Nghiïn cûáu - Trao àưíi

THÛÅC TRẨNG CƯNG TẤC BIÏN MC VÂ GIẪI PHẤP KIÏÍM SOẤT THÛ MC
ThS Phẩm Kim Thanh

Àẩi hổc Nưåi v Hâ Nưåi
Tốm tùỉt: Bâi viïët àïì cêåp àïën sûå cêìn thiïët ca viïåc kiïím soất thû mc trong cưng tấc biïn mc
tẩi cấc cú quan thưng tin-thû viùồn (TT-TV) ỳó Viùồt Nam nhựỗm chia seó dỷọ liùồu giûäa cấc cú quan
TT-TV vâ tẩo thån lúåi trong viïåc truy cêåp thưng tin àưëi vúái ngûúâi dng tin. Trịnh bây thûåc trẩng
viïåc ấp dng cấc tiïu chín thû mc khấc nhau trong cưng tấc biïn mc tẩi cấc thû viïån úã Viïåt
Nam, c thïí nhû: cấc bưå quy tùỉc mư tẫ thû mc, cấc bẫng phên loẩi, khưí mêỵu dûä liïåu, àõnh chó
mc theo ch àïì hóåc tûâ khốa. Àïí thûåc hiïån kiïím soất tđnh nhêët quấn dûä liïåu, bâi viïët àïì xët
viïåc ấp dng chung cấc bưå cưng c chín vïì biïn mc vâ cấc khưí mêỵu dûä liïåu theo ngun tùỉc
biïn mc hiïån àẩi tẩi cấc cú quan TT-TV, àố lâ: Ngun tùỉc biïn mc IFLA vïì “u cêìu chûác
nùng vïì biïíu ghi thû mc” (FRBR); “u cêìu chûác nùng vïì dûä liïåu kiïím soất tđnh nhêët quấn”
(FRAD); u cêìu chûác nùng vïì dûä liïåu nhêët quấn theo ch àïì (FRSAD).
Tûâ khốa: Biïn mc; thûåc trẩng biïn mc; kiïím soất thû mc; khưí mêỵu dûä liïåu.
Current cataloging issues in Vietnam and bibliographic control solution
Summary: Analyzing the important role of bibliographic control step in the cataloging
procedure in supporting Information - Library agencies in Vietnam to share data and create
favourable conditions for users. Analyzing the problem of applying different bibliographic standards
in the cataloguing procedure at libraries in Vietnam, in particular: bibliographic description rule
sets, classification charts, formats, subject or keyword indexes. In order to implement the data
authority control, the article recommends applying the cataloging standard toolkit and
format of the modern cataloguing rules at information - library agencies, including: IFLA
cataloguing regulations on “Functional Requirements for Bibliographic Records - FRBR”;
Functional Requirements for Authority Data - FRAD; Functional Requirements for Subject
Authority Data - FRSAD.
Keywords: Cataloguing; cataloguing current status; bibliographic control; format.
Àùåt vêën àïì
Àûáng trûúác tịnh trẩng bng nưí thưng tin nhû

hiïån nay, lûúång tâi liïåu tẩi cấc cú quan TT-TV
tùng lïn àấng kïí, cưng tấc biïn mc cng vị thïë
trúã thânh gấnh nùång vâ khố kiïím soất. Nhêån
thûác àûúåc vêën àïì nây, tûâ nùm 1970, IFLA àậ
thânh lêåp vùn phông Kiïím soất thû mc toân
cêìu sau nhiïìu nùm thẫo lån vïì têìm quan trổng
ca viïåc chia sễ dûä liïåu thû mc qëc tïë àïí gip
giẫm chi phđ vâ múã rưång húåp tấc trïn toân thïë
giúái. Vùn phông nây àûúåc biïët àïën nhû lâ
Chûúng trịnh Kiïím soất thû mc toân cêìu vâ
MARC cưët lội quöëc tïë cuãa IFLA (Universal
Bibliographic Control and International
MARC Core Programme- UBCIM). Tẩi thúâi
àiïím àố, trïn l thuët lâ mưỵi cú quan biïn mc
qëc gia sệ tẩo danh mc cho cấc tấc phêím
20

xët bẫn úã àêët nûúác ca mịnh vâ thiïët lêåp tïn
ca tấc giẫ, vâ dûä liïåu sệ àûúåc chia sễ vâ tấi sûã
dng trïn khùỉp thïë giúái.
Nùm 2009, IFLA àûa ra cấc Tun bưë
Ngun tùỉc Biïn mc Qëc tïë (ICP), lâ nïìn
tẫng cho viïåc chia sễ dûä liïåu thû mc. IFLA
thưng qua cưng viïåc ca cấc àún võ chun
mưn coỏ liùn quan vaõ Uy ban cửở vờởn nhựỗm taồo
ra, duy trị vâ thc àêíy cấc tiïu chín vâ hûúáng
dêỵn tẩo àiïìu kiïån chia sễ dûä liïåu thû mc vâ
quìn truy cêåp dûä liïåu [2].
Xu thïë höåi nhêåp hiïån nay àôi hỗi cấc cú
quan TT-TV úã Viïåt Nam cng cêìn phẫi cố

nhûäng chín nghiïåp v qëc gia vâ theo kõp
vúái chín qëc tïë trong viïåc kiïím soất thưng
tin thû mc.
THƯNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU - 4/2015


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
1. Thûåc trẩng cưng tấc biïn mc trong cấc
cú quan thưng tin-thû viïån úã Viïåt Nam

tẫ theo ngun tùỉc “truìn khêíu”, tûác lâ ngûúâi
ài trûúác hûúáng dêỵn ngûúâi àïën sau.

Trong nhûäng nùm gêìn àêy, vêën àïì chín hốa
trong cưng tấc biïn mc úã Viïåt Nam bùỉt àêìu
àûúåc quan têm. Viïåc xêy dûång chín nghiïåp v
lâ mưåt u cêìu bûác thiïët trong cưng tấc biïn
mc tẩi cấc cú quan TT-TV úã Viïåt Nam.

Trong cưng tấc phên loẩi, hiïån cấc thû viïån
àang sûã dng nhiïìu bưå cưng c phên loẩi nhû:
bẫng phên loẩi BBK ca Liïn Xư, Bẫng phên
loẩi dng cho cấc thû viïån tưíng húåp (bẫng 19
lúáp) do Thû viïån Qëc gia biïn soẩn, Bẫng
UDC ca M, Bẫng phên loẩi dng cho cấc
trûúâng phưí thưng, Bẫng phên loẩi DDC14
(DDC rt gổn) vâ bẫng DDC23 (bẫng àêìy à)
àậ dõch sang tiïëng Viïåt.

Thûåc tïë viïåc mư tẫ tâi ngun thưng tin tẩi

Viïåt Nam dûåa trïn nhûäng quy tùỉc mư tẫ tâi
liïåu sau:
- Tâi liïåu hûúáng dêỵn mư tẫ êën phêím: dng
cho mc lc thû viïån (do Thû viïån Qëc gia
biïn soẩn nùm 1994). Quy tùỉc nây àûúåc biïn
soẩn dûåa trïn Mư tẫ thû mc tiïu chín qëc tïë
(ISBD), vâ quy tùỉc mư tẫ thû mc ca Liïn Xư.
- Quy tùỉc mư tẫ thû mc do Thû viïån Khoa
hổc K thuêåt Trung ûúng Biïn soaån nùm 1980
dûåa trïn ISBD.
- Quy tùỉc Biïn mc Anh - M, xët bẫn lêìn
thûá 2 (AACR2) do Trung têm Thưng tin Khoa
hổc vâ Cưng nghïå Qëc gia (nay lâ Cc Thưng
tin KH&CN qëc gia) dõch, xët bẫn nùm 2009.
- Bưå quy tùỉc biïn mc Anh - M rt gổn,
1988. dõch giẫ Lêm Vơnh Thïë, Phẩm Lïå Hûúng,
xuêët baãn nùm 2002.
- TCVN 4743:1989 - Xûã lyá thưng tin, mư tẫ
thû mc tâi liïåu, ban hânh nùm 1989: Quy àõnh
vïì cưng tấc mư tẫ thû mc tâi liïåu.
Hiïån nay, nhiïìu thû viïån àậ sûã dng Quy tùỉc
Biïn mc Anh - M (AACR2) do Bưå Vùn hốa,
Thưng tin, Thïí thao vâ Du lõch khuën cấo ấp
dng nùm 2007, nhûng cng côn nhiïìu thû viïån
vêỵn sûã dng “Tâi liïåu hûúáng dêỵn mư tẫ êën
phêím” do Thû viïån Qëc gia, hóåc Quy tùỉc mư
tẫ thû mc do Thû viïån Khoa hổc K thåt
Trung ûúng (nay lâ Thû viïån KH&CN qëc gia
thåc Cc Thưng tin KH&CN qëc gia) biïn
soẩn. Mưåt sưë cú quan TT-TV vêỵn sûã dng

TCVN4743-89, hóåc quy tùỉc do tûå cú quan biïn
soẩn ra, thêåm chđ vêỵn tưìn tẩi thû viïån chûa sûã
dng bưå quy tùỉc àậ ban hânh mâ hûúáng dêỵn mư
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 4/2015

Viïåc nghiïn cûáu, khẫo sất thûåc trẩng biïn
mc tẩi mưåt sưë cú quan TT-TV lúán úã Viïåt Nam,
trong àố cố cấc cú quan TT-TV lúán trong hïå
thöëng thû viïån cöng cöång, trung têm TT-TV
trûúâng àẩi hổc, thû viïån qn àưåi, trung têm
TT-TV thåc cấc cú quan chun ngânh nhû:
Àâi Truìn hịnh Viïåt Nam, Bưå Nưng nghiïåp vâ
Phất triïín Nưng thưn, Thû viïån Qëc hưåi Viïåt
Nam … àậ cho kïët quẫ nhû sau:
1.1. Ấp dng quy tùỉc mư tẫ
Theo mưåt khẫo sất àưëi vúái 31 thû viïån tẩi
Viïåt Nam cho thêëy, hiïån nay cấc thû viïån Viïåt
Nam àang sûã dng nhiïìu quy tùỉc mư tẫ. Cố
15/31 (46,5%) thû viïån sûã dng Quy tùæc biïn
muåc Anh-Myä (AACR2), 13/31 (40,3%) thû
viïån sûã duång Quy tùỉc Mư tẫ thû mc dûåa trïn
(ISBD), 3/31 (9,3%) thû viïån sûã dng “Tâi liïåu
hûúáng dêỵn mư tẫ êën phêím” (1994) do Thû viïån
Qëc gia biïn soẩn, 1/31 (3,1%) thû viïån mư tẫ
theo Tiïu chín Viïåt Nam (TCVN) vâ 2/31
(6,2%) thû viïån vêỵn sûã dng quy tùỉc do cú quan
tûå biïn soẩn. Trong àố, cố thû viïån ấp dng mưåt
lc àưìng thúâi 3 quy tùỉc: AACR2 (cẫ bẫn àêìy à
vâ rt gổn), Tâi liïåu hûúáng dêỵn mư tẫ êën phêím
ca Thû viïån Qëc gia vâ quy tùỉc do cú quan tûå

biïn soẩn.
Trong 15 thû viïån lúán sûã dng Quy tùỉc biïn
mc Anh-M AACR2 cố 12 thû viïån sûã dng
hóåc bẫn dõch tiïëng Viïåt nùm 2009 cuãa Trung
têm Thöng tin KH&CN Qëc gia, hóåc sûã dng
21


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
song song cẫ Bẫn dõch àêìy à 2009 vâ Bẫn rt
gổn 2002 vâ/hóåc sûã dng àưìng thúâi cẫ bẫn dõch
àêìy à vâ rt gổn tiïëng Viïåt vâ bẫn gưëc tiïëng Anh
(Anglo-American cataloguing rules, 2nd ed.),
cố 3 thû viïån chó sûã dng Quy tùỉc biïn mc
Anh-M rt gổn 2002 (ÊËn bẫn Viïåt-Ngûä).
1.2. Sûã dng bẫng phên loẩi
Theo sưë liïåu khẫo sất thị cố 22/31 thû viïån sûã
dng DDC (chiïëm 71%), trong àố ch ëu lâ
cấc thû viïån trong hïå thưëng cưng cưång, thû viïån
cấc trûúâng àẩi hổc, thû viïån chun ngânh. Cố
3/31 thû viïån chun ngânh sûã duång BBK
(chiïëm 9,6%), 1/31 thû viïån sûã duång LCC (Thû
viïån Tẩ Quang Bûãu), 5/31 thû viïån cưng cưång
sûã dng Khung phên loẩi 19 lúáp vâ vêỵn cố 1/31
thû viïån sûã dng UDC. Àùåc biïåt, cố thû viïån
Trûúâng Àẩi hổc Låt sûã dng àưìng thúâi 3 khung
phên loẩi: DDC, bẫng 19 lúáp vâ bẫng phên loẩi
do Thû viïån Trûúâng tûå biïn soẩn. Cố 1 thû viïån
(Viïån Dên tưåc hổc) khưng phên loaồi taõi nguyùn
vũ hoồ cho rựỗng kyỏ hiùồu phờn loaồi khưng cố hiïåu

quẫ sûã dng, thû viïån ấp dng viïåc tịm kiïëm
theo ch àïì vâ tưí chûác kho múã theo cấc ch àïì
chun ngânh.
Nhịn chung, t lïå cấc thû viïån sûã dng DDC
lâ khấ cao. Khi bẫn dõch DDC23 hoân thânh,
rêët nhiïìu cú quan TT-TV ca cấc trûúâng àẩi
hổc, cấc thû viïån chun ngânh àậ tiïën hânh ấp
dng. Bẫn DDC23 àậ giẫi quët àûúåc nhûäng
khố khùn, vûúáng mùỉc trong viïåc chi tiïët nhûäng
chó sưë phên loẩi chun ngânh, àêy lâ bưå phên
loẩi àưì sưå, ph húåp vúái cấc thû viïån tưíng húåp
cúä lúán vâ cấc thû viïån chun ngânh. Bûúác
àêìu, hïå thưëng cú quan TT-TV Viïåt Nam àậ sûã
dng bưå phên loẩi chung vâ tûâng bûúác hưåi nhêåp
vúái thïë giúái.
1.3. Sûã dng khưí mêỵu dûä liïåu
Tûâ nùm 2004, Trung têm Thưng tin KH&CN
Qëc gia (Nay lâ Cc Thưng tin KH&CN qëc
gia) dõch vâ phưí biïën Khưí mêỵu biïn mc àổc
mấy MARC21 dânh cho biïíu ghi thû mc. Àưëi
22

vúái khưí mêỵu MARC21 nây thị hêìu hïët cấc thû
viïån trong hïå thưëng cưng cưång, trong cấc trûúâng
àẩi hổc, cao àùèng, trong hïå thưëng thû viïån qn
àưåi àïìu àậ ấp dng.
Theo sưë liïåu khẫo sất thị 30/31 thû viïån àậ sûã
dng khưí mêỵu MARC21 (chiïëm 96%), chó cố
Thû viïån Àâi Truìn hịnh Viïåt Nam lâ àang sûã
dng phêìn mïìm tûå xêy dûång, do vêåy khưng ấp

dng àûúåc MARC21.
Song song vúái MARC21, cố 8/31 thû viïån sûã
dng thïm khưí mêỵu Dublin Core trong cấc cú
súã dûä liïåu toân vùn.
Nhû vêåy, cố thïí thêëy cấc thû viïån Viïåt Nam
àậ chổn khưí mêỵu MARC21 dânh cho dûä liïåu thû
mc lâm khưí mêỵu thû mc vâ cấc phêìn mïìm
thûúng mẩi phưí biïën hiïån nay àïìu ấp dng àûúåc
khưí mêỵu MARC21 dânh cho dûä liïåu thû mc,
àiïìu nây rêët thuêån tiïån cho viïåc xêy dûång, lûu
trûä cú súã dûä liïåu trong cấc thû viïån, cú quan
thưng tin trong nûúác. Tuy nhiïn, khưí mêỵu
MARC21 ấp dng cho tâi liïåu êën phêím àõnh k
vêỵn chûa cố sûå thưëng nhêët trong cấc biïíu ghi,
ch ëu múái ấp dng cho mưåt sưë tâi liïåu dẩng
sấch, bẫn àưì, tranh ẫnh phưí biïën, côn rêët nhiïìu
dẩng tâi liïåu àùåc th khấc chûa àûúåc ấp dng.
Qua khẫo sất trïn cố thïí thêëy, so vúái phên
loẩi tâi ngun vâ khưí mêỵu thû mc thị quy tùỉc
mư tẫ tâi ngun thưng tin hiïån nay chûa cố sûå
thưëng nhêët. Theo sưë liïåu khẫo sất, cố 23/31 cấn
bưå àûúåc hỗi àïìu mong mën cố bưå quy tùỉc
thưëng nhêët àïí sûã dng chung cho viïåc biïn
mc mư tẫ trong cấc thû viïån úã Viïåt Nam hiïån
nay [1].
Cố ba phûúng phấp biïn mc àang tưìn tẩi úã
Viïåt Nam hiïån nay, àố lâ:
+ Biïn mc gưëc: tûác lâ biïn mc trïn xët
bẫn phêím hiïån cố trong tay. Àêy lâ hịnh thûác
biïn mc phưí biïën nhêët trong cấc cú quan

TT-TV úã Viïåt Nam. Tđnh tđch cûåc ca phûúng
phấp biïn mc nây lâ dïỵ lâm, tùng tđnh ch àưång
ca cấc cấn bưå biïn mc. Hẩn chïë ca phûúng
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 4/2015


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
phấp nây lâ lâm tưën nhiïìu thúâi gian, cưng sûác,
tiïìn ca cho cưng tấc biïn mc, thiïëu sûå thưëng
nhêët trong cấc biïíu ghi biïn mc, gêy khố khùn
cho ngûúâi dng tin.
+ Biïn mc tẩi ngìn: lâ phûúng phấp biïn
mc ngay trûúác khi xët bẫn phêím ra àúâi.
Phûúng phấp nây thûåc hiïån àûúåc vúái sûå liïn kïët
giûäa cấn bưå thû viïån vâ cấc nhâ xët bẫn, nhâ
sấch. Mc àđch ca cấch biïn mc nây lâ tẩo ra
sûå nhêët quấn vïì biïn mc giûäa cấc cú quan
TT-TV vúái cấc xët bẫn phêím, tẩo thån lúåi cho
ngûúâi dng tin. Àưëi vúái nhâ xët bẫn, cưng viïåc
nây cố nghơa trong viïåc quẫng bấ sẫn phêím
trûúác khi àïën àûúåc vúái cưng chng.
+ Biïn mc sao chếp: lâ cấch thûác sao chếp
lẩi cấc biïíu ghi tûâ biïíu ghi biïn mc ngìn,
hóåc biïíu ghi biïn mc ca cú quan khấc. Thûåc
tïë biïn mc sao chếp àang lâ xu hûúáng phưí biïën
úã cấc nỷỳỏc trùn thùở giỳỏi. Viùồc xờy dỷồng biùớu ghi
CIP nhựỗm tẩo thån lúåi cho biïn mc sao chếp
dûä liïåu trong cấc cú quan TT-TV.
1.4. Sûã dng biïíu ghi biïn mc tẩi
ngìn (CIP)

Mc àđch ca viïåc tẩo biïíu ghi biïn mc tẩi
ngìn (CIP) lâ hưỵ trúå cấc cấn bưå thû viïån trong
hïå thưëng, giẫm búát thúâi gian, cưng sûác, chi phđ
cho cưng tấc biïn mc tâi ngun thưng tin ca
mịnh, thay vâo àố chó cêìn sao chếp biïíu ghi vâ
àiïìn thïm cấc dûä liïåu àùåc trûng riïng biïåt ca
mưỵi cú quan TT-TV, hiïåu chónh thưng tin dûä
liïåu ph húåp vúái thû viùồn mũnh. Biùớu ghi biùn
muồc CIP nhựỗm aóm baóo tủnh chđnh xấc vâ tđnh
nhêët quấn trong CSDL ca cấc cú quan TT-TV.
ÚÃ Viïåt Nam, hiïån nay coá Thû viïån KHTH
Tp. Hưì Chđ Minh vâ Thû viïån Qëc gia Viïåt
Nam thûåc hiïån biïn mc tẩi ngìn (CIP). Tuy
nhiïn, cẫ hai cú quan thû viïån nây sûã dng hai
quy tùỉc biïn mc mư tẫ khấc nhau, tẩi Thû viïån
Qëc gia Viïåt Nam vêỵn sûã dng “Tâi liïåu hûúáng
dêỵn mư tẫ êën phêím” (1994) vúái nhiïìu quy àõnh
riïng do Thû viïån Qëc gia Viïåt Nam quy àõnh;
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 4/2015

Côn Thû viïån KHTH Tp. Hưì Chđ Minh sûã dng
Quy tùỉc biïn mc Anh - M (AACR2).
Vïì phên loẩi, biïíu ghi CIP cuãa Thû viïån
Quöëc gia Viïåt Nam sûã duång phên loẩi DDC
nhûng trong thûåc tïë nhiïìu thû viïån vûâa vâ nhỗ
vêỵn àang sûã dng nhiïìu bẫng phên loẩi BBK,
phên loẩi 19 lúáp… Biïíu ghi CIP ca Thû viïån
Qëc gia xêy dỷồng iùớm truy cờồp ỳn giaón bựỗng
caỏc tỷõ khoỏa, trong khi àố nhiïìu thû viïån lúán àậ
chuín sang xêy dûång iùớm truy cờồp bựỗng caỏc

thuờồt ngỷọ chuó ùỡ vaõ tùn cấc tấc giẫ tham gia xêy
dûång nïn tấc phêím. Àiïìu nây dêỵn àïën sûå khưng
thưëng nhêët trong sûã dng bẫng phên loẩi dûä liïåu
biïn mc tâi ngun, gêy khố khùn trong viïåc
chia sễ thưng tin giûäa cấc cú quan TT-TV, vâ
khố khùn trong viïåc tịm tin ca àưåc giẫ.
Qua kïët quẫ khẫo sất, chó cố 7/31 (22,6%)
thû viïån sûã dng biïíu ghi CIP trong àố kïí cẫ sûã
dng CIP ca Thû viïån Qëc hưåi M àưëi vúái
sấch ngoẩi vùn. Àiïìu àố cho thêëy vêỵn côn rêët đt
thû viïån sûã dng biïíu ghi CIP.
Qua nghiïn cûáu khẫo sất thûåc trẩng trïn, cố
thïí thêëy chûa cố khẫ nùng chia sễ dûä liïåu thû
mc giûäa cấc cú quan TT-TV vâ khố khùn trong
viïåc tham khẫo dûä liïåu CIP tûâ cấc cú quan biïn
mc ngìn. Cưng tấc biïn mc nây àậ gêy ra
lậng phđ àấng kïí vïì nhên lûåc cng nhû vïì tâi
chđnh trong cưng tấc biïn mc [1].
2. Giẫi phấp kiïím soất thû mc
Sûå khưng àưìng bưå trong viïåc ấp dng cấc
chín biïn mc àậ gêy nhiïìu khố khùn cho cấc
cú quan TT-TV trong cưng tấc xûã l tâi ngun,
lâm lậng phđ rêët lúán vïì tâi chđnh cng nhû vïì
nhên lûåc àïí thûåc hiïån cưng viïåc nây. Àưëi vúái
bẩn àổc, àêy lâ mưåt trúã ngẩi, khố khùn trong
viïåc tra cûáu tịm tin. Ngây nay, bẩn àổc tra cûáu
cú súã dûä liïåu trûåc tuën tẩi cấc cú quan TT-TV,
viïåc ấp dng quy tùỉc biïn muồc thửởng nhờởt nhựỗm
taồo thuờồn lỳồi, tựng hiùồu quaó tra cûáu tịm tin.
Àïí giẫi quët àûúåc bâi toấn thưëng nhêët vâ

chia sễ dûä liïåu giûäa cấc cú quan TT-TV trong
23


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
vâ ngoâi nûúác, cấc cú quan cêìn tùng cûúâng
kiïím soất thû mc theo chín qëc gia vâ tiïën
túái chín qëc tïë, àố lâ: Chín vïì mư tẫ hịnh
thûác tâi ngun, chín vïì nưåi dung ca tâi
ngun thưng tin (phên loẩi, àõnh ch àïì),
chín vïì k thåt lûu trûä vâ tra cûáu, trao àưíi tâi
ngun thưng tin (khưí mêỵu MARC21). Àïí àẩt
àûúåc àiïìu nây cấc cú quan TT-TV cêìn cố
nhûäng giẫi phấp tđch cûåc àïí nhanh chống àûa
thû viïån àïën gêìn nhau hún vâ gêìn vúái ngûúâi
dng tin hún, àố lâ:
- Cấc cú quan TT-TV hiïån nay, cêìn nhanh
chống cố bưå quy tùỉc mư tẫ tiïu chín àïí thưëng
nhêët trong cưng tấc biïn mc, ph húåp vúái tịnh
hịnh thûåc tiïỵn xët bẫn ca Viïåt Nam vâ àấp
ûáng u cêìu hưåi nhêåp qëc tïë. Bẫn quy tùỉc biïn
mc Anh - M ra àúâi àậ gốp phêìn tđch cûåc lâm
chuín biïën cưng tấc mư tẫ tâi liïåu, giẫi quët
àûúåc bêët cêåp àưëi vúái cấc bẫn quy tùỉc hiïån cố úã
trong nûúác, dêìn theo quy tùỉc biïn mc ca cấc
nûúác tiïn tiïën, bûúác àêìu chia sễ àûúåc dûä liïåu
qua cưíng Z39.50 àưëi vúái sấch tiïëng Anh xët
bẫn úã M. Tuy nhiïn, cấc nhâ thû viïån hổc úã
M, Ưxtrêylia, Canầa… àậ súám nhêån thêëy
nhûäng hẩn chïë ca AACR2 vâ àïën nay bẫn quy

tùỉc “Mư tẫ vâ truy cêåp tâi ngun” (RDA) àậ ra
àúâi. Quy tùỉc RDA triïåt àïí tn theo ngun tùỉc
biïn mc qëc tïë múái do IFLA àûa ra, àố lâ:
Ngun tùỉc biïn mc IFLA vïì “u cêìu chûác
nùng vïì biïíu ghi thû mc” (FRBR) vâ “u cêìu
chûác nùng vïì dûä liïåu kiïím soất tđnh nhêët quấn”
(FRAD); u cêìu chûác nùng vïì dûä liïåu nhêët
quấn theo ch àïì (FRSAD). Bưå quy tùỉc RDA rêët
àưì sưå, ph húåp vúái nhûäng cú quan TT-TV cúä lúán
ca M vâ cấc nûúác phất triïín vúái nhûäng bưå sûu
têåp khưíng lưì vâ àa dẩng vïì hịnh thûác tâi liïåu [4].
Àïí ấp dng àûúåc bưå quy tùỉc nây lâ àiïìu khố
khùn vúái cấc thû viïån Viïåt Nam vúái quy mư
nhỗ. Mùåt khấc, cng nhû AACR2 vâ cấc cưng
c biïn mc àûúåc dõch tûâ tiïëng Anh thị vêën àïì
bẫn quìn lâ ëu tưë cẫn trúã trong viïåc phưí biïën
rưång rậi cấc bưå cưng c biïn mc vúái cấc cú
24

quan TT-TV. Nhû vêåy, àïí cố bưå quy tùỉc mư tẫ
ph húåp vúái tịnh hịnh thûåc tïë biïn mc ca Viïåt
Nam vâ àẫm bẫo quy tùỉc biïn mc qëc tïë thị
cấc thû viïån lúán nïn dõch RDA sang tiïëng Viïåt
àïí thån tiïån cho viïåc nghiïn cûáu. Cêìn biïn
soẩn lẩi bưå quy tùỉc theo hûúáng RDA nhûng ph
húåp vúái tịnh hịnh xët bẫn, thûåc tïë tâi liïåu trong
cấc cú quan TT-TV tẩi Viïåt Nam.
- Cấc thû viïån nïn sûã dng chung cấc bẫng
phên loẩi àïí thån tiïån trong trao àưíi dûä liïåu.
Kinh nghiïåm ca Thû viïån Qëc hưåi M lâ hiïån

tẩi dng song song hai bẫng phên loẩi: Bẫng
phên loẩi do Thû viïån Qëc hưåi M biïn soẩn
(LCC) àïí dng trong nưåi bưå thû viïån, trấnh xấo
trưån khi sùỉp xïëp taõi nguyùn thửng tin, coõn baóng
phờn loaồi DDC nhựỗm trao àưíi dûä liïåu giûäa cấc
thû viïån.
- Cấc thû viïån nïn ấp dng bẫng Tiïu àïì ch
àïì ph húåp vúái kho tâi liïåu ca mịnh. Trïn thûåc
tïë, vúái cấc cú quan TT-TV lúán hiïån nay, vúái
vưën tâi ngun túái hâng triïåu tïn thị viïåc sûã
dng bưå tûâ khốa sệ khưng côn thđch húåp búãi lệ
tûâ khốa gưìm cấc thåt ngûä àún lễ, khi tịm tin
theo tiïu chđ kïët húåp sệ khố khùn vúái nhiïìu sưë
lûúång tûâ khốa àûúåc kïët húåp, kïët quẫ tịm tin lâ
thiïëu chđnh xấc. Côn viïåc tịm tin theo tiïu àïì
ch àïì lâ tịm tin tiïìn kïët húåp, àiïìu nây àậ lâm
àa dẩng cấch tịm kiïëm thưng tin. Khẫo sất thûåc
tïë viïåc tịm tin ca ngûúâi dng, thị àa sưë ngûúâi
dng tin sûã dng tiïu àïì ch àïì àïí tịm kiïëm
thưng tin. Viïåc xêy dûång cấc bẫng ch àïì cng
nïn theo cấc khung ch àïì lúán: Tiïu àïì ch àïì
dânh cho cấc thû viïån tưíng húåp; Tiïu àïì ch àïì
vïì Khoa hổc tûå nhiïn vâ Cưng nghïå; Tiïu àïì
ch àïì vïì Khoa hổc Xậ hưåi-Nghïå thåt. Chia
theo cấch chia nhốm nhû vêåy sệ ph húåp vúái
tịnh hịnh sûã dng vâ dïỵ dâng biïn soẩn. Viïåc
xêy dûång Tiïu àïì ch àïì àưì sưå nhû Tiïu àïì ch
àïì ca Qëc hưåi M lâ khố khùn, vâ khưng cêìn
thiïët vúái cấc cú quan thưng tin chun ngânh.
Côn nïëu dõch bưå tiïu àïì ch àïì nây cho cấc thû

viïån Viïåt Nam sûã dng sệ khưng thûåc tiïỵn vị
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 4/2015


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
M lâ nûúác phất triïín nhêët thïë giúái, quan àiïím
vïì chđnh trõ, phất triïín vïì khoa hổc k thåt
khấc nhiïìu so vúái Viïåt Nam.
- Àưëi vúái khưí mêỵu MARC21 cố nùm àõnh
dẩng sau: Khưí mêỵu MARC21 cho dûä liïåu thû
muåc (Bibliographic Data), MARC21 cho dûä
liïåu nhêët quấn (Authority Data), MARC21 cho
dûä liïåu nùỉm giûä (Holdings Data), MARC21 cho
dûä liïåu vïì phên loẩi (Classification Data), vâ
MARC21 cho thưng tin cưång àưìng (Community
Information). Trong àố, cấc cú quan TT-TV úã
Viïåt Nam hiïån nay múái sûã dng khưí mêỵu
MARC21 cho dûä liïåu thû mc. Viïåc ấp dng
khưí mêỵu MARC21 cho dûä liïåu thû muåc cuäng
nïn àûúåc thöëng nhêët trong cấc trûúâng dûä liïåu vâ
ấp dng vúái têët cẫ cấc dẩng tâi ngun thưng tin
hiïån cố trong thû viïån [3].
Cêìn nhanh chống ấp dng cấc Khưí mêỵu trao
àưíi MARC21, Khưí mêỵu MARC21 cho dûä liïåu
nhêët quấn, khưí mêỵu MARC21 cho thưng tin
nùỉm giûä, Khưí mêỵu cho dûä liïåu phên loẩi vâ Khưí
mêỵu MARC21 cho thưng tin cưång àưìng cho dûä
liïåu biùn muồc nhựỗm chuờớn hoỏa, kiùớm soaỏt vaõ
thửởng nhờởt dỷọ liïåu.
- Viïåc xêy dûång cấc tiïu chín biïn mc àôi

hỗi phẫi cố têåp húåp àưåi ng cấn bưå tûâ nhiïìu cú
quan TT-TV lúán àẩi diïån cho tûâng hïå thưëng thû

viïån vâ cấc trûúâng àẩi hổc àûúåc àâo tẩo vïì
TT-TV. Àïí bưå cưng c ài vâo thûåc tïë cêìn phẫi
cố àưåi ng nhên lûåc trịnh àưå cao ca nhiïìu cú
quan tưí chûác cng tham gia soẩn thẫo múái àẫm
bẫo tđnh khấch quan, chêët lûúång vâ dïỵ dâng phưí
biïën rưång rậi ngay sau khi ra àúâi. Cấn bưå tham
gia trûåc tiïëp soẩn thẫo phẫi bao gưìm: àưåi ng
cấc giẫng viïn trûåc tiïëp dẩy bưå mưn, cố àêìy à
kiïën thûác vïì l lån vâ thûåc tiïỵn; cấc chun gia
trong cấc cú quan TT-TV, cố kinh nghiïåm nghïì
nghiïåp àng vúái lơnh vûåc nghiïn cûáu. Têët cẫ cấc
cấn bưå nây phẫi cố trịnh àưå ngoẩi ngûä tiïëng Anh
àẫm bẫo dõch thåt tưët àấp ûáng viïåc tham khẫo
tâi liïåu tûâ nûúác ngoâi.
Cố àûúåc nhûäng bưå cưng c àẩt tiïu chín sệ
tẩo àiïìu kiïån thån lúåi cho cấc cú quan TT-TV
ca Viïåt Nam thûåc hiïån tưët cấc ngun tùỉc biïn
mc do IFLA àûa ra, àố lâ tn th: Ngun tùỉc
biïn mc IFLA vïì “u cêìu chûác nùng vïì biïíu
ghi thû mc” (FRBR) vâ “u cêìu chûác nùng
vïì dûä liïåu kiïím soất tđnh nhêët quấn” (FRAD);
u cêìu chûác nùng vïì dûä liïåu nhêët quấn theo
ch àïì (FRSAD); Bưå cưng c chín sệ àẩt
àûúåc kïët quẫ trong kiïím soất dûä liïåu, àẫm bẫo
àûúåc mc tiïu chia sễ dûä liïåu, liïn kïët cú quan
TT-TV, àẩt hiïåu quẫ cao trong viïåc biïn mc
tẩi ngìn [7].


Tâi liïåu tham khẫo
1. Thû viïån Qëc gia Viïåt Nam. Thûåc trẩng
cưng tấc biïn mc: Bấo cấo Nghiïn cûáu khoa
hổc, 2013.
2. />3. />4. Phẩm Kim Thanh (2012). Nghiïn cûáu khấc
biïåt giûäa “Resource description and access” vâ
quy tùỉc mư tẫ Anh - M (AACR2)- Àõnh hûúáng ấp
dng vâo Thû viïån Qëc gia Viïåt Nam: Lån vùn
thẩc s.

5. V Dûúng Thu Ngâ. Quan niïåm vïì chín
hốa trong xûã l tâi liïåu vâ nhûäng biïån phấp àẫm
bẫo chín hốa trong xûã l tâi liïåu úã Viïåt Nam hiïån
nay. - Tẩp chđ Thû viïån Viïåt Nam sưë, 2010, 4(24),
tr.15-18.
6. Nguỵn Vùn Hânh. Vïì chín hốa cưng tấc
thû viïån àẩi hổc úã Viïåt Nam. - Tẩp chđ Thû viïån
Viïåt Nam, sưë 4(24), 2010, tr.10-14.
7. Cao Minh Kiïím. Giúái thiïåu ngun tùỉc biïn
mc qëc tïë múái. - Tẩp chđ Thû viïån Viïåt Nam, sưë
3(23), 2010, tr.28-38.

(Ngây Tôa soẩn nhêån àûúåc bâi: 08-02-2015; Ngây phẫn biïån
àấnh giấ: 18-4-2015; Ngây chêëp nhêån àùng: 20-6-2015).
THƯNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU - 4/2015

25