. - B¶ng chÊt cña giÊc ngñ lµ qu¸ tr×nh øc chÕ tù nhiªn. Khi ngñ c¸c c¬ quan gi¶m ho¹t động, có tác dụng phục hồi hoạt động của hệ thần kinh và các hệ cơ quan khác. - Để đảm bảo giấc ngủ tốt cần: + Ngủ đúng giờ. + Chç ngñ thuËn lîi. + Không dùng chất kích thích: cà phê, chè đặc, thuốc lá. + Kh«ng ¨n qu¸ no, h¹n chÕ kÝch thÝch ¶nh hëng tíi vá n·o g©y hng phÊn. Hoạt động 2: Lao động và nghỉ ngơi hợp lí ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - T¹i sao kh«ng nªn lµm viÖc qu¸ søc, thøc + §Ó tr¸nh c¨ng th¼ng vµ mÖt mái cho hÖ qu¸ khuya? thÇn kinh. - Lao động và nghỉ ngơi nh thế nào là hợp + Lao động , học tập xen kẽ với nghỉ ngơi, lÝ? tránh đơn điệu dễ nhàm chán. - GV cho HS liên hệ: quy định thời gian làm việc, nghỉ ngơi đối với những ngời làm c«ng viÖc kh¸c nhau. Víi HS: x©y dùng thêi gian biÓu hîp lÝ. - Muèn b¶o vÖ hÖ thÇn kinh ta ph¶i lµm - Tõ c¸c kiÕn thøc trªn cïng víi th«ng tin.

(119) g×? SGK, HS tr¶ lêi c©u hái. KÕt luËn: - Lao động và nghỉ ngơi hợp lí để giữ gìn và bảo vệ hệ thần kinh. - §Ó b¶o vÖ hÖ thÇn kinh cÇn: + §¶m b¶o giÊc ngñ hµng ngµy. + Gi÷ cho t©m hån thanh th¶n. + Xây dựng chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lí. Hoạt động 3: Tránh lạm dụng các chất kích thích và ức chế đối với hệ thần kinh ( 13 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV cho HS quan s¸t tranh hËu qu¶ cña - HS quan s¸t. nghiÖn ma tuý, nghiÖn rîu, thuèc l¸... - Yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm hoµn thnµh - HS th¶o luËn nhãm. thèng nhÊt ý kiÕn vµ bµi tËp b¶ng 54 SGK. hoµn thµnh b¶ng 54. - GV yªu cÇu HS lªn b¶ng ch÷a bµi tËp. - GV nhËn xÐt, ®a ra kÕt qu¶ nÕu cÇn. - §¹i diÖn nhãm lªn b¶ng tr×nh bµy. Lo¹i chÊt Tªn chÊt T¸c h¹i ChÊt kÝch thÝch - Rîu - Hoạt động não bị rối loạn, trí nhớ kém. - Nớc chè đặc, - Kích thích hệ thần kinh, gây mất ngủ. cµ phª ChÊt g©y nghiÖn - Thuèc l¸ - C¬ thÓ suy yÕu, dÔ m¾c bÖnh ung th. - Ma tuý - Suy yÕu nßi gièng, c¹n kiÖt kinh tÕ, l©y nhiÔm HIV, mÊt nh©n c¸ch... 4. Kiểm tra- đánh giá (5') ? Muốn đảm bảo giấc ngủ tốt, cần những điều kiện gì? ? Trong vệ sinh đối với hệ thần kinh cần quan tâm tới những vấn đề gì? Vì sao? 5 . Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - X©y dùng cho m×nh thêi gian biÓu hîp lÝ vµo vë bµi tËp vµ thùc hiÖn nghiªm tóc theo thêi gian biểu đó. -ChuÈn bÞ kiÓm tra 01 tiÕt Ngµy so¹n: 19/03/2011. Ngµy d¹y:. TiÕt 57: KiÓm tra gi÷a häc kú II. 23/03/2011. A. Môc tiªu - Kiểm tra những kiến thức cơ bản từ đầu học kỳ II đến tiết 56 . - Đánh giá đợc kết quả học tập của học sinh. - Làm cho học sinh chú ý nhiều hơn đến việc học của mình - Rót kinh nghiÖm, bæ sung kÞp thêi nh÷ng tån t¹i cÇn kh¾c phôc cña gi¸o viªn . B. C«ng viÖc chu¶n bÞ cña gi¸o viªn 1. ThiÕt lËp ma trËn hai chiÒu: Các cấp độ kiến thức cần đánh giá Tæng Nội dung các chủ đề NhËn biÕt Th«ng hiÓu VËn dông sè Tr¾c Tù Tr¾c Tù Tr¾c Tù chÝnh sÏ kiÓm tra ®iÓm nghiÖm luËn nghiÖm luËn nghiÖm luËn Trao đổi chất và 1 1 n¨ng lîng Da 1 1 HÖ bµi tiÕt 1.5 1.5 HÖ thÇn kinh 2 2 2,5 6,5 2. ThiÕt kÕ c©u hái theo ma trËn:.

(120) I/ Trắc nghiệm (4 điểm): Chọn đáp án đúng nhất trong mỗi câu sau đây: C©u 1. ThiÕu vitamin A g©y bÖnh A. cßi x¬ng B. kh« gi¸c m¹c cña m¾t C. thiÕu m¸u D. l·o ho¸ C©u 2. C¬ quan quan träng nhÊt cña hÖ bµi tiÕt níc tiÓu lµ A. bóng đái B. bµng quang C. ống đái D. thËn C©u 3. Ngêi bÞ sái thËn cÇn h¹n chÕ dïng thøc ¨n cã nhiÒu thµnh phÇn nµo díi ®©y: A. Muèi kho¸ng B. đờng C. vitamin D. níc C©u 4. CÇn ph¶i rÌn luyÖn da nh thÕ nµo lµ hîp lÝ ? 1. Ph¶i lu«n cè g¾ng rÌn luyÖn da tíi møc tèi ®a. 2. Ph¶i rÌn luyÖn da tõ tõ. 3. Ph¶i luyÖn phï hîp víi t×nh tr¹ng søc khoÎ cña mçi ngêi. 4. rÌn luyÖn trong nhµ, tr¸nh tiÕp xóc víi ¸nh n¾ng mÆt trêi. 5. Cần thờng xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời vào buổi sáng để có thể tạo vitamin D, chèng thiÕu canxi. Câu trả lời đúng là: A. 1, 2, 4; B. 2, 3, 5; C. 3, 4, 5; D. 1, 4, 5. Câu 5 Chất xám trong trung ơng thần kinh đợc cấu tạo từ A. th©n n¬ron B. c¸c sîi nh¸nh C. th©n n¬ron vµ c¸c sîi nh¸nh D. th©n n¬ron, c¸c sîi nh¸nh vµ sîi trôc C©u 6. C¸c vïng ë vá n·o tham gia h×nh thµnh nªn hÖ thèng tÝn hiÖu thø hai ë ngêi lµ 1. vùng vận động ngôn ngữ 2. vïng c¶m gi¸c 3. vïng hiÓu tiÕng nãi 4. vïng hiÓu ch÷ viÕt. Câu trả lời đúng là: A. 1, 2, 3; B. 1, 2, 4; C. 1, 3, 4; D. 2, 3, 4. Câu 7. Cơ quan giúp cho cơ thể giữ đợc thăng bằng là 1. tiÓu n·o. 2. cơ quan tiền đình. 3. trô n·o. 4. c¸c èng b¸n khuyªn. Câu trả lời đúng là: A. 1, 2, 3; B. 1, 2, 4; C. 1, 3, 4; D. 2, 3, 4. C©u 8. TÕ bµo thô c¶m thÝnh gi¸c cã ë A. chuçi x¬ng tai B. èng b¸n khuyªn C. mµng nhÜ D. c¬ quan coocti. II/ Tù luËn (6 ®iÓm) C©u 1. (2.5 ®iÓm) §iÓm vµng, ®iÓm mï lµ g× ? V× sao lóc ¸nh s¸ng rÊt yÕu m¾t kh«ng nhËn ra mµu s¾c cña vËt ? C©u 2. (1.5 ®iÓm) thùc chÊt cña qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc tiÓu ë thËn ? Câu 3. (2.0 điểm) ý nghĩa của sự hình thành và ức chế phản xạ có điều kiện trong đời sống của các động vật và con ngời ? Nªu c¸c biÖn ph¸p vÖ sinh hÖ thÇn kinh ? 4. Xây dựng đáp án theo ma trận: I. Tr¾c nghiÖm: (4 ®iÓm). Mỗi ý đúng 0.5 điểm x 8= 4.0 điểm C©u hái 1 2 3 4 5 6 7 8 ý tr¶ lêi B D A B C B D C II. Tù luËn (6.5 ®iÓm) C©u 1. (2.5 ®iÓm) * §iÓm vµng, ®iÓm mï: - §iÓm vµng: n»m trªn trôc ngang cña m¾t, lµ n¬i tËp trung nhiÒu tÕ bµo nãn. V× vËy khi ảnh của vật rơi đúng vào điểm vàng, mắt nhìn rõ nhất. (0.5 ®iÓm) + cµng xa ®iÓm vµng, sè lîng tÕ bµo nãn cµng Ýt vµ chñ yÕu lµ tÕ bµo que.(0.5 ®iÓm) - §iÓm mï: lµ n¬i ®i ra cña c¸c sîi trôc c¸c tÕ bµo thÇn kinh thÞ gi¸c, kh«ng cã tÕ bào thụ cảm thị giác nên ảnh của vật rơi vào đó sẽ không nhìn thấy gì. (0.5 ®iÓm) * Lóc ¸nh s¸ng rÊt yÕu m¾t kh«ng nhËn ra mµu s¾c cña vËt:.

(121) Vào lúc ánh sáng yếu, tế bào nón không hoạt động, chỉ có các tế bào que hoạt động. Nhng c¸c tÕ bµo que chØ nhËn c¸c kÝch thÝch vÒ ¸nh s¸ng yÕu chø kh«ng nhËn kÝch thÝch vÒ màu sắc. Do vậy, vào lúc ánh sáng yếu, mắt không nhận ra đợc màu sắc của vật. (1.0 ®iÓm) C©u 2. (1.5 ®iÓm)Thùc chÊt cña qu¸ tr×nh t¹o thµnh níc tiÓu lµ: - Quá trình lọc máu ở cầu thận để tạo thành nớc tiểu đầu ở nang cầu thận.(0.5 điểm) - Tiếp đó là quá trình hấp thụ lại vào máu các chất cần thiết nh: các chất dinh dỡng, níc, c¸c ion Na+, Cl-. (0.5 ®iÓm) - Cuèi cïng lµ sù bµi tiÕt tiÕp c¸c chÊt kh«ng cÇn thiÕt, cã h¹i ë èng thËn t¹o níc tiÓu chính thức xuống bóng đái để chuyển dần ra ngoài. (0.5 ®iÓm) C©u 3. (2.0 ®iÓm) * ý nghĩa của sự hình thành và ức chế phản xạ có điều kiện trong đời sống của con ngêi: Đảm bảo sự thích nghi với môi trờng và điều kiện sống luôn thay đổi đồng thời là cơ sở để hình thành các thói quen và tập quán tốt. (1.0 ®iÓm) * C¸c biÖn ph¸p vÖ sinh hÖ thÇn kinh: - Phải đảm bảo giấc ngủ hàng ngày đầy đủ (0.25 ®iÓm) - Lµm viÖc vµ nghØ ng¬i hîp lÝ (0.25 ®iÓm) - Sèng thanh th¶n, tr¸nh lo ©u phiÒn muén (0.25 ®iÓm) - Tr¸nh sö dông c¸c chÊt cã h¹i cho hÖ thÇn kinh. (0.25 ®iÓm) C. Tæ chøc kiÓm tra 1. ổn định tổ chức : 2. Cung cấp đề bài cho học sinh : Phát đề cho học sinh làm trực tiếp và đề kiểm tra 3. Tæ chøc gi¸m s¸t häc sinh lµm bµi Yªu cÇu häc sinh lµm bµi nghiªm tóc 4. Thu bµi vµ nhËn xÐt Nhận xét tinh thần và thái độ làm bài 5. Híng dÉn vÒ nhµ : Học sinh chẩn bị các dụng cụ nh SGK yêu cầu đối với học sinh giờ thực hành. Ngµy so¹n:19/03/2011 Ngµy d¹y: 23/03/2011 Ch¬ng X- TuyÕn néi tiÕt TiÕt 58: Giíi thiÖu chung hÖ néi tiÕt A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Nắm đợc sự giống và khác nhau giữa tuyến nội tiết và ngoại tiết. - Nêu đợc các tuyến nội tiết chính của cơ thể và vị trí của chúng. - Trình bày đợc vai trò và tính chát của các sản phẩm tiết của tuyến nội tiết từ đó nêu rõ đợc tầm quan trọng của tuyến nội tiết với dời sống. - Cã kÜ n¨ng quan s¸t vµ ph©n tÝch kªnh h×nh. - Có thái độ yêu thích môn học. B. Träng t©m:. Ph©n biÖt tuyÕn néi tiÕt víi tuyÕn ngo¹i tiÕt C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 55.1; 55.2; 55.3. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Tr¶ lêi 2 c©u hái SGK (173). 2. Giíi thiÖu bµi:(1).

(122) Cùng với hệ thần kinh, các tuyến nội tiết cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hoà các hoạt động sinh lí trong cơ thể. Vậy tuyến nội tiết là gì? có những tuyến nội tiÕt nµo? 3. Bµi míi: Hoạt động 1: Đặc điểm của hệ nội tiết ( 13 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS nghiên cứu nội dung - HS đọc thông tin và trả lời câu hỏi. th«ng tin SGK. - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c bæ sung. - Nêu đặc điểm của hệ nội tiết? - GV khẳng định lại kiến thức. KÕt luËn: - Điều hoà quá trình sinh lí của cơ thể, đặc biệt là quá trình trao đổi chất. - Sản xuất ra các hoôcmn theo đờng máu đến cơ quan đích. Tác động chậm, kéo dài trên diÖn réng. Hoạt động 2: Phân biệt tuyến nội tiết với tuyến ngoại tiết (10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 55.1; 55.2 nghiªn - HS quan s¸tkÜ h×nh vÏ, th¶o luËn nhãm vµ cứu đờng đi của sản phẩm tuyến và trả lời trả lời câu hỏi. c©u hái : - C¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. - Nêu rõ sự khác biệt giữa tuyến nội tiết và + Giống: các tế bào tuyến đều tiết ra sản tuyÕn ngo¹i tiÕt? phÈm tiÕt. - Kể tên các tuyến mà em biết và cho biết + Khác về nơi đổ sản phẩm. chóng thuéc lo¹i tuyÕn nµo? - HS hoạt động cá nhân và trả ời. - Cho HS quan s¸t H 50.3 kÓ tªn tuyÕn néi - 1 HS nªu tªn vµ vÞ trÝ cña tuyÕn néi tiÕt. tiÕt, nªu vÞ trÝ. KÕt luËn: - Tuyến ngoại tiết: sản phẩm tiết tập trung vào ống dẫn để đổ ra ngoài. - TuyÕn néi tiÕt: s¶n phÈm tiÕt ngÊm th¼ng vµo m¸u. - TuyÕn võa lµ néi tiÕt, võa lµ ngo¹i tiÕt gäi lµ tuyÕn pha: tuyÕn sinh dôc, tuyÕn tuþ. Hoạt động 3: Hoocmon ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin vµ - HS tù thu nhËn kiÕn thøc qua th«ng tin tr¶ lêi c©u hái: SGK. - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ - Hoocmon lµ g×? - Hoocmon cã nh÷ng tÝnh chÊt nµo? sung. - GV giíi thiÖu thªm th«ng tin. + Hoocmon  cơ quan đích theo cơ chế chìa - HS lắng nghe và tiếp thu kiến thức. kho¸, æ kho¸. + Mỗi tính chất GV đa ra 1 VD để phân tÝch. - Dùa vµo th«ng tin SGK vµ tr¶ lêi. - Hoocmon có vai trò gì đối với cơ thể? - GV lu ý HS: trong điều kiện hoạt động binh th¬ngg cña tuyÕn ta kh«ng thÊy râ vai trß cña chóng, chØ khi mÊt c©n b»ng ho¹t động của tuyến nào đó gây bệnh lí mỡi thÊy râ vai trß. KÕt luËn: - Hoocmon lµ s¶n phÈm tiÕt cña tuyÕn néi tiÕt. 1. TÝnh chÊt cña hoocmon.

(123) - Mỗi hoocmon chỉ ảnh hởng tới một hoặc một số cơ quấnc định. - Hoocmon cã ho¹t tÝnh sinh dôc rÊt cao. - Hoocmon không mang tính đặc trng cho loài. 2. Vai trß cña hoocmon - Duy trì tính ổn định của môi trờng bên trong cơ thể. - §iÒu hoµ c¸c qu¸ tr×nh sinh lÝ diÔn ra b×nh thêng. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp sau: So s¸nh tuyÕn néi tiÕt vµ tuyÕn ngo¹i tiÕt vÒ cÊu t¹o vµ chøc n¨ng b»ng c¸ch hoµn thµnh th«ng tin vµo b¶ng sau: §Æc ®iÓm so TuyÕn néi tiÕt TuyÕn ngo¹i tiÕt s¸nh Giống nhau - Các tế bào tuyến đều tạo ra các sản phẩm tiết. Kh¸c nhau: - KÝch thíc lín h¬n. - KÝch thíc nhá h¬n. + CÊu t¹o - Có ống dẫn chất tiết đổ ra - Không có ống dẫn, chất tiết ngấm ngoµi. th¼ng vµo m¸u. - Lîng chÊt tiÕt ra nhiÒu, - Lîng chÊt tiÕt ra Ýt, ho¹t tÝnh m¹nh. kh«ng cã ho¹t tÝnh m¹nh. + Chøc n¨ng 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. Ngµy so¹n:26/3/2011 Ngµy d¹y: 28/3/2011 TiÕt 59: TuyÕn yªn , tuyÕn gi¸p A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Trình bày đợc vị trí, cấu tạo, chức năng của tuyến yên, tuyến giáp. - Xác định rõ mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động các tuyến với các bệnh do hoocmon của các tuyến đó tiết ra quá ít hoặc quá nhiều. - RÌn kÜ n¨ng quan s¸t, ph©n tÝch kªnh h×nh. - Båi dìng ý thøc gi÷a g×n søc khoÎ, b¶o vÖ c¬ thÓ. B. träng t©m:. TuyÕn yªn, vai trß cña c¸c hoocmon tuyÕn yªn C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 56.1; 56.2; 56.3. - B¶ng 56.1 D. hoạt động dạy - học.. 1. KiÓm tra 15 phót - LËp b¶ng so s¸nh cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña tuyÕn néi tiÕt vµ tuyÕn ngo¹i tiÕt? - Nªu vai trß cña hoocmon? 2. Giíi thiÖu bµi :(1) VB: ? KÓ tªn c¸c tuyÕn néi tiÕt chÝnh trong c¬ thÓ? HS kÓ - GV: Bµi häc cña chóng ta h«m nay lµ ®i t×m hiÓu vÒ 2 tuyÕn néi tiÕt: tuyÕn yªn vµ tuyÕn gi¸p. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tuyến yên ( 13 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS.

(124) - GV yªu cÇu HS quan s¸t tranh, nghiªn - HS quan s¸t tranh, nghiªn cøu néi dung cøu néi dung th«ng tin SGK vµ tr¶ lêi c©u th«ng tin SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: hái: - Nªu vÞ trÝ, cÊu t¹o cña tuyÕn yªn? - Yªu cÇu HS nghiªn cøu b¶ng 56.1 vµ tr¶ - HS nghiªn cøu th«ng tin b¶ng 56.1, th¶o lêi c©u hái: luËn nhãm thèng nhÊt ý kiÕn. - TuyÕn yªn tiÕt nh÷ng lo¹i hoocmon nµo? Tác dụng của các loại hoocmon đó? - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c - Nªu chøc n¨ng cña tuyÕn yªn? nhËn xÐt, bæ sung. - GV gióp HS hoµn thiÖn kiÕn thøc vµ ®a thêm một số thông tin liên quan đến hoạt - HS lắng nghe. động của tuyến yên. KÕt luËn: - Tuyến yên nằm ở nền sọ, có liên quan tới vùng dới đồi. - Gåm 3 thuú: truú tríc, thuú gi÷a, thuú sau. - Chøc n¨ng: + Thuỳ trớc: tiết hoocmon kích thích hoạt động của nhiều tuyến nội tiết khác, ảnh hởng đến sự tăng trởng, sự trao đổi glucozơ, chất khoáng. + Thuỳ sau: tiết hoocmon điều hoà trao đổi nớc, sự co thắt các cơ trơn (ở tử cung). + Thuỳ giữa; chỉ phát triển ở trẻ nhỏ, có tác dụng đối với sự phân bố sắc tố da. - Hoạt động của tuyến yên chịu sự điều khiển trực tiếp hoặc gián tiếp của hệ thần kinh. Hoạt động 2: Tuyến giáp ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t H 56.2 nghiªn cøu - HS quan s¸t kÜ h×nh vÏ, nghiªn cøu th«ng th«ng tin vµ tr¶ lêi c©u hái : tin, th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi c©u hái. - Nªu vÞ trÝ, cÊu t¹o cña tuyÕn gi¸p? - C¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. - Chøc n¨ng cña tuyÕn gi¸p lµ g×? + ThiÕu muèi ièt sÏ lµm gi¶m chøc n¨ng - Hãy nêu ý nghĩa của cuộc vận động toàn tuyến giáp, gây bệnh bớu cổ. d©n dïng muèi ièt? - Ph©n biÖt bÖnh baz¬®o víi bÖnh bíu cæ do thiÕu muèi ièt vÒ nguyªn nh©n vµ hËu qu¶? - HS quan s¸t tranh ¶nh. - GV cho HS quan s¸t tranh ¶nh vÒ 2 bÖnh nµy. KÕt luËn: - TuyÕn gi¸p n»m tríc sô gi¸p cña thanh qu¶n, nÆng 20 – 25 gam. - Tiết hoocmon tirôxin (có thành phần chủ yếu là iốt), có vai trò quan trọng trong trao đổi chÊt vµ qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ c¸c chÊt trong tÕ bµo. - Bệnh liên quan đến tuyến giáp: bệnh bớu cổ, bệnh bazơđô (nguyên nhân, hậu quả SGK). - Tuyến giáp và tuyến cận giáp có vai trò trao đổi muối canxi và photpho trong máu. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - HS tr¶ lêi c©u hái SGK (278) ? V× sao nãi tuyÕn yªn lµ tuyÕn néi tiÕt quan träng nhÊt? 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. - §äc tríc bµi 57: TuyÕn tuþ vµ tuyÕn trªn thËn..

(125) Ngµy so¹n:26/03/11 Ngµy d¹y: 30/03/11 TiÕt 60: TuyÕn tôy vµ tuyÕn trªn thËn A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Phân biệt đợc chức năng nội tiết và ngoại tiết của tuyến tuỵ dựa trên cấu tạo của tuyến. - Sơ đô fhoá chức năng của tuyến tuỵ trong sự điều hoà lợng đờng trong máu. - Tr×nh bµy c¸c chøc n¨ng cña tuyÕn trªn thËn dùa trªn cÊu t¹o cña tuyÕn. - Cã kÜ n¨ng quan s¸t vµ ph©n tÝch kªnh h×nh. - Có thái độ yêu thích môn học. B. träng t©m:. Vai trß c¸c ho«cmon tuyÕn tuþ vµ tuyÕn trªn thËn C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 57.1; 57.2. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Tr×nh bµy vai trß cña tuyÕn yªn, tuyÕn gi¸p? - Em đã biết tuyến tuỵ có chức năng gì? 2. Giíi thiÖu bµi: Nh các em đã học, tuyến tuỵ có chức năng ngoại tiết là tiết dịch tuỵ vào tá tràng tham gia vµo tiªu ho¸ thøc ¨n, võa cã chøc n¨ng néi tiÕt, cïng víi tuyÕn trªn thËn, tuyÕn tuþ tham gia vào quá trình điều hoà lợng đờng trong máu. Vậy hoạt động của 2 tuyến này nh thÕ nµo? chóng ta cïng t×m hiÓu bµi häc h«m nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tuyến tuỵ ( 24 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS quan sát H 57.1 SGK, đọc - Xem lại H 24.3 trang 79. thông tin, quan sát H 24.3 trang 79 để nhớ l¹i vÞ trÝ cña tuyÕn tuþ. - Tuþ cã cÊu t¹o tõ c¸c lo¹i tÕ bµo nµo? + HS: Tuþ cÊu t¹o tõ tÕ bµo tiÕt dÞch tuþ, tÕ Chøc n¨ng cña chóng lµ g×? bµo anpha vµ tÕ bµo bªta. - Chøc n¨ng néi tiÕt vµ ngo¹i tiÕt cña TÕ bµo tiÕt dÞch tuþ; tiÕt dÞch tuþ (chøc tuyến tuỵ đợc thực hiện nh thế nào? n¨ng ngo¹i tiÕt). TÕ bµo anpha vµ bªta: tiÕt hoocmon (chøc n¨ng néi tiÕt). - TuyÕn tuþ tiÕt hoocmon nµo? Tõ ®©u? + HS tr×nh bµy trªn h×nh vÏ. - GV đặt câu hỏi: - HS tr¶ lêi: + TÕ bµo anpha: tiÕt glucag«n. - Nồng độ đờng trong máu ổn định là bao + Tế bào bêta: tiết insulin. nhiêu? Khi lợng đờng trong máu tăng cao Khi nồng độ đờng tăng cao, tế bào bêta tiết cơ thể sẽ làm gì để ổn định nồng độ đờng? insulin giúp chuyển hoá glucozơ thành - Khi lợng đờng huyết giảm sẽ có quá trình glicôgen giúp làm giảm lợng đờng trong nµo x¶y ra? m¸u. - GV vẽ lên bảng sơ đồ: - HS: Khi đờng huyết giảm, tế bào anpha đờng > 0,12%; tế bào bêta tiết insulin tiÕt insulin gióp chuyÓn ho¸ glic«gen thµnh Glucoz¬ Glic«gen glucôzơ giúp tăng lợng đờng trong máu. đờng < 0,12%; tế bào anpha tiết glucagôn - HS dựa vào sơ đồ trên bảng để trình bày - Yªu cÇu HS tr×nh bµy l¹i vai trß cña l¹i. hoocmon tuyÕn tuþ..

(126) - Tác động đối lập của 2 loại hoocmon insulin vµ glucag«n cã vai trß g×? - HS trình bày: giúp tỉe lệ đờng huyết luôn - GV liên hệ thực tế: bệnh tiểu đờng (lợng ổn định, đảm bảo hoạt động sinh lí của cơ đờng tăng cao, thận không hấp thụlại hết đ- thể diễn ra bình thờng. ợc dẫn tới đi tiểu ra đờng). Hậu quả: có thể chÕt. - Chứng hạ đờng huyết. KÕt luËn: - Chøc n¨ng cña tuyÕn tuþ: + Chøc n¨ng ngo¹i tiÕt: tiÕt dÞch tuþ (do c¸c tÕ bµo tiÕt dÞch tuþ). + Chức năng nội tiết: do các tế bào đảo tuỵ thực hiện. - TÕ bµo anpha tiÕt glucag«n. - TÕ bµo bªta tiÕt insulin. Vai trß cña c¸c hoocmn tuyÕn tuþ: đờng > 0,12%; tế bào bêta tiết insulin. Glucoz¬. Glic«gen. đờng < 0,12%; tế bào anpha tiết glucagôn. Nhờ tác động đối lập của 2 loại hoocmon tuyến tuỵ giúp tỉ lệ đờng huyết luôn ôn định đảm bảo hoạt động sinh lí diễn ra bình thờng. Hoạt động 2: Tuyến trên thận ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yêu cầu HS quan sát mô hình và cho biết + HS: Tuyến trên thận gồm 1 đôi nằm trên vÞ trÝ cña tuyÕn trªn thËn. đỉnh 2 quả thận. - TuyÕn trªn thËn n»m ë ®©u? - Yªu cÇu HS quan s¸t H 57.2 (SGK) - 1 HS lªn b¶ng tr×nh bµy. - Tr×nh bµy cÊu t¹o cña tuyÕn trªn thËn? - GV treo tranh c©m. - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK. - Nªu chøc n¨ng cña c¸c hoocmon tuyÕn trªn thËn? - HS tr×nh bµy vai trß cña hoocmon. + Vá tuyÕn? + Tuû tuyÕn? - GV lu ý HS: Hoocmon phÇn tuû tuyÕn trªn thËn cïng glucag«n (tuyÕn tuþ) ®iÒu chỉnh lợng đờng trong máu khi bị hạ đờng - HS tiếp thu nội dung. huyÕt. KÕt luËn: - Vị trí; tuyến trên thận gồm 1 đôi, nằm trên đỉnh 2 quả thận. CÊu t¹o vµ chøc n¨ng: - Phần vỏ: tiết các hoocmon điều hoad các muối natri, kali ... điều hoà đờng huyết, làm thay đổi các đặc tính sinh dục nam. - Phần tuỷ: tiết ađrênalin và noađrênalin có tác dụng điều hoà hoạt động tim mạch và hô hấp, cùng glucagôn điều chỉnh lợng đờng trong máu. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - GV cñng cè néi dung bµi.Treo b¶ng phô cho HS hoµn thµnh bµi tËp: Khi đờng huyết tăng Khi đờng huyết giảm (+). TÕ bµo bªta (-). TiÕt insulin. (+). §¶o tuþ. TÕ bµo anpha TiÕt glucag«n. (-).

(127) Glucoz¬. Glicogen. Glucoz¬. Đờng huyết giảm đến Đờng huyết tăng đến 5. Híng dÉn (1') møc b×nh thêng møc b×nh thêng - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK, lµm bµi tËp trong SBT. - §äc môc “Em cã biÕt”. - §äc tríc bµi 58: TuyÕn sinh dôc. Ngµy so¹n:01/04/2011 Ngµy d¹y: 04/04/2011 TiÕt 61: TuyÕn sinh dôc A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Trình bày đợc các chức năng của tinh hoàn và buồng trứng. - Nắm đợc các hoocmon sinh dục nam và hoocmon sinh dục nữ. - Hiểu rõ ảnh hởng của hoocmon sinh dục nam và nữ đến những biến đổi của cơ thể ở tuổi dËy th×. - Cã kÜ n¨ng quan s¸t vµ ph©n tÝch kªnh h×nh. - Cã ý thøc vÖ sinh vµ b¶o vÖ c¬ thÓ. B. träng t©m:. CÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña c¸c hooc m«n sinh dôc. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 58.1; 58.2; 58.3. - B¶ng phô viÕt néi dung b¶ng 58.1; 58.2. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Tr×nh bµy chøc n¨ng cña c¸c hoocmon tuyÕn tuþ? - Tr×nh bµy vai trß cña tuyÕn trªn thËn? 2. Giíi thiÖu bµi: Sinh sản là một đặc tính quan trọng ở sinh vật. Đối với con ngời, khi phát triển đến một độ tuổi nhất định, trẻ em có những biến đổi. Những biến đổi đó do đâu mà có? Nó chịu sự điều khiển của hoocmon nào? Biến đổi đó có ý nghĩa gì ? đó là nội dung bài học h«m nay chóng ta sÏ nghiªn cøu. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Tinh hoàn và hoocmon sinh dục nam (18 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV hớng dẫn HS quan sát H 58. 1; 58.2 - Cá nhận HS làm việc độc lập, quan sát kĩ vµ lµm bµi tËp ®iÒn tõ (SGK – Tr 182). hình, đọc chú thích. - Th¶o luËn nhãm vµ ®iÒn tõ Giíi thiÖu bµi - GV nhận xét, công bố đáp án: tËp. 1- LH, FSH - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c 2- TÕ bµo kÏ. nhËn xÐt, bæ sung. 3- Testosteron ? Nªu chøc n¨ng cña tinh hoµn? - HS dựa Giới thiệu bài tập vừa làm để trả - GV phát bài tập bảng 58.1 cho các HS lời, sau đó rút ra kết luận. nam, yêu cầu: các em đánh dấu vào dấu - HS nam đọc kĩ nội dung bảng 58.1 và hiÖu cã ë b¶n th©n? đánh dấu vào các ô lựa chọn. - GV công bố đáp án..

(128) - Lu ý HS: đấu hiệu xuất tinh lần đầu là dÊu hiÖu cña giai ®o¹n dËy th× chÝnh thøc - HS nghe GV gi¶ng. KÕt luËn: Tinh hoµn: + S¶n sinh ra tinh trïng. + TiÕt hoocmon sinh dôc nam testosteron. - Hoocmon sinh dục nam gây biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nam. - Nh÷ng dÊu hiÖu xuÊt hiÖn ë tuæi dËy th×: b¶ng 58.1 SGK. Hoạt động 2: Buồng trứng và hoocmon sinh dục nữ ( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS quan s¸t kÜ H 58.3 vµ lµm bµi - C¸ nh©n HS quan s¸t kÜ h×nh t×m hiÓu qu¸ tËp ®iÒn tõ SGK. tr×nh ph¸t triÓn cña nang trøng. (tõ c¸c - Yªu cÇu HS nªu kÕt qu¶. nang trøng gèc) vµ tiÕt hoocmon buång - GV nhận xét, khẳng định đáp án. trøng. 1- TuyÕn yªn - Trao đổi nhóm, lựa chọn từ cần thiết. Đại 2- Nang trøng diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c nhËn 3- ¬strogen xÐt, bæ sung. 4- Progesteron - Nªu chøc n¨ng cña buång trøng? - Dựa Giới thiệu bài tập đã làm để trả lời c©u hái, rót ra kÕt luËn. - GV phát bài tập bảng 58.2 cho HS nữ, - HS nữ đọc kĩ nội dung bảng 58.2, đánh yêu cầu: các em đánh dấu vào ô trống dấu dấu vào ô lựa chọn. hiÖu cña b¶n th©n. - GV gäi 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c bæ - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, b«e sung. sung. - GV tæng kÕt l¹i nh÷ng dÊu hiÖu ë tuæi dËy th×. - Lu ý HS: kinh nguyÖt lÇn ®Çu tiªn lµ dÊu - HS l¾ng nghe. hiÖu cña dËy th× chÝnh thøc ë n÷. - GV nh¾c nhë HS ý thøc vÖ sinh kinh nguyÖt. KÕt luËn: - Buång trøng: + S¶n sinh ra trøng. + TiÕt hoocmon sinh dôc n÷ ¬strogen - Hoocmon ơstrogen gây ra biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nữ. - Nh÷ng dÊu hiÖu xuÊt hiÖn ë tuæi dËy th× ë n÷: b¶ng 58.2 SGK. 4. Kiểm tra- đánh giá - Yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái: - V× sao nãi tuyÕn sinh dôc lµ tuyÕn pha? - Nguyên nhân dẫn tới biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì ở nam và nữ? 5. Híng dÉn - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt”. - Đọc trớc bài 59: Sự điều hoà và phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết. Ngµy so¹n:02/04/10 Ngµy d¹y: 06/04/2011 Tiết 62: Sự điều hoà và phối hợp hoạt động cña c¸c tuyÕn néi tiÕt.

(129) A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Nêu đợc các ví dụ để chứng minh cơ thể tự điều hoà trong hoạt động nội tiết. - Hiểu rõ đợc sự phối hợp trong hoạt động nội tiết để giữ vững tính ổn định của môi trờng trong. - RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t vµ ph©n tÝch kªnh h×nh. - Cã ý thøc gi÷ g×n søc khoÎ. B. TRäng t©m:. Sự điều hoà và phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết trong cơ thể C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 59.1; 59.2; 59.3. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Tr×nh bµy c¸c chøc n¨ng cña tinh hoµn vµ buång trøng? - Nguyên nhân nào dẫn đến những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì ở nam và nữ? trong đó biến đổi nào là quan trọng và cần lu ý? 2. Giíi thiÖu bµi: Cũng nh hệ thần kinh, trong hoạt động nội tiết cũng có cơ chế tự điều hoà để đảm bảo lợng hoocmon tiết ra vừa đủ nhờ các thông tin ngợc. Thiếu thông tin này sẽ dẫn đến sự rối loạn trong hoạt động nội tiết và sẽ lâm vào tình trạng bệnh lí. Bµi míi Hoạt động 1: Điều hoà hoạt động của các tuyến nội tiết ( 19 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - H·y kÓ tªn c¸c tuyÕn néi tiÕt chÞu ¶nh h- - HS liÖt kª; tuyÕn gi¸p, tuyÕn dinh dôc, ëng cña c¸ hoocmon tiÕt ra tõ tuyÕn yªn? tuyÕn trªn thËn. - GV tr×nh bµy néi dung th«ng tin môc I SGK kÕt hîp sö dông H 59.1 vµ 59.2 gióp HS hiểu rõ cơ chế điều hoà hoạt động của c¸c tuyÕn nµy. - Trình bày cơ chế điều hoà hoạt động của tuyÕn gi¸p vµ tuyÕn trªn thËn? (hoÆc sù - HS quan s¸t kÜ H 59.1; 59.2; 58.1 vµ tr×nh điều hoà hoạt động của tế bào kẽ trong tinh bày cơ chế điều hoà hoạt động của từng hoµn) H 59.1; 59.2; 58.1 tuyÕn. - Yªu cÇu HS rót ra kÕt luËn. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy trªn tranh, c¸c nhãm kh¸c bæ sung. KÕt luËn: VD: - Tuyến yên tiết hoocmon điều khiển sự hoạt động của các tuyến nội tiết. - Sự hoạt động của tuyến yên đợc tăng cờng hay kìm hãm chịu sự chi phối của các hoocmon do c¸c tuyÕn néi tiÕt kh¸c tiÕt ra. => §ã lµ c¬ chÕ tù ®iÒu hoµ cña c¸c tuyÕn néi tiÕt nhê c¸c th«ng tin ngîc. Hoạt động 2: Sự phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết ( 15 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Lợng đờng trong máu giữ đợc tơng đối ổn - HS vận dụng kiến thức về chức năng của định là do đâu? hoocmon tuyến tuỵ để trình bày. - GV đa thông tin: khi lợng đờng trong m¸u gi¶m m¹nh kh«ng chØ c¸c tÕ bµo anpha của đảo tuỵ hoạt động tiết glucagôn mà còn có sự phối hợp hoạt động của cả tuyến trên thận để góp phần chuyển hoá.

(130) lipit và prôtêin thành glucôzơ (tăng đờng huyÕt). - GV yªu cÇu HS quan s¸t H 59.3: - Cá nhân HS quan sát kĩ H 59.3, trao đổi - Trình bày sự phối hợp hoạt động của các nhóm trình bày ra giấy nháp câu trả lời. tuyến nội tiết khi đờng huyết giảm? - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c - GV: Ngoµi ra a®rªnalin vµ nona®rªnalin nhËn xÐt, bæ sung. cùng phối hợp với glucagôn làm tăng đờng huyÕt. - Gióp HS rót ra kÕt luËn. - Tính ổn định của môi trờng bên trong. KÕt luËn: VD: Sự phối hợp hoạt động của tuyến tuỵ và tuyến trên thận. - Sự điều hoà, phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết có tác dụng duy trì đảm bảo cho c¸c qu¸ tr×nh sinh lÝ trong c¬ thÓ diÔn ra b×nh thêng. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') Yªu cÇu HS tr¶ lêi c©u hái: - Nêu rõ mối quan hệ trong sự điều hoà hoạt động của tuyến yên đối với các tuyến nội tiết kh¸c? - Trình bày cơ chế hoạt động của tuyến tuỵ? 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái 1, 2 SGK. - Nêu đợc các VD dẫn chứng cho kiến thức trên. Ngµy so¹n:08/04/2011. Ngµy d¹y: 13/04/2011 Ch¬ng XI- Sinh s¶n TiÕt 63: C¬ quan sinh dôc nam vµ n÷. A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Kể tên và xác định đợc các bộ phận trong cơ quan sinh dục nam và đờng đi của tinh trùng từ nơi sinh sản đến khi ra ngoài cơ thể. - Kể tên và xác định đợc trên tranh các bộ phận trong cơ quan sinh dục nữ. - Nêu đợc chức năng cơ bản của cơ quan sinh dục nữ. - Nêu đợc chức năng cơ bản của các bộ phận đó. - Nêu rõ đợc đặc điểm của tinh trùng. - Cã kÜ n¨ng quan s¸t h×nh, nhËn biÕt kiÕn thøc. - Có nhận thức đúng đắn về cơ quan sinh dục của cơ thể. B. TRäng t©m:. CÊu t¹o c¬ quan sinh dôc nam vµ n÷. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 6.1; 60.2. - Bµi tËp b¶ng 60 SGK. - Tranh phãng to H 61.1; 61.2. - PhiÕu häc tËp néi dung b¶ng 61. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - C©u hái 1, 2 SGK. 2. Giíi thiÖu bµi: VB: C¬ quan sinh s¶n cã chøc n¨ng quan träng lµ duy tr× nßi gièng. VËy chóng cã cÊu t¹o nh thÕ nµo ? chóng ta cïng t×m hiÓu bµi häc h«m nay. 3. Bµi míi.

(131) Hoạt động 1: Các bộ phận của cơ quan sinh dục nam (12 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu tranh H 60.1 - HS nghiªn cøu th«ng tin H 60.1 SGK , SGK vµ hoµn thµnh bµi tËp ®iÒn tõ. trao đổi nhóm và hoàn thành bài tập. - GV nhận xét và khẳng định đáp án. 1- Tinh hoµn 4- èng dÉn tinh - §¹i ®iÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c 2- Mµo tinh 5- Tói tinh nhËn xÐt, bæ sung. 3- B×u - Cho HS đọc lại thông tin SGK đã hoàn - 1 HS đọc to thông tin. chØnh vµ tr¶ lêi c©u hái: - C¬ quan sinh dôc nam gåm nh÷ng bé - 1 HS lªn tr×nh bµy trªn tranh. phËn nµo? - Chøc n¨ng cña tõng bé phËn lµ g×? KÕt luËn: C¬ quan sinh dôc nam gåm: + Tinh hoµn: lµ n¬i s¶n xuÊt ra tinh trïng. + Mµo tinh hoµn: n¬i tinh trïng tiÕp tôc ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn vÒ cÊu t¹o. + ống dẫn tinh: dẫn tinh trùng đến túi tinh. + Tói tinh; chøa tinh trïng. + D¬ng vËt: dÉn tinh dich, dÉn níc tiÓu ra ngoµi. + TuyÕn hµnh, tuyÕn tiÒn liÖt; tiÕt dÞch hoµ lo·ng tinh trïng. Hoạt động 2: Tinh hoàn và tinh trùng ( 5 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - Yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin SGK, - HS nghiªn cøu th«ng tin, quan s¸t H 60.2, quan s¸t H 60.2, th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi c©u hái: c©u hái: - Tinh trùng đợc sản sinh ra ở đầu? Từ khi - Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nµo? S¶n sinh ra tinh trïng nh thÕ nµo? nhËn xÐt, bæ sung. - GV nhËn xÐt, hoµn chØnh th«ng tin. - Tinh trùng có đặc điểm về hình thái , cấu tạo và hoạt động sống nh thế nào? KÕt luËn: - Tinh trùng đợc sản sinh bắt đầu từ tuổi dậy thì. - Tinh trïng sinh ra trong èng sinh tinh tõ c¸c tÕ bµo mÇm (tÕ bµo gèc) tr¶i qua ph©n chia gi¶m nhiÔm (bé NST gi¶m 1/2). - Tinh trïng nhá, gåm ®Çu, cæ , ®u«i dµi, di chuyÓn nhanh, kh¶ n¨ng sèng l©u h¬n trøng (tõ 3-4 ngµy). - Cã 2 lo¹i tinh trïng lµ tinh trïng X vµ tinh trïng Y. Hoạt động 3: Các bộ phận của cơ quan sinh dục nữ (12 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS quan s¸t H 61.1 SGK vµ - HS tù quan s¸t H 61.1 SGK vµ ghi nhí ghi nhí kiÕn thøc. kiÕn thøc. - Yªu cÇu HS th¶o luËn, tr¶ lêi c©u hái: - C¬ quan sinh dôc n÷ gåm nh÷ng bé phËn - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ nµo? Chøc n¨ng cña tõng bé phËn lµ g×? sung. - Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp vµo phiÕu häc tËp. - HS hoạt động nhóm và hoàn thành bài tập Cho HS trao đổi phiếu và so sánh với đáp điền từ. ¸n. - Trao đổi phiếu giữa các nhóm, so sánh - GV nhËn xÐt. với đáp án..

(132) - GV gi¶ng thªm vÒ vÞ trÝ cña tö cung vµ buồng trứng liên quan đến một số bệnh ở - HS tiếp thu kiến thức. n÷ vµ gi¸o dôc ý thøc gi÷ g×n vÖ sinh. KÕt luËn: C¬ quan sinh dôc n÷ gåm: - Buång trøng: n¬i s¶n sinh trøng. - èng dÉn trøng; thu vµ dÉn trøng. - Tử cung: đón nhận và nuôi dỡng trứng đã thụ tinh. - Âm đạo: thông với tử cung. - Tuyến tiền đình: tiết dịch. Hoạt động 4: Buồng trứng và trứng ( 5 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV nêu vấn đề: - HS tù nghiªn cøu SGK, quan s¸t H 61.2; 58.3, th¶o luËn nhãm thèng nhÊt c©u tr¶ - Trứng đợc sinh ra bắt đầu từ khi nào? - Trøng sinh ra tõ ®©u vµ nh thÕ nµo? lêi: - Trứng có đặc điểm gì về cấu tạo và hoạt động? - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c - GV nhận xét, đánh giá kết quả và giúp nhận xét, bổ sung. HS hoµn thiÖn kiÕn thøc. - GV gi¶ng thªm vÒ qu¸ tr×nh gi¶m ph©n h×nh thµnh trøng (t¬ng tù ë sù h×nh thµnh - HS l¾ng nghe. tinh trïng). + Tại sao trứng di chuyển đợc trong ống - HS hoạt động cá nhân, suy nghĩ và trả lời. dÉn trøng? + T¹i sao trøng chØ cã 1 lo¹i mang X? KÕt luËn: - Trứng đợc sinh ra ở buồng trứng bắt đầu từ tuổi dậy thì. - Trứng lớn hơn tinh trùng, chứa nhiều chất dinh dỡng, không di chuyển đợc. - Trøng cã 1 lo¹i mang X. - Trứng sống đợc 2 - 3 ngày và chỉ có khả năng thụ tinh trong vòng 1 ngày nếu gặp đợc tinh trïng. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') Yªu cÇu HS hoµn thµnh bµi tËp trang 189. - GV ph¸t cho HS bµi tËp in s½n, HS tù lµm. - GV thông báo đáp án và biểu điểm cho HS tự chấm chéo của nhau. 1-c ; 2- g ; 3- i ; 4- h; 5- e; 6-a; 7-b; 8- d. - GV cho HS làm bài tập bảng 61 (Tr 192) bằng phiếu bài tập đã in sẵn. + HS tù lµm, ch÷a lªn b¶ng. - GV đa đáp án, biểu điểm cho HS chấm §¸p ¸n: a- èng dÉn níc tiÓu b- Tuyến tiền đình c- èng dÉn trøng d- Sù rông trøng e- PhÔu èng dÉn trøng g- Tö cung h- ThÓ vµng, hµnh kinh, kinh nguyÖt. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” trang 189. - §äc môc “Em cã biÕt” trang 192. Ngµy so¹n:13/04/2011. Ngµy d¹y: 15/04/2011.

(133) TiÕt 64: Thô tinh , thô thai vµ ph¸t triÓn cña thai A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Chỉ rõ đợc những điều kiện của sự thụ tinh và thụ thai trên cơ sở hiểu rõ các khái niệm về thô tinh vµ thô thai. - Trình bày đợc sự nuôi dỡng thai trong quá trình mang thai và điều kiện đảm bảo cho thai ph¸t triÓn. - Giải thích đợc hiện tợng kinh nguyệt. - Cã ý thøc gi÷ g×n vÖ sinh kinh nguyÖt. B. träng t©m:. - Chỉ rõ đợc những điều kiện của sự thụ tinh và thụ thai trên cơ sở hiểu rõ các khái niệm về thô tinh vµ thô thai. - Trình bày đợc sự nuôi dỡng thai trong quá trình mang thai và điều kiện đảm bảo cho thai ph¸t triÓn. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 62.1; 62.2; 62.3. Tranh ¶nh qu¸ tr×nh ph¸t triÓn bµo thai. - Ph«t« bµi tËp (Tr 195 – SGK). D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Nêu đặc điểm của buồng trứng và trứng? - Bµi tËp b¶ng 61? 2. Giíi thiÖu bµi: Sự thụ tinh và thụ thai xảy ra khi nào? trong những điều kiện nào? Thai đợc phát triển trong cơ thể mẹ nh thế nào? Nhờ đâu? Đó là những vấn đề chúng ta sẽ học trong tiết hôm nay. 3. Bµi míi Hoạt động 1: Thụ tinh và thụ thai ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin, - HS nghiªn cøu th«ng tin, quan s¸t H 61.1 quan s¸t H 61.1 SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: - ThÕ nµo lµ thô tinh vµ thô thai? - Trao đổi nhóm, thống nhất câu trả lời. - §iÒu kiÖn cho sù thô tinh vµ thô thai lµ - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c g×? nhËn xÐt, bæ sung. - GV đánh giá kết quả, giúp HS hoàn thiện - HS rút ra nhận xét. kiÕn thøc. - GV gi¶ng thªm: + NÕu trøng di chuyÓn xuèng gÇn tö cung mới gặp tinh trùng thì sự thụ tinh sẽ không - HS lắng nghe để tiếp thu kiến thức. x¶y ra. + Trứng đợc thụ tinh bám vào thành tử cung mµ kh«ng ph¸t triÓn tiÕp th× sù thô thai kh«ng cã kÕt qu¶. + Trøng thô tinh ph¸t triÓn ë èng dÉn trøng lµ hiÖn tîng chöa ngoµi d¹ con, rÊt nguy hiểm đến ngời mẹ. KÕt luËn: - Thụ tinh là sự kết hợp giữa trứng và tinh trùng để tạo thành hợp tử. + §iÒu kiÖn: trøng vµ tinh trïng gÆp nhau ë 1/3 èng dÉn trøng phÝa ngoµi..

(134) - Thụ thai là trứng đợc thụ tinh bám vào thành tử cung tiếp tục phát triển thành thai. + Điều kiện: trứng đợc thụ tinh phải bám vào thành tử cung. Hoạt động 2: Sự phát triển của thai ( 12 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin - HS tù nghiªn cøu SGK, quan s¸t H 62.3, SGK vµ tr¶ lêi c©u hái: tranh qu¸ tr×nh ph¸t triÓn bµo thai, ghi nhí - Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña bµo thai diÔn ra kiÕn thøc. nh thÕ nµo? - Trao đổi nhóm sau đó đại diện nhóm trình - GV bæ sung thªm (chØ trªn tranh): Sau bµy, c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung. thô tinh 7 ngµy, líp ngoµi ph«i b¸m vµo mÆt tö cung ph¸t triÓn thµnh nhau thai, 5 tuần sau nhau thai hình thành đầy đủ. Thai - HS lắng nghe. lÊy chÊt dinh dìng vµ oxi tõ m¸u mÑ vµ th¶i cacbonic, urª sang cho mÑ qua d©y rèn. - HS thảo luận nhóm, nêu đợc: - Sức khoẻ của mẹ ảnh hởng nh thế nào đối + Mẹ khoẻ mạnh, thai phát triển tốt. Vì vậy víi sù ph¸t triÓn cña nhau thai? mẹ cần ăn uống đầy đủ chất dinh dỡng. - Trong quá trình mang thai, ngời mẹ cần + Ngời mẹ mang thai không đợc hút thuốc, làm gì để thai phát triển tốt và con sinh ra uống rợu, vận động mạnh, không nhiễm khoÎ m¹nh? virut. - GV lu khai kh¸c thªm hiÓu biÕt cña HS qua phơng tiện thông tin đại chúng về chế độ dinh dỡng. KÕt luËn: - Thai đợc nuôi dỡng nhờ chất dinh dỡng lấy từ mẹ qua nhau thai. - Khi mang thai, ngời mẹ cần đợc cung cấp đầy đủ chất dinh dỡng và tránh các chất kích thÝch cã h¹i cho thai nh: rîu, thuèc l¸... Hoạt động 3: Hiện tợng kinh nguyệt (12 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK, quan - HS tự nghiên cứu thông tin SGK, quan sát s¸t h 62.3 vµ tr¶ lêi c©u hái: H 62.3, kÕt hîp kiÕn thøc ch¬ng “Néi tiÕt”, - HiÖn tîng kinh nguyÖt lµ g×? trao đổi nhóm và trả lời câu hỏi: - Kinh nguyÖt x¶y ra khi nµo? - Do ®©u cã kinh nguyÖt? - Trao đổi nhóm sau đó đại diện nhóm trình - GV nhận xét, đánh giá kết quả của các bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung. nhãm vµ gióp HS hoµn thiÖn kiÕn thøc. - GV gi¶ng thªm: + TÝnh chÊt cña chu k× kinh nguyÖt do t¸c - HS l¾ng nghe GV gi¶ng, tiÕp thu kiÕn dông cña hoocmon tuyÕn yªn. thøc. + Tu«iØ kinh nguyÖt cã thÓ sím hay muén tuú thuéc vµo nhiÒu yÕu tè. + Kinh nguyệt không đều là biểu hiện bệnh lÝ, cÇn ®i kh¸m. + VÖ sinh kinh nguyÖt. KÕt luËn: - Kinh nguyệt là hiện tợng trứng không đợc thụ tinh, lớp niêm mạc tử cung bong ra, thoát ra ngoµi cïng m¸u vµ dÞch nhÇy. - Kinh nguyệt là dấu hiệu chứng tỏ trứng không đợc thụ tinh. - Kinh nguyÖt x¶y ra theo chu k×..

(135) - Kinh nguyệt đánh dấu chính thức tuổi dậy thì ở các em gái. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - GV cho HS làm bài tập đã chuẩn bị (trang 195) bằng phiếu bài tập đã in sẵn. + HS tù lµm, ch÷a lªn b¶ng. - GV đa đáp án, biểu điểm cho HS chấm: §¸p ¸n: 1- Cã thai vµ sinh con. 5- Tö cung 2- Trøng 6- Lµm tæ, nhau 3- Sù rông trøng 7- Mang thai. 4- Thô tinh vµ mang thai 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” . - T×m hiÓu vÒ t¸c h¹i cña viÖc mang thai ë tuæi vÞ thµnh niªn. Ngµy so¹n:.15/04/2011. Ngµy d¹y: 18/4/2011 TiÕt 65: C¬ së khoa häc cña c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai. A. môc tiªu.. Khi häc xong bµi nµy, HS: - Phân tích đợc ý nghĩa của cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch trong kế hoạch hoá gia đình. - Phân tích đợc những nguy cơ khi có thai ở tuổi vị thành niên. - Giải thích đợc cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai, từ đó xác định đợc các nguyên tắc cần tuân thủ để tránh thai. B. träng t©m:. - Phân tích đợc ý nghĩa của cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch trong kế hoạch hoá gia đình. C. chuÈn bÞ.. - Th«ng tin vÒ hiÖn tîng mang thai ë tuæi vÞ thµnh niªn, t¸c h¹i cña mang thai sím. - 1 sè dông cô tr¸nh thai nh: bao cao su, vßng tr¸nh thai, vØ thuèc tr¸nh thai. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Thế nào là sự thụ tinh? Thụ thai Điều kiện để có sự thụ tinh, thụ thai? - HiÖn tîng kinh nguyÖt? 2. Giíi thiÖu bµi : Trong x· héi hiÖn nay, nh÷ng tÖ n¹n lµm cho cuéc sèng cña con ngêi kh«ng lµnh mạnh, một phần trong số đó là do thiếu hiểu biết dẫn tới có trờng hợp 15 tuổi đã có con. Tuy nhiên, khoa học đã nghiên cứu và đề ra các biện pháp tránh thai hữu hiệu nhằm giúp gia đình và xã hội phát triển ngày càng bền vững. 3. Bµi míi Hoạt động 1: ý nghĩa của việc tránh thai ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV nªu c©u hái: - HS th¶o luËn nhãm, thèng nhÊt ý kiÕn vµ - Hãy cho biết nội dung cuộc vận động nêu đợc: sinh đẻ có kế hoạch trong kế hoạch hoá + Không sinh con quá sớm (trớc 20) gia đình? + Không đẻ dày, đẻ nhiều. - GV viÕt ng¾n gän néi dung HS ph¸t biÓu vµo gãc b¶ng: + §¶m b¶o chÊt lîng cuéc sèng..

(136) - GV hái: - Cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch có ý + Mỗi ngời phải tự giác nhận thức để thực nghÜa nh thÕ nµo? hiÖn. - Thực hiện cuộc vận động đó bằng cách + ảnh hỏng xấu đến sức khoẻ và tinh thần, nµo? kÕt qu¶ häc tËp... - §iÒu g× sÏ x¶y ra nÕu cã thai ë tuæi cßn ®ang ®i häc? - HS nªu ý kiÕn cña m×nh. - ý nghÜa cña viÖc tr¸nh thai? - GV cÇn l¾ng nghe, ghi nhËn nh÷ng ý kiÕn đa dạng của HS để có biện pháp tuyên truyÒn gi¸o dôc. KÕt luËn: - ý nghÜa cña viÖc tr¸nh thai: + Trong việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình: đảm bảo sức khoẻ cho ngời mẹ và chất lợng cuéc sèng. + §èi víi HS (ë tuæi ®ang ®i häc): kh«ng cã con sím ¶nh hëng tíi søc khoÎ, häc tËp vµ tinh thÇn. Hoạt động 2: Những nguy cơ có thai ở tuổi vị thành niên ( 10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV cho HS đọc thông tin mục “Em có biết” phần i (tr 199) để hiểu: Tuổi vị thành niên là gì? một số thông tin về hiện tợng - Một HS đọc to thông tin SGK. mang thai ë tuæi vÞ thµnh niªn ë ViÖt Nam. - HS nghiên cứu thông tin mục II SGK để tr¶ lêi c©u hái: - HS nghiªn cøu th«ng tin, th¶o luËn nhãm, - Những nguy cơ khi có thai ở tuổi vị thành bổ sung và nêu đợc: niªn lµ g×? + Mang thai ë tuæi nµy cã nguy c¬ tö vong cao v×: - Dễ xảy thai, đẻ non. - Con nếu đẻ thờng nhẹ cân khó nuôi, dễ tử vong. - NÕu ph¶i n¹o dÔ dÉn tíi v« sinh v× dÝnh tö cung, t¾c vßi trøng, chöa ngoµi d¹ con. - Cã nguy c¬ ph¶i bá häc, ¶nh hëng tíi tiÒn - GV nhắc nhở HS: cần phải nhận thức về đồ, sự nghiệp. vấn đề này ở cả nam và nữ, phải giữ gìn bản thân, đó là tiền đồ cho cuộc sống sau nµy. - Cần phải làm gì để tránh mang thai ngoài ý muèn hoÆc tr¸nh n¹o thai ë tuæi vÞ thµnh niªn. KÕt luËn: - Cã thai ë tuæi vÞ thµnh niªn lµ nguyªn nh©n t¨ng nguy c¬ tö vong vµ g©y nhiÒu hËu qu¶ xÊu. Hoạt động 3: Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai ( 14 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi - HS dùa vµo ®iÒu kiÖn cÇn cho sù thô tinh, c©u hái: thụ thai (bài 62) , trao đổi nhóm thống nhất.

(137) - Dùa vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn cÇn cho sù thô tinh vµ sù thô thai, h·y nªu c¸c nguyªn t¾c để tránh thai? - Thùc hiÖn mçi nguyªn t¾c cã nh÷ng biÖn ph¸p nµo? - GV nhËn xÐt, cho HS nhËn biÕt c¸c ph¬ng tiÖn sö dông b»ng c¸ch cho quan s¸t c¸c dông cô tr¸nh thai. - Sau khi HS th¶o luËn, GV yªu cÇu mçi HS phải có dự kiến hành động cho bản th©n vµ yªu cÇu tr×nh bµy tríc líp.. c©u tr¶ lêi. - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy , c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt bæ sung. - HS phải nêu đợc: + Tr¸nh quan hÖ t×nh dôc ë tuæi HS, gi÷ g×n t×nh b¹n trong s¸ng, lµnh m¹nh kh«ng ¶nh hëng tíi søc khoÎ, häc tËp vµ h¹nh phóc trong t¬ng lai.. KÕt luËn: - Muèn tr¸nh thai c©n fn¾m v÷ng c¸c nguyªn t¾c: + Ng¨n trøng chÝn vµ rông. + Tr¸nh kh«ng cho tinh trïng gÆp trøng. + Chống sự làm tổ của trứng đã thụ tinh. - Ph¬ng tiÖn sö dông tr¸nh thai: + Bao cao su, thuèc tr¸nh thai, vßng tr¸nh thai. + TriÖt s¶n: th¾t èng dÉn tinh, th¾t èng dÉn trøng. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - GV yªu cÇu HÈut¶ lêi c©uhái 1 9trang 198). - Hoµn thµnh b¶ng 63. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - Đọc trớc bài 64: Các bệnh lây qua đờng tình dục. Ngµy so¹n: 16/04/2011 Ngµy d¹y: 20/4/2011 Tiết 66: Các bệnh lây truyền qua đờng tình dục A. môc tiªu.. - HS trình bày rõ đợc tác hại của một số bệnh tình dục phổ biến (lậu, giang mai, HIV, AIDS) - Nêu đợc những đặc điểm sống chủ yếu của các tác nhân gây bệnh (vi khuẩn lậu, giang mai và virut gây ra AIDS) và triệu trứng để có thể phát hiện sớm, điều trị đủ liều. - Xác đinh rõ con đờng lây truyền để tìm cách phòng ngừa đối với mỗi bệnh. Tự giác phßng tr¸nh, sèng lµnh m¹nh, quan hÖ t×nh dôc an toµn. B. Träng t©m:. Những đặc điểm sống chủ yếu của các tác nhân gây bệnh (vi khuẩn lậu, giang mai và virut gây ra AIDS) và triệu trứng để có thể phát hiện sớm, điều trị đủ liều. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 64 SGK. - T liÖu vÒ bÖnh t×nh dôc. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Nh÷ng nguy c¬ cã thai ë tuæi vÞ thµnh niªn? - C¸c nguyªn t¾c tr¸nh thai? 2. Giíi thiÖu bµi: 3. Bµi míi Hoạt động 1: Bệnh lậu (10 ).

(138) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK, đọc - HS đọc thông tin SGK, nội dung bảng néi dung b¶ng 64.1. 64.1, th¶o luËn vµ tr¶ lêi c©u hái: - Yêu cầu HS thảo luận để trả lời: - 1 HS tr×nh bµy, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt bæ - T¸c nhËn g©y bÖnh? sung. - TriÖu trøng cña bÖnh? - T¸c h¹i cña bÖnh? - L¾ng nghe híng dÉn cña GV. - GV nhËn xÐt. KÕt luËn: - Do song cÇu khuÈn g©y nªn. - TriÖu chøng: + Nam: đái buốt, tiểu tiện có máu, mủ. + N÷: khã ph¸t hiÖn. - T¸c h¹i: + G©y v« sinh + Cã nguy c¬ chöa ngoµi d¹ con. + Con sinh ra cã thÓ bÞ mï loµ. Hoạt động 2: Bệnh giang mai (10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS quan sát hình 64, đọc nội - HS quan sát hình 64, đọc nội dung bảng dung b¶ng 64.2 SGK, th¶o luËn nhãm vµ 64.2 SGK, th¶o luËn nhãm vµ tr¶ lêi: tr¶ lêi - BÖnh giang mai cã t¸c nhËn g©y bÖnh lµ - 1 HS tr¶ lêi, c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, bæ g×? sung. - TriÖu trøng cña bÖnh nh thÕ nµo? - Rót ra kÕt luËn. - BÖnh cã t¸c h¹i g×? KÕt luËn: - T¸c nh©n: do xo¾n khuÈn g©y ra. - TriÖu chøng: + Xuất hiện các vết loét nông, cứng có bờ viền, không đau, không có mủ, không đóng v¶y, sau biÕn mÊt. + Nhiễm trùng vào máu tạo nên những chấm đỏ nh phát ban nhng không ngứa. + BÖnh nÆng cã thÓ s¨ng chÊn thÇn kinh. - T¸c h¹i: + Tæn th¬ng c¸c phñ t¹ng (tim, gan, thËn) vµ hÖ thÇn kinh. + Con sinh ra cã thÓ mang khuyÕt tËt hoÆc bÞ dÞ d¹ng bÈm sinh. Hoạt động 3: Các con đờng lây truyền và cách phòng tránh (14 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yªu cÇu HS nghiªn cøu th«ng tin do - HS nghiªn cøu th«ng tin, ghi nhí kiÕn GV cung cÊp vµ ghi nhí kiÕn thøc. thøc, th¶o luËn nhãm, thèng nhÊt ý iÕn tr¶ lêi: - Yêu cầu HS trao đổi nhóm để trả lời: - §¹i diÖn nhãm tr×nh bµy, c¸c nhãm kh¸c nhËn xÐt, bæ sung kiÕn thøc: - Con đờng lây truyền bệnh lậu và giang + Quan hệ tình dục bừa bãi. mai lµ g×? - Làm thế nào để giảm bớt tỉ lệ ngời mắc + Sống lành mạnh, quan hệ tình dục an bÖnh t×nh dôc trong x· héi hiÖn nay? toµn. - Ngoµi 2 bÖnh trªn em cßn biÕt bÖnh nµo + HIV. liên quan đến hoạt động tình dục? KÕt luËn: a. Con đờng lây truyền: quan hệ tình dục bừa bãi, qua đờng máu... b. C¸ch phßng tr¸nh:.

(139) - Nhận thức đúng đắn về bệnh tình dục. - Sèng lµnh m¹nh. - Quan hÖ t×nh dôc an toµn. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - GV cñng cè néi dông bµi. - Yªu cÇu HS nh¾c l¹i t¸c h¹i vµ c¸ch phßng tr¸nh c¸c bÖnh t×nh dôc. - GV đánh giá giờ. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - §äc môc “Em cã biÕt” SGK. - §äc tríc bµi: §¹i dÞch ATDS - th¶m ho¹ cña loµi ngêi. Ngµy so¹n: 20/04/2011 Ngµy d¹y: 25/04/2011 TiÕt 67: §¹i dÞch AIDS - Th¶m ho¹ cña loµi ngêi A. môc tiªu.. - Tr×nh bµy râ c¸c t¸c h¹i cña bÖnh AIDS. - Nêu đợc đặc điểm sống của virut gây bệnh AIDS. - Chỉ ra đợc các con đờng lây truyền và đa ra cách phòng ngừa bệnh AIDS. - Có kĩ năng phát hiện kiến thức từ thông tinđã có. - Có ý thức tự bảo vệ mình để phòng tránh AIDS. B. TRäng t©m:. - Chỉ ra đợc các con đờng lây truyền và đa ra cách phòng ngừa bệnh AIDS. C. chuÈn bÞ.. - Tranh phãng to H 65, tranh qu¸ tr×nh x©m nhËp cña virut HIV vµo c¬ thÓ ngêi. - Tranh tuyªn truyÒn vÒ AIDS. - B¶ng trang 203. D. hoạt động dạy - học.. 1. Giíi thiÖu bµi:(5') - Trình bày con đờng lây truyền và tác hại của bệnh lậu, giang mai? 2. Giíi thiÖu bµi:(1) 3. Bµi míi Hoạt động 1: AIDS là gì? HIV là gì? (10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK, dựa - HS đọc thông tin SGK, dựa vào hiểu biết vào hiểu biết của mình qua các phơng tiện của mình qua các phơng tiện thông tin đại thông tin đại chúng và trả lời câu hỏi: chóng vµ tr¶ lêi c©u hái: - Em hiÓu g× vÒ AIDS? HIV? + AIDS lµ héi chøng suy gi¶m miÔn dÞch - GV yªu cÇu HS hoµn thiÖn b¶ng 65. m¾c ph¶i. - GV kÎ s½n b¶ng 65 vµo b¶ng phô, yªu - 1 HS lªn b¶ng ch÷a, c¸c HS kh¸c nhËn cÇu HS lªn ch÷a bµi. xét, bổ sung để hoàn thiện kiến thức. KÕt luËn: - AIDS lµ héi chøng suy gi¶m miÔn dÞch m¾c ph¶i. - HIV lµ virut g©y suy gi¶m miÔn dÞch ë ngêi. - Các con đờng lây truyền và tác hại (bảng 65). Hoạt động 2: Đại dịch AIDS - Thảm hoạ của loài ngời (10 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK. - HS đọc thông tin và mục “Em có biết” và - Yêu cầu HS đọc lại mục “Em có biết” và trả lời câu hỏi: tr¶ lêi c©u hái: - Tại sao đại dịch AIDS là thảm hoạ của + Vì: AIDS lây lan nhanh, nhiễm HIV là tử.

(140) loµi ngêi? vong và HIV là vấn đề toàn cầu. - GV nhËn xÐt. - GV lu ý HS: Sè ngêi nhiÔm cha ph¸t hiÖn - HS tiÕp thu néi dung. còn nhiều hơn số đã phát hiện rất nhiều. KÕt luËn: AIDS lµ th¶m ho¹ cña loµi ngêi v×: + TØ lÖ tö vong rÊt cao. + Kh«ng cã v¨cxin phßng vµ thuèc ch÷a. + L©y lan nhanh. Hoạt động 3: Các biện pháp lây nhiễm HIV/ AIDS (14 ) Hoạt động của GV Hoạt động của HS - GV nêu vấn đề: + Dựa vào con đờng lây truyền AIDS, hãy + An toàn truyền máu. đề ra các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm + Mẹ bị AIDS không nên sinh con. AIDS? + Sèng lµnh m¹nh. + HS phải làm gì để không mắc AIDS? - HS th¶o luËn vµ tr¶ lêi. + Em sẽ làm gì để góp sức mình vào công việc ngăn chặn sự lây lan của đại dịch - Các HS khác nhận xét, bổ sung. AIDS? + T¹i sao nãi AIDS nguy hiÓm nhng kh«ng đáng sợ? Kết luận: Chủ động phòng tránh lây nhiễm AIDS: + Kh«ng tiªm chÝch ma tuý, kh«ng dïng chung kim tiªm, kiÓm tra m¸u tríc khi truyÒn. + Sèng lµnh m¹nh, 1 vî 1 chång. + Ngêi mÑ nhiÔm AIDS kh«ng nªn sinh con. 4. Kiểm tra- đánh giá (5') - GV cñng cè néi dung bµi. - Yªu cÇu HS nh¾c l¹i: nguy c¬ l©y nhiÔm, t¸c h¹i vµ c¸ch phßng tr¸nh AIDS. - §¸nh gi¸ giê. 5. Híng dÉn (1') - Häc bµi vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái SGK. - ChuÈn bÞ néi dung «n tËp.. Ngµy so¹n: 23/04/2011. Ngµy d¹y: 27/04/2011 TiÕt 68: Bµi tËp. A. Môc tiªu. 1. KiÕn thøc: - Củng cố, khắc sâu và mở rộng nhận thức về các kiến thức đã học trong học kỳ II - Biết vận dụng kiến thức vào làm bài tập sinh học và kiểm tra định kỳ 2. Kü n¨ng: - RÌn kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp vµ lµm bµi thi , bµi kiÓm tra 3. Thái độ; Nghiên túc trong học tập bộ môn B. Träng t©m: Mét sè c¸c bµi tËp trong ch¬ng IX vµ X C. ChuÈn bÞ:.

(141) Bµi tËp SGK vµ mét sè c¸c c©u hái øng dông. D. TiÕn tr×nh bµi gi¶ng. 1.KiÓm tra Tr×nh bµy vai trß cña c¸c hÖ c¬ quan trong c¬ thÓ? 2. Giíi thiÖu bµi: 3.Bµi míi: Hoạt động 1( 10’): Hệ thống kiến thức cơ bản GV nêu câu hỏi – HS thảo luận và đa ra đáp án. GV chốt kiến thức Câu 1: Hệ thần kinh bao gồm những bộ phận nào? (dựa vào cấu tạo, dựa vào chức năng) Câu 2: Nêu cấu tạo trong và chức năng của tủy sống? Vì sao nói dây thần kinh tủy là một dây pha? Câu 3: Nêu cấu tạo và chức năng của tiểu não? Vì sao người say rượu thì đi đứng mất thăng bằng? Câu 4: Nêu cấu tạo của đại não? Não người tiến hóa hơn não động vật ở những điểm nào? Câu 5: Nêu chức năng của đại não? Bề mặt của đại não có những vùng chức năng nào? Câu 6: Phân biệt điểm vàng, điểm mù? Sự tạo ảnh của vật trên màng lưới như thế nào? Câu 7: Thế nào là cận thị, viễn thị? Nêu nguyên nhân, cách khắc phục? Câu 8: Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện có tính chất khác nhau như thế nào? Câu 9: Tiếng nói và chữ viết có vai trò như thế nào trong đời sống con người ? Thế nào là tư duy trừu tượng? Câu 10: Phân biệt tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết? Cho ví dụ. Câu 11: Hoocmôn là gì? Nêu tính chất của hoocmôn? Hoocmôn có vai trò như thế nào? Câu 12: Trình bày cấu tạo và chức năng của các hoocmôn tuyến giáp, tuyến yên, tuyến tụy, tuyến trên thận? Câu 13: Nêu ý nghĩa của cuộc vận động toàn dân ăn muối Iốt? Hoạt động 2: Hớng dẫn học sinh cách trả lời câu hỏi (25). Câu 1: *Hệ thần kinh gồm những bộ phận sau: - Hệ thần kinh vận động (cơ xương ) - Hệ thần kinh sinh dưỡng (điều khiển, điều hòa hoạt động nội quan) Câu 2: - Cấu tạo trong của tủy sống gồm chất xám. - Chức năng của tủy sống là: + Là trung khu của phản xạ không điều kiện. + Là đường dẫn truyền dọc nối các trung khu trong tủy sống với nhau vào não bộ. - Dây thần kinh tủy được gọi là dây pha vì dây thần kinh tủy do các bó sợi hướng tâm (cảm giác) và bó sợi li tâm (vận động) nhập lại nối với tủy sống qua rễ trước và rễ sau Câu 3: - Câu tạo của tiểu não: + Chất xám ở ngoài làm thành vỏ tiểu não và chất trắng ở trong là các đường dẫn.

(142) truyền. - Chức năng của tiểu não: + Giữ thăng bằng. + Điều hòa, phối hợp các cử động phức tạp của cơ thể. - Người say rượu thì đi đứng mất thăng bằng vì: + Các cúc xinap ở tế bào bị ức chế do rượu làm ảnh hưởng đến hoạt động giữ thăng bằng và phối hợp hoạt động của cơ thể. Câu 4: * Cấu tạo của đại não gồm: - Cấu tạo ngoài : + Rãnh liên bán cầu chia đại não làm 2 nửa + Rãnh sau chia bán cầu não 4 thùy ( trán, đỉnh, chẩm, thái dương ) + Khe và rãnh tạo thành khúc cuộn não ( tăng diện tích bề mặt não). - Cấu tạo trong : + Chất xám (ngoài ): làm thành vỏ não dày 2 - 3 mm gồm 6 lớp + Chất trắng (trong): là các đường thần kinh. Hầu hết các đường này bắt chéo ở hành tủy hoặc tủy sống. - Não người tiến hóa hơn não động vật ở những điểm như: ở người có những vùng mà động vật không có: + Vùng vận động ngôn ngữ + Vùng hiểu tiếng nói + Vùng hiểu chữ viết Câu 8: - Phản xạ không điều kiện là phản xạ sinh ra đã có, không cần phải học tập. - Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập và rèn luyện. Câu 10: * Giống nhau: điều tiết ra các sản phẩm tiết. * Khác nhau: - Tuyến nội tiết: sản phẩm tiết ngấm thẳng vào máu. VD: tuyến yên, tuyến giáp. - Tuyến ngoại tiết: sản phẩm tiết tập trung vào ống dẫn và đổ ra ngoài. VD: tuyến gan, tuyến nước bọt. Câu 11: - Hoocmon là sản phẩm tiết của tuyến nội tiết. - Tính chất của hoocmon + Mỗi hoocmon chỉ ảnh hưởng đến một cơ quan nhất định. + Hoocmon có hoạt tính sinh học rất cao. + Hoocmon không mang tính đặc trừng cho loài. - Vai trò của hoocmon: + Duy trì tính ổn định của môi trường bên trong cơ thể. + Điều hòa quá trình sinh lí diễn ra bình thường..

(143) Câu 13: Ý nghĩa của cuộc vận động toàn dân dùng muối iốt - Muối iôt có vai trò quan trọng trong việc phát triển trí não của trẻ em và ngưới lớn. +Làm cho trẻ em phát triển bình thường,hoạt động thần kinh tốt. - Nguyên nhân thiếu muối iôt: + Sự hoạt động của tuyến giáp bị rối loạn,hoạt động tuyến yên bị rối loạn + Trong khẩu phần ăn hằng ngày ko có iôt. - Hậu quả: + Trẻ em chậm lớn,trí não kém phát triển. + Người lớn hoạt động thần kinh giảm sút. =>Cần dùng muối iôt trong khẩu phần ăn hàng ngày. 4. LuyÖn tËp cñng cè( 4’): GV nhÊn m¹nh träng t©m bµi 5. Híng dÉn( 1’): Trả lời vào vở các câu hỏi đã đa ra Ngµy so¹n: 23/04/2011. Ngµy d¹y: 09/05/2011. Tiết 69: ÔN TẬP - TỔNG KẾT A. Mục tiêu - Hệ thống hóa kiến thức đã học trong năm - Nắm chắc kiến thức cơ bản đã học - Có khả năng vận dụng kiến thức đã học B. Trọng tâm: Kiến thức cơ bản đã học C. Chuẩn bị - GV: Chuẩn bị các bảng 66.1 - 66.8 SGK - HS: Chuẩn bị báo cáo theo các bảng trên D. Hoạt động dạy và học 1. Kiểm tra bài cũ ( Kết hợp trong quá trình ôn tập) 2. Giới thiệu bài 3. Bài mới - GV yêu cầu học sinh trình bày các phần đã chuẩn bị - Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác theo dõi bổ sung - GV nhận xét và chốt lại kiến thức theo bảng. I. ÔN TẬP HỌC KỲ II 1.Bảng 66.1: Các cơ quan bài tiết Các cơ quan bài tiết chính Sản phẩm bài tiết Phổi CO2, hơi nước Da Mồ hôi Thận Nước tiểu ( cặn bã và các chất cơ thể dư thừa) 2. Bảng 66.2: Quá trình tạo thành nước tiểu Các giai đoạn chủ yếu trong quá trình. Bộ phận thực hiện. Kết quả. Thành phần các chất.

(144) tạo thành nước tiểu Lọc. Cầu thận. Hấp thụ lại. Ống thận. Nước tiểu đầu loãng: Nước tiểu đầu - Ít chất cặn bã - Còn nhiều chất dinh dưỡng Nước tiểu đậm đặc các chất tan Nước tiểu - Nhiều cặn bã và chất độc chính thức - Hầu như không còn chất dinh dưỡng. 3. Bảng 66.3: Cấu tạo và chức năng của da Các bộ phận của da. Các thành phần cấu tạo chủ yếu. Chức năng của từng thành phần Tầng sừng ( TB chết), TB biểu bì Bảo vệ, ngăn vi khuẩn, các hóa Lớp biểu bì sống, các hạt sắc tố chất, ngăn tia cực tím Mô liên kết sợi, trong đó có các thụ Điều hòa nhiệt, chống thấm nước, Lớp bì quan, tuyến mồ hôi, tuyến nhờn, mềm da. Tiếp nhận các kích thích lông, cơ co chân lông, mạch máu của môi trường Mỡ dự trữ - Chống tác động cơ học Lớp mỡ dưới da - Cách nhiệt 4. Bảng 66.4: Cấu tạo và chức năng của các bộ phận thần kinh. Cấu tạo. Các bộ phận của HTK. Bộ phận trung ương. Trụ não. Chất xám. Các nhân não. Chất trắng. Các đường dẫn truyền giữa não và tủy sống. Bộ phận ngoại biên. Dây TK não và các dây TK đối giao cảm. Não Não trung Đại não gian. Tiểu não. Tủy sống. Đồi thị và nhân dưới đồi thị. Vỏ não( Các vùng TK). Vỏ tủy não. Nằm giữa tủy sống thành cột liên tục. nằm xen giữa các nhân. Đường dẫn truyền nối 2 bán cầu đại não và với các phần dưới. Đường dẫn truyền nối vỏ tiểu não với các phần khác của HTK. Bao ngoài cột chất xám - Dây TK tủy - Dây TK sinh dưỡng - Hạch TK giao cảm.

(145) Chức năng chủ yếu. Điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt độngcủa các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể bằng cơ chế phản xạ ( PXKĐK và PXCĐK). TW điều khiển và điều hòa các hoạt động tuần hoàn, hô hấp, tiêu hóa.. TW điều khiển và điều hòa TĐC, điều hòa nhiệt. TW của PXCĐK Điều khiển các hoạt động có ý thức, hoạt dọng tư duy. Điều hòa và phối hợp các cử động phức tạp. TW của các PXKĐK về vận động và sinh dưỡng. 5. Bảng 66.5: Hệ thần kinh sinh dưỡng Cấu tạo Bộ phận trung Bộ phận ngoại biên ương Hệ thần kinh vận Não Dây TK não động Tủy sống Dây TK tủy Giao cảm Sừng bên tủy Sợi trước hạch ( ngắn) sống hạch giao cảm Hệ TK Sợi sau hạch (dài) sinh Đối giao Trụ não Sợi trước hạch ( dài) dưỡng cảm Đoạn cùng tủy hạch đối giao cảm sống Sợi sau hạch (ngắn). Chức năng Điều khiển hoạt động của hệ cơ xương Có tác dụng đối lập trong điều khiển hoạt động của các cơ quan sinh dưỡng. 5. Bảng 66.6: các cơ quan phân tích quan trọng. Thị giác Thính giác. Thành phần cấu tạo Bộ phận thụ Đường dẫn Bộ phận phân cảm truyền tích TW Màng lưới ( của Dây TK thị giác Vùng thị giác ở cầu mắt) ( dây II) thủy chẩm Cơ quan coocti ( trong ốc tai). Dây TK thính giác ( dây VIII). Chức năng. Thu nhận kích thích của sóng ánh sáng từ vật Vùng thính giác Thu nhận kích ở thùy thái thích của sóng dương âm thanh từ nguồn phát. 7. Bảng 66.7: Chức năng của các thành phần cấu tạo mắt và tai Mắt. Các thành phần cấu tạo - Màng cứng và màng giác Lớp săc tố - Màng mạch. Chức năng - Bảo vệ câu mắt và màng giác cho ánh sáng đi qua - Giữ cho trong cầu mắt hoàn toàn tối, không bị phản xạ ánh sáng.

(146) - Có khả năng điều tiết ánh sáng - TB que thu nhận kích thích ánh sáng. TB nón thu nhận kích thích Tế bào que, tế bào nón màu sắc ( Đó là các tế bào thụ cảm) - Màng lưới - Dẫn truyền xung thần kinh từ các TB thụ cảm về TW TB thần kinh thị giác - Vành và ống tai - Hứng và hướng sóng âm - Màng nhĩ - Rung theo tần số của sống âm - Chuỗi xương tai - Truyền rung động từ màng nhĩ vào cửa bầu( của tai trong) - Ốc tai - cơ quan Coocti - Cơ quan Coocti trong ốc tai tiếp nhận kích thích của sóng âm chuyển thành xung thần kinh truyền theo dây VIII ( nhánh ốc tai) về trung khu thính giác - Vành bán khuyên - Tiếp nhận kích thích về tư thế và chuyển động trong không gian Lòng đen, đồng tử. Tai. 8. Bảng 66.8: Tuyến nội tiết Tuyến nội tiết Tuyến yên 1. Thùy trước. Hoocmôn - Tăng trưởng ( GH) - TSH - FSH - LH. 2. Thùy sau. - PrL - ADH - Ôxitôxin ( OT) - Tirôxin (TH) - Insulin - Glucagôn. Tuyến giáp Tuyến tụy. Tác dụng chủ yếu - Giúp cơ thể phát triển bình thường - Kích thích tuyến giáp hoạt động - Kích thích buồng trứng tinh hoàn phát triển - Kích thích gây rụng trứng, tạo thể vàng( ở nữ) - Kích thích TB kẽ sản xuất testostêrôn - Kích thích tuyến sữa hoạt động - Chống đa niệu ( Đái tháo nhạt) - Gây co các cơ trơn, co tử cung - Điều hòa trao đổi chất - Biến đổi glucôzơ glicôgen - Biến đổi glicôgen glucôzơ. Tuyến trên thận 1. Vỏ tuyến. 2.Tủy tuyến Tuyến sinh dục 1. Nữ. Alđôstêrôn - Điều hòa muối khoáng trong máu Cooctizôn - Điều hòa glucôzơ huyết Anđrôgen ( Kích tố - Thể hiện giới tính nam nam) Ađrênalin và noa đrênalin. - Điều hòa tim mạch - điều hòa glucôzơ huyết .. Ơstrôgen. - Phát triển giới tính nữ.

(147) 2. Nam 3. Thể vàng 4. Nhau thai. Testostêrôn Prôgestêrôn Hoocmôn nhau thai. - Phát triển giới tính nam - Duy trì sự phát triển lớp niêm mạc tử cung và kìm hãm tuyến yên tiết FSH và LH - Tác động phối hợp với prôgestêrôn của thể vàng trong giai đoạn 3 tháng đầu, sau đó hoàn toàn thay thế thể vàng.. 9. Cơ quan sinh dục Dựa vào hiểu biết về các điều kiện của thu tinh và thụ thai, người ta đã đề ra nguyên tắc cần tuân thủ để tránh mạng tha ngoài ý muốn hoặc phải nạo phá thai và thực hiện kế hoạch hóa gia đình. Vậy các điều kiện đó là gì? Và các nguyên tắc đề ra là gì? a. * Điều kiện của thụ tinh là: - Trứng phải rụng - Trứng phải gặp được tinh trùng * Điều kiện của thụ thai là: - Trứng đã thụ tinh phải làm tổ được trong lớp niêm mạc tử cung để phát triển thành thai b. Từ các điều kiện cần đó, có thể đề ra các nguyên tắc trong việc tránh thai: - Ngăn không cho trứng rụng - Ngăn không cho trứng đã rụng gặp tinh trùng - Ngăn không cho trứng đã thụ tinh làm tổ được trong lớp niêm mạc tử cung. II. Gợi ý đáp án câu hỏi ôn tập học kỳ II và tổng kết Sinh học 8 Câu 1: Các Tb của cơ thể được tắm đẫm trong môi trường trong (máu và nước mô) nên mọi thay đổi của môi trường trong có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sống của tế bào và cũng là của cơ thể. Chẳng hạn, khi nồng độ các chất hòa tan trong máu tăng giảm sẽ làm thay đổi áp suất thẩm thấu, hoặc làm nước tràn vào tế bào hoặc rút nước ra khỏi tế bào; sự thay đổi độ pH của môi trường trong sẽ ảnh hưởng đến các quá trình sinh lý diễn ra trong tế bào; sự thay đổi nhiệt độ huyết áp cũng gây rối loạn quá trình chuyển hóa trong tế bào... Nhờ cơ chế điều hòa thần kinh và nội tiết diễn ra thường xuyên đã giữ được tính ổn định tương đối của môi trường trong, đảm bảo cho các quá trình sinh lý tiến hành được bình thường. Câu 2: Cơ thể phản ứng lại những thay đổi của môi trường xung quanh để tồn tại và phát triển bằng cơ chế phản xạ. Chẳng hạn khi trời nóng, cơ thể phản ứng lại bằng dãn các mao mạch dưới da, tiết mồ hôi để tăng sự thoát nhiệt giữ cho thân nhiệt được bình thường. Ngược lại, khi trời lạnh thì mạch co, da săn lại (sởn gai ốc) để giảm sự thoát nhiệt. Đồng thời tăng sinh nhiệt bằng rung cơ (run). ở người, ngoài các phản xạ tự nhiên (PXKĐK) cần biết sử dụng các phương tiện kĩ thuật hỗ trợ ( PXCĐK) như sử dụng quạt máy, máy điều hòa nhiệt, lò sưởi... Câu 3: Sự điều hòa các quá trình sinh lý diễn ra bình thường tùy nhu cầu của cơ thể trong từng lúc, ở từng nơi nhờ cơ chế điều hòa và phối hợp hoạt động của cá phân hệ giao cảm, đối giao cảm và hoạt động của các tuyến nội tiết dưới sự chỉ đạo của hệ thần kinh Chẳng hạn khi lao động nhịp tim tăng, thở gấp, người nóng bừng, mồ hôi toát đầm đìa..., laucs nghỉ mọi hoạt động dần trở lại bình thường..

(148) Câu 4: Để tánh mang thai ngoài ý muốn hoặc không phải nạo phá thai ảnh hưởng tới sức khỏe và học tập đối với lứa tuổi học sinh cần: - Giữ quan hệ tình bạn lành mạnh. - Phải nắm vững những điều kiện cần cho sự thụ tinh và làm tổ của trứng đã thụ tinh để tránh mang thai hoặc phải nạo phá thai. Khi không kiềm chế được sự ham muốn phải biết cách sử dụng các biện pháp tránh thai. Câu 5: Các ví dụ học sinh nêu lên phải thể hiện rõ sự tham gia của cá hệ cơ quan trong cơ thể dưới sự chỉ đạo thống nhất của hệ thần kinh. 4. LuyÖn tËp cñng cè( 4’): GV nhÊn m¹nh träng t©m bµi 5. Híng dÉn( 1’): Trả lời vào vở các câu hỏi đã đa ra. TiÕt 70: : kiÓm tra häc k× I ( LÞch PGD) I. môc tiªu.. 1. KiÕn thøc: - Kiểm tra kiến thức trong chơng trình học kì II, đánh giá năng lực nhận thức của HS, thấy đợc những mặt tốt, những mặt yếu kém của HS giúp GV uốn nắn kịp thời, điều chỉnh quá trình dạy và học trong những năm tiếp theo để giúp HS đạt kết quả tốt. - Ph¸t huy tÝnh tù gi¸c cña HS trong qu¸ tr×nh lµm bµi. 2. Kü n¨ng: RÌn kü n¨ng tr×nh bµy cho häc sinh 3. Thái độ: Nghiªm tóc trong lµm bµi thi kiÓm tra. II. §Ò bµi Đề bài và đáp án của sở giáo dục bắc ninh..

(149) Tiết 70 - ĐỀ KIỂM TRA HỌC 1 TIẾT Môn: Sinh học 8 Thời gian: 45 phút A/ Ma trận Các chủ đề chính. Mức độ nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng TNKQ TL TNKQ TL TNKQ TL. Tổng. Chức năng hệ thần kinh sinh 0,5(đ) 0,5 dưỡng Vệ sinh hệ thần kinh 0,5(đ) 2(đ) 2,5 Tuyến yên, sự điều hòa phối hợp hoạt động của các tuyến 0,5(đ) 0,5(đ) 1 nội tiết Chức năng của hoocmon của 1(đ) (2đ) 3 các tuyến nội tiết Những nguy cơ khi có thai ở (2đ) 1(đ) 3 tuổi vị thành niên Tổng 1,5 1,5 4 3 10 B/ Đề ra: I/ Phần trắc nghiệm khách quan (3đ): 1/ Khoanh tròn chữ cái cho câu trả lời đúng (2đ): Câu 1. Trong các tuyến nội tiết sau đây tuyến nào quan trọng và giữ vai trò chỉ đạo hoạt động hầu hết các tuyến nội tiết khác? a. Tuyến giáp b. Tuyến yên c. Tuyến tuỵ d. Tuyến trên thận Câu 2: Các tuyến nội tiết được điều hòa bởi: a. Bán cầu đại não c. Cơ chế tự điều hòa nhờ thông tin ngược b. Tủy sống d. Bán cầu tiểu não Câu 3: Điều khiển hoạt động của các nội quan như tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá, bài tiết và sinh dục là do: a. Hệ thần kinh vận động. c. Sợi trục. b. Thân nơ ron. d. Hệ thần kinh sinh dưỡng. Câu 4: Giấc ngủ có nghĩa quan trọng đối với sức khỏe là: a. Giấc ngủ làm giảm mọi hoạt động của cơ thể, tiết kiệm được năng lượng.

(150) b. Giấc ngủ là một quá trình ức chế của bộ não đảm bảo phục hồi khả năng hoạt động của hệ thần kinh c. Giác ngủ giúp hệ thần kinh điều khiển mọi hoạt động của cơ thể có hiệu quả hơn d. Cả a, b, c đều đúng 2/ Nối các ý cột B phù hợp với cột A, ghi kết quả vào cột C (1đ): Cột A (Các loại Cột B ( Tác dụng) Cột C hoocmôn) 1) Insulin a) Gây những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nữ 1:............ 2) Glucagôn b) Làm tăng đường huyết khi đường huyết giảm 2:............ 3) Ơstrôgen c) Làm giảm đường huyết khi đường huyết tăng 3:............ 4) Testôstêrôn d) Gây những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nam 4:............ II/ Phần tự luận (7đ): 1. Nguyên nhân nào dẫn đến những biến đổi của cơ thể ở tuổi dậy thì của nam và nữ (ở tuổi vị thành niên) trong những biến đổi đó, biến đổi nào quan trọng nhất cần lưu ý?(2đ) 2Theo em có những chất kích thích và chất gây nghiện nào ảnh hưởng đến hệ thần kinh? Hãy cho biết tác hại của chúng đối với hệ thần kinh?(2đ) 3. Nêu rõ những ảnh hưởng của có thai sớm, ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên? Phải làm gì để tránh mang thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên?(3đ) C. Đáp án I. Phần trắc nghiệm khách quan (3đ) 1/ Khoanh tròn chữ cái cho câu trả lời đúng (2đ): 1-b 2-c 3-d 4-b 2/ Nối các ý cột B phù hợp với cột A, ghi kết quả vào cột C (1đ): 1-c 2-b 3-a 4- d II. Phần tự luận (7đ) Câu 1 (1đ): - Nguyên nhân dẫn đến những biến đổi của cơ thể ở tuổi dậy thì là do các hoocmôn testôstêrôn (ở nam) và ơstrôgen (ở nữ) gây nên (1đ) - Trong đó, biến đổi quan trọng nhất là dấu hiệu chứng tỏ đã có khả năng sinh sản (xuất tinh lần đầu ở nam và hành kinh lần đầu ở nữ)(1đ) Câu 2 (2đ): * Các chất kích thích: (1đ) - Nước chè, cà phê,...thường kích thích làm thần kinh căng thẳng gây khó ngủ - Rượu làm cho hoạt động của vỏ não bị rối loạn, trí nhớ kém * Các chất gây nghiện: (1đ) - Thuốc lá: làm cơ thể bị suy yếu, dễ mắc các bệnh ung thư, khả năng làm việc trí óc giảm, trí nhớ kém - Ma túy: thường gây tê liệt thần kinh, ăn ngủ kém,...dẫn đến các tác hại khác về mặt xã hội như mất nhân cách, lây nhiễm HIV,... Câu 3 (3đ): * Những ảnh hưởng của việc có thái sớm, ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên là: - Dễ xảy thai hoặc đẻ non (0,5đ) - Con khi sinh ra thường nhẹ cân, khó nuôi, dễ nhiễm bệnh (0,5đ).

(151) - Nếu phải nạo thai dễ dẫn đến vô sinh vì dính tử cung, tắc vòi trứng, chữa ngoài dạ con (0,5đ) - Phải bỏ học ảnh hưởng đến tiền đồ, sự nghiệp(0,5đ) * Để tránh xảy rơi vào tình trạng trên cần phải: Tránh quan hệ tình dục ở tuổi học sinh, giữ tình bạn trong sáng và lành mạnh để không ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, ảnh hưởng đến học tập và hành phúc gia đình trong tương lai(1đ).

(152)

giao an sinh hoc 8

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về