Nghiïn cûáu - Trao àưíi

TRỊNH ÀƯÅ KIÏËN THÛÁC THƯNG TIN CA SINH VIÏN ÀẨI HỔC ÚÃ VIÏÅT NAM
ThS Trûúng Àẩi Lûúång

Trûúâng Àẩi hổc Vùn hốa Hâ Nưåi
Tốm tùỉt: Trịnh bây kïët quẫ khẫo sất trịnh àưå kiïën thûác thưng tin ca sinh viïn tẩi sấu
trûúâng àẩi hổc úã Viïåt Nam. ỷa ra mửồt sửở nhờồn xeỏt vaõ kiùởn nghừ nhựỗm nêng cao chêët lûúång
cưng tấc phất triïín kiïën thûác thưng tin cho sinh viïn.
Tûâ khốa: Kiïën thûác thưng tin; sinh viïn; Viïåt Nam.
Information literacy level of Vietnamese students
Summary: Presents results of an investigation into information literacy level of students
at 6 universities in Vietnam; puts forward some remarks and recommendations on improving the quality of information literacy development among students.
Keywords: Information literacy; students; Vietnam.

1. Àùåt vêën àïì
Ngây nay sûå phất triïín ca “xậ hưåi thưng
tin” vâ “nïìn kinh tïë tri thûác” àôi hỗi ngûúâi
lao àưång phẫi cố nùng lûåc tû duy, k nùng
giẫi quët vêën àïì mưåt cấch sấng tẩo vâ khẫ
nùng hổc têåp sët àúâi àïí thđch ûáng sûå phất
triïín nhanh chống ca xậ hưåi. Trong bưëi
cẫnh àố, kiïën thûác thưng tin (KTTT) nưíi lïn
nhû mưåt trong nhûäng nùng lûåc quan trổng
nhêët trong xậ hưåi thưng tin [3] búãi lệ trang
bõ KTTT cho sinh viïn (SV) lâ àẫm bẫo cho
hổ nùng lûåc hổc têåp sët àúâi [5].
Nhêån thûác àûúåc têìm quan trổng ca
KTTT, cấc nûúác phất triïín nhû Hoa K,
Ưxtralia, Canầa, cấc nûúác thåc Liïn
minh chêu Êu àậ trang bõ KTTT cho SV vâ

coi KTTT nhû mưåt trong cấc chín àêìu ra
àưëi vúái SV tưët nghiïåp àẩi hổc. y ban Giấo
dc Àẩi hổc cấc bang miïìn Trung ca Hoa
K cho rựỗng: KTTT laõ thaõnh tửở cờỡn thiùởt
ửởi vỳỏi bờởt cỷỏ chûúng trịnh àâo tẩo nâo úã
cấc trịnh àưå khấc nhau” [4].

triïín KTTT cho SV. Tuy nhiïn, chûa cố
nghiïn cûáu nâo àấnh giấ trịnh àưå KTTT ca
SV àẩi hổc úã Viïåt Nam. Vũ vờồy, nghiùn cỷỏu
naõy ỷỳồc thỷồc hiùồn nhựỗm tũm hiïíu thûåc
trẩng trịnh àưå KTTT ca SV àẩi hổc úã Viïåt
Nam trong giai àoẩn hiïån nay.
2. Phûúng phấp nghiïn cûáu
Àïí àẩt mc tiïu trïn, tấc giẫ sûã dng cấc
phûúng phấp nghiùn cỷỏu bao gửỡm: iùỡu tra
bựỗng baóng hoói, phoóng vờởn, phên tđch tưíng
húåp tâi liïåu. Bẫng hỗi àấnh giấ khẫ nùng
KTTT cuãa SV àûúåc biïn soaån dûåa trïn
khung KTTT cuãa Hiïåp hưåi cấc Thû viïån
Àẩi hổc vâ Thû viïån Nghiïn cûáu Hoa K
(ACRL) vâ kïët quẫ ca mưåt sưë cưng trịnh
nghiïn cûáu khấc [2, 6].

Mêỵu nghiïn cûáu àûúåc lûåa chổn theo
phûúng phấp phên têìng vúái cấc tiïu thûác
nhû: Cấc trûúâng àẩi hổc àûúåc phên bưë
theo khu vûåc (Bùỉc, Trung vâ Nam) vâ
theo quy mư àâo tẩo (trûúâng àẩi hổc lúán,
vûâa vâ nhỗ). Cấc trûúâng àẩi hổc àûúåc

Trong nhûäng nùm gêìn àêy, nhiïìu thû lûåa chổn bao gưìm: Àẩi hổc Qëc gia
viïån àẩi hổc úã Viïåt Nam àậ quan têm phất Tp. HCM, Àẩi hổc Hụë, Trûúâng Àẩi hổc
8

THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
Giao thưng vêån tẫi, Trûúâng Àẩi hổc Hâ
Nưåi, Trûúâng Àẩi hổc Vùn hốa Tp. HCM
vâ Trûúâng Àẩi hổc Hâ Tơnh. Phiïëu àiïìu
tra àûúåc phất ngêỵu nhiïn cho SV tûâ nùm
thûá nhêët àïën nùm cëi ca mưỵi trûúâng àẩi
hổc. Tưíng sưë phiïëu àûúåc phất ra lâ 1.200
vâ sưë phiïëu thu lẩi lâ 1.020, àẩt t lïå thu
hưìi 85%.
3. Kïët quẫ nghiïn cûáu

àïë n mổ i mùå t àúâ i sưë n g vêå t chêë t vâ tinh
thêì n c a con ngûúâ i . Vị vêå y , àïì tâ i “thûå c
trẩ n g vùn hố a Viïå t Nam” rêë t rưå n g vâ
àêy khưng phẫ i lâ mưå t àïì tâ i nghiïn cûá u
phuâ húå p àöë i vúá i SV àïí lâ m khố a lå n
hay tiïí u lå n .
Bẫng 1. Khẫ nùng xấc àõnh phẩm vi nhu
cêìu tin
Phẩm vi nghiïn cûáu

SL


T lïå %

3.1. Khẫ nùng nhêån dẩng nhu cêìu tin
1. Quấ rưång
619
60,7
Thưng thûúâng, àïí tiïën hânh nghiïn
2. Ph húåp
364
35,7
cûáu hóåc tịm kiïëm thưng tin SV phẫi trẫi
qua cấc bûúác nhû: Xấc àõnh phẩm vi
3. Quấ hểp
37
3,6
thưng tin mịnh cêìn; nhêån biïët tđnh chêët
Tưíng
1020
100
thưng tin vâ diïỵn àẩt nhu cêìu tin ca
mịnh. Nhêån dẩng nhu cêìu thưng tin sệ
Bẫng 1 cho thêëy àa sưë SV xấc àõnh àûúåc
ẫnh hûúãng trûåc tiïëp àïën hiïåu quẫ thûåc àêy lâ àïì tâi quấ rưång vúái 60,7%. Tuy nhiïn
hiïån cấc giai àoẩn sau ca quấ trịnh vêỵn côn hún mưåt phêìn ba SV (35,7%) cho
nghiùn cỷỏu/tũm kiùởm thửng tin.
rựỗng ờy laõ ùỡ tâi vûâa phẫi vâ 3,6% SV nhêån
Xấc àõnh phẩm vi nhu cêìu tin
àõnh àïì tâi nây lâ quấ hểp.

Xấc àõnh phẩm vi nhu cêìu tin lâ k

nùng quan trổng àưëi vúái ngûúâi nghiïn
cûáu/tịm kiïëm thưng tin. Búãi lệ, nïëu khưng
xấc àõnh àûúåc nhûäng thưng tin gị mịnh
cêìn, bao nhiïu thưng tin lâ à, ngûúâi
nghiïn cûáu/tịm kiïëm thưng tin sệ mêët àõnh
hûúáng khi nghiïn cûáu hóåc sệ tịm àûúåc
thưng tin nhiïìu quấ hóåc đt quấ. Viïåc xấc
àõnh phẩm vi nhu cêìu tin ph thåc vâo
mc àđch sûã dng thưng tin vâ thúâi gian
tịm kiïëm thưng tin.
Àïí àấ n h giấ khẫ nùng xấ c àõnh phẩ m
vi nhu cêì u tin, SV àûúå c u cêì u xấ c
àõnh phẩ m vi c a àïì tâ i “Nghiïn cûá u
thûå c trẩ n g vùn hố a Viïå t Nam”. Vùn hố a
lâ khấ i niïå m mang nưå i hâ m rưå n g vúá i
nhiïì u cấ c h hiïí u khấ c nhau, liïn quan
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014

Xấc àõnh tđnh chêët thưng tin
Trûúác khi tịm kiïëm thưng tin, ngûúâi
dng tin cêìn xấc àõnh rộ tđnh chờởt thửng
tin mũnh cờỡn bựỗng caỏch tỷồ traó lỳõi caỏc cêu
hỗi nhû: thưng tin mịnh cêìn lâ thưng tin
khoa hổc hay thưng tin àẩi chng, thưng
tin sú cêëp hay thưng tin thûá cêëp, thưng tin
hiïån tẩi hay thưng tin dûå bấo. Àïí trẫ lúâi
àûúåc cấc cêu hỗi trïn àôi hỗi ngûúâi dng
tin cêìn nùỉm àûúåc àùåc àiïím ca mưỵi loẩi
thưng tin/tâi liïåu vâ mc àđch sûã dng
thưng tin ca mịnh. Ty theo tđnh chêët ca

àïì tâi hóåc u cêìu ca giẫng viïn, trong
nhiïìu trûúâng húåp SV khưng àûúåc phếp
hóåc bõ hẩn chïë trđch dêỵn ngìn thưng tin
àẩi chng trong cấc cưng trịnh nghiïn cûáu
khoa hổc.
9


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
Bẫng 2. Khẫ nùng xấc àõnh tđnh chêët thưng tin
Àùåc àiïím tâi liïåu khoa hổc

SL

T lïå %

1. Thưng tin dânh cho mổi àưëi tûúång bẩn àổc

431

42,3

2. Cố sûã dng phûúng phấp nghiïn cûáu khoa hổc

796

78

3. Khưng sûã dng thåt ngûä chun ngânh


138

13,5

4. Cố trđch dêỵn trong bâi viïët

568

55,7

5. Khưng cố danh mc tâi liïåu tham khẫo/ trđch dêỵn

57

5,6

Trong nưåi dung nghiïn cûáu nây SV àûúåc
u cêìu lûåa chổn nhûäng mư tẫ vïì àùåc àiïím
ca tâi liùồu khoa hoồc. Baóng 2 cho thờởy 78%
SV cho rựỗng tâi liïåu khoa hổc lâ phẫi cố sûã
dng phûúng phấp nghiïn cûáu khoa hổc vâ
55,7% chổn phûúng ấn tâi liïåu khoa hổc
thûúâng cố trđch dêỵn trong bâi viïët. Tuy
nhiïn, chó cố 33,3% SV lûåa chổn cẫ hai àấp
ấn àng trïn. T lïå nây àưëi vúái SV - nhûäng
ngûúâi àang hổc têåp vâ nghiïn cûáu trong mưi
trûúâng hổc thåt khưng phẫi lâ cao.
Xấc àõnh cấc khấi niïåm chđnh
Sau khi ngûúâi dng tin xấc àõnh àûúåc
phẩm vi vâ tđnh chêët thưng tin mịnh cêìn,

bûúác tiïëp theo lâ xấc àõnh cấc khấi niïåm
chđnh mư tẫ nhu cêìu thưng tin àố. Bûúác nây
lâ cú súã cho viïåc xêy dûång chiïën lûúåc tịm tin.
Àïí kiïím tra khẫ nùng nây, nghiïn cûáu àậ u
cêìu SV lûåa chổn cấc khấi niïåm chđnh mư tẫ
àïì tâi “Cấc biïån phaỏp baóo vùồ ỷỳồc sỷó duồng
nhựỗm giaóm thiùồt haồi cuỏm gia cêìm úã nûúác ta
trong nùm qua”.
Kïët quẫ nghiïn cûáu cho thêëy, hêìu hïët SV
khưng xấc àõnh àng àûúåc cấc khấi niïåm
chđnh ca àïì tâi nây. 65,5% SV lûåa chổn àấp
ấn 3 (Thiïåt hẩi/cm gia cêìm/biïån phấp àûúåc
sûã dng trong nùm qua). 11,5% SV chổn àấp
ấn 2 (Biïån phấp bẫo vïå àûúåc sûã duång trong
nùm qua/nûúác ta) vaâ 7,94% SV chổn àấp
ấn 1 (Thiïåt hẩi cm gia cêìm/Viïåt Nam). Chó
cố 15,2% SV xấc àõnh àng cấc khấi niïåm
chđnh ca àïì tâi nây lâ: 4 (Biïån phấp bẫo
vïå/cm gia cêìm/Viïåt Nam/2012).
10

Khi xấc àõnh cấc khấi niïåm chđnh SV cêìn
trấnh sûã dng cấc tûâ khưng quan trổng nhû:
thiïåt hẩi, hêåu quẫ, ngun nhên, tấc àưång,..
búãi vị cấc tûâ nây mư tẫ mưëi quan hïå giûäa cấc
khấi niïåm chđnh chûá bẫn thên chng khưng
phẫi lâ cấc khấi niïåm chđnh. Hún nûäa, cêìn
trấnh sûã dng tûâ “nûúác ta”, “trong nùm qua”
trong quấ trịnh tịm kiïëm búãi vị cấc hïå thưëng
tra cûáu thưng tin nhû OPAC, mấy tịm tin sệ

khưng hiïíu àûúåc tûâ “nûúác ta” laâ Viïåt Nam
hay “trong nùm qua” laâ 2012. Trong nghiïn
cûáu nây thúâi àiïím SV àûúåc phất phiïëu àiïìu
tra lâ thấng 3 nùm 2013 cho nïn tûâ “nùm
qua” àûúåc hiïíu lâ nùm 2012.
3.2. Khẫ nùng tịm vâ àấnh giấ thưng tin
Àïí tịm àûúåc thưng tin ph húåp, ngûúâi
dng tin cêìn hiïíu rộ cấc loẩi tâi liïåu vâ àùåc
àiïím ca chng, nùỉm àûúåc cấc loẩi cưng c
tịm tin vúái cú chïë hoẩt àưång, ûu vâ nhûúåc
àiïím ca mưỵi loẩi cưng c. Khi biïët àûúåc
nhûäng loẩi tâi liïåu nâo mịnh cêìn, cưng c tịm
tin nâo lâ ph húåp, ngûúâi dng tin cêìn biïët
cấch khai thấc cấc cưng c tịm tin vâ thêím
àõnh thưng tin tịm àûúåc.
Xấc àõnh ngưn ngûä tịm tin
Khi SV àậ xấc àõnh àûúåc cấc khấi niïåm
chđnh àïí mư tẫ nhu cêìu tin ca mịnh, bûúác
tiïëp theo lâ liïåt kï danh sấch câng nhiïìu câng
tưët cấc tûâ àưìng nghơa vâ tûâ liïn quan ca mưỵi
khấi niïåm. Nïëu SV câng liïåt kï àûúåc nhiïìu
tûâ àưìng nghơa vâ tûâ liïn quan thị cú hưåi tịm
àûúåc cấc tâi liïåu ph húåp sệ lúán hún. Nïëu
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
chûa nùỉm rộ cấc thåt ngûä liïn quan àïën ch
àïì àang quan têm, hậy xët phất tûâ cấc danh
bẩ mẩng vâ cấc tûâ àiïín thåt ngûä chun

ngânh, bưå thåt ngûä chun àïì (thesaurus).
Tuy nhiïn, trong quấ trịnh xêy dûång chiïën
lûúåc tịm tin, SV cêìn hiïíu rộ cú chïë hoẩt àưång
ca mưỵi loẩi cưng c tịm tin, ngưn ngûä gị àûúåc
sûã dng àïí àấnh chó mc tịm kiïëm cho cưng
c êëy. Vđ d nhû trong cấc mc luåc trûåc tuyïën
(OPAC), CSDL thû muåc thûúâng sûã duång
ngön ngûä tû liïåu (àïì mc ch àïì, k hiïåu phên
loẩi, tûâ khốa cố kiïím soất) trong khi àố mấy
tịm tin sûã dng ngưn ngûä tûå nhiïn.
Vúái cêu hỗi “Bẩn sệ sûã dng nhûäng tûâ khốa
nâo khi tịm kiïëm cấc tâi liïåu vïì k thåt chïë
biïën c mị trong OPAC ca thû viïån?”. Kïët
quẫ khẫo sất cho thêëy 78,5% SV lûåa chổn àấp
ấn 1 (chïë biïën/c mị). Àêy lâ àấp ấn khưng
chđnh xấc vị tâi liïåu trong thû viïån thûúâng
àûúåc cấn bưå thỷ viùồn mử taó nửồi dung vaõ hũnh
thỷỏc bựỗng ngửn ngûä tû liïåu. Chó cố 21,5% àûa
ra àûúåc àấp ấn àng lâ 2 (chïë biïën/sùỉn). Àiïìu
nây phẫn ấnh sûå hiïíu biïët ca SV vïì ngưn ngûä
tịm tin côn hẩn chïë, àùåc biïåt lâ cú chïë hoẩt
àưång ca cấc cưng c tra cûáu thưng tin.
Xêy dûång biïíu thûác tịm tin
Àïí trịnh bây mưëi quan hïå giûäa cấc khấi
niïåm chđnh vâ cấc tûâ àưìng nghơa, tûâ liïn
quan, SV cêìn sûã dng toấn tûã Boolean. Toấn
tûã AND vâ NOT àûúåc sûã dng àïí hẩn chïë
kïët quẫ tịm kiïëm, toấn tûã OR àûúåc sûã dng
àïí múã rưång kïët quấ tịm kiïëm.
Vúái cêu hỗi “Àïí tịm tâi liïåu cho àïì tâi:

Thû viïån cố nïn kiïím duåt viïåc sûã dng
Internet khưng?” Kïët quẫ nghiïn cûáu cho
thêëy hún mưåt phêìn ba SV (37,9%) lûåa chổn
àấp ấn àng 4 (thû viïån AND kiïím duyïåt
AND Internet). 62,1% SV chûa nùỉm àûúåc
phûúng phấp sûã dng toấn tûã Boolean trong
tịm kiïëm thửng tin. Cuồ thùớ 30,1% SV cho
rựỗng aỏp aỏn 1 (thû viïån AND kiïím duåt OR
Internet), 16,4% SV lûåa chổn àấp ấn 2 (thû
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014

viïån OR kiïím duåt OR Internet) vâ 15,6%
SV lûåa chổn àấp ấn 3 (thû viïån NOT kiïím
duåt AND Internet).
Lûåa chổn loẩi tâi liïåu
Mưåt khi biïíu thûác tịm tin àûúåc xêy dûång,
SV cêìn nghơ àïën loẩi tâi liïåu nâo sệ àấp ûáng
àûúåc nhu cêìu tin ca mịnh. Cấc loẩi tâi liïåu
bao gưìm: bấch khoa thû, tûâ àiïín, danh bẩ,
sấch, tẩp chđ phưí thưng (magazine), tẩp chđ
khoa hổc (journal), sưë liïåu thưëng kï, lån ấn,
lån vùn, k ëu hưåi thẫo, tiïu chín, phất
minh sấng chïë. Tûúng ûáng vúái cấc loẩi tâi
liïåu khấc nhau sệ cố cấc ngìn cung cêëp
thưng tin khấc nhau. Viïåc lûåa chổn ngìn
thưng tin ph thåc vâo ch àïì tịm kiïëm
cng nhû hûúáng tiïëp cêån.
Vúái cêu hỗi “Bẩn tịm cấc bâi nghiïn cûáu
múái vïì tấc hẩi ca thëc lấ tûâ loẩi tâi liïåu
nâo?”. Kïët quẫ cho thêëy 43,1% SV àậ xấc

àõnh àng loẩi tâi liïåu sệ chûáa thưng tin nghiïn
cûáu múái vïì tấc hẩi ca thëc lấ àấp ấn 2 (tẩp
chđ khoa hổc) vâ 46,9% chûa xấc àõnh àng
loẩi tâi liïåu. C thïí 30,4% SV chổn àấp ấn 3
(bấo/tẩp chđ phưí thưng), 19,8% SV chổn àấp
ấn 1 (sấch chun khẫo) vâ 6,57% SV chổn
àấp ấn 4 (bấch khoa thû). Àiïìu nây chûáng tỗ
phêìn lúán SV Viïåt Nam vêỵn chûa nùỉm rộ àùåc
àiïím cấc loẩi tâi liïåu vâ chu trịnh xët bẫn
thưng tin khoa hổc k thåt.
Lûåa chổn cưng c tịm tin
Hiïån nay, cố nhiïìu cưng c tịm tin khấc
nhau vâ phưí biïën nhêët lâ OPAC/mc lc thû
viïån, cú súã dûä liïåu (CSDL) vâ Internet. Nhiïìu
nùm trûúác àêy mc lc thû viïån lâ cưng c chó
cho phếp truy cêåp cấc tâi liïåu truìn thưëng
trong thû viïån nhû: sấch, tïn tẩp chđ, lån ấn,
lån vùn, video, bẫn àưì,… Ngây nay, OPAC
cung cêëp khẫ nùng truy cêåp cấc ngìn tâi
ngun àiïån tûã àậ àûúåc thû viïån lûåa chổn. Àùåc
biïåt, nhiïìu OPAC cho phếp ngûúâi dng tin
xem hịnh ẫnh bịa tâi liïåu, mc lc ca tâi liïåu.
Àïí kiïím tra khẫ nùng lûåa chổn cưng cuå
11


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
tịm kiïëm, nghiïn cûáu u cêìu SV traó lỳõi cờu
hoói Baồn seọ tũm saỏch bựỗng cửng c nâo?”.
Kïët quẫ nghiïn cûáu cho thêëy 41,4% SV lûåa

chổn àấp ấn àng 1 (mc lc thû
viïån/OPAC). Thêåt àấng bìn lâ 58,6% SV
chûa xấc àõnh àng cưng c tịm sấch - mưåt
cưng c rêët phưí biïën àưëi vúái SV àẩi hổc. C
thïí, 40,7 % xấc àõnh tịm sấch lâ àấp ấn 3
(mấy tịm tin), 11,2% SV chổn àấp ấn 2
(CSDL baõi trủch baỏo/taồp chủ) vaõ 6,67% SV
cho rựỗng aỏp aỏn 4 (danh bẩ ch àïì). Kïët quẫ
nghiïn cûáu cho phếp kùởt luờồn rựỗng sỷồ hiùớu
biùởt cuóa SV vùỡ ựồc iùớm vâ chûác nùng ca
mấy tịm tin côn mú hưì.
Sûã dng cưng c tịm tin
Àïí tịm kiïëm thưng tin hiïåu quẫ àôi hỗi
SV nùỉm àûúåc àùåc àiïím vâ cú chïë hoẩt àưång
ca mưỵi loẩi cưng c tịm tin c thïí vâ nhu
cêìu thưng tin ca mịnh, tûâ àố lûåa chổn cấc
àiïím truy cêåp ph húåp.
Vúái cêu hỗi “Bẩn sệ tịm tâi liïåu vïì biïën àưíi
khđ hêåu trong mc lc thû viïån/OPAC theo
loẩi àiïím truy cêåp nâo?”, kïët quẫ cho thêëy chó
gêìn mưåt nûãa sưë SV àûúåc khẫo sất (42%) trẫ lúâi
àng (àấp ấn 3) khi chổn àiïím truy cêåp lâ ch
àïì. 28% SV àậ àûa ra cấc nhêån àõnh sai khi lûåa
chổn cấc àiïím truy cêåp nhû: nhan àïì tâi liïåu,
tấc giẫ vâ nhâ xët bẫn àïí tịm tâi liïåu vïì ch àïì

biïën àưíi khđ hêåu. C thïí, 51,4% SV chổn àiïím
truy cêåp lâ nhan àïì tâi liïåu, 5,1% chổn nhâ xët
bẫn, vâ 1,5% SV chổn tïn tấc giẫ. Thûåc tïë cho
thêëy, trong nhiïìu trûúâng húåp nhan àïì tâi liïåu

thïí hiïån nưåi dung chđnh ca tâi liïåu, song
khưng phẫi lc nâo cng àng nhû vêåy.
Àïí kiïím tra khẫ nùng sûã dng mấy tịm tin
ca SV, nghiïn cûáu àûa ra cêu hỗi “Àïí tịm
kiïëm thưng tin vïì cm gia cêìm úã Viïåt Nam
trïn Google, bẩn sệ sûã dng chiïën lûúåc nâo?”.
Kïët quẫ cho thêëy, 48,3% chổn chiïën lûúåc 1
(“cm gia cêìm úã Viïåt Nam”), 17,5% chổn
chiïën lûúåc 2 (“cm gia cêìm” “Viïåt Nam”),
27,8% SV chổn chiïën lûúåc 3 (cm gia cêìm úã
Viïåt Nam), vâ 6,18% SV chổn chiïën lûúåc 4
(“cm gia cêìm”). Kïët quẫ trïn chûáng tỗ hêìu
hïët SV àẩi hổc úã Viïåt Nam chûa cố k nùng
sûã dng mấy tịm tin hiïåu quẫ mùåc d cấc mấy
tịm tin nhû Google, Yahoo rêët phưí biïën vâ
àûúåc hổ sûã dng hâng ngây. Vúái u cêìu nây
chó cố 17,5% SV chổn chiïën lûúåc àng lâ 2
(“cm gia cêìm” “Viïåt Nam”).
Àấnh giấ thưng tin
Àêy lâ mưåt khêu quan trổng trong quấ
trịnh tịm kiïëm thưng tin. Àưëi vúái mc tiïu
hổc têåp, giẫng dẩy vâ nghiïn cûáu khoa hổc,
àấnh giấ thưng tin cêìn phẫi àûúåc xem xết rêët
cêín thêån.

Biïíu àưì. T lïå lûåa chổn cấc tiïu chđ àấnh giấ thưng tin

12

THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014



Nghiïn cûáu - Trao àưíi
Vúái cêu hỗi “Cấc tiïu chđ nâo àûúåc cho lâ
quan trổng àïí àấnh giấ thưng tin tịm àûúåc
trïn mẩng Internet?”, t lïå SV lûåa chổn cấc
tiïu chđ nhû sau: 81,2% dûåa vâo mûác àưå
chđnh xấc ca thưng tin, 62% dûåa vâo uy tđn
ca tấc giẫ, 58,7% SV dûåa vâo cú quan, tưí
chûác cưng bưë thưng tin, 46,9% dûåa vâo thúâi
gian cưng bưë thưng tin, 23,1% xem tiïu chđ
àûúåc trđch dêỵn trong tâi liïåu khấc lâ cú súã àïí
àấnh giấ thưng tin, 9,4% lûåa chổn tiïu chđ sửở
trang vaõ 35,8% nghụ rựỗng thửng tin ỷỳồc tũm
kiùởm dùợ dâng lâ cố chêët lûúång (xem Biïíu
àưì). Sưë liïåu àiïìu tra cho thêëy lâ phêìn lúán
nhûäng tiïu chđ quan trổng àïí àấnh giấ thưng
tin àậ àûúåc SV nhêån diïån rộ râng. Tuy nhiïn,
t lïå lûåa chổn tiïu chđ àûúåc trđch dêỵn trong tâi
liïåu khấc côn khấ thêëp, phẫn ấnh mưåt thûåc tïë
lâ viïåc nghiïn cûáu tâi liïåu côn chûa àûúåc
xem troång àuáng mûác trong nghiïn cûáu khoa
hoåc hiïån nay. Thêåt ra, côn mưåt sưë tiïu chđ
khấc àïí àấnh giấ thưng tin, khưng thïí àûa
hïët vâo bẫng cêu hỗi, do àố cố thïí cố mưåt vâi
tiïu chđ quan trổng khấc àậ bõ bỗ qua.
Trong cêu hỗi trïn, nùm tiïu chđ àêìu tiïn
bao gưìm: mûác àưå chđnh xấc ca thưng tin, uy
tđn ca tấc giẫ, cú quan/ tưí chûác cưng bưë, thúâi
gian cưng bưë, vâ àûúåc trđch dêỵn trong tâi liïåu

khấc àûúåc xem lâ cùn cûá àïí àấnh giấ thưng
tin. T lïå SV lûåa chổn mưỵi trong nùm tiïu chđ
trïn lâ khấ cao. Tuy nhiïn, chó cố 27.5% SV
àậ lûåa chổn àng cẫ nùm tiïu chđ. Àiïìu àố
phẫn ấnh hêìu hïët SV chó dûåa vâo hai hóåc ba
tiïu chđ mâ chûa cố k nùng àấnh giấ thưng
tin toân diïån tûâ nhiïìu gốc àưå khấc nhau.
3.3. Khẫ nùng khai thấc vâ sûã dng
thưng tin
Khai thấc thưng tin
Mưåt khi SV àậ biïët tịm kiïëm vâ tịm àûúåc
tâi liïåu cêìn thiïët cho àïì tâi nghiïn cûáu, cưng
viïåc cêìn lâm tiïëp theo khưng àún giẫn lâ sao
chếp hay dõch têët cẫ nhûäng gị cố trong tûâng
THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014

tâi liïåu. SV cêìn biïët cấch khai thấc thưng tin
mưåt cấch hiïåu quẫ tûâ tâi liïåu. Ngoâi nhûäng
u cêìu vïì k nùng ngưn ngûä (cẫ tiïëng Viïåt
vâ tiïëng nûúác ngoâi), côn cố nhûäng phûúng
phấp àổc vâ trđch rt thưng tin mưåt cấch hiïåu
quẫ tûâ tâi liïåu, gip đch cho viïåc phên tđch,
tưíng húåp vâ viïët bâi bấo cấo vïì sau.
Àïí kiïím tra khẫ nùng khai thấc thưng tin,
SV àûúåc u cêìu trẫ lúâi cêu hỗi “Àïí xấc àõnh
phẩm vi vâ giúái hẩn vêën àïì àûúåc àïì cêåp
trong tâi liïåu, bẩn lâm gị?”. Kïët quẫ nghiïn
cûáu cho thêëy 32,3% chổn àûúåc àấp ấn àng
(àấp ấn 2 - àổc tốm tùỉt vâ cấc àïì mc).
67,7% SV lûåa chổn àấp ấn sai. C thïí,

43,4% SV chổn àấp ấn 1 (àổc sú lûúåc àoẩn
àêìu vâ àoẩn cëi mưỵi phêìn), 24,3% chổn àấp
ấn 4 (chổn lổc cấc vêën àïì quan têm, àổc k
mưỵi phêìn àậ chổn lổc). Kïët quẫ trïn phêìn
nâo phẫn ấnh thûåc trẩng hiïån nay nhiïìu SV
ph thåc vâo viïåc ghi chếp bâi giẫng mâ đt
ch trổng àổc vâ khai thấc tâi liïåu.
Khi àậ cố k nùng àổc tâi liïåu, SV côn
phẫi rên k nùng khai thấc thưng tin trong
cấc tâi liïåu mịnh àậ àổc àûúåc. Nghiïn cûáu
nây àậ u cêìu SV cho biïët thối quen khi àổc
tâi liïåu. Kïët quẫ nghiïn cûáu cho thêëy cố hún
hai phêìn ba (71,8%) sưë SV àûúåc khẫo sất
cho biïët thûúâng xun ghi lẩi cấc tûâ quan
trổng trong khi àổc tâi liïåu. Khoẫng mưåt
phêìn tû (26,2%) SV thûúâng viïët cấc bâi tốm
tùỉt cố hïå thưëng cho nhûäng tâi liïåu àổc àûúåc.
T lïå SV chổn cẫ hai àấp ấn ghi lẩi cấc
quan trổng vâ viïët bâi tốm tùỉt cho mưỵi tâi
liïåu àậ àổc lâ 18,9%.
Trđch dêỵn tham khẫo
Khi soẩn thẫo tâi liïåu khoa hổc, àùåc biïåt
lâ trong bâi bấo cấo kïët quẫ nghiïn cûáu, nhâ
nghiïn cûáu rêët cêìn dûåa trïn cấc kïët quẫ
nghiïn cûáu, tûúãng, hổc thuët àậ biïët àïí
bẫo vïå quan àiïím ca mịnh. Trđch dêỵn tham
khẫo khi sûã dng thưng tin khoa hổc ca
13



Nghiïn cûáu - Trao àưíi
ngûúâi khấc trong bâi viïët ca mịnh, vị nhiïìu
l do nhû: tưn trổng tấc quìn ca tấc giẫ tâi
liïåu gưëc àậ àûúåc sûã dng àïí dêỵn ra thưng tin;
hẩn chïë nẩn “àẩo vùn”; gip ngûúâi àổc xấc
àõnh dïỵ dâng cấc ngìn tâi liïåu àậ sûã dng
(thưng qua danh mc tham khẫo).
Vúái cêu hỗi “Trûúâng húåp nâo cêìn phẫi
trđch dêỵn?”. Vúái cêu hỗi nây cẫ bưën àấp ấn
àûa ra àïìu u cêìu SV phẫi trđch dêỵn. Kïët
quẫ nghiïn cûáu cho thêëy hai phêìn ba (63,7%)
SV xấc àõnh ỷỳồc rựỗng khi cheỏp nguyùn vựn
cờu cuóa ngỷỳõi khaỏc thũ phaói trủch dờợn. 52%
cho rựỗng cờỡn trủch dờợn khi ghi lẩi sưë liïåu
thưëng kï ca ngûúâi khấc. 37,7% sưë SV ỷỳồc
khaóo saỏt nhờồn thỷỏc ỷỳồc rựỗng phaói trủch dờợn
trong trỷỳõng húåp dêỵn lẩi bâi giẫng ca thêìy
giấo trong nghiïn cûáu cuóa mũnh. 22,1% SV
nhờồn ra rựỗng viùồc lờởy yỏ tỷỳóng cuóa ngỷỳõi khaỏc
vaõ diùợn aồt laồi bựỗng lỳõi cuóa mũnh thị phẫi
trđch dêỵn. Kïët quẫ nghiïn cûáu nây phêìn nâo
phẫn ấnh thûåc trẩng nhiïìu trûúâng àẩi hổc úã
Viïåt Nam hiïån chûa coi trổng u cêìu trđch
dêỵn trong nghiïn cûáu àưëi vúái SV. Hïå quẫ dêỵn
àïën chêët lûúång nghiïn cûáu khoa hổc ca SV
kếm, tịnh trẩng àẩo vùn diïỵn ra trân lan
khưng kiïím soất nưíi. Thûåc tïë hiïån nay, nhiïìu
trûúâng àẩi hổc trong nûúác chûa cố quy àõnh
vïì trđch dêỵn vâ xûã l hêåu quẫ àẩo vùn.
Mư tẫ tâi liïåu tham khẫo

Khấc vúái trđch dêỵn tham khẫo, danh mc
tham khẫo cung cêëp cấc thưng tin chi tiïët vïì
cấc tâi liïåu àậ tham khẫo vâ cố trđch dêỵn
trong bâi viïët. Danh mc tham khẫo cng vúái
cấc trđch dêỵn tham khẫo trong bâi viïët lâ
nhûäng ëu tưë quan trổng àïí kiïím soất sûå lâm
viïåc nghiïm tc ca tấc giẫ, cấc lån cûá vâ
lån chûáng rộ râng, chùåt chệ vâ cố tđnh khoa
hổc ca cưng trịnh nghiïn cûáu, vâ do àố
kiïím chûáng giấ trõ ca cưng trịnh nghiïn cûáu
àûúåc trịnh bây.
Khi àổc mưåt tâi liïåu khoa hổc, SV cêìn
14

hiïíu rộ cấc hïå thưëng quy àõnh vïì cấch trịnh
bây trđch dêỵn tham khẫo vâ danh mc tham
khẫo. Cố nhûäng hïå thưëng quy àõnh vïì trđch
dêỵn nâo àûúåc sûã dng phưí biïën? Vị sao cêìn
thiïët phẫi trđch dêỵn? Vị sao phẫi trịnh bây
danh mc tham khẫo theo mưåt quy cấch nhêët
àõnh? Cấc tâi liïåu tịm thêëy trïn mẩng
Internet phẫi trịnh bây tham khẫo nhû thïë
nâo? Trịnh bây mư tẫ tâi liïåu tham khẫo
giêëy cố khấc so vúái tâi liïåu trïn mẩng
Internet khưng?
Vúái cêu hỗi “Cấc ëu tưë nâo cêìn àïí mư tẫ
tâi liïåu tham khẫo àiïån tûã àûúåc tẫi trïn mẩng
Internet?”, kïët quẫ khẫo sất cho thờởy 33,6%
SV ỷỳồc khaóo saỏt nhờồn thỷỏc uỏng rựỗng aỏp
aỏn 4 (nhan àïì tâi liïåu, tïn tấc giẫ, ngây truy

cêåp vâ àõa chó trang web) lâ cấc ëu tưë cêìn
thiïët àïí mư tẫ tâi liïåu àiïån tûã àûúåc tẫi trïn
mẩng. Sưë SV côn lẩi chûa nùỉm àûúåc quy
àõnh vïì mư tẫ tâi liïåu tham khẫo àiïån tûã. C
thïí lâ: 12,7% SV chổn àấp ấn 1 (àõa chó
trang web núi chûáa tâi liïåu), 16,9% chổn àấp
ấn 2 (àõa chó trang web vâ nhan àïì tâi liïåu),
36,8% SV chổn àấp ấn 3 (àõa chó trang web,
nhan àïì tâi liïåu vâ tïn tấc giẫ).
3.4. Khẫ nùng hiïíu biïët ca sinh viïn vïì
kinh tïë, vùn hốa, xậ hưåi vâ phấp l liïn
quan àïën sûã dng thưng tin
Quìn tấc giẫ (copyright) lâ àưåc quìn
ca mưåt tấc giẫ cho tấc phêím ca mịnh.
Quìn tấc giẫ àûúåc dng àïí bẫo vïå cấc sấng
tẩo tinh thêìn cố tđnh chêët vùn hốa (côn àûúåc
gổi lâ tấc phêím) khưng bõ vi phẩm, thđ d
nhû cấc bâi viïët vïì khoa hổc hay vùn hổc,
sấng tấc nhẩc, ghi êm, tranh vệ, hịnh chp,
phim vâ cấc chûúng trịnh truìn thanh.
Quìn nây bẫo vïå cấc quìn lúåi cấ nhên vâ
lúåi đch kinh tïë ca tấc giẫ trong mưëi liïn quan
vúái tấc phêím nây [1].
THƯNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU - 5/2014


Nghiïn cûáu - Trao àưíi
Bẫng 3. Nhêån thûác ca sinh viïn vïì bẫn quìn vâ súã hûäu trđ tụå
Nhêån thûác ca sinh viïn
1. Photocopy sấch cố bẫn quìn mâ khưng àûúåc phếp tấc giẫ lâ

bịnh thûúâng
2. Photocopy sấch cố bẫn quìn mâ khưng àûúåc phếp tấc giẫ lâ
vi phẩm bẫn quìn
3. Phất tấn phêìn mïìm cố bẫn quìn khi chûa àûúåc phếp ca ch
súã hûäu quìn tấc giẫ lâ bịnh thûúâng
4. Phất tấn phêìn mïìm cố bẫn quìn khi chûa àûúåc phếp ca ch
súã hûäu lâ vi phẩm bẫn quìn

Bẫng 3 cho thêëy 51,1% SV àûúåc khẫo sất
nhêån thûác àûúåc rựỗng photocopy saỏch coỏ baón
quyùỡn maõ khửng ỷỳồc pheỏp cuóa tấc giẫ lâ vi
phẩm bẫn quìn vâ 42% SV nùỉm ỷỳồc rựỗng
phaỏt taỏn phờỡn mùỡm coỏ baón quyùỡn khi chỷa
ỷỳồc phếp ca ch súã hûäu lâ vi phẩm bẫn
quìn. 35,3% cho rựỗng photocopy saỏch coỏ
baón quyùỡn maõ khửng ỷỳồc pheỏp cuóa taỏc giaó
laõ bũnh thỷỳõng vaõ 17,3% SV cho rựỗng phất
tấn phêìn mïìm cố bẫn quìn khi chûa àûúåc
phếp ca ch súã hûäu lâ bịnh thûúâng. Tuy
nhiïn, trong tưíng sưë 1.020 SV trẫ lúâi phiïëu
àiïìu tra, chó cố 256 ngûúâi, chiïëm 26% SV
xấc àõnh àng cẫ hai trûúâng húåp 2 vâ 4 lâ vi
phẩm bẫn quìn. Kïët quẫ trïn phẫn ấnh thûåc
trẩng hiïíu biïët vïì bẫn quìn vâ súã hûäu trđ tụå
ca SV trong viïåc sûã dng thưng tin chûa
àêìy à. Nhiïìu SV chó lûåa chổn àng mưåt
trûúâng húåp.
4. Kïët lån
Kïët quẫ nghiïn cûáu cho thêëy, trịnh àưå
KTTT ca SV úã cấc trûúâng àẩi hổc àûúåc

khẫo sất côn ëu, àùåc biïåt lâ k nùng khai
thấc thưng tin, k nùng sûã dng thưng tin,
kiïën thûác vïì bẫn quìn vâ súã hûäu trđ tụå, kiïën
thûác vïì àẩo vùn. Kïët quẫ nghiïn cûáu cng
phẫn ấnh cưng tấc phất triïín KTTT cho SV
ca cấc thû viïån àẩi hổc chûa àem lẩi hiïåu
quẫ cao.
THƯNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU - 5/2014

SL

Tyã lïå %

360

35,3

521

51,1

176

17,3

428

42

Trïn cú súã cuãa kïët quẫ nghiïn cûáu, tấc giẫ

àïì xët mưåt sưë kiïën nghõ sau:
Vïì phđa cấc trûúâng àẩi hổc, cêìn àêíy mẩnh
hún nỷọa hoaồt ửồng trang bừ KTTT cho SV
bựỗng caỏch tủch húåp KTTT vâo chûúng trịnh
àâo tẩo nhâ trûúâng; Àưíi múái chûúng trịnh,
phûúng phấp àâo tẩo gùỉn vúái àõnh hûúáng lêëy
ngûúâi hổc lâm trung têm; Ban hânh quy àõnh
vïì hûúáng dêỵn trđch dêỵn, lêåp danh mc tâi liïåu
tham khẫo song song vúái ban hânh chïë tâi xûã
l cấc trûúâng húåp vi phẩm àẩo vùn trong hổc
têåp vâ nghiïn cûáu khoa hổc.
Vïì phđa ban giấm àưëc thû viïån: Tiïëp tc
cẫi tiïën chûúng trịnh KTTT hiïån cố ca thû
viïån trïn cú súã àấnh giấ hiïåu quẫ giẫng dẩy.
Thiïët kïë cấc khốa hổc KTTT theo hûúáng àa
dẩng vïì nưåi dung vâ trịnh àưå àïí àấp ûáng
nhiïìu nhốm àưëi tûúång SV khấc nhau; Phất
triïín KTTT khưng chó lâ hoẩt àưång ca riïng
cấn bưå thû viïån, cho nïn thû viïån cêìn cố cấc
hoẩt àưång phưëi húåp vúái cấc phông ban, cấc
khoa, giẫng viïn àïí trang bõ KTTT cho SV;
Ch àưång múã cấc khốa têåp hën, trao àưíi vïì
KTTT vúái giẫng viïn vâ cấc khoa chun
ngânh. Tûâ àố khùèng àõnh têìm quan trổng
ca KTTT vâ múã rưång têìm ẫnh hûúãng ca
thû viïån.
Vïì phđa cấn bưå thû viïån, cêìn tiïëp tc nêng
cao trịnh àưå ngoẩi ngûä, tin hổc vâ ch àưång
15



Nghiïn cûáu - Trao àưíi
trang bõ KTTT cho mịnh, àùåc biïåt lâ rên
luån cấc k nùng mïìm nhû: k nùng lâm
viïåc nhốm, tû duy phên tđch, k nùng giẫi
quët vêën àïì; Ch àưång àïì xët vúái Ban
giấm àưëc thû viïån thiïët kïë cấc khốa hổc
KTTT khấc nhau dânh cho nhiïìu àưëi tûúång
khấc nhau, kïí cẫ hổc viïn cao hổc vâ cấn bưå,
giẫng viïn. Cấc khốa hổc cêìn àûúåc thiïët kïë
dûåa trïn viïåc nghiïn cûáu nhu cêìu, khẫ nùng
KTTT ca SV, bấm sất chûúng trịnh àâo tẩo
ca nhâ trûúâng, phưëi húåp vúái khoa chun
ngânh, àưìng thúâi dûåa vâo mưåt sưë chín
KTTT hiïån cố trïn thïë giúái; Tùng cûúâng
cung cêëp cấc khốa hổc trûåc tuën, video trïn
website ca thû viïån hóåc ca nhâ trûúâng àïí
SV cố thïí tham khẫo àûúåc bêët cûá khi nâo hổ
cêìn; Tùng cûúâng phưëi húåp vúái giẫng viïn,
khoa chun ngânh àïí tranh th sûå hưỵ trúå tûâ
mổi phđa. Àùåc biïåt tranh th cấc mưëi quan hïå
cấ nhên àïí lưìng ghếp KTTT vâo chûúng
trịnh àâo tẩo.
Vïì phđa cấc giẫng viïn vâ khoa chun ngânh
Chûúng trịnh àâo tẩo KTTT ca thû viïån
chó cố nghơa khi SV vêån dng KTTT àậ
hổc vâo viïåc lâm bâi têåp, tiïíu lån, chun
àïì, dûå ấn, bấo cấo,… mâ giẫng viïn u cêìu.

Vúái nghơa àố, giẫng viïn cêìn thiïët kïë mc

tiïu ca cấc mưn hổc gùỉn vúái nêng cao trịnh
àưå KTTT cho SV, gùỉn viïåc àưíi múái phûúng
phấp giẫng dẩy vúái mc tiïu nêng cao nùng
lûåc thưng tin cho SV. Àïì cao trấch nhiïåm
ca SV trong viïåc sûã dng thưng tin cố liïn
quan àïën vêën àïì àẩo àûác vâ phấp l.
Giẫng viïn nïn nhêån thêëy trấch nhiïåm ca
mịnh trong viïåc trang bõ cấc k nùng KTTT
nêng cao cố liïn quan àïën phên tđch, tưíng
húåp thưng tin, rên k nùng tû duy biïån
chûáng, khẫ nùng lâm viïåc àưåc lêåp cho SV.
Phưëi húåp vúái cấn bưå thû viïån trong viïåc
chia sễ mc tiïu phất triïín KTTT cho SV.
Ch àưång tđch húåp KTTT vâo cấc mưn hổc
do mịnh àẫm nhêån.
Vïì phđa SV
Tđch cûåc, ch àưång tham gia cấc khốa
hổc KTTT ca thû viïån àïí nêng cao trịnh àưå
KTTT cho bẫn thên. Coi viïåc rên luån nùng
lûåc KTTT lâ mc tiïu, nhiïåm v vâ lâ cú hưåi
trong sët quấ trịnh hổc àẩi hổc.
Vêån dng KTTT àậ hổc vâo viïåc hổc têåp,
nghiïn cûáu khoa hổc vâ trong cåc sưëng àïí
khưng ngûâng nêng cao trịnh àưå kiïën thûác vâ
k nùng KTTT àậ àûúåc trang bõ.

Tâi liïåu tham khẫo
1. Wikipedia (2013). Quìn tấc giẫ. Truy cêåp ngây
6-8-2013 tẩi trang web />Quy%E1%BB%81n_t%C3%A1c_gi%E1%BA%A3.
2. Bavakutty M. vaâ T. P. O. Nasirudheen (2008),

Assessing information literacy competency of
research students in India: a case study, ICOLIS
2008, LISU, FCSIT, Kuala Lumpur, tr. 109 - 221.
3. Boekhorst A. K. (2004). Information literacy at
school level: a comparative study between the
Netherlands and South Africa. South African journal
of Library and Information Science, 70(2), tr. 63-71.
4. Characteristics of Excellence in Higher Educa-

tion (2009). Truy cêåp ngây 22 - 7-2013, tẩi trang web
/>VMarch09.pdf.
5. CILIP [Chartered Institute of Library and Information Professionals] (2004), Information Literacy:
Definition. Truy cêåp ngây 22 - 4-2013, tẩi trang web
/>6. Mittermeyer D. vaâ Quirion D. (2003). Information literacy: Study of incoming first-year undergraduates in Quebec. Truy cêåp ngây 12-3-2013, tẩi trang
web />
(Ngây Tôa soẩn nhêån àûúåc bâi: 10-5-2014; Ngây phẫn biïån
àấnh giấ: 08-7-2014; Ngây chêëp nhêån àùng: 05-9-2014).
16

THƯNG TIN vâ TÛ LIÏÅU - 5/2014