<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>ánh trăng</b>
a.mục tiêu cần đạt:

1. Hiểu đợc ý nghĩa của hình ảnh vầng trăng, từ đó thấm thía cảm xúc ân tình
với q khứ gian lao, tình nghĩa của Nguyễn Duy và rút ra bài học về cách
sống cho mình

2. Cảm nhận đợc sự kết hợp hài hồ giữa yếu tố trữ tình và yếu tố tự sự trong bố
cục, giữa tính cụ thể và tính khái quỏt trong hỡnh nh ca bi th

b.Chuẩn bị

1. Giáo viên: Chân dung nhà thơ Nguyễn Duy. Đọc tài liệu có liên quan tới tác
giả, tác phẩm

2. Hc sinh: c vn bản và trả lời câu hỏi SGK
c.hoạt động dạy học

Hoạt động dạy Hoạt động học

1.Giíi thiƯu bµi

GV: Trăng ln là nguồn cảm hứng sáng
<i>tác của các nhà thơ xa và nay. Họ sáng</i>
<i>tác về trăng để ca ngợi vẻ đẹp nên thơ</i>
<i>của trăng. Nhng với Nguyễn Duy khơng</i>
<i>hẳn thế, chính cuộc sống mới và quá khứ</i>
<i>đã tác động đến những suy nghĩ, tình</i>
<i>cảm khiến ông sáng tác bài thơ </i>“<i>ánh</i>
<i>trăng”</i>

2.Bµi míi

? Dựa vào chú thích SGK và hiểu biết
của em hãy cho biết đơi nét về tác giả
GV:

- Giíi thiệu chân dung nhà thơ Nguyễn
Duy.

- Gii thiu thờm mt vài nét về nhà thơ.
? Bài thơ đợc sáng tác vào thời gian nào.
? Em có nhận xét gì về thời điểm ra đời
của bài thơ.

GV: Đặt tác giả vào thời điểm hiện tại
<i>để nhìn nhận lại những gì đã xảy ra</i>
<i>trong quá khứ.</i>

GV: Cần đọc đúng ngữ điệu để cm
nhn tõm trng nh th.

- Ba khổ thơ đầu: giọng kể, nhịp thơ trôi
chảy bình thờng.

- Kh th t: ging đột ngột cất cao, ngỡ
ngàng với bớc ngoặt của sự việc, của sự
xuất hiện vầng trăng.

- Khổ năm và sáu: giọng thơ thiết tha rồi
trầm lắng, cùng xúc cảm và suy t lặng lẽ.

? Học sinh đọc bài thơ

? Bài thơ đợc viết theo thể loại nào

? Phơng thức biểu t chớnh ca bi th
l gỡ

<b>I.Đọc hiểu chú thích</b>
<b>1.Tác giả: </b>

- Nguyễn Duy thuộc lớp nhà thơ trởng
thành trong kháng chiến chống Mĩ.
- Sức sáng tác của Nguyễn Duy khá dồi
dào, cho đến nay ông đã cho xuất bn
nhiu tp th.

<b>2.Hoàn cảnh sáng tác: </b>

- Bi thơ đợc sáng tác năm 1978 tại
thành phố Hồ chí Minh.

- Ba năm sau ngày đất nớc đợc thống
nhất, con ngời trở lại với cuộc sống mới
đời thờng sau chiến tranh.

<b>II.§äc hiểu văn bản</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

? Trong dòng diễn biến của thời gian,
khổ thơ nào có sự việc bất thờng xảy ra
? Sự việc bất thờng ở khổ thơ đó có tác

dụng gì trong việc biểu hin dũng cm
xỳc

?Bố cục của bài thơ chia nh thế nào là
hợp lí.

?T b cc em cú nhn xột gì về mạch
cảm xúc đợc thể hiện trong bài thơ?
Cách trình bày câu chữ trong mỗi dịng
thơ có gì đặc biệt.

?Cách trình bày này có tác dụng gì
? Học sinh đọc 3 khổ thơ đầu

? Học sinh đọc diễn cảm khổ thơ đầu.
?Hình ảnh vầng trăng gắn với con ngời
trong những khoảng thời gian nào của
cuộc đời.

? Quá khứ tuổi thơ của tác giả đợc gắn
bó với những hình ảnh nào

? H·y chỉ ra biện pháp tu từ trong hai
câu thơ đầu? Tác dụng của biện pháp tu
từ ấy

? Em có nhận xét gì về tình cảm của tác
giả với ánh trăng tuổi thơ.

? Từ tuổi thơ trở thành ngời lính tình

cảm của tác giả với vầng trăng là tình
cảm gì

? Bin phỏp ngh thut no c s dng
trong câu thơ “<i> hồi chiến tranh ở rừng /</i>
<i>vầng trăng thành tri kỉ). Biện pháp nghệ</i>
thuật ấy có ý nghĩa gì

? Học sinh đọc khổ thơ thứ hai

? Trong khỉ thơ thứ hai cần chú ý những
từ ngữ nào

? Bin pháp tu từ nào đợc sử dụng trong
hai câu thơ đó

? Biện pháp tu từ so sánh, kết hợp các từ
ngữ trần trụi, hồn nhiên đã diễn tả điều
gì

? T¸c giả gọi vầng trăng tri kỉ ấy là gì
? Tác giả tự nói với mình nh thế nào về

- Thể thơ: năm chữ

- Phng thc biu t: Biu cm

- Sự việc bất thờng ở khổ thứ t chính là
bớc ngoặt để từ đó tác giả bộc lộ cảm
xúc, th hin ch tỏc phm.

- Bố cục văn bản

+ Khổ 1, 2, 3: Hình ảnh vầng trăng
+ Khổ 4: Tình huống gặp lại vầng trăng
+ Khổ 5, 6: Suy ngẫm của nhà thơ

- Bi th nh mt câu chuyện nhỏ đợc kể
theo trình tự thời gian, không gian, có
nhân vật có diễn biến s vic

- Mỗi khổ thơ chỉ viết hoa chữ cái đầu
tiên. Mỗi khổ thơ nh một câu thơ.

- Cm xỳc c trụi theo thi gian v k
nim.

<b>2.Nội dung văn bản</b>
<i><b>a.Hình ảnh vầng trăng</b></i>

- Quá khứ và hiện tại

<i><b>*Vng trng trong quá khứ</b></i>
- Hồi nhỏ sống: đồng, sông, bể

- Biện pháp: nhân hố ( sống với đồng,
sống với sơng và sống với bể), điệp ngữ (
với, hồi)

- T¸c dơng: Những sự vật gần gũi, thể

hiện một không gian rộng lớn và sự gắn
bó của tác giả với thiên nhiên, quê hơng
yêu dấu.

- Tỡnh cm hồn nhiên, trong sáng ánh
trăng lu giữ nhiều kí ức tuổi thơ đẹp đẽ.

- T×nh tri kØ

- Biện pháp: nhân hoá( tri kỉ) trăng và
ngời thân thiết, hiểu nhau, chia xẻ đồng
cảm vi nhau trong cuc

- trần trụi, hồn nhiên
- Biện pháp so sánh ( nh)

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

tình cảm với ánh trăng

? Trong hai khổ thơ đầu vầng trăng hiện
lên trong hoài niệm của nhà thơ nh thế
nào

GV: Vầng trăng trở thành ngời bạn ân
<i>tình khơng thể thiếu đợc trong cuộc đời</i>
<i>ngời lính. Ngời lính tự nhủ với lịng mình</i>
<i>khơng bao giờ đợc phép lãng qn ngời</i>
<i>bạn tri kỉ đó. Nhng lời tự hứa đó có thể</i>
<i>trở thành hiện thực đợc không khi mà</i>
<i>cuộc sống có nhiều đổi thay và lịng ngời</i>
<i>cũng có nhiều thay đổi.</i>

? Học sinh đọc khổ thơ 3

? Trong hai khổ thơ này, nhà thơ đã khắc
họa hình ảnh vầng trăng ở thời điểm nào
? “ Từ hồi về thành phố , ” theo em là từ
khi no

? Những hình ảnh <i>ánh điện, cửa gơng</i>
nói lên điều g×

GV: “ vầng trăng đi qua ngõ, nh ngời
<i>d-ng qua đờd-ng”</i>

? Em hiĨu thÕ nµo lµ “<i> ngêi dng”? </i>

? Trong hai câu thơ đó tác giả đã sử dụng
biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của
biện pháp nghệ thuật ấy

GV: Vầng trăng một thời gắn bó tri kỉ
<i>với con ngời, giờ đây bị coi nh ngời dng.</i>
<i>Con ngời lãng quên trăng quên đi những</i>
<i>ngày tháng gian khổ, những năm tháng</i>
<i>chiến tranh ác liệt, quên đi tình cảm</i>
<i>chân thành cao đẹp.</i>

? Em cã cảm nhận gì về sự lÃng quên
ấy? Và vì sao lại có sự lÃng quên ấy
? Đó là sự lÃng quên vô tình hay cố ý

GV:

<i>- Tuổi thơ: hồn nhiên </i>

<i>- Chiến tranh: tri kỉ, nghĩa tình</i>
<i>- Hoà b×nh: ngêi dng</i>

<i>Thật xót xa thay, cái ngỡ khơng bao giờ</i>
<i>qn thì giờ đã qn. Lời thơ nh có một</i>
<i>chút bàng hoàng, cảm giác nh ta vừa </i>
<i>đ-ợc nghe một lời thú tội.</i>

? Học sinh đọc khổ thơ thứ t

mang vẻ đẹp hoang sơ mà gần gũi
- cái vầng trăng tình nghĩa

- Khơng bao giờ có thể qn đợc ngi
bn tri k ú

<i><b>- nhân hoá, điệp ngữ, so sánh</b></i>

<i><b>- Vầng trăng là hình ảnh thiên nhiên</b></i>
<i><b>hồn nhiên tơi mát, là ngời bạn tri, là</b></i>
<i><b>vầng trăng t×nh nghÜa biĨu tợng cho</b></i>
<i><b>quá khứ nghĩa tình</b></i>

<i><b>*Vầng trăng trong hiện tại</b></i>
- Thời bình, từ hồi về thành phố

- Chin tranh đã lùi xa, cuộc sống yên
bình đã trở lại, cũng có nghĩa là gian khổ
ác liệt của cuộc chiến đấu ó lựi xa.
- Cuc sng hin i

HS: Thảo luận phát biểu

- Lạnh nhạt, không quen biết, không có
tình cảm

- So sánh (vầng trăngngời dng), nhân
hoá (trăng đi qua ngâ)

- Thái độ của con ngời với vầng trăng
cũng đổi thay: lạnh nhạt, thờ ơ, coi vầng
trăng nh ngời xa lạ.

- Xãt xa

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

GV: Tuy nhiên cuộc sống hiện đại nhng
<i>cũng chứa nhiều bất trắc. Chính trong</i>
<i>những bất trắc ấy, ánh sáng của quá</i>
<i>khứ, của ân tình lại bừng tỏ. Bài thơ lại</i>
<i>tiếp tục phát triển, tứ thơ có chút kịch</i>
<i>tính.</i>

? KÞch tÝnh ấy thể hiện qua tình huống
nào

? HÃy chØ ra nh÷ng từ ngữ cần chú ý

trong khổ thơ này

? Nhng t ng ny thuộc từ loại nào
? Những động từ, tính từ ấy thể hiện
hành động, thái độ và tâm trạng nh thế
nào

<b>GV</b><i>: Cảm xúc thiết tha có phần thành</i>

<i>kính ở tư thế lặng im. Con người đối</i>
<i>diện với trăng là đối diện với chính</i>
<i>mình : Như vậy hành động " lật tung cửa</i>
<i>sổ " không chỉ đơn thuần là mở cánh cửa</i>
<i>sổ phịng mình mà cịn là mở cửa tâm</i>
<i>hồn : Mình đối diện với tri kỷ với tình</i>
<i>nghĩa mà bấy lâu nay mình dửng dưng .</i>
<i>Đó hẳn là một cuộc " đối diện đàm tâm "</i>
<i>Đối diện với chính mình của q khứ và</i>
<i>đối diện với mình của hiện tại </i>

? Học sinh đọc hai khổ thơ cuối

GV: Có ngời cho rằng: Nguyễn Duy thật
tài tình khi trong cùng một câu thơ lại
tác giả dùng hai từ “<i> mặt </i>” rất hay. Theo
em mỗi t <i>mt </i> ch i tng no?

?Tại sao nhà thơ lại viết <i> ngửa mặt lên</i>
<i>nhìn lên nhìn mặt mà không phải là </i>
<i>ngửa mặt lên nhìn trăng</i>

? Nhng t v cm t <i> cú cỏi gỡ</i> r“ <i>ng</i>
<i>rng , nh</i>” “ <i> là </i>” diễn tả cái cảm giác gì
? Những hình ảnh ( đồng, sơng, bể, rừng)
đợc lặp lại ở khổ thơ này có ý nghĩa gì

?Học sinh đọc khổ cuối

?Những biện pháp nghệ thuật nào đợc sử
dụng trong kh th ny

? Hình ảnh trăng tròn vành vạnh tợng
trng cho điều gì

? Hình ảnh trăng im phăng phắc có
những ý nghĩa gì

<i><b>b.Tình huống gặp lại vầng trăng</b></i>

- Thnh ph mt in, phũng ti om
- thỡnh lình, tắt, tối om, vội, bật tung, đột
<i>ngột</i>

- động từ, tính từ

- Bất ngờ, ngỡ ngàng, giật mình. Đằng
sau đó có một cái gì đó thảng thốt, lo
lắng khi vội bật tung cửa sổ

<i><b>- So sánh, đối lập</b></i>

<i><b>- Cuộc sống hiện đại khiến con ngời dễ</b></i>
<i><b>dàng quên đi những giá trị trong quá</b></i>
<i><b>khứ, lãng quên đi vầng trăng.</b></i>

<i><b>c.Suy ngÉm cña nhà thơ</b></i>

- (mt 1) mt ngi (mt 2) mt trăng.
- Con ngời thấy mặt trăng là tìm lại đợc
ngời bạn tri kỉ ngày nào, viết nh thế vừa
lạ vừa sâu sắc

- Cảm giác ngỡ ngàng, rng rng , hồi tởng
lại những gì đã qua, có gì đó xúc ng,
õn hn, xút xa

- Gợi nhớ bao nhiêu là hình ảnh của tuổi
thơ, gợi nhớ thiên nhiên: sông, bể, nói,
rõng.

- Nó cũng cho ta thấy con ngời đang trên
con đờng trở lại, tìm lại chính mình.
- Nghệ thuật: i, nhõn hoỏ

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

? Tới đây, em hiểu thêm những ý nghĩa,
biểu tợng nào của trăng

GV: Giỏ nh trăng cất lời trách móc hay
<i>ẩn mình sau đám mây, có lẽ lịng kẻ vơ</i>
<i>tình đỡ day dứt, ân hận. Nhng không,</i>

<i>trăng vẫn cứ lặng lẽ toả sáng khiến cho</i>
<i>ta giật mình</i>“ ”

?C¸i “ giật mình này là cái giật mình
của phản xạ hay là giật mình của lơng
tâm

? Cái giật mình này có ý nghĩa gì

? Qua đây NguyÔn Duy muèn gửi tới
chúng ta điều gì

GV: Cú ngi s hỏi: Nếu khơng mất điện
<i>thì liệu nhà thơ có giật mình thức tỉnh?</i>
<i>Song thật khơng phải nh vậy mà hãy tơn</i>
<i>trọng cảm xúc của Nguyễn Duy: Ai cũng</i>
<i>có lúc vơ tình quên đi những gì tốt đẹp</i>
<i>của ngày xa. Nếu khơng có sự thức tỉnh,</i>
<i>khơng có những lần giật mình nhìn lại</i>
<i>của lơng tâm thì biết đâu chúng ta đang</i>
<i>đánh mất chính mình, đánh mất những</i>
<i>điều q giá...Sau cái giật mình, con </i>
<i>ng-ời sẽ hớng thiện, sống tốt đẹp hơn.</i>

? Em có nhận xét gì về kết cấu và giọng
điệu của bài thơ? Những yếu tố ấy có tác
dụng gì đối với việc thể hiện chủ đề và
tạo nên sức truyền cảm của bài thơ

? Xác định thời điểm ra đời của bài thơ

ánh trăng liên hệ với cuộc đời Nguyễn
Duy để phát biểu chủ đề bài thơ. Theo
cảm nhận của em, chủ đề ấy có liên
quan gì đến đạo lí, lẽ sống của dân tộc
Việt Nam

<b>* Híng dÉn vỊ nhµ</b>

thuỷ chung, nhân hậu của thiên nhiên,
cuộc đời, đất nớc

- Nghiêm khắc, nhắc nhở, là sự trách
móc trong lỈng im.

- Vẻ đẹp trịn đầy viên mãn của trăng.
Bao dung lng nhng cng rt nghiờm
khc.

- Đây không phải là cái giật mình nh
một phản xạ mà là cái giật mình của
l-ơng t©m

- Giật mình để nhớ lại

- Giật mình để tự vấn lơng tâm
- Giật mình để hồn thiện mình
=>Trăng giúp con ngời hớng thiện

- Hãy biết trân trọng và gìn giữ những gì
tốt đẹp đã qua

- L·ng quên quá khứ là phản bội lại
chính mình

<i><b>- Từ láy, so sánh, điệp ngữ</b></i>

<i><b>- Nhớ về quá khứ và tự trách móc</b></i>
<i><b>mình, tự nhắc nhở mình phải thay đổi</b></i>
<i><b>cách sống hng ti s hon thin.</b></i>

<b>3.ý nghĩa văn bản</b>
a.Nghệ thuật

- Kết cấu giống một câu chuyện có sự
kết hợp hài hoà giữa tự sự và trữ tình
- Giọng điệu tâm tình, tự nhiên nhịp
nhàng, ngân nga thiÕt tha c¶m xóc.

- Kết cấu, giọng điệu làm nổi bật chủ đề,
tạo nên tính chân thực, sức truyền cảm
sâu sắc.

b.T tởng chủ đề

</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

1. Lµm bµi tËp 2 phÇn lun tËp

</div>

<!--links-->