i

L I CAM ðOAN
Nghiên c u sinh cam ñoan r ng, trong lu n án này:
D li u là trung th c, có ch ng c ;
L p lu n, phân tích, đánh giá, ki%n ngh& đư(c đưa ra d a trên quan ñi+m
cá nhân và nghiên c u c-a tác gi. lu n án;
Nghiên c u sinh cam ñoan đây là cơng trình nghiên c u đ1c l p và hoàn
toàn ch&u trách nhi m v2 nh ng nh n xét ñã ñưa ra trong lu n án.
Tác gi lu n án

Nguy n ðăng Huy


ii

M CL C
TRANG PH BÌA
L I CAM ðOAN ..........................................................................................................i
M C L C.................................................................................................................... ii
DANH M C CH

VI T T T ...................................................................................v

DANH M C SƠ ð#, B%NG......................................................................................vi
M& ð'U .......................................................................................................................1
Chương 1: CƠ S& LÝ LU/N C0A T1 CH2C CƠNG TÁC K

TỐN

TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG CÔNG NGH7 THÔNG TIN T8I

CÁC DOANH NGHI7P ..................................................................................7
1.1

K

TỐN DOANH NGHI7P VÀ 2NG D NG CƠNG NGH7 THƠNG

TIN T8I CÁC DOANH NGHI7P ......................................................................7

1.1.1

Khái ni m k toán doanh nghi p........................................................................7

1.1.2

Vai trò và ch c năng c a k toán .......................................................................9

1.1.3. Các nguyên t%c cơ b(n c a k tốn ..................................................................13
1.1.4. H th+ng thơng tin k tốn doanh nghi p ........................................................16
1.1.5. /ng d0ng công ngh thông tin t1i các doanh nghi p.......................................20
1.2.

T1 CH2C CƠNG TÁC K TỐN T8I CÁC DOANH NGHI7P .......................23

1.2.1

Khái ni m t3 ch c công tác k tốn .................................................................23

1.2.2


N5i dung t3 ch c cơng tác k tốn trong doanh nghi p ..................................23

1.3.

T1 CH2C CƠNG TÁC K

TỐN TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG

CÔNG NGH7 THÔNG TIN T8I CÁC DOANH NGHI7P ..............................38

1.3.1

Yêu c8u và nguyên t%c t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng
công ngh thông tin t1i các doanh nghi p........................................................38

1.3.2

Các nhân t+ tác đ5ng đ n t3 ch c cơng tác k tốn doanh nghi p trong
đi:u ki n ng d0ng công ngh thông tin t1i các doanh nghi p........................42

1.3.3. N5i dung t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng công ngh
thông tin t1i các doanh nghi p .........................................................................43
1.3.4. Hình th c t3 ch c b5 máy k toán và cơ c=u b5 máy k toán...............................57
1.4.

S> C'N THI T VÀ NGUYÊN T C HOÀN THI7N T1 CH2C CƠNG TÁC
K TỐN TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG CÔNG NGH7 THÔNG TIN
T8I CÁC DOANH NGHI7P .............................................................................60



iii
1.4.1. S? c8n thi t hoàn thi n t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng
công ngh thông tin t1i các doanh nghi p........................................................60
1.4.2 Nguyên t%c hồn thi n t3 ch c cơng tác k toán t1i các doanh nghi p................62
K T LU/N CHƯƠNG 1 ..............................................................................................63
Chương 2: TH>C TR8NG T1 CH2C CƠNG TÁC K TỐN TRONG ðI6U
KI7N 2NG D NG CÔNG NGH7 THÔNG TIN T8I CÁC DOANH
NGHI7P KINH DOANH XUCT NH/P KHDU VI7T NAM ...................64
2.1

ðEC ðIFM T1 CH2C QU%N LÝ C0A CÁC DOANH NGHI7P KINH
DOANH XUCT NH/P KHDU VI7T NAM .....................................................64

2.1.1. ðAc ñiBm ho1t ñ5ng kinh doanh xu=t, nhEp khFu (nh hưHng ñ n t3 ch c
2.1.2

cơng tác k tốn................................................................................................64
Ch c năng, nhi m v0 c a các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu

2.1.3

Vi t Nam ..........................................................................................................65
M0c tiêu phát triBn c a các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t

2.1.4
2.2.

Nam ñ n năm 2020 ..........................................................................................66
ðAc ñiBm t3 ch c qu(n lý và b5 máy k toán c a các doanh nghi p kinh
doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam......................................................................69

TH>C TR8NG T1 CH2C CƠNG TÁC K TỐN TRONG ðI6U KI7N
CƠNG NGH7 THÔNG TIN T8I CÁC DOANH NGHI7P KINH DOANH
XUCT NH/P KHDU VI7T NAM ....................................................................72

2.2.1. Th?c tr1ng t3 ch c triBn khai h th+ng thơng tin k tốn t1i các doanh
nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam..................................................72
2.2.2. Th?c tr1ng t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng công ngh
thông tin t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam ................75
2.2.3. ðánh giá th?c tr1ng t3 ch c công tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng
cơng ngh thơng tin t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu
Vi t Nam........................................................................................................104
2.3

KINH NGHI7M C0A CÁC NƯHC TRÊN TH GIHI V6 T1 CH2C CƠNG TÁC
K TỐN TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG CƠNG NGH7 THƠNG TIN............117

2.3.1
2.3.2

Cơng ngh thơng tin trong cơng tác k toán và qu(n trN doanh nghi p trên
th giOi............................................................................................................117
Áp d0ng h th+ng ph8n m:m ERP nưOc ngoài và bài hTc kinh nghi m cho
các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam...............................119

K T LU/N CHƯƠNG 2 ............................................................................................123


iv
Chương 3: GI%I PHÁP HỒN THI7N T1 CH2C CƠNG TÁC K


TỐN

TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG CƠNG NGH7 THƠNG TIN T8I CÁC
DOANH NGHI7P KINH DOANH XUCT NH/P KHDU VI7T NAM......124
3.1.

CÁC QUAN ðIFM ðF HỒN THI7N T1 CH2C CƠNG TÁC K

TỐN

TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG CÔNG NGH7 THÔNG TIN T8I CÁC
DOANH NGHI7P KINH DOANH XUCT NH/P KHDU VI7T NAM .............124

3.1.1. Quan điBm v: t3 ch c h th+ng thơng tin k tốn .........................................124
3.1.2. Quan điBm v: cung ng và t3 ch c sW d0ng ph8n m:m k toán ...................125
3.2.

GI%I PHÁP HỒN THI7N T1 CH2C CƠNG TÁC K

TỐN, T1

CH2C K TỐN MIT SJ PH'N HÀNH K TOÁN CH0 Y U TRONG
ðI6U KI7N 2NG D NG CÔNG NGH7 THÔNG TIN T8I CÁC DOANH
NGHI7P KINH DOANH XUCT NH/P KHDU VI7T NAM .........................127

3.2.1

Gi(i pháp hồn thi n t3 ch c cơng tác k tốn ..............................................127

3.2.2


Gi(i pháp hoàn thi n t3 ch c m5t s+ ph8n hành k tốn ch y u..................157

3.2.3

Gi(i pháp hồn thi n công tác qu(n trN ngưYi dùng và b(o mEt thơng tin................162

3.3

GI%I PHÁP XÂY D>NG H7 THJNG THƠNG TIN K
CHLN ÁP D NG PH'N M6M K

TOÁN VÀ L>A

TOÁN T8I CÁC DOANH NGHI7P

KINH DOANH XUCT NH/P KHDU VI7T NAM .........................................171

3.3.1

Gi(i pháp xây d?ng h th+ng thơng tin k tốn trong doanh nghi p kinh
doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam....................................................................171

3.3.2

Gi(i pháp áp d0ng ph8n m:m k toán t1i các doanh nghi p kinh doanh
xu=t nhEp khFu Vi t Nam...............................................................................179

3.4.


KI N NGHM TH>C HI7N CÁC GI%I PHÁP ................................................185

K T LU/N CHƯƠNG 3 ............................................................................................187

K T LU/N ...............................................................................................................189
DANH M C CƠNG TRÌNH ðà CƠNG BJ........................................................191
DANH M C TÀI LI7U THAM KH%O................................................................192
PH L C


v

DANH M C CH

VI T T T

KTTC:

K tốn tài chính

KTQT:

K tốn qu(n trN

CNTT:

Cơng ngh thơng tin

NVBH:


Nhân viên bán hàng

BTC:

B5 Tài chính

CNH, HðH:

Cơng nghi p hóa, hi n đ1i hóa

TCT:

T3ng cơng ty

TNHH:

Trách nhi m h_u h1n

XNK:

Xu=t nhEp khFu

DN:

Doanh nghi p


vi

DANH M C SƠ ð#, B%NG

SƠ ð#
Sơ ñb 1.1: Ch c năng c a k tốn...............................................................................10
Sơ đb 1.2: ð+i tưcng sW d0ng thơng tin k tốn .........................................................11
Sơ đb 1.3: Mơ t( cách th c nhìn nhEn h th+ng thơng tin k tốn..............................17
Sơ đb 1.4: Mơ hình ho1t đ5ng c a ph8n m:m k tốn................................................20
Sơ đb 1.5: Trình t? ghi s3 k tốn theo hình th c k tốn nhEt ký chung ..................29
Sơ đb 1.6: Trình t? ghi s3 k tốn theo hình th c k tốn nhEt ký s3 cái.................30
Sơ đb 1.7: Trình t? ghi s3 k tốn theo hình th c k tốn ch ng te ghi s3.......................31
Sơ đb 1.8: Trình t? ghi s3 k tốn theo hình th c k tốn nhEt ký ch ng te............32
Sơ đb 1.9: Trình t? ghi s3 k tốn theo hình th c k tốn máy ...................................32
Sơ đb 1.10: Trình t? ghi s3 k tốn theo hình th c k tốn máy .................................57
Sơ đb 2.1: Mơ hình qu(n lý theo t3ng cơng ty.............................................................69
Sơ đb 2.2: Mơ hình qu(n lý theo kiBu cơng ty .............................................................70
Sơ đb 2.3: Mơ hình t3 ch c b5 máy k toán k t hcp tEp trung vOi phân tán...............71
Sơ đb 2.4: Mơ hình t3 ch c b5 máy k tốn tEp trung.................................................72
Sơ đb 2.5: Quy trình xW lý ch ng te trên máy tính ......................................................78
Sơ đb 2.6: Trình t? theo hình th c k tốn máy ..........................................................81
Sơ đb 3.1: Các phương pháp mã hóa tính ch=t ..........................................................130
Sơ đb 3.2: Các phương pháp mã hóa đ+i tưcng.........................................................132
Sơ đb 3.3: T3 ch c b5 máy k tốn tEp trung ............................................................151
Sơ đb 3.4: T3 ch c b5 máy k toán phân tán.............................................................153
Sơ ñb 3.5: T3 ch c b5 máy k toán phân tán.............................................................154
Sơ đb 3.6: T3 ch c b5 máy k tốn vea tEp trung vea phân tán................................156
B%NG
B(ng 1.1: Danh m0c ch ng te k toán .......................................................................24
B(ng 1.2: Danh m0c s3 k tốn áp d0ng cho doanh nghi p ........................................33
B(ng 1.3: Mơ t( nhu c8u thơng tin k tốn ..................................................................44


vii

B(ng 1.4: Mơ t( các đ+i tưcng mã hóa ........................................................................49
B(ng 1.5: B(ng li t kê ch ng te...................................................................................51
B(ng 1.6: B(ng mơ t( d_ li u nhEp và kiBm sốt q trình nhEp li u .........................55
B(ng 2.1: Các b5 phEn trong doanh nghi p ng d0ng CNTT .....................................73
B(ng 2.2: Báo cáo quá trình bán hàng .........................................................................87
B(ng 2.3: Các báo cáo v: mua hàng ............................................................................88
B(ng 2.4: Báo cáo tình hình hàng tbn kho ...................................................................89
B(ng 2.5: Phương pháp k t chuyBn d_ li u .................................................................91
B(ng 2.6: D=u v t kiBm soát trong các ph8n m:m.......................................................93
B(ng 2.7: B(o mEt d_ li u k toán ...............................................................................95
B(ng 2.8: KiBm soát xW lý d_ li u k tốn...................................................................97
B(ng 2.9: M c đ5 thga mãn t3 ch c áp d0ng c a ph8n m:m k toán .........................98
B(ng 2.10: M c đ5 thga mãn u c8u cơng vi c c a ph8n m:m...............................101
B(ng 3.1: Trình t? ưu tiên ch ng te ñưcc l?a chTn ñB nhEp li u ..............................137
B(ng 3.2: Ma trEn phân quy:n kiBm soát truy cEp.....................................................164


1

M& ð'U
1. Tính cPp thiSt cTa đW tài nghiên cZu
Tồn c8u hóa là xu th t=t y u c a các qu+c gia trong thYi đ1i ngày nay, q
trình tồn c8u hóa khu v?c và th giOi đã dhn đ n h5i nhEp kinh t trên ph1m vi qu+c
t . Vi t Nam ñang trong thYi kỳ ñ3i mOi và teng bưOc ti n hành s? nghi p công
nghi p hố, hi n đ1i hố đ=t nưOc vOi nhi m v0 quan trTng là 3n đNnh và khơng
ngeng phát triBn n:n kinh t , ñưa ti n b5 khoa hTc kj thuEt vào ho1t ñ5ng s(n xu=t
kinh doanh nhkm nâng cao hi u qu( kinh t , ñưa nưOc nhà ti n nhanh vào h5i nhEp
ñưcc vOi n:n kinh t th giOi. ðB hl trc s(n xu=t trong nưOc và nhanh chóng h5i nhEp
vOi n:n kinh t th giOi, Nhà nưOc ñã chú trTng r=t nhi:u ñ n kinh t ñ+i ngo1i mà
trTng tâm là ho1t ñ5ng xu=t nhEp khFu, vOi ch trương mH r5ng, đa d1ng hố quan h

kinh t ñ+i ngo1i trên cơ sH gi_ v_ng ñ5c lEp ch quy:n dân t5c và thu hút ngubn l?c
te bên ngồi vào đB phát huy m1nh mn các lci th và ngubn l?c bên trong. Ho1t ñ5ng
xu=t nhEp khFu ñã cung c=p cho n:n kinh t ñ=t nưOc nh_ng ti n b5 khoa hTc kj thuEt
cơng ngh máy móc thi t bN, nguyên vEt li u mà trong nưOc chưa có hoAc chưa có
kh( năng đáp ng đB phát triBn s(n xu=t t1o ñi:u ki n ñFy m1nh ho1t ñ5ng xu=t khFu
đbng thYi cũng chính nhY đFy m1nh xu=t khFu t1o ngubn thu ngo1i t cho kinh t ñ=t
nưOc. Do ñAc ñiBm c a nưOc ta ñang bưOc vào thYi kỳ đ3i mOi, nên các doanh nghi p
ph(i nhanh chóng thích ng vOi nhu c8u c a n:n kinh t mH. Các doanh nghi p dù
lOn hay nhg ñ:u ph(i t? ch trong mTi ho1t đ5ng c a mình, te t3 ch c s(n xu=t kinh
doanh, phát triBn thN trưYng, ñ n h1ch toán kinh t ñ(m b(o cho s? tbn t1i, phát triBn
và ñ ng v_ng trong n:n kinh t thN trưYng mà tính c1nh tranh ngày càng quy t li t.
ði:u đó, đbng nghĩa vOi vi c sn có ngưYi th%ng kq thua, ngưYi th%ng chính là ngưYi
ln làm ch đưcc tình th và nhEy bén vOi s? thay ñ3i, bi n ñ3i c a thN trưYng.
Trong kinh t thN trưYng phát triBn ngoài vi c phát triBn v: s(n xu=t, phát triBn kinh t
đ+i ngo1i thì s? ra ñYi c a cơ ch qu(n lý mOi t=t y u địi hgi ph(i sW d0ng t+i đa vai
trị c a h th+ng cơng c0 qu(n lý trong đó có k tốn. Có thB khsng đNnh ph8n lOn các
quy t ñNnh c a các nhà qu(n lý ph0 thu5c vào ngubn s+ li u c a k toán cung c=p. Do
vEy, đB phát huy vai trị k tốn trong cơng tác qu(n lý, đB cho vi c cung c=p thông


2
tin giúp nhà qu(n lý chính xác, kNp thYi đ8y đ , thì vi c áp d0ng cơng ngh thơng tin
vào cơng tác k tốn là h t s c c8n thi t. NhEn th c vN trí và t8m quan trTng c a công
ngh thông tin, tác gi( m1nh d1n nghiên c u đ: tài: “T ch c cơng tác k tốn trong
đi u ki n ng d ng công ngh thông tin t i các doanh nghi p kinh doanh xu!t
nh"p kh#u Vi t Nam” làm luEn án Ti n sj kinh t c a mình, tác gi( cho rkng ñ: tài là
thi t th?c c( v: lý luEn và th?c tivn.

2. M[c đích nghiên cZu
Trình bày khái qt nh_ng v=n đ: cơ b(n v: k tốn, t3 ch c cơng tác k tốn

và t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng cơng ngh thơng tin trong các
doanh nghi p. Nh_ng v=n đ: ñó ñưcc dùng làm cơ sH lý luEn ñB phân tích và đưa ra
các gi(i pháp hồn thi n v: t3 ch c cơng tác k tốn t1i các doanh nghi p kinh
doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam.
Phân tích quá trình phát triBn c a các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu
t1i Vi t Nam, s? phát triBn c a cơng ngh thơng tin. ðbng thYi đ: tài luEn án tEp
trung vào phân tích th?c tr1ng t3 ch c cơng tác k tốn vOi vi c ng d0ng cơng ngh
thơng tin vào ph8n m:m k tốn t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu
Vi t Nam trong thYi gian qua, te đó đưa ra nh_ng nhEn xét, đánh giá v: t3 ch c cơng
tác k toán t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam trong ñi:u ki n
t? phát ng d0ng ph8n m:m k tốn; phân tích đánh giá nh=t là nh_ng b=t cEp c a
vi c ng d0ng ph8n m:m k tốn thay th k tốn th cơng c a các doanh nghi p
hi n hành ñB làm cơ sH xác đNnh phương hưOng và gi(i pháp hồn thi n t3 ch c cơng
tác k tốn t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam.
Te nh_ng cơ sH lý luEn và phân tích th?c tivn trên, ñ: tài luEn án ñã ñ: xu=t
m5t s+ gi(i pháp ch y u đB hồn thi n t3 ch c cơng tác k tốn trong q trình ng
d0ng cơng ngh thông tin t1i doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam.

3. T\ng quan nghiên cZu
LuEn án đã t3ng quan các cơng trình nghiên c u và rút ra k t luEn:
Th nh!t, Ph8n lOn các công trình tEp trung nghiên c u v: ph8n m:m k tốn,
t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng tin hTc cho các lo1i hình doanh
nghi p s(n xu=t kinh doanh. ðã có m5t s+ luEn án Ti n sj kinh t , báo cáo khoa hTc


3
đã đưcc cơng b+ t1i các h5i th(o có ch ñ: liên quan ñ n luEn án như: LuEn án PTS
Kinh t c a NCS ðinh La Thăng (1996), “T3 ch c cơng tác k tốn H các doanh
nghi p xây d?ng trong ñi:u ki n ng d0ng tin hTc”; NCS ðào Văn Thành (2002),
“T3 ch c công tác k tốn hành chính s? nghi p trong đi:u ki n sW d0ng máy vi

tính”, LATS Kinh t , t1i HTc vi n Tài chính; NCS Tr8n PhưOc (2007), “M5t s+ gi(i
pháp nâng cao ch=t lưcng t3 ch c sW d0ng ph8n m:m k toán doanh nghi p Vi t
Nam”, LATS Kinh t ; NCS Thái Bá Công (2007), “T3 ch c cơng tác k tốn H các
doanh nghi p s(n xu=t dưcc phFm trong ñi:u ki n ng d0ng CNTT” – LA TS Kinh
t ….Trong các cơng trình nghiên c u này, các tác gi( ñã h th+ng nh_ng n5i dung
cơ b(n c a ph8n m:m k toán và t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng
máy tính te đó đ: xu=t các phương hưOng hoàn thi n vào các ngành c0 thB theo
ph1m vi nghiên c u c a teng ñ: tài. MAc dù vEy chưa có cơng trình nghiên c u v:
đ: tài t3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng công ngh thông tin t1i các
doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam. Vi c hồn thi n t3 ch c cơng
tác k tốn xu=t nhEp khFu trong đi:u ki n ng d0ng cơng ngh thơng tin sn là m5t
cơ sH đB doanh nghi p t? tin hơn trong q trình trao đ3i thương m1i qu+c t ; là y u
t+ quan trTng ñB nâng cao năng su=t, hi u qu( lao đ5ng. Cơng tác k tốn xu=t nhEp
khFu g%n k t vOi cơng ngh thơng tin sn nhanh hơn, chính xác hơn. ðó cịn là cơ sH
đB các đ+i tác xem xét đánh giá năng l?c c a các doanh nghi p ñB ti n tOi vi c thga
thuEn và hcp tác trong kinh doanh thương m1i qu+c t .
Th hai, Các công trình nghiên c u khoa hTc v: ph8n m:m và t3 ch c cơng
tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng cơng ngh thơng tin ch y u đưcc tEp trung
nhi:u v: cơng tác k tốn tài chính mà chưa đưcc quan tâm đ n k tốn qu(n trN,
chưa g%n chAt vOi ho1t ñ5ng kinh doanh c a các doanh nghi p. Bên c1nh đó các tác
gi( chưa đi sâu vào xW lý các sai sót trong q trình k t xu=t d_ li u, lEp báo cáo tài
chính như: B5 Tài chính (2008), Tài li u h5i th(o: H th8ng thông tin qu.n lý Ngân
sách Nhà nư:c; H5i th(o đNnh hưOng TABMIS – “Cơng ngh thơng tin trong cơng
tác qu.n lý kinh t% tài chính > các doanh nghi p”; tác gi( Ngơ Trung Vi t (1995),
“Phân tích và thi%t k% tin hAc B H th8ng qu.n lý kinh doanh nghi p vC”, NXB Giao
Thông vEn t(i, Hà N5i; Dương Quang Thi n (2007), “H th8ng thông tin k% toán”,


4
Nhà xu=t b(n T3ng hcp TP.Hb Chí Minh; NCS Tr8n Văn Th(o (1996), “Hồn thi n

ch ng tD k% tốn và hình th c k% tốn doanh nghi p trong ñi2u ki n m:i” LuEn án
Ti n sj Kinh t t1i ð1i hTc Kinh t TP Hb Chí Minh; Nguyvn PhưOc B(o •n
(2008), “T3 ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n tin hTc hóa”, (H th+ng thơng tin
k toán tEp 3), ð1i hTc Kinh t TP Hb Chí Minh, NXB Lao đ5ng Xã h5i.
Th ba, các cơng trình nghiên c u đã đ: cEp đ n kinh nghi m ng d0ng công
ngh thông tin vào công tác k toán t1i các doanh nghi p c a m5t s+ nưOc trên th
giOi, te đó rút ra bài hTc kinh nghi m cho các doanh nghi p t1i Vi t Nam. Tuy
nhiên đó mOi ch€ là H m c khái qt hóa, chưa đi sâu vào vEn d0ng vào các doanh
nghi p Vi t Nam, ñAc bi t là các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu.
Th tư, các giáo trình, sách chuyên kh(o c a các tác gi( mOi ch€ ñ: cEp ñ n
cách th c nhEp d_ li u vào ph8n m:m, chưa ñi sâu vào vi c vEn d0ng đB t3 ch c
cơng tác k tốn t1i các doanh nghi p đ(m b(o khoa hTc, cung c=p thơng tin ph0c
v0 đi:u hành s(n xu=t kinh doanh. Chưa ñ: xu=t các ý ki n gi(i quy t vi c vEn d0ng
công ngh thông tin vào t3 ch c cơng tác k tốn t1i doanh nghi p có hi u qu( cao nh=t,
giúp doanh nghi p có bi n pháp h_u hi u qu(n lý các tài s(n, vEt tư, lao đ5ng hi n có,
giúp nhà nưOc kiBm sốt chAt chn các ho1t đ5ng c a doanh nghi p như: tác gi( Thi:u
ThN Tâm cùng các tác gi( (2007), “H th8ng thơng tin k% tốn”, Nhà xu=t b(n
Th+ng kê; VCCI – Phịng thương m1i và Cơng nghi p Vi t Nam (2006), “Th c
trFng ng dCng công ngh truy2n thơng trong doanh nghi p”; GS.TS Vương ðình
Hu (1999), “Th c hành k% tốn trên máy vi tính” Nhà xu=t b(n Tài chính, Hà N5i;
Nguyvn ðăng Huy (2007), “Nâng cao chGt lư(ng phHn m2m k% toán doanh nghi p Vi t
Nam” – T1p chí Khoa hTc Tài chính K tốn, (3); Nguyvn ðăng Huy (2010), “TJ
ch c cơng tác k% tốn tFi các doanh nghi p trong đi2u ki n ng dCng cơng ngh
thơng tin”, T1p chí K tốn, (1); Tr8n ThN Song Minh (2007), Giáo trình K% tốn
máy”, NXB Kinh t Qu+c dân; Cơng ty C3 ph8n MiSa Vi t Nam (2009), “Giáo trình
k% tốn máy”, NXB trq...
Cho đ n nay chưa có m5t cơng trình nào nghiên c u sâu và có h th+ng v: t3
ch c cơng tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng công ngh thông tin t1i các doanh
nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam, nhkm nâng cao hi u qu( qu(n lý ph0c
v0 cho ho1t ñ5ng kinh doanh c a các doanh nghi p.



5

4. Phương pháp nghiên cZu
Trong luEn án sW d0ng các phương pháp nghiên c u sau:
Phương pháp duy vEt bi n ch ng và duy vEt lNch sW, nghiên c u lý luEn k t
hcp vOi ñi:u tra kh(o sát th?c t đB phân tích, so sánh, t3ng hcp, th+ng kê.
Phương pháp đi:u tra, thu thEp s+ li u, thơng tin bkng b(ng hgi, ñ+i tưcng
ñi:u tra là các chuyên gia, nhà qu(n lý, nhân viên k tốn đang làm vi c trong các
doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam.
Phương pháp phgng v=n ñ+i vOi m5t s+ lãnh đ1o, cán b5 ho1ch đNnh chính
sách, cán b5 qu(n lý, chuyên gia, giáo viên, các cơ sH ñào t1o k tốn; nhân viên k
tốn đang làm vi c t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam.
S+ li u sơ c=p thu ñưcc te ñi:u tra b(ng hgi và phgng v=n sâu do tác gi( luEn
án th?c hi n. S+ li u th c=p ch y u te các báo cáo c a B5 Tài chính, B5 Cơng
thương; T3ng c0c Thu ; T3ng c0c H(i Quan; T3ng c0c Th+ng kê và các k t qu(
nghiên c u đã đưcc cơng b+ c a tác gi( trong nưOc.

5. Nhang đóng góp cTa lu n án
LuEn án nghiên c u vi c t3 ch c công tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng cơng
ngh thông tin t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu t1i Vi t Nam. K t qu(
nghiên c u sn có nh_ng đóng góp đ1t hi u qu( thi t th?c c( v: lý luEn và th?c tivn:
V khoa h(c: H th+ng hóa và làm rõ, b3 sung nh_ng lý luEn cơ b(n v: t3 ch c
công tác k tốn trong đi:u ki n ng d0ng cơng ngh thơng tin, đAc bi t là trong đi:u
ki n ng d0ng ph8n m:m k tốn, m5t v=n đ: lý luEn mà te trưOc tOi nay chưa ñưcc
nghiên c u m5t cách có h th+ng, tồn di n, t1o cơ sH cho vi c cơng nghi p hóa, hi n
đ1i hóa ngành k tốn.
V th)c ti n: ð: tài đưa ra các gi(i pháp nhkm hoàn thi n t3 ch c cơng tác k
tốn t1i các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam trong ñi:u ki n ng

d0ng cơng ngh thơng tin theo hưOng vea đáp ng yêu c8u h5i nhEp c a k toán Vi t
Nam vOi k tốn qu+c t , phù hcp vOi đAc ñiBm c a các doanh nghi p kinh doanh xu=t
nhEp khFu trong n:n kinh t thN trưYng theo ñNnh hưOng xã h5i ch nghĩa, thga mãn
ñưcc yêu c8u c a mTi đ+i tưcng sW d0ng thơng tin k tốn khác nhau, ñ: ra các quy t
ñNnh kinh t hcp lý, te đó góp ph8n thúc đFy s? phát triBn c a các doanh nghi p xu=t


6
nhEp khFu nói riêng và c a các doanh nghi p trong n:n kinh t nói chung phát triBn
góp ph8n khsng ñNnh vN th c a Vi t Nam vOi các nưOc trên th giOi.
Khsng ñNnh nh_ng ưu vi t c a vi c ng d0ng công ngh thông tin vào cơng
tác k tốn. Do vEy, vi c nghiên c u nhkm hồn thi n t3 ch c cơng tác k toán t1i
các doanh nghi p kinh doanh xu=t nhEp khFu trong đi:u ki n ng d0ng cơng ngh
thơng tin là m5t t=t y u khách quan, ñáp ng ñưcc u c8u c a vi c cơ giOi hóa, t?
đ5ng hóa cơng tác k tốn và hi n đ1i hóa cơng ngh xW lý thơng tin k tốn.
Trên cơ sH nghiên c u và đánh giá ch đ5 k tốn hi n hành, nghiên c u tính
ch=t, đAc điBm, kh( năng c a máy tính, c a ph8n m:m k tốn, luEn án sn phân tích
và đánh giá tình hình ng d0ng công ngh thông tin c a các doanh nghi p doanh
nghi p xu=t nhEp khFu hi n nay, te đó rút ra đưcc nh_ng ưu vi t c a k tốn máy so
vOi k tốn th cơng. ðbng thYi ch€ ra nh_ng tbn t1i và nguyên nhân c a tình tr1ng
áp d0ng k tốn máy. T1o cơ sH cho vi c ng d0ng vào t3 ch c k tốn trong đi:u
ki n cơng nghi p hóa, hi n đ1i hóa cơng tác k tốn t1i các doanh nghi p kinh
doanh xu=t nhEp khFu Vi t Nam.

6. Bd c[c cTa lu n án
Tên đ tài: “T\ chZc cơng tác kS tốn trong điWu kiin Zng d[ng cơng nghi
thơng tin tki các doanh nghiip kinh doanh xuPt nh p khmu Viit Nam”
N5i dung c a luEn án gbm 3 chương: (ngồi các n5i dung chính cịn có ph8n
mH đ8u, k t luEn, tài li u tham kh(o, danh m0c các biBu b(ng)
Chương 1: C. s. lý lu"n c2a t ch c cơng tác k tốn trong đi u ki n ng

d ng công ngh thông tin t i các doanh nghi p.
Chương 2: Th)c tr ng t ch c công tác k tốn trong đi u ki n ng d ng
công ngh thông tin t i các doanh nghi p kinh doanh xu!t
nh"p kh#u Vi t Nam.
Chương 3: Gi5i pháp hồn thi n t ch c cơng tác k tốn trong đi u ki n
ng d ng cơng ngh thơng tin t i các doanh nghi p kinh doanh
xu!t nh"p kh#u Vi t Nam.


7

Chương 1
CƠ S& LÝ LU/N C0A T1 CH2C CÔNG TÁC
K TỐN TRONG ðI6U KI7N 2NG D NG CƠNG NGH7
THƠNG TIN T8I CÁC DOANH NGHI7P
1.1 K

TOÁN DOANH NGHI7P VÀ 2NG D NG CÔNG NGH7 THÔNG

TIN T8I CÁC DOANH NGHI7P

1.1.1 Khái niim kS toán doanh nghiip
S(n xu=t ra c a c(i vEt ch=t là cơ sH đB xã h5i lồi ngưYi tbn t1i và phát triBn.
Trong mTi hình thái kinh t xã h5i, con ngưYi ñ:u ph(i ti n hành các ho1t ñ5ng s(n
xu=t. Khi ti n hành các ho1t ñ5ng s(n xu=t, con ngưYi ln có ý th c quan tâm ñ n
nh_ng hao phí c8n thi t cho s(n xu=t, k t qu( s(n xu=t và cách th c t3 ch c qu(n lý
nhkm th?c hi n ho1t ñ5ng s(n xu=t ngày càng có hi u qu( cao hơn. S? quan tâm c a
con ngưYi ñ n s(n xu=t ñưcc biBu hi n thông qua vi c th?c hi n các ho1t đ5ng quan
sát, đo lưYng, tính tốn, ghi chép các ho1t đ5ng kinh t x(y ra trong q trình s(n
xu=t và tái s(n xu=t.

Ho1t ñ5ng quan sát, ño lưYng, tính tốn, ghi chép các ho1t đ5ng kinh t x(y ra
trong quá trình s(n xu=t, tái s(n xu=t c a con ngưYi nhkm cung c=p nh_ng thông tin
kinh t , tài chính c8n thi t cho vi c kiBm tra, ñi:u hành các ho1t ñ5ng kinh t nhkm
không ngeng nâng cao hi u qu( c a quá trình tái s(n xu=t, đưcc gTi là k tốn.
K tốn ra đYi g%n li:n vOi quá trình tái s(n xu=t xã h5i và tbn t1i phát triBn
m5t cách t=t y u khách quan trong mTi hình thái kinh t

xã h5i. S(n xu=t c a xã

h5i ngày càng phát triBn, trình đ5 c a khoa hTc kj thuEt ngày càng cao, địi hgi u
c8u v: t3 ch c và qu(n lý các ho1t ñ5ng kinh t ngày càng cao, càng hoàn thi n
hơn. Do vEy, k tốn ngày càng khơng ngeng phát triBn c( v: phương pháp và hình
th c t3 ch c đB ñáp ng yêu c8u qu(n lý kinh t c a xã h5i 17, tr2
S? ra đYi c a k tốn g%n li:n vOi quá trình hình thành và phát triBn c a đYi s+ng
kinh t

xã h5i. K tốn đã xu=t hi n te hàng trăm năm trưOc công nguyên. Qua các

thYi ñ1i cùng vOi s? phát triBn kinh t và nhu c8u qu(n lý kinh t , k tốn khơng ngeng
phát triBn. Ngày nay, k tốn đưcc áp d0ng r5ng rãi trong ñYi s+ng kinh t

xã h5i phù


8
hcp vOi s? phát triBn c a khoa hTc kj thuEt và ngày càng trH nên c8n thi t ñ+i vOi yêu
c8u tăng cưYng qu(n lý kinh t tài chính.
Như vEy, K tốn là m5t h th+ng thơng tin đo lưYng, xW lý và cung c=p thơng
tin h_u ích cho vi c ra các quy t ñNnh ñi:u hành ho1t ñ5ng s(n xu=t kinh doanh c a
doanh nghi p. Theo Libby, Short, Lafond, Lanthier (2003), K toán là m5t h th+ng

thơng tin cho phép thu thEp và truy:n đ1t thơng tin mà ch y u là nh_ng thông tin
mang b(n ch=t tài chính thưYng đưcc s+ hố dưOi hình th c giá trN v: các ho1t ñ5ng
kinh t c a các doanh nghi p và các t3 ch c. Nh_ng thơng tin này đưcc cung c=p
nhkm giúp nh_ng ngưYi quan tâm trong q trình ra các quy t đNnh kinh t

20, tr10 .

K tốn đưcc coi là m5t phân h thông tin th?c hi n nhkm ph(n ánh và giám
sát mTi nghi p v0 kinh t tài chính phát sinh trong q trình ho1t đ5ng c a các đơn
vN thơng qua vi c sW d0ng m5t h th+ng các phương pháp khoa hTc như: phương
pháp ch ng te, phương pháp tài kho(n k tốn, phương pháp tính giá, phương pháp
t3ng hcp cân đ+i k tốn.
Theo Liên đồn k tốn qu+c t : K toán là m5t ngh thuEt v: ghi chép, phân
lo1i, t3ng hcp theo m5t cách riêng nh_ng nghi p v0 và các s? ki n kinh t , tài
chính, qua đó trình bày t3ng qt k t qu( ho1t đ5ng kinh t . K tốn mang tính ngh
thuEt nhi:u hơn khoa hTc thông qua vi c ghi chép, xW lý, t3ng hcp và phân tích các
d_ li u, các thơng tin kinh t . Tuy nhiên, k tốn mang tính ch=t khoa hTc thB hi n
qua kh( năng thu thEp, xW lý và cung c=p thơng tin, trình ñ5 khái quát hoá; thB hi n
m+i liên h gi_a các ho1t ñ5ng kinh t , các s? vi c divn ra trong ñYi s+ng kinh t
c a các ñơn vN; thB hi n nguyên t%c chung nh=t, chAt chn mà ngưYi làm cơng tác k
tốn bu5c ph(i tn th

3, tr3 .

Trong n:n kinh t vEn hành theo cơ ch thN trưYng, các doanh nghi p đ:u bình
đsng trong q trình kinh doanh, m+i quan h kinh t tài chính c a các doanh ghi p
ñưcc mH r5ng. MAt khác, vOi s? phát triBn ña d1ng c a các ngubn t1o v+n te bên
ngồi đã làm cho đ+i tưcng sW d0ng thơng tin k tốn trH nên đa d1ng hơn. M0c
đích c a k tốn khơng ch€ cung c=p thơng tin ch y u cho b(n thân doanh nghi p,
cho Nhà nưOc, mà cịn cung c=p thơng tin cho các ñ+i tưcng như ngân hàng, các

nhà ñ8u tư tương lai, nhà cung c=p, khách hàng,… Vì vEy, đNnh nghĩa k tốn nh=n
m1nh đ n thu thEp, xW lý, kiBm tra phân tích và cung c=p thơng tin c a k toán. Các


9
ñNnh nghĩa sau này kB c( Vi t Nam, cũng như các nưOc trên th giOi ñ:u nh=n m1nh
ñ n b(n ch=t c a k tốn là cung c=p thơng tin c a k tốn.

1.1.2 Vai trị và chZc năng cTa kS tốn
1.1.2.1 Vai trị c2a k tốn
VOi vai trị chính là cơng c0 qu(n lý, giám sát phân tích và cung c=p nh_ng
thơng tin h_u ích cho s? đi:u hành qu(n lý c a đơn vN. Có thB ch€ ra vai trị quan
trTng c a k tốn trên các khía c1nh sau:
Th nh!t, K tốn ph c v cho các nhà qu5n lý kinh t : K toán cung c=p
thơng tin kinh t tài chính ch y u đB ñánh giá tình hình và k t qu( ho1t ñ5ng s(n
xu=t kinh doanh, th?c tr1ng tài chính c a doanh nghi p trong kỳ ho1t ñ5ng ñã qua,
giúp cho vi c kiBm tra giám sát tình hình sW d0ng v+n và kh( năng huy ñ5ng ngubn
v+n vào s(n xu=t kinh doanh c a doanh nghi p. Căn c vào thông tin do k tốn
cung c=p, các nhà qu(n lý đ: ra các quy t đNnh kinh doanh h_u ích; đbng thYi ti n
hành xây d?ng các k ho1ch kinh t

kj thuEt, tài chính c a doanh nghi p cũng như

xây d?ng h th+ng gi(i pháp kh( thi nhkm tăng cưYng qu(n trN doanh nghi p, không
ngeng nâng cao hi u qu( sW d0ng v+n, nâng cao hi u qu( s(n xu=t kinh doanh, tăng
lci nhuEn cho doanh nghi p.
Th hai, K tốn ph c v cho các nhà đ=u tư: Thơng tin c a k tốn đưcc
trình bày dưOi d1ng các báo cáo k tốn là nh_ng thơng tin h t s c t3ng quát, ph(n
ánh m5t cách t3ng hcp và tồn di n nh=t v: tình hình tài s(n, nc ph(i tr(, ngubn
v+n, tình hình kinh doanh cũng như k t qu( kinh doanh trong kỳ c a doanh nghi p.

Thơng tin k tốn là căn c quan trTng ñB tính ra các ch€ tiêu kinh t khác nhkm
ñánh giá hi u qu( sW d0ng v+n, hi u qu( c a các quá trình s(n xu=t kinh doanh c a
doanh nghi p, đbng thYi nh_ng thơng tin này cịn là căn c quan trTng trong vi c
phân tích, nghiên c u, phát triBn nh_ng kh( năng ti:m tàng và d? báo xu hưOng
phát triBn tương lai c a doanh nghi p. D?a vào thơng tin do k tốn cung c=p, các
nhà ñ8u tư n%m ñưcc hi u qu( c a m5t thYi kỳ kinh doanh và tình hình tài chính c a
doanh nghi p, te đó có các quy t đNnh nên đ8u tư hay khơng và cũng bi t ñưcc
doanh nghi p ñã sW d0ng s+ v+n ñ8u tư đó như th nào 10, tr15 .
Th ba, K toán ph c v qu5n lý giám sát c2a Nhà nư>c: Qua kiBm tra, t3ng hcp
các s+ li u k tốn, Nhà nưOc n%m đưcc tình hình chi phí, lci nhuEn c a các ñơn vN,...


10
te đó đ: ra các chính sách v: đ8u tư, thu thu thích hcp cũng như ho1ch đNnh chính
sách, so1n th(o luEt l và th?c hi n các ch c năng kiBm sốt vĩ mơ.

1.1.2.1 Ch c năng c2a k toán
Ch c năng c a k toán là cung c=p thơng tin, nh=t là thơng tin có lci ích v:
ho1t đ5ng đB các đ+i tưcng có nhu c8u c8n thơng tin k tốn có căn c đ: ra các
quy t ñNnh kinh t . Nh_ng thông tin c a k toán cho phép các nhà kinh t (doanh
nghi p, nhà ñ8u tư, nhà qu(n lý kinh t , tài chính…) ñ: ra và l?a chTn quy t ñNnh hcp
lý ñB ñNnh hưOng ho1t ñ5ng kinh t , tài chính hoAc ñ8u tư.
MAt khác, thông qua vi c cung c=p thông tin, k tốn cịn th?c hi n ch c năng
giám sát, kiBm tra tình hình thu, chi, tình hình s(n xu=t kinh doanh, tình hình th?c hi n
các ch đ5, thB l , qui ñNnh c a Nhà nưOc. K tốn là m5t ho1t đ5ng n+i li:n ngưYi ra
quy t ñNnh vOi ngưYi kinh doanh, ngưYi th?c hi n ho1t ñ5ng kinh t (Sơ ñb 1.1.) 8, tr5
Ch c năng c a k tốn
Quy t đNnh
kinh t


Ho1t đ5ng
kinh t

ðo lưsng hokt ñtng
ðăng ký
LEp ch ng te

Sơ ñA 1.1: Ch c năng c2a k tốn
Th nh!t, k tốn đo lưYng các ho1t ñ5ng kinh t bkng vi c ghi chép, ph(n
ánh trung th?c các d_ li u thông tin kinh t . Vi c ghi chép ñưcc ti n hành theo
phương pháp riêng c a k tốn, vea tơn trTng tính khách quan và b(o đ(m tính pháp
lý c a thơng tin.


11
Th hai, Quá trình xW lý d_ li u thành nh_ng thơng tin có ích, theo u c8u c a
ngưYi sW d0ng, ngưYi quy t đNnh. Qúa trình xW lý thơng tin đưcc ti n hành bkng
phương pháp phân lo1i, s%p x p, h th+ng hóa và t3ng hcp các d_ li u. K toán sW d0ng
nh_ng phương pháp riêng c a mình đB phân lo1i, h th+ng hóa và t3ng hcp thông tin,
như phương pháp ch ng te, phương pháp tài kho(n, ghi s3 kép, s3 cái, s3 nhEt ký…
Th ba, Q trình truy:n đ1t thơng tin đã xW lý đưcc cung c=p cho ngưYi sW
d0ng thơng tin qua h th+ng thơng tin cho cơng qu(n lý, đi:u hành, cho ngưYi ta
quy t đNnh. M0c đích quan trTng c a k tốn là phân tích, và sW d0ng thơng tin cho
ho1t đ5ng kinh t tài chính, giúp cho các nhà qu(n lý, các nhà kinh doanh có cái
nhìn tồn di n v: ho1t đ5ng kinh t , tài chính c a t3 ch c, ñơn vN.
ƒ Vi t Nam, trong nhi:u năm, k tốn đưcc coi là cơng c0 qu(n lý và kiBm
sốt c a Nhà nưOc đ+i vOi ho1t ñ5ng kinh doanh H các doanh nghi p và ho1t đ5ng
sW d0ng kinh phí H các đơn vN hành chính, s? nghi p. Vì th , vi c ghi chép k tốn
cịn mang nAng tính hình th c và ñ+i phó. S+ li u và tài li u k tốn chưa th?c s?
trH thành nhu c8u và chưa đ ñ5 tin cEy cho nh_ng ñ+i tưcng c8n ñ n nó. Trong cơ

ch thN trưYng, bên c1nh vi c đi:u hành, qu(n lý n:n kinh t bkng luEt pháp và các
bi n pháp kinh t , Nhà nưOc cũng là m5t ch sH h_u v: kinh t , bình đsng như các
ch sH h_u khác trong ho1t ñ5ng kinh doanh. (Sơ đb s+ 1.2)
Hokt đtng
kinh tS,
tài chính

Hi thdng kS tốn

Nhà qu n lý
Ch doanh nghi p
Ban giám đ+c

Ngưsi có lvi ích trwc tiSp
Nhà ñ8u tư
Ch nc
(c. hi n tFi và tương lai)

Ngưsi có lvi ích gián tiSp
Cơ quan ch c năng
Thu
Nhàho1ch đNnh chính sách

Sơ đA 1.2: ðBi tưCng sD d ng thơng tin k tốn


12
Có thB chia nh_ng ngưYi sW d0ng thơng tin k tốn làm ba nhóm:
Nh_ng nhà qu(n lý kinh t


tài chính, ñi:u hành ñơn vN, các ch sH h_u;

Nh_ng ngưYi bên ngồi đơn vN nhưng có lci ích tr?c ti p;
Nh_ng đ+i tưcng có lci ích gián ti p H đơn vN.
C thE là: Các nhà qu(n lý là nh_ng ngưYi có trách nhi m đi:u hành ho1t
đ5ng kinh t tài chính, ho1t đ5ng kinh doanh. HT có thB là m5t nhóm ngưYi thu5c
Ban Giám đ+c, H5i đbng qu(n trN. HT có thB là th trưHng đơn vN, là ch doanh
nghi p, cũng có thB là nh_ng nhà qu(n lý đưcc thuê, ñưcc cW. M0c tiêu t3ng quát
c a doanh nghi p là ph(i kinh doanh thu lci nhuEn t+i ưu, nghĩa là vOi m5t chi phí
th=p nh=t ph(i đ1t đưcc m5t kho(n thu nhEp lOn nh=t có thB. ðB thành công trong
n:n kinh t c1nh tranh, các nhà qu(n lý ph(i tEp trung năng l?c đB kinh doanh có lãi
và ñ(m b(o kh( năng thanh toán t+t. Các nhà qu(n lý ph(i quy t ñNnh m0c tiêu, l?a
chTn phương th c ti n hành và trù li u nh_ng kh( năng, k t qu( divn ra. Nhà qu(n
lý thành ñ1t ph(i có quy t đNnh chính xác, hi u qu(, d?a trên nh_ng thông tin kNp
thYi và ch%c ch%n. S+ li u c a k tốn, phân tích đánh giá nh_ng thơng tin đó là chl
d?a quan trTng trong nhi:u quy t ñNnh kinh t c a các nhà qu(n lý. Vì vEy, các nhà
qu(n lý ln c8n đ n nh_ng thơng tin k tốn v: tồn b5 ho1t đ5ng c a doanh
nghi p. Không ch€ thông tin v: s(n nghi p, ngubn v+n kinh doanh, cơ c=u và tình
tr1ng v+n cũng như thơng tin v: tình hình k t qu( kinh doanh. Trong đó, có nh_ng
thơng tin chi ti t v: kh( năng sinh lYi c a teng s(n phFm, lao v0, cơ c=u và kh(
năng gi(m chi phí, tình tr1ng tài chính và cơng nc;
Nh_ng ngưYi có lci ích tr?c ti p H ñơn vN, như các nhà ñ8u tư, nh_ng ch nc.
Nh_ng nhà ñ8u tư khi ñã, ñang hoAc sn ñ8u tư luôn quan tâm ñ n k t qu( ho1t
ñ5ng c a ñơn vN và các thu nhEp ti:m năng trong tương lai. Các báo cáo tài chính
đNnh kì c a đơn vN cung c=p nh_ng ch€ tiêu chung, trong đó ph(n ánh thành t?u c a
đơn vN trên phương di n lci nhuEn và tình tr1ng tài chính (kh( năng thanh tốn).
Báo cáo tài chính trình bày đ8y đ q trình ho1t đ5ng đã qua và ñ: ra nh_ng
phương hưOng cho tương lai. Trong kinh t thN trưYng, nhi:u ngưYi H bên ngồi đơn
vN cũng nghiên c u r=t kj báo cáo tài chính c a ñơn vN. Vi c nghiên c u t€ m€ tồn
b5 báo cáo tài chính ph0c v0 cho các quy t đNnh v: quy mơ và triBn vTng đ8u tư.



13
Trong q trình đ8u tư ph(i thưYng xun xem xét l1i vi c tham gia đ8u tư thơng
qua các thơng tin k toán.
Tương t? như vEy, các ch nc cho vay mưcn ti:n hoAc bán chNu hàng hóa,
lao v0, cũng r=t quan tâm đ n kh( năng thanh tốn ti:n g+c và lãi. Các ch nc
c8n đ n nh_ng thơng tin v: tình hình tài chính, kh( năng thanh tốn, lưu chuyBn
ti:n t c a ñơn vN. Các t3 ch c ngân hàng, tín d0ng, Cơng ty tài chính, nh_ng nhà
cung c=p hàng hóa lao v0, cá nhân… c8n ph(i n%m và phân tích thơng tin v: tình
tr1ng tài chính c a ñơn vN trưOc khi quy t ñNnh cho vay, bán chNu hoAc mua c3
ph8n, trái phi u;
Nh_ng ngưYi có lci ích gián ti p là nh_ng ngưYi c8n thơng tin k tốn đB ra
nh_ng quy t đNnh cho nh_ng v=n ñ: xã h5i như cơ quan thu , cơ quan th+ng kê, cơ
quan ch c năng, các t3 ch c khác.
Cơ quan thu c8n nh_ng thông tin k tốn xác đNnh và kiBm tra s+ thu ph(i
thu c a ñơn vN.
Các cơ quan ch c năng c8n nh_ng thơng tin k tốn đB t3ng hcp tình hình kinh
t xã h5i đB làm căn c ho1ch đNnh các chính sách hoAc so1n th(o các chính sách,
các quy đNnh luEt pháp như Cơ quan th+ng kê, k ho1ch, qu(n lý giá …

1.1.3. Các nguyên tyc cơ b n cTa kS toán
Các khái ni m và nguyên t%c c a k tốn là căn c đB đNnh ra ch đ5 k tốn
c0 thB, giúp cho đơn vN thu nhEn, xW lý các thơng tin k tốn và lEp báo cáo tài chính
tn theo các chuFn m?c, ch đ5 th+ng nh=t, xW lý các v=n ñ: mOi n(y sinh chưa
ñưcc quy ñNnh, đ(m b(o tính chính xác, kNp thYi c a thơng tin k tốn.
Nh_ng ngun t%c c a k tốn đưcc Liên đồn k tốn qu+c t (IFAC) thea
nhEn là nh_ng chuFn m?c, nh_ng qui t%c và nh_ng hưOng dhn làm căn c cho vi c
ti n hành công tác k tốn và lEp báo cáo tài chính. Các ngun t%c k tốn đưcc
thi t lEp đB giúp cho ngưYi sW d0ng nh_ng thơng tin kinh t tài chính do k tốn

cung c=p có thB hiBu đưcc báo cáo tài chính và thea nhEn trong m5t cheng m?c
nh=t đNnh mà khơng lo1i bg các qui đNnh có tính đNa phương, khu v?c. Nh_ng
nguyên t%c cơ b(n c a k toán bao gbm:


14
Nguyên tFc cơ s. dAn tích
N5i dung căn b(n c a ngun t%c này địi hgi các nghi p v0 kinh t , tài chính
phát sinh có liên quan đ n tài s(n, Nc ph(i tr(, v+n ch sH h_u, doanh thu, chi phí
ph(i đưcc ghi s3 H thYi điBm phát sinh, khơng d?a vào thYi điBm th?c t thu chi ti:n
hoAc tương đương ti:n, do đó nó cho phép xác ñNnh ñưcc k t qu( ho1t ñ5ng kinh
doanh c a kỳ k t tốn khơng c8n chY đ n thYi ñiBm k t thúc ñ8u tư 5, tr11 .
Nguyên tFc ho t ñHng liên t c
N5i dung c a ngun t%c này ch€ rõ, đơn vN k tốn khơng có ý đNnh gi(i thB
hoAc thu h…p quy mơ ho1t ñ5ng trong kỳ k toán. TrưYng hcp ñơn vN sáp nhEp, gi(i
thB… thì ph(i ti n hành kiBm kê tài s(n, xác nhEn công nc và lEp báo cáo tài chính
theo ch đ5 quy đNnh khác.
Ngun tFc giá gBc
N5i dung c a ngun t%c này địi hgi k tốn ph(i ph(n ánh trN giá tài s(n, vEt
tư, hàng hoá theo giá g+c, t c là giá đưcc hình thành khi ñơn vN giành ñưcc quy:n
sH h_u v: tài s(n (do mua hoAc do t? ch t1o, xây l%p). Nói cách khác, giá phí h_u
ích c a các y u t+ trong vi c ghi nhEn ban ñ8u trên các tài kho(n k tốn và trên các
báo cáo tài chính là giá phí lNch sW.
Tuy nhiên, khi vEn d0ng nguyên t%c này c8n lưu ý rkng, giá g+c (giá phí lNch
sW) thưYng ñưcc ñi:u ch€nh và trong m5t s+ trưYng hcp cũng c8n có nh_ng đNnh giá
khác. Vì vEy, trong vi c tuân th nguyên t%c giá g+c (giá phí lNch sW) c8n quan tâm
ñ n 4 lo1i giá tham kh(o khác ngồi giá g+c trong vi c đNnh giá tài s(n và nc ph(i
tr(; ðó là:
Giá phí hi n t1i;
Giá thN trưYng;

Giá trN thu8n có thB th?c hi n;
Giá trN hi n t1i c a dịng ln chuyBn tương lai.
Nhìn chung 4 lo1i giá này liên quan ñ n nh_ng giá trN c a tài s(n và nc ph(i tr(
sau nh_ng ghi nhEn ban ñ8u c a chúng.
Khi m5t nghi p v0 phi ti:n t x(y ra, giá phí hay các lo1i ñNnh giá khác ñưcc
ño lưYng tuỳ thu5c vào giá nào có thB xác đNnh trung th?c hơn.


15
Ngun tFc nh!t qn và có thE so sánh đưCc
Vi c áp d0ng các chính sách và th t0c k toán c8n ph(i nh=t quán te thYi kỳ
này sang thYi kỳ khác nhkm:
Có thB so sánh đưcc các thơng tin k tốn c a m5t doanh nghi p vOi nh_ng
thơng tin tương t? c a các doanh nghi p khác trong m5t thYi kỳ;
Có thB so sánh đưcc nh_ng thơng tin tương t? c a doanh nghi p trong các
thYi kỳ khác nhau.
ðbng thYi tránh s? hiBu l8m c a nh_ng sW d0ng thơng tin k tốn v: nh_ng s+
li u đưcc cung c=p.
Tính có thB so sánh đưcc gi_a các doanh nghi p, các t3 ch c và s? nh=t quán
trong vi c áp d0ng các phương pháp sn làm gia tăng ch=t lưcng thông tin trong vi c
so sánh m+i quan h gi_a ti:m năng kinh t và quá trình th?c hi n gi_a các doanh
nghi p, gi_a các t3 ch c.
Tuy nhiên, khi tuân th nguyên t%c này, cũng c8n lưu ý rkng n u tính nh=t
quán ñưcc th?c hi n trong m5t thYi gian quá lâu, thì tính phù hcp có thB chNu (nh
hưHng ngưcc l1i. Vì vEy, s? thay đ3i m5t phương pháp k tốn phù hcp hơn ñưcc
cho phép, mAc dù ñi:u này vi ph1m tính nh=t qn. Mâu thuhn này đưcc gi(i quy t
bkng cách công khai nh_ng thông tin divn gi(i b3 sung nhkm gi_ đưcc tính nh=t
qn (và có thB so sánh đưcc) gi_a báo cáo tài chính trưOc và sau khi thay đ3i các
chính sách th t0c k tốn.
Ngun tFc th"n tr(ng

Khi có 2 cách l?a chTn khác nhau tho( mãn nh_ng nguyên t%c cơ b(n và ng
d0ng cho m5t nghi p v0, thì s? l?a chTn có (nh hưHng t+t nh=t đ n lãi rịng hay
t3ng tài s(n c8n ph(i đưcc sW d0ng. Có thB c0 thB như sau:
Trong vi c ghi nhEn nh_ng tài s(n có 2 s? ñánh giá như nhau ñưcc ch=p
nhEn, s? ñánh giá tài s(n vOi giá trN th=p hơn sn ñưcc chTn l?a;
Trong vi c ghi nhEn nc ph(i tr(, s+ li u nc ph(i tr( nào cao hơn trong 2 cách
ñánh giá như nhau sn ñưcc ghi nhEn;
Trong vi c ghi nhEn doanh thu, chi phí, lãi hay ll khi có s? nghi ngY hcp lý
v: s? thích hcp c a s+ li u thay th , thì cách l?a chTn có tác đ5ng ít nh=t đ n lãi
rịng sn đưcc chTn l?a.


16
Theo ngun t%c này, khi khơng xác đNnh đưcc chính xác s? gi(i quy t ñúng
ñ%n hay s+ li u ñúng, nh_ng ngưYi sW d0ng báo cáo tài chính thưYng ñưcc tho( mãn
hơn vOi nh_ng s+ li u báo cáo th=p hơn là vi c phóng đ1i s+ li u v: lãi rịng và tài
s(n. K tốn viên c8n ph(i ñưa ra nhi:u quy t ñNnh k toán căn c trên s? ñánh giá
các thay th ñưcc chTn l?a, vi c th?c hi n nh_ng ưOc tính và áp d0ng nh_ng
nguyên t%c k toán. Tuy nhiên, c8n lưu ý rkng, nh_ng chTn l?a này thưYng (nh
hưHng đ n lãi rịng, tài s(n, v+n ch sH h_u và chúng luôn luôn khơng có câu tr( lYi
đúng duy nh=t.
Ngun tFc tr(ng y u
TrTng y u ñưcc xác ñNnh là “m c ñ5 quan trTng c a vi c bg sót hay sai l ch
c a thơng tin k tốn đưcc xem là trTng y u n u quy t ñNnh c a nh_ng ngưYi d?a
vào nh_ng thơng tin này sn thay đ3i hay chNu (nh hưHng khi bi t ñưcc s? sai l ch
hay bg sót đó”. ðNnh nghĩa này cũng có nghĩa là nh_ng sai l ch không trTng y u sn
khơng làm thay đ3i hay (nh hưHng đ n quy t đNnh c a ngưYi sW d0ng thơng tin. Tuy
nhiên, trTng y u khơng có nghĩa là nh_ng kho(n hay s+ li u khơng trTng y u thì
khơng ph(i gi(i thích và báo cáo. ði:u này cũng khơng có nghĩa là vi c tn th các
ngun t%c k tốn có liên quan thì khơng địi hgi m5t cách tri t ñB.

S? xét ñoán trTng y u là m5t trưYng hcp ñAc bi t. Vì trong m5t vài trưYng
hcp, s+ li u ñưcc xem là trTng y u trong trưYng hcp này thì l1i khơng đưcc xem là
trTng y u trong trưYng hcp khác do t8m quan trTng c a s+ li u liên quan như lci
t c, t3ng s+ tài s(n, và t3ng s+ cơng nc. MAt khác, vì tính ch=t đAc bi t trong vi c
xác đNnh tính trTng y u, do đó khó có thB đưa ra nh_ng hưOng dhn chung c a tính
trTng y u áp d0ng cho t=t c( các trưYng hcp. Trong th?c t , nh_ng hưOng dhn tính
trTng y u như “5% lci t c” hay “5% t3ng tài s(n” thưYng đưcc các cơng ty kiBm
tốn sW d0ng 6, tr14 .

1.1.4. Hi thdng thơng tin kS tốn doanh nghiip
H th+ng thơng tin (information system) là m5t h th+ng mà m0c tiêu tbn t1i c a
nó là cung c=p thơng tin ph0c v0 cho ho1t ñ5ng c a con ngưYi trong m5t t3 ch c nào
đó. Ta có thB hiBu h th+ng thơng tin là h th+ng mà m+i liên h gi_a các thành ph8n
c a nó cũng như m+i liên h gi_a nó vOi các h th+ng khác là s? trao đ3i thơng tin.


17
Có quan điBm cho rkng h th+ng thơng tin k toán là ph8n giao thoa gi_a hai
lĩnh v?c: K toán và h th+ng thông tin. Như vEy, nghiên c u v: h th+ng thơng tin
k tốn đưcc xem là vi tính hóa h th+ng k tốn trong doanh nghi p. Tuy nhiên đó
là cách hiBu chưa chính xác v: h th+ng thơng tin k tốn.

D_ li u
k tốn
(ch ng
te, s+
li u)

Ph8n
c ng

MVT

Ph8n
m:m
KT
Thơng tin
k tốn
(Báo cáo
KTTC,
Báo cáo
KTQT)

Con
ngưYi

Cơ sH d_
li u

XW lý
d_ li u

Các th
t0c

Sơ đA 1.3: Mơ t5 cách th c nhìn nh"n h thBng thơng tin k tốn
Theo Tác gi( h th+ng thơng tin k tốn là vi c thu thEp các d_ li u và xW lý
thông tin này theo m5t trình t? te đó có thB cung c=p các thông tin c8n thi t cho
ngưYi sW d0ng (Sơ ñb 1.3). ðB hiBu rõ thuEt ng_ này c8n xem xét trên khái ni m v:
h th+ng thông tin và k tốn.
K tốn, như đã đ: cEp H ph8n ch c năng c a k tốn, đã gi(i thích k tốn là

gì, các lĩnh v?c chun ngành c a k tốn như k tốn tài chính, k tốn qu(n trN,...
và h th8ng thơng tin k% tốn đ:u có trong lĩnh v?c đó. Ví d0 đB t1o ra thơng tin v:
ti:n lương, các kho(n ph(i thu, các kho(n ph(i tr(, hàng tbn kho, d? tốn ngân
sách,... h th+ng thơng tin k tốn ph(i th?c hi n cơng vi c tEp hcp thông tin te các
s3 chi ti t và s3 cái te các ngubn thơng tin trong nhi:u chu trình khác nhau trong
m5t h th+ng ñB xW lý và cung c=p thông tin theo yêu c8u.
Thách th c cho ngưYi làm k tốn là quy t đNnh gi(i pháp nào t+t nh=t nhkm
t1o ra thơng tin đB cung c=p cho ngưYi có nhu c8u sW d0ng thơng tin. Chsng h1n, đB
ra quy t đNnh mua m5t máy móc thi t bN, nhà qu(n lý có thB u c8u thơng tin v:


18
nhà cung c=p máy móc thi t bN, giá c(, hình th c thanh tốn,... Như vEy nhà qu(n lý
l=y thơng tin H đâu? Câu tr( lYi ch%c ch%n là te h th+ng thơng tin k tốn.
Thơng tin, là tEp hcp nhi:u ngubn d_ li u ñã xW lý. D_ li u chưa ñưcc xW lý
gTi là d_ li u thơ. Chsng h1n vi c tính giá trN c a m5t c3 phi u đang niêm y t, thì
các d_ li u nào sau ñây là các d_ li u ñã xW lý (gTi là thông tin): (1) Giá khOp l nh
c a c3 phi u trên thN trưYng trong ngày (d_ li u đã xW lý, vì d_ li u ñã xW lý “khOp”
te ngưYi ñAt l nh mua và bán), (2) Giá th?c chi cho vi c mua c3 phi u (d_ li u chưa
xW lý, vì thu8n túy là m5t d_ li u), (3) Giá cu+i cùng trong ngày c a m5t lo1i c3
phi u (d_ li u chưa xW lý)...
Thơng tin đưcc thu thEp te bên trong và bên ngồi sau đó lưu tr_ xW lý và
cung c=p cho nh_ng nơi có nhu c8u xW d0ng thơng tin. Như vEy khi đ: cEp đ n
thơng tin thì ngưYi ta k t luEn rkng thơng tin đó là m1t t p h(p m1t quy trình nhi2u
d li u đã xP lý.
H thBng, là m5t nhóm các ph8n tW, tác ñ5ng qua l1i lhn nhau, ñưcc t3 ch c
nhkm th?c hi n m5t m0c tiêu nh=t ñNnh.
Trong ngh: nghi p k tốn, thuEt ng_ h th8ng thưYng đưcc xem là h th8ng
máy vi tính bHi vì các ph8n tW c=u thành nên m5t h th+ng là máy tính, ph8n m:m vi
tính, ch ng te, s3 sách, báo cáo k tốn,... đưcc ph+i hcp và xW lý theo m5t chu

trình nh=t đNnh nào đó đB t1o ra thơng tin. H th+ng máy vi tính là s(n phFm c a
ngành công ngh thông tin. Công ngh thông tin làm thay ñ3i nhi:u v=n ñ: trên th
giOi hi n nay. Công vi c k tốn cũng khơng ngo1i l khi cơng ngh thông tin xâm
nhEp vào.
Như vEy h th+ng thông tin k tốn là s? hịa hcp c a nhi:u nhân t+: k tốn
thơng tin

h th+ng, nghĩa là s? hịa hcp có tính h th+ng te lĩnh v?c k tốn vOi

các lĩnh v?c khác nhau đB th?c hi n vai trị cung c=p thông tin. Chúng ta ti p t0c
xem xét s? hịa hcp đó như sau:
Trong m5t đơn vN kinh doanh, b5 phEn k toán là nơi nhEn và cung c=p thơng
tin nhi:u nh=t. Cho nên trong thYi đ1i cơng ngh thơng tin hi n nay, khi đ: cEp đ n
h th+ng thông tin ngưYi ta hay quy v: h th+ng thơng tin k tốn. Te các ngubn
thơng tin đưcc tEp hcp t1i phịng k tốn, dùng ng c0ng c a công ngh thông tin,
s? k t hcp gi_a ph8n m:m ph8n c ng, các phương pháp xW lý c a k tốn t1o lEp
nh_ng thơng tin c8n thi t, h_u ích ph0c v0 cho cơng tác qu(n lý c a ñơn vN.