HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN KINH TÏË CHĐNH TRÕ MẤC - LÏNIN

45

- Nghiïn cûáu chu chuín ca tû bẫn, cêìn hiïíu àûúåc viïåc chu
chuín hai bưå phêån giấ trõ ca tû bẫn sẫn xët lâ tû bẫn cưë àõnh
vâ tû bẫn lûu àưång.
+ Tû bẫn cưë àõnh lâ bưå phêån ca tû bẫn sẫn xët (nhâ xûúãng,
thiïët bõ, mấy mốc) tham gia toân bưå vâo quấ trịnh sẫn xët, nhûng
giấ trõ ca nố àûúåc chuín dêìn dêìn vâo sẫn phêím. Tû bẫn cưë àõnh
sûã dng lêu dâi vâ bõ hao môn dêìn. Cố hai loẩi hao môn: hao môn
hûäu hịnh vâ hao môn vư hịnh. Hao môn hûäu hịnh lâ hao môn vïì
giấ trõ sûã dng, do quấ trịnh sûã dng vâ do tấc àưång ca tûå nhiïn
mâ bõ hao môn. Côn hao môn vư hịnh lâ hao môn vïì giấ trõ do quấ
trịnh hiïån àẩi hốa ca khoa hổc k thåt, nhiïìu mấy mốc múái àûúåc
sẫn xët ra tưët hún vúái giấ rễ hún, lâm cho mấy mốc c àang àûúåc
sûã dng bõ giẫm giấ trõ ban àêìu.
+ Tû bẫn lûu àưång lâ bưå phêån ca tû bẫn sẫn xuêët (nguyïn liïåu,
nhiïn liïåu, vêåt liïåu phuå...) àûúåc tiïu duâng hoân toân trong mưåt chu
k sẫn xët vâ giấ trõ ca nố àûúåc chuín toân bưå vâo sẫn phêím.
- Nghiïn cûáu chu chuín ca tû bẫn lâ vêën àïì cố nghơa thûåc
tiïỵn trong viïåc sûã dng tiïìn vưën trong saón xuờởt vaõ kinh doanh hỳồp
lyỏ, nhựỗm aồt hiùồu quaó kinh tïë cao. Cêìn tùng tưëc àưå chu chuín tû
bẫn cưë àõnh, têån dng tưëi àa cưng sët mấy mốc, thiïët bõ. Phẫi àêíy
nhanh tưëc àưå xêy dûång àïí àûa cưng trịnh vâo sẫn xët câng súám
câng tưët.
15. Thïë nâo lâ lúåi nhån vâ t sët lúåi nhån? Chng cố quan hïå
gị vúái giấ trõ thùång dû vâ t sët giấ trõ thùång dû?
1. Lúåi nhån vâ quan hïå giûäa lúåi nhån vúái giấ trõ thùång dû.
- Lúåi nhån:
Hao phđ lao àưång thûåc tïë ca xậ hưåi àïí sẫn xët hâng hốa lâ c +

v + m. Nïëu gổi G lâ giấ trõ hâng hốa thị: G = c+v+m.
Chi phđ sẫn xët tû bên ch nghơa lâ c+v. Nïëu k hiïåu chi phđ
sẫn xët tû bẫn ch nghơa lâ K thò:



PTS. NGUỴN VÙN HẪO

46

K = c + v → G = K+ m
Khi c +v chuín thânh K thị sưë tiïìn nhâ tû bẫn thu àûúåc trưåi
hún so vúái chi phđ sẫn xët tû bẫn ch nghơa. Sưë tiïìn trưåi hún àố
àûúåc quan niïåm lâ sûå tùng lïn ca toân bưå tû bẫn ûáng trûúác vâ gổi
lâ lúåi nhån, k hiïåu lâ P.
Nïëu hâng hốa bấn àng giấ trõ thị G = K+m sệ chuín hốa
thânh G = K+P. Nhịn bïì ngoâi, tûúãng nhû vúái lûúång tû bẫn ûáng
trûúác (c+v), nhâ tû bẫn thu àûúåc lúåi nhån, tûác lúåi nhån lâ do
toân bưå tû bẫn ûáng trûúác tẩo ra.
- Múái nhịn thị P=m, cố khấc nhau thị chó lâ úã chưỵ khi nối giấ trõ
thùång dû lâ hâm so sấnh vúái tû bẫn khẫ biïën (v); côn khi nối lúåi
nhån lẩi hâm so sấnh vúái tû bẫn ûáng trûúác (c+v).
Vïì thûåc chêët, lúåi nhån lâ hịnh thûác biïën tûúáng ca giấ trõ
thùång dû. Lúåi nhån che dêëu bẫn chêët bốc lưåt ca ch nghơa tû
bẫn. Ngìn gưëc ca lúåi nhån chđnh lâ giấ trõ thùång dû do lao àưång
sưëng ca cưng nhên lâm thụ tẩo ra; lúåi nhån lâ hịnh thûác biïíu
hiïån ca giấ trõ thùång dû.
Trong thûåc tïë, nhiïìu trûúâng húåp c thïí, lúåi nhån vâ giấ trõ
thùång dû cố thïí khưng trng khúáp vúái nhau. Lúåi nhån cố thïí lúán
hún hóåc nhỗ hún giấ trõ thùång dû, do nố ph thåc vâo giấ bấn

ca hâng hoấ cao hóåc thêëp do quan hïå cung — cêìu quy àõnh.
Nhûng, xết trïn phẩm vi toân xậ hưåi, tưíng sưë lỳồi nhuờồn bựỗng tửớng
sửở giaỏ trừ thựồng dỷ.
2. Tyó suờởt lúåi nhån vâ quan hïå giûäa nố vúái t sët giấ trõ thùång
dû.
- T sët lúåi nhån lâ t lïå phêìn trùm giûäa giấ trõ thùång dû vâ
toân bưå tû baón ỷỏng trỷỳỏc, kyỏ hiùồu bựỗng p' ỷỳồc xaỏc ừnh bựỗng cửng
thỷỏc:




HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN KINH TÏË CHĐNH TRÕ MẤC - LÏNIN

47

m
p' =

————————— x 100%
c+v

- Tyã suêët lúåi nhuêån (p') khaác vúái tyã suêët giaá trõ thùång dû (m').
+ Nïëu xết vïì lûúång, p' ln ln nhỗ hún m'.
m

m

p' = ————————— x 100%, coân m' = ————— x 100%
c+v


v

+ Nïëu xết vïì chêët, p' nối lïn mûác àưå doanh lúåi ca tû bẫn àêìu tû
vâ chó ra cho cấc nhâ tû bẫn thêëy àêìu tû vâo ngânh nâo cố lúåi hún.
Côn m' biïíu hiïån mûác àưå bốc lưåt ca tû bẫn àưëi vúái lao àưång lâm
thụ.
16. Tû bẫn thûúng nghiïåp vâ tû bẫn cho vay àûúåc hịnh thânh nhû
thïë nâo? Bẫn chêët ca lúåi nhån thûúng nghiïåp vâ lúåi tûác lâ gị?
- Tû bẫn thûúng nghiïåp lâ mưåt bưå phêån tû bẫn àûúåc tấch ra khỗi
tû bẫn cưng nghiïåp, hoẩt àưång trong lơnh vûåc lûu thưng hâng hốa.
Nố lâ cêìu nưëi liïìn sẫn xët vâ tiïu dng, phc v cho quấ trịnh
thûåc hiïån hâng hốa ca tû bẫn cưng nghiïåp vâ cố vai trô quan
trổng trong tấi sẫn xët tû bẫn xậ hưåi nối chung vâ tû bẫn cưng
nghiïåp nối riïng. Tû baãn thûúng nghiïåp ûáng thïm tû baãn giuáp nhâ
tû bẫn cưng nghiïåp hoẩt àưång trong khêu thûåc hiïån giấ trõ thùång
dû, do àố, tû bẫn cưng nghiïåp khưng phẫi àêìu tû bưí sung tû bẫn,
hóåc giẫm quy mư sẫn xët àïí hoẩt àưång lûu thưng mâ cố àiïìu
kiïån têåp trung tû bẫn, chun mưn hốa, múã rưång sẫn xët. Àố lâ
ngun nhên khiïën tû bẫn cưng nghiïåp phẫi "nhûúâng" mưåt bưå
phêån giấ trõ thùång dû cho tû bẫn thûúng nghiïåp. Tû bẫn thûúng
nghiïåp khưng tẩo ra giấ trõ vâ giấ trõ thùång dû, nhûng vêỵn thu àûúåc
giấ trõ thùång dû dûúái hònh thûác lúåi nhuêån thûúng nghiïåp.



PTS. NGUỴN VÙN HẪO

48


Tû bẫn cưng nghiïåp "nhûúâng" mưåt phêìn giấ trõ thùång dû cho tû
bẫn thûúng nghiïåp theo t suờởt lỳồi nhuờồn bũnh quờn (p) vaõ ỷỳồc
thỷồc hiùồn bựỗng thu chïnh lïåch giûäa giấ mua vâ giấ bấn. Vêåy bẫn
chêët lúåi nhån thûúng nghiïåp lâ mưåt phêìn giấ trõ thùång dû do cưng
nhên tẩo ra trong quấ trịnh sẫn xët.
Nhûng hịnh thûác lúåi nhån thûúng nghiïåp lâm cho ngûúâi ta dïỵ
tin tûúãng lûu thưng sinh ra lúåi nhån vâ ngìn gưëc giấ trõ thùång
dû câng bõ che dêëu. Ngoâi mưåt phêìn giấ trõ thùång dû do nhâ tû bẫn
cưng nghiïåp nhûúâng cho, tû bẫn thûúng nghiïåp côn thu àûúåc mửồt
phờỡn thu nhờồp cuóa ngỷỳõi tiùu duõng bựỗng caỏch mua rễ bấn àùỉt vâ bốc
lưåt lao àưång thùång dû ca nhên viïn thûúng nghiïåp.
- Tû bẫn cho vay lâ mưåt bưå phêån ca tû bẫn cưng nghiïåp tấch ra
hoẩt àưång trong lơnh vûåc lûu thưng tiïìn tïå. Sûå hịnh thânh tû bẫn
cho vay lâ kïët quẫ ca sûå phất triïín quan hïå hâng hốa - tiïìn tïå àẩt
àïën trịnh àưå xët hiïån tû bẫn tiïìn tïå tẩm thúâi nhân rưỵi (cấc loẩi
qu khêëu hao, qu mua ngun vêåt liïåu chûa duâng àïën, quyä lûúng
chûa àïën kyâ traã, tiïët kiïåm...) trong khi lẩi cố nhûäng ngûúâi cêìn tû
bẫn àïí múã rưång sẫn xët hóåc thiïëu tû bẫn lûu àưång... Tû bẫn cho
vay thûåc hiïån vai trô mưi giúái giûäa ngûúâi cho vay vâ ngûúâi ài vay,
lâ núi têåp trung, àiïìu hôa, sûã dng húåp l, cố kïët quẫ cấc ngìn
vưën tiïìn tïå ca xậ hưåi, thc àêíy quấ trịnh tấi sẫn xët vâ quấ
trịnh xậ hưåi hốa.
Phẫi ch nhûäng àùåc àiïím àùåc biïåt ca tû bẫn cho vay: - quìn
súã hûäu tấch rúâi quìn sûã dng; ngûúâi bấn khưng mêët quìn súã hûäu;
giấ cẫ do giấ trõ sûã dng quët àõnh; quan hïå bốc lưåt tû bẫn ch
nghơa bõ che dêëu.
Nïëu khưng phẫi ài vay, tû bẫn cưng nghiïåp àưåc chiïëm giấ trõ
thùång dû; nhûng do vay vưën nïn nố phẫi nhûúâng mưåt phêìn giấ trõ
thùång dû cho nhâ tû bẫn cho vay vị àậ sûã dng tû bẫn ca hổ. Nhû
vêåy, hoẩt àưång trong lơnh vûåc lûu thưng tiïìn tïå, tû bẫn cho vay

khưng tẩo ra giấ trõ vâ giấ trõ thùång dû, nhûng nố àûúåc phên phưëi



HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN KINH TÏË CHĐNH TRÕ MẤC - LÏNIN

49

giấ trõ thùång dû dûúái hịnh thûác lúåi tûác cho vay (Z). Vêåy lúåi tûác
chđnh lâ hịnh thûác biïën tûúáng ca giấ trõ thùång dû, ngìn gưëc ca
nố lâ giấ trõ thùång dû do lao àưång lâm thụ tẩo ra trong quấ trịnh
sẫn xët. Thûåc chêët lúåi tûác cho vay biïíu hiïån quan hïå bốc lưåt tû
bẫn ch nghơa múã rưång ra trong lơnh vûåc phên phưëi.
Xết vïì mùåt lûúång, lúåi tûác nối chung phẫi nhỗ hún lúåi nhån bịnh
qn (P) vâ lúán hún 0: 0 < Z cêìu trong lơnh vûåc nây úã tûâng thúâi k.
17. Cấc hịnh thûác àõa tư ch ëu vâ bẫn chêët ca àõa tư tû bẫn ch
nghơa (R) lâ gị? nghơa ca viïåc nghiïn cûáu àõa tư àưëi vúái viïåc giẫi
quët cấc vêën àïì rång àêët?
Àùåc àiïím nưíi bêåt ca quan hïå sẫn xët tû bẫn ch nghơa trong
nưng nghiïåp lâ chïë àưå àưåc quìn rång àêët. Cấc ëu tưë cêìn thiïët
cho sẫn xët nưng nghiïåp tû bẫn ch nghơa thåc ba ch súã hûäu
khấc nhau (àõa ch àưåc quìn rång àêët, tû bẫn nưng nghiïåp súã
hûäu cấc tû liïåu sẫn xët khấc, nhû mấy mốc..., côn cưng nhên
nưng nghiïåp súã hûäu sûác lao àưång).
Quan hïå xậ hưåi àưëi vúái rång àêët cng bao gưìm ba giai cêëp àố.
Tû bẫn kinh doanh nưng nghiïåp phẫi thụ rång àêët; thụ cưng
nhên àïí sẫn xët, do àố, phẫi trđch mưåt phêìn giấ trõ thùång dû cho
àõa ch dûúái dẩng àõa tư. Bẫn chêët ca àõa tư tû bẫn ch nghơa khấc
vúái àõa tư phong kiïën. Àõa tư tû bẫn ch nghơa lâ hịnh thûác biïën

tûúáng ca giấ trõ thùång dû, lâ mưåt phêìn giấ trõ thùång dû do cưng
nhên nưng nghiïåp tẩo ra mâ nhâ tû bẫn kinh doanh nưng nghiïåp
phẫi trẫ cho àõa ch. Do sûå tấch rúâi quìn súã hûäu vúái quìn sûã
dng rång àêët, giai cêëp àõa ch, vúái tû cấch lâ ngûúâi súã hûäu, thu
àõa tư, nhâ tû bẫn lâ ngûúâi kinh doanh ruöång àêët - ngûúâi sûã duång
àêët àai, thu àûúåc lúåi nhån.
Àõa tư tû bẫn ch nghơa lâ bưå phêån lúåi nhån siïu ngẩch ngoâi sưë
lúåi nhån bịnh qn (P) ca tû bẫn àêìu tû trong nưng nghiïåp do
cưng nhên nưng nghiïåp tẩo ra vâ nưåp cho àõa ch. Cố cấc hònh thûác



PTS. NGUỴN VÙN HẪO

50

àõa tư sau:
- Àõa tư chïnh lïåch (Rcl) lâ phêìn lúåi nhån ph thïm, ngoâi lúåi
nhån bịnh qn, thu àûúåc trïn rång àêët cố àiïìu kiïån sẫn xët
thån lúåi hún (vïì àưå mâu múä vâ võ trđ thån lúåi). Àố chđnh lâ sưë
chïnh lïåch giûäa giấ cẫ sẫn xët chung ca nưng phêím sẫn xët
trïn rång àêët xêëu nhêët vâ giấ cẫ sẫn xët cấ biïåt ca nưng phêím
trïn rång àêët tưët vâ trung bịnh.
Àõa tư chïnh lïåch Rcl àûúåc chia thânh hai loẩi:
+ Rcl I: lâ àõa tư thu àûúåc trïn rång àêët cố àưå mâu múä tûå nhiïn
vâ võ trđ thån lúåi hún.
+ Rcl II: lâ àõa tư thu àûúåc gùỉn liïìn vúái àêìu tû thïm tû bẫn cho
viïåc thêm canh tùng nùng sët àïí thu lúåi nhån siïu ngẩch. Trong
thúâi gian húåp àưìng thụ àêët, Rcl II thåc nhâ tû bẫn.
- Àõa tư tuåt àưëi lâ lúåi nhån siïu ngẩch ngoâi lúåi nhån bịnh

qn ( ) hịnh thânh do cêëu tẩo hûäu cú ( ) ca tû bẫn trong nưng
nghiïåp thêëp hún trong cưng nghiïåp Psn = (c+v+m) - (c+v+ )... Àõa
tö tuyïåt àöëi gùỉn liïìn vúái súã hûäu rång àêët nhêët thiïët phẫi nưåp cho
àõa ch, d rång àêët àố thåc loẩi xêëu nhêët.
- Àõa tư àưåc quìn thu àûúåc trïn nhûäng khu àêët trưìng àûúåc cấc
cêy qu hiïëm, hóåc cố võ trđ àùåc biïåt vïì cưng nghiïåp, thûúng mẩi,
dõch v.
Nghiïn cûáu àõa tư tû bẫn ch nghơa, ngoâi mc àđch vẩch rộ quan
hïå sẫn xët tû bẫn ch nghơa trong nưng nghiïåp, chng ta côn rt ra
cú súã l lån àïí àïì ra caỏc ỷỳõng lửởi, chủnh saỏch ửởi vỳỏi nửng nghiùồp
nhựỗm kđch thđch nưng nghiïåp phất triïín, kïët húåp hâi hôa cấc lúåi đch
trong nưng nghiïåp cng nhû giûäa nưng nghiïåp vúái cấc ngânh khấc.
Thđ d, xêy dûång chđnh sấch thụë nửng nghiùồp uỏng ựổn hỳồp lyỏ
nhựỗm khai thaỏc ỷỳồc moồi tiïìm nùng úã nưng thưn; trấnh àưåc quìn
trong phên phưëi rång àêët, tẩo àiïìu kiïån cho cẩnh tranh trong nưng
nghiïåp vâ giûäa nưng nghiïåp vúái cấc ngânh sẫn xët khấc; vêån duång