<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>Bài 20: TỪ SAU TRƯNG VƯƠNG ĐẾN TRƯỚC LÝ NAM ĐẾ</b>

<b> (Giữa thế kỉ I – giữa thế kỉ VI)</b>

<b>A : Mục tiêu</b>
<b>I. Kiến thức</b>

<i>Sau khi hoàn thành bài học, HS cần:</i>

_ cùng với sự phát triển của kinh tế Giao Châu từ thế kỉ I – thế kỉ VI ( tuy chậm
chạp), xã hội cũng có nững chuyển biến sâu sắc

_ Do chính sách áp bức, bóc lột của bọn đô hộ, đa số nông dân ngày càng nghèo đi,
một số ít trở thanh nơng dân lệ thuộc và nơ tì.

_ Bọn thống trị Hán cướp đất của nhân dân ta, bắt nhân dân ta cày cấy, chúng giàu
lên nhanh chóng và có thế lực( địa chủ Hán).

_ Một số quý tộc cũ của Âu Lạc trở thành hào trưởng ( địa chủ Việt) có cuộc sống
khá giả, nhưng vẫn bị coi là tầng lớp bị trị.

_ Trong sự đấu tranh chống sự đồng hóa của phong kiến phuong Bắc, tổ tiên ta vẫn
kiên trì bảo vệ tiếng Việt, phong tục, tập qn và văn hóa Việt.

_ Những nét chính về cuộc khởi nghĩa Bà Triệu (248): nguyên nhân, diễn biến, kết
quả, ý nghĩa lịch sử.

<b>II. Thái độ, tư tưởng, tình cảm</b>.

_ Giáo dục lịng tự hào dân tộc, nhân dân ta trong hồn cảnh rất khó khăn nhưng
vẫn giữ được bản sắc văn hóa của dân tộc, chống lại sự đồng hóa của kẻ thù.

_ Giáo dục học sinh lòng biết ơn đối với Bà Triệu đã dung cảm chiến đấu giành lại
độc lập dân tộc

<b>III. Kĩ năng</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

_ Làm quen với nhận thức lịch sử thông qua biểu đồ
_ <b>IV. Phương tiện</b>

_ Lược đồ Âu Lạc thế kỉ I – III
_ Sơ đồ phân hóa xã hội

_ Ảnh đền thờ Bà Triệu; ảnh khởi nghĩa Bà Triệu
_ Sách giáo khoa, sách bài tập, tài liệu tham khảo

<b>B. Tiến trình tổ chức dạy học</b>
<b>I. Ổn định lớp</b>

<b>II. Kiểm tra bài cũ</b>

<b>1.</b> Chế độ cai trị của phong kiến phương Bắc đối với nhân dân ta từ thế kỉ I –VI
có gì thay đổi

<b>2.</b> Trình bày những biểu hiện mới của nền nông nghiệp nước ta ( thế kỉ I – VI)

<b>III. Giới thiệu bài mới</b>

Bài trước chúng ta đã học những thay đổi trong chính sách cai trị của phong kiến
phương Bắc đối với nhân dân ta và những chuyển biến kinh tế của xã hội ta từ thế
kỉ I – thế kỉ VI. Những chuyển biến chậm chạp đó đã kéo theo những thay đổi về
xã hội và văn hóa .Vậy tình hình văn hóa nước ta có có gì thay đổi thì hơm nay

chúng ta sẽ học bài 20 tiết tiếp theo của bài 19: Từ sau Trương Vương đến trước
Lý Nam Đế ( giữa thế kỉ I- giữa thế kỉ VI)

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

<b> Hoạt động của thầy - trò</b> <b> Kiến thức cần đạt</b>
<b>Hoạt động 1</b>: cá nhân

<b>GV</b>: cho học sinh quan sát sơ đồ phân hóa xã hội
trag 55 SGK và đặt câu hỏi: Em có nhận xét gì
về sự chuyển biến xã hội ở nước ta?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV</b> trình bày: Thời kì Văn Lang – Âu Lạc xã hội
Âu Lạc phân hóa thành 3 tầng lớp: quý tộc, nơng
dân cơng xã và nơ tì.

_ Xã hội đã phân biệt giàu nghèo, sang hèn.
+ Bộ phận giàu sang gồm có vua, Lạc hầu, Lạc
tướng, bồ chính ( số ít) gọi chung là quý tộc, họ
chiếm địa vị thống trị và bóc lột nơng dân cơng
xã và nơ tì.

+ Bộ phận đông đảo nhất gồm nông dân và thợ
thủ công, là bộ phận làm ra của cải vật chất

+ Nô tì: thân phận thấp kém nhất trong xã hội, họ
phải hầu hạ, phụ thuộc vào nhà chủ.

_ Thời kì bị đô hộ

+ Quan lại đô hộ ( phong kiến Trung Quốc nắm
quyền thống trị)

+ Địa chủ Hán cướp đất của dân ngày càng giàu
lên nhanh chóng và có quyền lực lớn

+ Địa chủ Việt và quý tộc Âu Lạc bị mất quyền
thống trị trở thành các hào trưởng địa phương, họ
có thế lực ở địa phương nhưng vẫn bị quan lại và
địa chủ Hán chèn ép. Họ là lực lượng lãnh đạo

<b>3: Những chuyển biến về xã</b>
<b>hội và văn hóa nước ta ở các</b>
<b>thế kỉ I – VI</b>

Từ thế kỉ I – VI người Hán thâu
tóm quyền lực vào tay mình,
trực tiếp nắm đến các huyện, từ
huyện trở xuống là người Việt
cai quản

+ Quan lại đô hộ nắm quyền
tống trị( người Hán)

+ Địa chủ Hán
+ Địa chủ Việt

+ Nông dân công xã và nông
dân lệ thuộc

+ Nơ tì

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

nhân dân đứng lên đấu tranh chống bọn phong
kiến phương Bắc

+ Nông dân công xã bị chia thành nông dân công
xã và nông dân lệ thuộc

+ Nơ tì là tầng lớp thấp hèn nhất trong xã hội

 Từ thế kỉ I – VI người Hán thâu tóm

quyền lực vào trong tay mình, trực tiếp
nắm quyền đến các huyện, từ huyện trở
xuống là người Việt cai quản.

<b>GV</b>: Yêu cầu HS đọc nửa cuối trang 55SGK và
đặt câu hỏi: Chính quyền đơ hộ phương Bắc đã
thực hiện chính sách văn hóa thâm độc như thế
nào để cai trị nhân dân ta?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV</b> trình bày:

_ Chúng mở một số trường để dạy chữ Hán ở các
quận

_ Đồng thời chúng đã đưa Nho giáo, Đạo giáo,
Phật giáo và những luật lệ, phong tục của người

Hán vào nước ta.

+ Nho giáo do Khổng Tử sáng lập, quy định
những quy tắc sống trong xã hội, hình mẫu của
xã hội đó là người “quân tử”. Quân tử phải theo

<i>Tam cương</i> (quân, sư, phụ) và <i>Ngũ thường</i>

( Nhân, lễ, nghĩa, trí, tín). Nội dung này rất có ý
nghĩa giáo dục đối với học sinh

+ Đạo giáo do Lão Tử sáng lập, khuyên người ta
sống theo số phận, không đấu tranh.

+ Phật giáo ra đời ở Ấn Độ,truyền sang Việt

_ Chúng mở một số trường để
dạy chữ Hán ở các quận

_ Đồng thời chúng đã đưa Nho
giáo, Đạo giáo, Phật giáo và
những luật lệ, phong tục của
người Hán vào nước ta.

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

Nam cùng với các thương nhân buôn bán,
khuyên người ta sống hướng thiện

<b>GV</b>: Theo em chính quyền đô hộ mở một số
trường học ở nước ta nhằm mục đích gì?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV </b>trình bày: mục đích chính quyền đô hộ mở
một số trường dạy chữ Hán nhằm đồng hóa nhân
dân ta, bắt nhân dân ta học chữ Hán, nói tiếng
Hán, nhưng nhân dân ta vẫn nói tiếng Việt,
nhuộm răng, ăn trầu…sống theo phong tục Việt
=> Trải qua nhiều thế kỉ tiếp xúc và giao thoa
với văn hóa Hán, nhân dân đã học được chữ Hán
nhưng vận dụng theo cách đọc của mình.

<b>GV</b>: Vì sao người Việt văn giữ được tập tục và
tiếng nói của tổ tiên?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV</b> trình bày: do những phong tục, tập quán và
tiếng nói riêng của tổ tiên đã được hình thành từ
lâu đời. Đây là đặc trưng, bản sắc riêng của dân
tộc ta có sức sống mãng liệt. Qua đó thể hiện
lịng u nước hướng về cội nguồn của dân tộc
Việt

_ Nhân dân ta vẫn giữ được
phong tuc, tập quán của mình và
vận dụng chữ Hán theo cách đọc
của mình.

<b>Hoạt động 2</b>: tập thể

<b>GV</b>: Cho HS đọc SGK từ đoạn đầu đến rất khó
cai trị và đặt câu hỏi: em hãy nêu nguyên nhân
dẫn đến khởi nghĩa Bà Triệu?

<b>HS</b> trả lời.

<b>GV</b> nhận xét và trình bày:

<b>4: Khởi nghĩa Bà Triệu ( năm</b>
<b>248)</b>

<b>a: Nguên nhân</b>

_ Sâu xa: Chính sách áp bức,
bóc lột nặng nề của nhà Ngô về
kinh tế

</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

_Nguyên nhân sâu xa: nhà Ngô sang nước ta
thực hiện những ách áp bức, bóc lột kinh tế hết
sức tàn bạo về bằng nhiều biện pháp thuế khóa
nặng nề.

<b>_</b>Nguyên nhân trực tiếp: anh trai của Triệu Thị
Trinh là Triệu Quốc Đạt bị giết hại

=> Khởi nghĩa bùng nổ

<b>GV:</b> Cho HS đọc đoạn tiếp theo đến hết phần
chữ in nghiêng và đặt câu hỏi: Em biết gì về Bà
Triệu?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV </b>nhận xét và trình bày: Bà Triệu sinh năm
Bính Ngọ( 226) tại miền núi Quan Yên nay
thuộc xã Định Tiến, huyện Yên Định, tỉnh Thanh
Hóa, bà là người có sức mạnh, giỏi võ nghệ.
Năm 19 tuổi bà nói: “Tơi chỉ nuốn cưỡi cơn gió
mạnh, đạp luồng sóng giữ, chém cá kình ở Biển
Đơng, đánh đuổi qn Ngơ giành lại giang sơn,
cởi ách nô lệ chứ không chịu khom lung làm tì
thiếp cho người”. Đêm đêm bà thường cùng anh
trai là Triệu Quốc Đạt đêm quân vào rừng tập
luyện quân sĩ, chuẩn bị khởi nghĩa.

<b>GV mở rộng</b>: sử gia Ngô Sĩ Liên ở thế kỉ XV có
viết về Bà Triệu như sau: “Triệu Ẩu (tức Bà
Triệu) là người con gái ở quận Cửu Chân, họp
quân trong núi, đánh phá thành ấp, các bộ đều
theo như hình theo bóng, dễ hơn trở bàn tay. Tuy
chưa chiến giữ được đất Lĩnh Biểu như việc cũ
của Trưng Vương nhưng cũng là bậc hùng tài
trong nữ giới. Con gái nước ta có nhiều người
hùng dũng lạ thường. Bà Triệu Ẩu thật xứng

</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

đáng là người xứng vai với Hai Bà Trưng. Xem
thế thì há có phải chỉ Trung Quốc mới có đàn bà
danh tiếng như chuyện Thành Phu Nhân và
Nương Tử Quân mà Bắc sử đã chép đâu”

<b>GV</b>: Qua câu nói trên của Bà Triệu, em hiểu Bà
Triệu là người như thế nào?

<b>HS</b> trả lời

<b>GV</b> trình bày: Bà Triệu là người yêu nước, có
chí lớn và quyết tâm bảo vệ đất nước.

<b>GV </b>cho HS đọc phần còn lại trong SGK và đặt
câu hỏi: Em hãy nêu diễn biến chính của cuộc
khởi nghĩa?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV</b> nhận xét và trình bày:

_ Năm 248 khởi nghĩa bùng nổ ở Phú Điền (Hậu
Lộc – Thanh Hóa). Sau đó được nhân dân khắp
nơi hưởng ứng, khởi nghĩa nhanh chóng lan sang
quận Cửu Chân và tiếp tục lan rộng khắp Giao
Châu. Nhà Ngô phải công nhận: “Năm 248 toàn
thể Giao Châu chấn động”

<b>GV</b>: Việc nhân dân hưởng ứng cuộc khởi nghĩa
nói lên điều gì?

<b>HS </b>trả lời:

<b>GV </b>trình bày:Thể hiện tinh thần đấu tranh của
dân tộc ta.

<b>GV:</b> Khi ra trận Bà Triệu trông như thế nào?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV </b>trình bày: khi ra trận Bà Triệu “trơng rất oai

<b>b: Diễn biến</b>.

_ Năm 248 khởi nghĩa bùng nổ
ở Phú Điền (Hậu Lộc – Thanh
Hóa) -> Cửu Chân -> Giao
Châu.

</div>
<span class='text_page_counter'>(8)</span><div class='page_container' data-page=8>

phong lẫm liệt, mặc áo giáp, cài trâm vàng, đi
guốc ngà, cưỡi voi để chỉ huy binh sĩ”

<b>GV</b>: Nhà Ngơ có thái độ như thế nào trước sự
phát triển mạnh mẽ của cuộc khởi nghĩa?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV </b>nhận xét và trình bày: nhà Ngơ sai Lục Dận
đem hơn 6000 quân sang Giao Châu đàn áp,
chúng vừa đánh, vừa mua chuộc vừa tiến hành
chia rẽ nghĩa quân nên khởi nghĩa thất bại. Bà
Triệu hi sinh trên núi Tùng( Thanh Hóa)

Theo nhà sử học Trần Trọng Kim trong Việt
Nam sử lược: “ Bà chống đỡ với quân Đông Ngơ

được năm, sáu tháng thì thua, bà Triệu đã tuẫn
tiết trên núi Tùng vào năm Mậu Thìn (248), lúc
đó mới 23 tuổi

<b>GV:</b> Vì sao khởi nghĩa thất bại?

<b>HS</b> trả lời:

<b>GV trình bày:</b>

_ Lực lượng chênh lệch

_ Quân Ngô mạnh, mưu kế thâm độc( mua
chuộc, chia rẽ nội bộ)

_ Nghĩa quân còn yếu

<b>GV</b>: Khởi nghĩa Bà Triệu có ý nghĩa gì đối với
dân tộc?

<b>HS </b>trả lời:

<b>GV</b> trình bày: Tuy thất bại nhưng thể hiện tinh
thần yêu nước, bất khuất sáng ngời của dân tộc ta
từ thời Trưng Nữ Vương vẫn còn chưa phai.

<b>c: Kết quả - ý nghĩa</b>

_ Kết quả: thất bại
_ Ý nghĩa:

+Thể hiện ý chí đấu tranh bất
khuất sáng ngời của dân tộc ta
từ thời Trưng Nữ Vương vẫn
còn chưa phai.

</div>
<span class='text_page_counter'>(9)</span><div class='page_container' data-page=9>

Đánh dấu bước trưởng thành trong phong trào
đấu tranh vũ trang giành độc lập dân tộc của dân
tộc ta lúc bấy giờ.

Trong thơ ca dân gian, ca ngợi và ghi nhớ công
ơn của Bà Triệu.

<i> “ Tùng Sơn nắng quyện mây trời</i>
<i> Dấu chân Bà Triệu rạng ngời sử xanh”</i>

Ghi nhớ công ơn của Bà Triệu, người ta lập lăng
mộ Bà Triệu tại núi Tùng (Thanh Hóa) và sáng
tác những vần thơ, câu ca dao ru con của bà, của
mẹ để ca ngợi sự hi sinh to lớn của Bà:

<i> Ru con con ngủ cho lành</i>

<i> Để mẹ gánh nước rửa bành con voi</i>
<i> Muốn coi lên núi mà coi</i>

<i> Coi bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng</i>
<i> Túi gấm cho lẫn túi hồng</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(10)</span><div class='page_container' data-page=10>

<b>V: Sơ kết bài học</b>.

<b>1: Củng cố</b>

- Những thay đổi về văn hóa, xã hội của nước ta khi nhà Ngô đặt ách đô hộ
- Khởi nghĩa Bà Triệu năm 248.

<b>2: Dặn dò</b>

</div>

<!--links-->