BÀI 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BÁO PHÁT THANH
1.1. Khái niệm Báo phát thanh
Phát thanh (radio) là loại hình truyền thơng đại chúng, trong đó nội dung thơng
tin được chuyển tải qua âm thanh (lời nói, tiếng động, âm nhạc) nhờ sử dụng kỹ thuật
sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác.
1.2. Lịch sử ra đời và phát triển
Vào cuối thế kỷ XIX, với những phát minh khoa học của các nhà bác học người
Nga và Mỹ về vô tuyến điện (radio), phát thanh (báo nói) đã ra đời.
Đến thế kỷ XX, vệ tinh xuất hiện đã tạo ra một cuộc cách mạng lớn trong thơng
tin đại chúng, tín hiệu phát thanh và truyền hình được truyền đi khắp thế giới một cách
rộng khắp và mau lẹ. Con người có thể ngồi trong nhà mình tiếp nhận thông tin về các
sự kiện thuộc đủ các lĩnh vực và mọi nơi trên trái đất một cách trực tiếp.
Một số nhà nghiên cứu về báo chí phát thanh trên thế giới lại đưa ra những dự
đoán sáng sủa về tương lai của phát thanh trong bối cảnh bùng nổ các phương tiện
truyền thông đầu thế kỷ XXI. Cơ sở của quan niệm này trước hết dựa trên những ưu
thế của phát thanh như tính tiện lợi, kỹ thuật đơn giản, thiết bị gọn nhẹ và phương thức
tiếp nhận thông tin rất linh hoạt (đang trong ô tô, trên giường ngủ, đang làm việc…
đều có thể nghe phát thanh). Sự đơn giản, gọn nhẹ của thiết bị thu nhận thông tin phát
thanh là một ưu thế nổi bật của phát thanh so với các báo khác trong cùng một điều
kiện như nhau. Khi cuộc sống ngày càng phát triển, con người ngày càng chịu nhiều áp
lực của nhịp sống khẩn trương, hiện đại thì những ưu thế này lại càng phát huy tác
dụng.
Phát thanh hiện đại ngày nay không tự nảy sinh mà là sự kế thừa và phát triển của
phát thanh truyền thống. Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuất các chương
trình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhu cầu của công chúng.
Sự thay đổi của phương thức sản xuất không chỉ dựa trên nền tảng của công nghệ, kỹ
1


thuật mới mà còn đòi hỏi kỹ năng mới để tạo ra được chất lượng nội dung và hình thức
mới và qua đó có thể hình thành cơng chúng mới… Trong phương thức sản xuất các

chương trình phát thanh hiện đại, những ưu điểm của phát thanh truyền thống (như:
tính tức thời và tỏa khắp; tính thân mật cá nhân; thơng điệp có sức lan tỏa và có khả
năng tác động nhanh; dễ tác động vào tình cảm; sinh động trong cách thể hiện; sự
thuyết phục, lôi kéo của lời nói tác động vào thính giác; kích thích trí tưởng tượng,
buộc thính giả phải tự hình dung, liên tưởng; thiết bị rẻ tiền, đơn giản, dễ phổ biến…)
vẫn tiếp tục được phát huy mạnh mẽ và lại được sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ mới
nên càng trở nên hấp dẫn hơn, hiệu quả hơn.
Trong phát thanh hiện đại, sự xuất hiện của các phóng viên, biên tập viên và
người dẫn làm cho chương trình có nhiều màu sắc, sinh động, gần gũi, hấp dẫn công
chúng hơn. Việc sử dụng nhiều giọng nói và âm thanh phong phú - trong đó có nhiều
tiếng nói của người dân và việc sử dụng phương thức nói với ngơn ngữ đời sống bình
dị có thể tạo ra cảm giác gần gũi, thân mật cho thính giả. Bên cạnh đó, việc xây dựng
các dạng chương trình mở, trong đó thính giả có thể tham gia trực tiếp vào chương
trình (ở những mức độ khác nhau) cũng là những ưu thế của phương thức sản xuất các
chương trình phát thanh hiện đại.
Các phương thức sản xuất chương trình hiện đại, mới mẻ như phát thanh có hình,
phát thanh trên mạng, phát thanh tương tác, phát thanh thực tế… thực sự là một cuộc
cách mạng giúp cho nó đổi mới tồn diện trong nỗ lực thích ứng để tồn tại, phát triển.
Phương thức sản xuất các chương trình phát thanh hiện đại cũng hạn chế được
những nhược điểm, hạn chế của phát thanh truyền thống (như: công chúng chỉ tiếp
nhận thông tin qua duy nhất một giác quan là tai nghe; nặng tính độc thoại; khó diễn tả
được những hình ảnh phức tạp; độ xác thực của thơng tin khơng cao; thính giả khó nhớ
được tồn bộ thơng tin do tính chất hình tuyến; nghe càng nhiều, độ ghi nhớ càng
giảm...).

2


Công chúng của phát thanh hiện đại không chỉ nghe mà cịn có thể nhìn (phát
thanh có hình), khơng chỉ nghe một lần một cách bị động mà có thể nghe nhiều lần

một cách chủ động (phát thanh trên mạng); khơng chỉ tiếp nhận thơng tin một chiều mà
có thể trực tiếp tham gia vào các chương trình đang phát sóng (phát thanh tương tác,
phát thanh thực tế) v.v.
Theo xu hướng biến đổi của ngôn ngữ truyền thông, ngôn ngữ đa giọng của phát
thanh hiện đại phù hợp với tâm lý và nhu cầu hưởng thụ thông tin của công chúng báo
chí nhiều hơn. Trong cuộc sống hiện đại, tác phong công nghiệp tạo ra áp lực rất lớn về
công việc và thời gian cho con người, báo phát thanh sẽ tạo ra sự thư giãn giải trí cũng
như tiếp nhận thông tin tiện lợi bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, kể cả khi đang nghỉ
ngơi cũng như đang làm việc mà các loại hình báo chí khác khơng thể có được. Với
thế mạnh riêng của mình, báo phát thanh sẽ khơng ngừng củng cố vị trí của mình trong
hệ thống báo chí, truyền thơng.
Tóm lại, phát thanh hiện đại phải hội đủ các yếu tố cơ bản: Có cơ sở hạ tầng sản
xuất chương trình phát thanh, truyền dẫn phát sóng, tin học viễn thơng đủ mạnh, hệ
thống dây chuyền đã được số hóa; điều kiện làm việc của cán bộ cơng chức, viên chức,
phóng viên, kỹ thuật viên, ca sỹ, nhạc sỹ…đầy đủ, tiên tiến; trụ sở làm việc đáp ứng
được mọi nhu cầu công việc, cơng năng mạnh, hiệu quả, thơng minh. Trình độ cán bộ,
cơng chức, viên chức, phóng viên, kỹ thuật viên chun nghiệp; kíp làm chương trình
có sự phối hợp chặt chẽ giữa tổng đạo diễn, dẫn chương trình, biên tập viên, phóng
viên, kỹ thuật viên, phát thanh viên… cùng tạo ra sản phẩm tương thích với thế giới.
1.3. Đặc điểm Báo Phát thanh
Phát thanh cho đến nay vẫn luôn giữ được vai trị là loại hình báo chí có khả năng
thông tin thời sự nhanh nhất, nhạy bén nhất. Người ta đã đưa ra một so sánh đầy hình
ảnh: Khi một sự kiện xảy ra, phát thanh đưa tin, truyền hình diễn tả và báo in phân
tích, giảng giải. Điều đó cho thấy, nhanh chóng tức thời là một yếu tố quan trọng có

3


thể giúp cho phát thanh cạnh tranh với các loại hình báo chí khác trong bối cảnh của
đời sống báo chí hiện đại.

1.3.1. Toả sóng rộng khắp
Là sự quảng bá nhờ phủ sóng điện từ trên phạm vi rộng lớn với tốc độ tương
đương tốc độ của ánh sáng (xấp xỉ 300.000km/s). Có thể nói phát thanh khơng có giới
hạn về khoảng cách, vì thế nó mang tính xã hội hố rất cao. Thơng tin được xã hội hố
cũng có khả năng tạo ra hành động có tính xã hội hố lớn.
1.3.2. Thơng tin phụ thuộc vào quy luật thời gian
Khi đọc báo, người đọc có thể chủ động xem những tác phẩm mà mình quan tâm
ở bất cứ trạng thái nào. Khơng giống như vậy, thính giả phát thanh bị phụ thuộc hồn
tồn vào q trình thơng tin của radio. Họ phải nghe chương trình một cách tuần tự từ
đầu đến cuối một cách hoàn toàn bị động.
1.3.3. Sống động, riêng tư, thân mật
Đặc điểm này thể hiện rõ nhất khi so sánh phát thanh và báo in. Đối với phát
thanh, thính giả được nghe thơng tin qua giọng đọc. Nghĩa là thông tin đuợc truyền
đến với họ, thông qua giọng nói của những con người cụ thể nên gắn liền với những kỹ
năng như cao độ, cường độ và đặc biệt là tiết tấu, ngữ điệu giọng nói tự nó có sức
thuyết phục bởi tính chất sơi động và tạo ra sự hấp dẫn, lơi kéo thính giả đến với
chương trình. Điều đó địi hỏi những người thực hiện chương trình phát thanh phải lựa
chọn cách nói sao cho thật riêng tư, thân mật như đang nói với từng người.
1.3.4. Sử dụng ngôn ngữ âm thanh tổng hợp (gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc) để
chuyển tải nội dung thông tin
Công chúng của báo phát thanh là rộng lớn và đa dạng. Đó là quần thể dân cư
khơng phân biệt trình độ học vấn. Mọi đối tượng (chỉ trừ người điếc) đều có thể tiếp
nhận thơng tin qua radio. Âm thanh khơng bị phụ thuộc vào hình ảnh và chữ in nên có
nhiều thuận lợi trong khai thác, sử dụng. Âm thanh có thể kích thích trí tưởng tượng,
gây khơng khí và gợi lên những tâm trạng. Bởi lẽ đó, nếu xét riêng trong sự so sánh
4


với truyền hình, báo phát thanh nổi lên ở việc quan trọng nhất là sử dụng âm thanh
tổng hợp bao gồm lời nói, tiếng động âm nhạc tác động vào thính giác. Như vậy, đây

khơng phải là phương thức tác động duy nhất mà còn là đặc trưng cơ bản của báo phát
thanh tương quan so sánh với những loại hình báo chí khác.
1.3.4.1. Lời nói
- Lời nói phát thanh là: sản phẩm ngôn ngữ tồn tại dưới dạng âm thanh của
những đối tượng tham gia vào hoạt động trao đổi thơng tin trên sóng đài phát thanh
- Lời nói báo phát thanh được tạo thành từ ba yếu tố: từ vựng, ngữ pháp, ngữ âm
(mà đứng ở bình diện báo phát thanh, có thể gọi đại ý là ngơn từ và cách đọc, nói trên
sóng). Ba yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ, bình đẳng trong việc giúp lời nói thực
hiện chức năng thơng tin, tun truyền. Chúng đồng thời cũng là phương tiện cơ bản
nhất để nhà báo sáng tạo tác phẩm.
- Bằng cách đan dệt ngôn từ thành câu, thành bài, bằng khả năng sử dụng giọng
đọc, giọng nói truyền cảm, nhà báo phát thanh có thể vẽ lên trong tâm trí thính giả một
thế giới hiện thực vơ cùng sống động, phong phú, có thể đưa người nghe đến bất cứ
nơi đâu, gặp gỡ bất kỳ ai...
- Trong báo phát thanh hiện đại, chủ thể lời nói rất đa dạng, bao gồm Phóng viên
(PV), Biên tập viên (BTV), Phát thanh viên (PTV), cộng tác viên, khách mời và các
nhân chứng. Cụ thể:
+ Lời nói của phóng viên, biên tập viên
PV là những người làm công tác thu thập thông tin, sáng tạo tác phẩm. BTV là
chức danh để chỉ những người làm công việc biên tập tác phẩm, chương trình. Trên
Đài TNVN hiện nay, do yêu cầu công việc, nhiều người vừa là PV, vừa là BTV.
Ngồi lời nói của PV, BTV, trên sóng phát thanh hiện nay cịn có sự xuất hiện
dạng lời nói của người dẫn chương trình. Chức danh này được thiết lập là do sự ra đời
của một loạt các chương trình tọa đàm, giao lưu, tương tác trực tiếp (như Giờ cao điểm
của VOV giao thông)
5


+ Lời nói của phát thanh viên
Yêu cầu chung đối với lời nói của PTV là chất giọng đẹp, có nghệ thuật đọc, nói

diễn cảm. Nhờ chất giọng chuẩn, cách phát âm chuẩn, lời nói của nhiều “nghệ sĩ phát
thanh” đã góp phần nâng đỡ tích cực cho nội dung của hàng triệu tác phẩm, trở thành
mẫu mực cho cách phát âm của người dân trên khắp mọi miền đất nước.
+ Lời nói của cơng chúng
Trên sóng phát thanh hiện nay, lời nói của cơng chúng (lời nhân chứng, lời của
khách mời trong các tác phẩm) được xuất hiện với tần suất khá cao. Lời nói đó cung
cấp thơng tin, quan điểm, ý kiến, làm cho báo phát thanh trở nên ấm nóng hơi thở cuộc
sống, tăng tính chính xác, khách quan, đồng thời, là chất xúc tác để công chúng quan
tâm hơn tới phát thanh. Chính lời nói của nhân chứng cũng góp phần tăng cường tính
đời thường của lời nói trên sóng phát thanh hiện đại.
+ Lời nói của cộng tác viên
Cộng tác viên là những người tham gia cộng tác, đưa tin tức cho Đài. Thông
thường, họ cộng tác bằng cách gửi văn bản viết cho các nhà báo. Nhưng trong một số
chương trình phát thanh trực tiếp, phát thanh tương tác, tiếng nói của họ được trực tiếp
xuất hiện trên sóng để cung cấp thơng tin từ hiện trường về phòng thu. Chẳng hạn,
hiện nay, nhiều người đã trở thành cộng tác viên thường xuyên trong chương trình Giờ
cao điểm (VOVGT).
1.3.4.2. Tiếng động
- Theo tác giả Đức Dũng: Tiếng động là những âm thanh trong cuộc sống được
thu giữ và được phát trong các chương trình phát thanh.
- Có 2 dạng tiếng động:
+ Tiếng động tự nhiên
+ Tiếng động nhân tạo
- Trong tác phẩm, tiếng động có vai trị như:
+ Là một kênh để chuyển tải nội dung thông tin
6


+ Là một kênh thông tin để bổ trợ cho lời nói
+ Góp phần làm cho tác phẩm trở nên chân thực, mang tính khách quan cho thơng

tin; tạo hình ảnh cho một bài phát thanh.
+ Tiếng động góp phần cung cấp thông tin về thời gian, không gian, về hồn cảnh
hay tâm trạng, tính cách của nhân vật. Thiếu tiếng động, tác phẩm báo chí sẽ dễ đơn
điệu, thiếu hơi thở chân thực của cuộc sống.
+ Góp phần làm cho tác phẩm trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, thể hiện những
sắc thái biểu cảm cho tác phẩm.
1.3.4.3. Âm nhạc
- Âm nhạc - với tư cách là một thành tố của ngôn ngữ báo phát thanh, bao gồm
nhạc hiệu, nhạc cắt, nhạc nền, nhạc chuyên mục… Nhạc hiệu, nhạc tiết mục là dấu
hiệu để nhận biết chương trình, tiết mục; nhạc cắt làm nhiệm vụ phân cách các tin bài,
tiết mục; nhạc nền bổ sung ý nghĩa chủ đề cho tác phẩm, tạo cảm xúc
- Vai trò của Âm nhạc:
+ Âm nhạc cũng là một kênh để chuyển tải nội dung thông tin
+ Âm nhạc tạo ra không khí thơng tin và được coi là một yếu tố góp phần làm
tăng hiệu quả thơng tin
+ Âm nhạc làm tăng sự hứng thú, hưng phấn, thoải mái để thính gia tiếp nhận
chương trình có hiệu quả hơn.
- Việc sử dụng các loại nhạc trên cịn có tác dụng đem lại sự sống động cho tác
phẩm, tạo khoảng nghỉ ngơi ngắn mà tích cực cho thính giả.
- Những dạng nhạc này tự thân không tồn tại độc lập trong chương trình tin tức
thời sự, mà phải đi cùng lời nói.
* Từ những đặc điểm về Báo phát thanh nêu trên, có thể đưa ra những điểm tương
đồng và khác biệt giữa phát thanh và truyền hình như sau:
Điểm tương đồng:

7


- Cả Phát thanh và Truyền hình đều có chung những điểm đặc thù của báo chí,
đó là “tính thời sự”.

- Đối tượng phản ánh đều là những sự kiện, sự việc, con người, những vấn đề
điển hình, độc đáo, mang tính thời sự nóng hổi.
- Tính phổ cập và quảng bá: đều là phương tiện truyền thông đại chúng
- Có khả năng tác động dư luận và khả năng trở thành diễn đàn của nhân dân
- Ngôn ngữ phát thanh, cũng như ngơn ngữ truyền hình, có tính hình tuyến
Ngơn ngữ có tính hình tuyến nghĩa là: Các tín hiệu của ngôn ngữ xuất hiện lần
lượt, cái này tiếp theo sau cái kia, tạo thành dòng chảy liên tục, theo bề rộng một chiều
của thời gian. Và người nghe, người xem phải tiếp nhận chúng một cách tức thời cho
nên họ khơng có khả năng quay lại với điều chưa hiểu hoặc đầu tư thời gian để nghiền
ngẫm thấu đáo điều đã lĩnh hội được. Như vậy khả năng tiếp nhận thông tin sẽ bị gián
đoạn. Để khắc phục những hạn chế đó thì cả phát thanh và truyền hình đều liên tục đổi
mới nội dung cũng như hình thức thể hiện sao cho ngắn gọn, đơn giản, dễ hiểu, dễ
nhớ. Bên cạnh đó là việc đổi mới cơng nghệ hiện đại để người nghe, người xem có thể
xem lại, nghe lại chương trình mà họ bỏ qua.
- Cả phát thanh và truyền hình đều sử dụng âm thanh tổng hợp bao gồm (lời nói,
tiếng động, âm nhạc).
- Phát thanh và truyền hình có khả năng tương tác cao.
Điểm khác biệt:
Nội dung so sánh
Ngơn ngữ và

Phát thanh
Truyền hình
Ngơn ngữ phát thanh khơng Ngơn ngữ hình ảnh và âm

phương tiện

có khả năng được minh hoạ

thanh, được chuyển tải cùng


chuyển tải thơng

bằng hình ảnh. Cơng chúng

một lúc. Cơng chúng tiếp cận

tin

chỉ tiếp nhận thông tin qua

thông tin bằng cả thị giác và

một phương tiện duy nhất là thính giác. Có nghĩa là nhìn và
thính giác (nghe).

nghe cùng lúc.
Qua nghiên cứu tổng kết thì có
8


tới 70% lượng thông tin con
người thu được là qua thị giác
và 20% qua thính giác. Do vậy
truyền hình có ưu thế riêng đặc
biệt trong các loại hình báo
chí.
Truyền hình phủ sóng khoảng

Diện phủ sóng


Phát thanh tỏa sóng rộng

Tính thuyết phục

khắp tới 100% bạn nghe đài 95%
Phát thanh do chỉ nghe bằng Truyền hình ảnh đi xa cho
tai nên trong chừng mực

cơng chúng xem nên có tính

nào đó thì khả năng thuyết

thuyết phục hơn, khả năng tác

phục công chúng và khả

động dư luận mạnh mẽ hơn.

năng tác động dư luận có
thể khơng nhanh và mạnh
Sự tiện lợi, kinh tế

mẽ như Truyền hình.
Cơng chúng phát thanh

Truyền hình khơng tiện lợi và

được hưởng sự tiện lợi và


rẻ tiền như phát thanh. Người

kinh tế: Phát thanh sẽ tạo ra ta khó có thể xem truyền hình
sự thư giãn giải trí cũng như ở bất cứ đâu (kể cả khi truyền
tiếp nhận thông tin tiện lợi

hình xem trên điện thoại), như

bất cứ ở đâu (vào bếp, lên

ở trên rừng, trên biển, hay

rừng, ngoài biển...) và bất

người khiếm thị thì khơng thể

cứ lúc nào, kể cả khi đang

xem được). Để mua được một

nghỉ ngơi cũng như đang

thiết bị xem truyền hình thì

làm việc mà các loại hình

cũng phải bỏ ra một số tiền lớn

báo chí khác khơng thể có


hơn.

được. Hơn nữa người ta chỉ
bỏ ra vài chục ngàn đồng
9


Việt Nam là có thể mua
được 1 chiếc radio nhỏ gọn
nhưng vẫn chất lượng.
Để khắc phục những hạn chế của loại hình, cả phát thanh và truyền hình đang
phát huy cao độ thế mạnh của mình và cố gắng đổi mới cả về nội dung và kỹ thuật,
cung cấp các chương trình hay với chất lượng hình ảnh và âm thanh vượt trội mà các
cơng nghệ khác khó sánh bằng.
Cung cấp nội dung chương trình phát thanh, truyền hình trên các thiết bị khác
nhau (TV, Internet, điện thoại di động) và trên các ứng dụng công nghệ tương tác, công
nghệ thông minh…
Phát thanh đã và đang tận dụng thế mạnh riêng và công chúng riêng. Thế mạnh
của phát thanh không chỉ ở tin tức nhanh, trực tiếp, đa dạng và phong phú, mà bằng lời
nói, âm nhạc và tiếng động, phát thanh đưa người nghe tới gần hơn sự kiện, nhân vật,
như được hịa mình, được cảm nhận đầy đủ sự kiện, nhân vật đó. Và đặc biệt, chỉ phát
thanh mới có thể giúp người nghe hình dung về sự kiện, nhân vật như là của riêng họ,
chỉ của riêng họ mà thôi.
1.4. Công chúng phát thanh
1.4.1. Khái niệm công chúng phát thanh
Cơng chúng phát thanh cịn được gọi là thính giả, là nhóm lớn xã hội được
chương trình phát thanh tác động, hoặc nhóm người mà chương trình phát thanh
hướng vào để tác động.
1.4.2. Vai trị của cơng chúng phát thanh
Cơng chúng phát thanh có vai trị đặc biệt quan trọng, họ không chỉ là đối

tượng tiếp nhận, đối tượng tác động, mà còn là nguồn đề tài phong phú vô tận của

10


phát thanh. Họ là người trực tiếp tham gia các chương trình phát thanh, với những
vấn đề liên quan đến đời sống xã hội và đến chính bản thân họ.
Cơng chúng là đối tượng đầu tiên quan trọng và quyết định nhất cho việc
thiết kế thông điệp, cho việc sáng tạo tác phẩm và các chương trình phát thanh. Chủ
tịch Hồ Chí Minh đã hơn một lần căn dặn các nhà báo luôn luôn phải đặt câu hỏi:
Viết cho ai? Viết để làm gì? Và sau đó mới là: Viết như thế nào?
Công chúng phát thanh là người nuôi dưỡng chương trình phát thanh, là
người đánh giá, thẩm định cuối cùng chất lượng chương trình phát sóng. Cơng
chúng là nguồn sinh lực phong phú, là ngọn nguồn tươi mới của chương trình phát
thanh.
1.4.3. Nghiên cứu, thu hút cơng chúng tham gia vào sản xuất chương trình
Trong mơi trường truyền thơng mới, quy trình truyền thơng đơn nhất đã thay
đổi, ranh giới giữa nhà báo và cơng chúng dần bị xóa nhịa, cơng chúng ngày càng chủ
động và tích cực hơn, khiến chủ thể của truyền thông được chuyển từ sự “lũng đoạn
độc quyền” của phóng viên chuyên nghiệp thành phóng viên và cơng chúng cùng chia
sẻ, mơ hình truyền thơng được chuyển từ (đơn nhất) một chiều sang truyền thông
tương tác (đa chiều). Sự nhất thể hóa giữa người truyền thông và công chúng đã trở
thành nét đặc trưng chủ yếu của mơ hình truyền thơng mới trong kỷ ngun truyền
thơng hội tụ.
So với các loại hình truyền thơng mới thì phát thanh có những thế mạnh khơng
thua kém, đó là có thể đưa thơng tin tức thì; cơng chúng có thể cùng làm tin; cùng bình
luận về một vấn đề nào đó; cơng chúng có thể trực tiếp tương tác với người làm
chương trình và tương tác với nhau; cơng chúng có thể tiếp cận thơng tin khi đang di
chuyển… Hơn các loại hình báo chí khác, dù đang làm bất cứ việc gì, bất cứ ở đâu?


11


Chính vì vậy, cần tìm hiểu thực trạng nhận thức của cơng chúng, nghiên cứu nhu
cầu và sở thích của công chúng trong việc tiếp nhận các sản phẩm phát thanh; cần phải
có quy trình nghiên cứu cơng chúng với sự trợ giúp của các trung tâm nghiên cứu. Đây
là nhu cầu và xu thế tất yếu của phát thanh hiện đại, nhằm thu hút công chúng tham gia
trực tiếp vào quá trình sản xuất chương trình.
1.5. Phát thanh trong xu thế hội tụ truyền thông
1.5.1. Những thuận lợi và thách thức
1.5.1.1. Những thuận lợi
Những thành tựu trong lĩnh vực cơng nghệ thơng tin, phát thanh, truyền hình và
đặc biệt là Internet đã tạo ra sự bùng nổ thông tin trên phạm vi toàn cầu, làm thay đổi
cả về nội dung và hình thức của các loại hình báo chí truyền thống. Internet với đặc
trưng tương tác của nó, đã thu hẹp giới hạn về không gian, thời gian trong việc tiếp cận
thông tin trên quy mô quốc gia và thế giới.
Cùng với sự phát triển của Internet, hàng loạt sản phẩm công nghệ truyền thông
mới được phát triển như công nghệ di động, các thiết bị đầu cuối theo xu hướng di
động hóa, cá nhân hóa cao độ, tạo nên một sức mạnh to lớn mà các loại hình truyền
thống khó cạnh tranh nổi.
Cơng chúng Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ, có khả năng thích ứng với sản phẩm
truyền thơng cơng nghệ. Họ chủ động và có năng lực tương tác mạnh trong môi trường
truyền thông internet, sẵn sàng tham gia tryền thông xã hội. Hợp tác quốc tế, thu hút
đầu tư từ các doanh nghiệp truyền thông nước ngoài trong sản xuất và kinh doanh các
sản phẩm truyền thơng, đặc biệt là nhóm sản phẩm truyền thơng văn hố, giáo dục,
cơng nghệ và giải trí được sự khuyến khích mạnh mẽ của chính phủ Việt Nam. Cơ sở
hạ tầng kỹ thuật cũng là một ưu điểm lớn cho sự phát triển công nghệ truyền thông,
12



truyền thơng đa phương tiện và các dịng sản phẩm truyền thơng tích hợp ở thị trường
Việt Nam.
1.5.1.2. Thách thức
Thị trường truyền thơng Việt Nam hiện cịn nhiều khoảng trống. Ở các vùng
nông thôn, miền núi, hải đảo Việt Nam vẫn còn sự mất cân đối lớn trong mối quan hệ
cung – cầu. Việt Nam đang là thị trường tiềm năng cho các hoạt động đầu tư sản xuất
dòng sản phẩm truyền thông số, trên nền tảng công nghệ và tích hợp cơng nghệ.
Việt Nam đang thiếu trầm trọng nhân lực quản lý truyền thông và chuyên gia
truyền thông cấp cao, có khả năng quản trị và tư vấn truyền thơng trong chính phủ, các
cơ quan báo chí truyền thơng, các tập đoàn kinh tế và các doanh nghiệp loại vừa. Hiện
tại các doanh nghiệp nhỏ gần như chưa có sự tham gia của các nhân viên truyền thông.
Như vậy, nhu cầu đào tạo nhân lực trong nước là rất lớn, do đó rất cần có sự đầu
tư phát triển lĩnh vực đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực truyền thông và quản lý truyền
thông, đặc biệt là truyền thơng chính phủ và truyền thơng doanh nghiệp.
Trong xu thế hội tụ truyền thông, phát thanh cũng đang phải đối mặt với những
thách thức, về công nghệ, về con người, phải chia sẻ cơng chúng cho các loại hình báo
chí khác. Nghe phát thanh thì lại chỉ có một cách duy nhất qua con đường thính giác,
nên để cơng chúng lựa chọn phát thanh thì khơng cịn con đường nào khác là phải đổi
mới thì mới có thể tồn tại và phát triển.
Có thể thấy rõ rằng: những biến đổi có tính gốc rễ trên tất cả các yếu tố căn bản
của thị trường truyền thông trong môi trường kỷ nguyên số hiện nay tạo ra cơ hội và
thách thức mới với các cơ quan báo chí và các cơ sở truyền thông Việt Nam. Yêu cầu
đổi mới nền báo chí truyền thơng là tất yếu và cấp bách. Giải pháp đổi mới tập trung
vào xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, truyền thông cho các cơ quan báo chí
và cơ sở truyền thơng, đào tạo và đào tạo lại nguồn nhân lực ngành truyền thông đáp
ứng yêu cầu của khoa học công nghệ 4.0, bao gồm đồng bộ hố đội ngũ nhà báo cơng
13


nghệ 4.0 và nhà quản lý báo chí truyền thơng đủ đủ bản lĩnh, nhân cách và năng lực

tương ứng, nhằm hướng tới phát triển kinh tế báo chí truyền thông dựa trên quy luật và
thực trạng quan hệ cung cầu và đặc thù công chúng truyền thông của quốc gia và từng
địa phương.
1.5.2. Xu hướng phát triển
1.5.2.1. Vài nét về hội tụ truyền thông
Mạng Internet ra đời và phát triển khiến “môi trường sinh thái” của các phương
tiện truyền thông truyền thống thay đổi mạnh mẽ. Vài năm gần đây, hội tụ truyền
thông được giới nghiên cứu lý luận cũng như các nhà báo trong và ngoài nước đề cập
khá nhiều. Thực tiễn cho thấy, hội tụ truyền thông là “điểm đến” của các cơ quan báo
chí - truyền thơng, tiến trình này đến sớm hay muộn phụ thuộc vào từng quốc gia. Và,
hội tụ truyền thông đang trở thành xu thế vận động và phát triển tất yếu của báo chí,
truyền thơng hiện đại.
Hiện nay, khái niệm hội tụ truyền thơng khơng cịn xa lạ với giới báo chí, các
nhà báo và nhà nghiên cứu báo chí truyền thơng, tuy nhiên, vì q trình hội tụ truyền
thơng vẫn đang ở những bước đi đầu tiên, nên các học giả trong và ngồi nước vẫn cịn
một số ý kiến trái chiều xung quanh vấn đề này. Theo PGS.TS. Nguyễn Đức Dũng, hội
tụ truyền thơng là để chỉ sự tích hợp các phương tiện báo chí khác nhau vào trong một
phương thức hoạt động. Như vậy, các phương tiện truyền thông truyền thống và mới sẽ
tương tác và hỗ trợ cho nhau, mở ra kỷ nguyên mới của truyền thông đa phương tiện.
Xét từ giác độ kỹ thuật, sự tương tác, hội tụ giữa báo in và mạng Internet đã
“sản sinh” ra báo mạng điện tử; sự hội tụ giữa truyền hình và Internet cho “ra đời”
truyền hình giao thức (IPTV); và sự hội tụ giữa phát thanh và Internet tạo ra phát thanh
trên mạng Internet (Podcasting).
14


Nếu nhìn rộng hơn, hội tụ truyền thơng bao gồm sự kết hợp tất cả các phương
tiện truyền thông, không chỉ về loại hình truyền thơng, mà cịn là sự hội tụ cả về chức
năng, phương thức đưa tin, sở hữu nguồn tin, cơ cấu tổ chức của các cơ quan báo chí,
truyền thơng… Nói cách khác, hội tụ truyền thơng là q trình phát triển tiệm tiến từ

thấp đến cao của báo chí hiện đại.
Thực tiễn cho thấy, hiện nay, tính năng hội tụ của các phương tiện truyền thơng
trên mạng Internet khơng ngừng nâng cao, cách thức, hình thức tiếp nhận và truyền
phát thông tin ngày càng đa dạng và phong phú. Sự xuất hiện của thời đại 4G khiến
báo chí mobile, online trên điện thoại di động, truyền hình mobile... đã thúc đẩy ipad,
laptop, màn hình ngồi trời khơng dây... phát triển mạnh mẽ. Có thể thấy, mạng
Internet và điện thoại di động đã làm thay đổi cuộc sống của con người, đồng thời
cũng làm thay đổi “môi trường sinh thái” của các phương tiện truyền thông, khiến cách
thức tổ chức của các phương tiện truyền thông mới và cũ có nhiều thay đổi. Sự thay
đổi về hình thức và phương thức truyền thơng mới khiến cách thức hợp nhất và tái tạo
nội dung truyền thông ngày càng trở nên khó khăn hơn. Đặc biệt, các phương tiện
truyền thông mới đã phá bỏ “biên giới cứng” về thời gian, không gian của các phương
tiện truyền thông truyền thống vốn tồn tại đơn lẻ trước đây như báo in, phát thanh và
truyền hình.
Do đó, trong mơi trường hội tụ truyền thông, sự “sinh tồn” của các phương tiện
truyền thông truyền thống luôn phải đối mặt với những thách thức chưa từng có do sự
tác động của các phương tiện truyền thông mới. Do vậy, làm thế nào để định vị chính
xác về nội dung, lựa chọn thích hợp các phương tiện truyền thông để truyền tải thông
tin, kiểm sốt và quản lý một cách hiệu quả quy trình truyền thơng đã trở thành bài
tốn khó mà các phương tiện thuyền thơng, trong đó có phát thanh đang đi tìm lời giải
1.5.2.2. Xây dựng đội ngũ nhà báo “đa kỹ năng”
15


Trong tịa soạn hội tụ, phóng viên, biên tập viên, phóng viên ảnh cùng hợp tác
làm tin, bài thay vì hoạt động độc lập như trước. Nói một cách đơn giản, khi xảy ra sự
kiện có tính thời sự, một nhóm phóng viên cùng thu thập tin tức, đồng thời chia sẻ
những thông tin đã thu thập được và thống nhất chọn cách tốt nhất để đưa tin.
Mơ hình tịa soạn điển hình theo kiểu này là tờ Osterreich (Áo). Theo thiết kế,
tòa soạn đã xây dựng một phòng tin tức theo mơ hình bánh xe. Bàn siêu biên tập hay

còn gọi là “sở chỉ huy” được đặt ở trung tâm. Với cách sắp xếp đó, phóng viên viết cho
báo in và báo mạng điện tử cùng làm việc trong một mơi trường, có thể hỗ trợ nhau
trong cơng việc, thay vì mỗi bên chỉ quan tâm sản xuất nội dung cho kênh của mình
như trước kia.
Khi (phịng) ban báo in họp bàn về nội dung, những phóng viên của báo mạng
điện tử cũng biết chính xác vấn đề gì đang được thảo luận để chủ động tổ chức tin bài,
mặc dù hai ban này được tổ chức riêng rẽ.
Ngoài ra, phóng viên báo in hồn tồn có thể sử dụng tư liệu, ảnh trong bài viết,
phóng viên truyền hình có thể sử dụng phần text của báo in làm lời dẫn cho clip của
mình… Các bản tin trên truyền hình cũng có thể sử dụng đồ họa hay các số liệu của
báo in và báo mạng đã đăng tải. Đối với báo mạng điện tử có thể sử dụng những sản
phẩm của truyền hình và file audio của phát thanh. Trong q trình tác nghiệp, tịa
soạn thường xun tổ chức các khóa bồi dưỡng và đào tạo cho phóng viên báo in biết
cách tường thuật tin tức trên truyền hình; đối với phóng viên ảnh khơng chỉ biết chụp
ảnh, mà cịn có thể quay phim và tiến hành các cuộc phỏng vấn.
Nói cách khác, khi làm việc trong tịa soạn hội tụ, các nhà báo sẽ phải làm việc
“đa năng” hơn và phải đối mặt với hình thức hội tụ đa phương tiện, dù bản tin đó chỉ là
một mẩu tin của kênh truyền hình, hay báo mạng hoặc tờ báo in. Nhà báo tác nghiệp

16


trong môi trường này phải chuẩn bị những bản tin đó một cách đa dạng hơn để có thể
đăng tải trên nhiều phương tiện truyền thơng khác nhau.
Qua đó có thể thấy, muốn làm tốt nội dung hội tụ, phóng viên, biên tập viên của
tòa soạn hội tụ phải là phóng viên “đa năng”, vừa có kỹ năng viết bài, vừa biết sử dụng
các thiết bị kỹ thuật cho cơ quan báo chí đa phương tiện.
Sự chuyển đổi từ kỷ nguyên in ấn sang thời đại số khiến hoạt động cạnh tranh
của báo chí truyền thơng khơng chỉ bó hẹp trong phạm vi thu thập và đưa tin, mà cịn
thơng qua việc hợp nhất các sản phẩm truyền thông để nâng cao chất lượng và giá trị

thơng tin, từ đó tạo ra sản phẩm truyền thơng mới, hình thành các chuỗi sản phẩm và
chuỗi giá trị trong các cơ quan báo chí - truyền thơng. Nếu xét từ ý nghĩa đó, trình độ
và kỹ năng tác nghiệp hiện nay của nhà báo đang trở nên lạc hậu, đòi hỏi nhà báo phải
“đa kỹ năng”, hiểu về truyền thông, biết lập kế hoạch, viết, biên tập tốt, quay phim và
chụp ảnh giỏi...
Mặt khác, nhà báo “đa kỹ năng” cần phải hiểu công chúng và kiểm chứng thông
tin từ truyền thông xã hội. Một trong những sợi chỉ quan trọng kết nối giữa nhà báo với
cơng chúng là có thể thu thập được rất nhiều kiến thức và giá trị từ công chúng
và công chúng luôn sẵn sàng chia sẻ những giá trị đó. Một ví dụ điển hình: Một cơn
bão tuyết xảy ra ở Thành phố New York (Mỹ) khiến toàn thành phố gần như bị tê liệt
hoàn toàn. Ba sân bay chính, một ga tàu hỏa, và một số tuyến tàu điện ngầm của thành
phố phải đóng cửa, phương tiện cấp cứu như xe cứu thương, xe tải chữa cháy khơng
thể di chuyển.
Trong khi đó, ơng Michael R. Bloomberg - thị trưởng thành phố New York lại
thông báo rằng, tất cả các đường phố đã được khơi thông. Tuy nhiên, bản đồ do Đài
phát thanh địa phương WNYC cung cấp cho thấy rằng, các con đường vẫn bị chôn vùi
trong tuyết. Với cách làm mới, WNYC đã mời thính giả tường thuật những khu vực
17


mà đường phố vẫn chưa được dọn tuyết, cản trở xe hơi, ngăn cản xe buýt và các
phương tiện cấp cứu đến với người dân. Để gửi bài tường thuật về sự kiện này, người
dân chỉ cần gửi tin nhắn từ bất kỳ điện thoại di động nào. Mỗi bài tường thuật được
gắn với một bản đồ Google, đăng trên website của đài phát thanh WNYC. Có thể thấy,
cơng chúng là người trực tiếp giúp các nhà báo đưa tin khách quan và nhanh nhất; nhà
báo cần phải suy nghĩ sáng tạo để có thể sử sụng nguồn tin do cơng chúng cung cấp
hiệu quả; vai trị của truyền thơng xã hội khá quan trọng khi nhà báo đưa tin về thiên
tai, hoặc khủng hoảng.
Chính vì vậy, một trong những yếu tố quan trọng là nhà báo cần thu hút sự hợp
tác và cùng tham gia của công chúng. Trong thực tế, quy trình truyền thơng truyền

thống diễn ra như sau: sự kiện được nhà báo truyền tải tới công chúng thơng qua các
phương tiện truyền thơng. Trong q trình truyền thơng đó, nhà báo đóng vai trị là
người chủ động tích cực, cịn cơng chúng thường ở vị trí bị động hơn. Do đó, vai trị
của nhà báo trong q trình tổng hợp và chắt lọc thơng tin, đem đến cho công chúng
những sản phẩm truyền thông chất lượng, giảm thiểu những khó khăn cho cơng chúng
trong vấn đề tiếp nhận những thơng tin hữu ích, làm tốt vài trị của “người gác cổng” là
rất cần thiết; đưa thơng tin nhanh nhưng phải chính xác. Đặc biệt, nhà báo cần có tư
duy đa phương tiện.
Hiện nay, nhiều hãng truyền thông lớn trên thế giới đều yêu cầu nhà báo cùng lúc
phải cung cấp các nội dung cho nhiều loại hh́nh truyền thơng khác nhau, một phóng
viên làm việc trong cơ quan truyền thông đa phương tiện, sau khi phỏng vấn một sự
kiện, cần hồn thành rất nhiều cơng việc như viết tin cho báo giấy, gửi sản phẩm cho
truyền hình và phát thanh, thậm chí cả Internet bao gồm video, ảnh, bản tin viết cho
điện thoại di động.
Tuy nhiên, yêu cầu đối với nhà báo “đa kỹ năng” cần phải phải linh hoạt để vừa
có thơng tin, vừa có hình ảnh tĩnh và hình ảnh động, và điều quan trọng là luôn ý thức
18


về việc gửi về tòa soạn một cách nhanh nhất. Theo nhà báo Lê Quốc Minh, Tổng Biên
tập báo điện tử Vietnamplus, làm báo trên điện thoại di động sẽ là xu hướng chủ đạo,
vì thế việc tác nghiệp bằng mobile cũng sẽ trở nên phổ biến trong tương lai để phục vụ
thể loại mobile news. Đây là một thể loại mới, có thể bổ sung cho báo in, phát thanh và
truyền hình. Tuy nhiên, nhà báo cần chú ý đưa tin nhanh, nhưng phải phản ánh đầy đủ
sự thật, bởi khơng phải cái gì nhanh cũng đúng.
Tóm lại, để thích ứng trong mơi trường truyền thơng mới, nhà báo “đa kỹ năng”
ngồi việc nắm bắt các cơng nghệ làm báo truyền thống, phải biết xử lý ảnh và video,
đặc biệt biết sử dụng mạng xã hội để tăng giá trị cho tờ báo điện tử của mình và coi
cơng chúng là đối tác trong quá trình tác nghiệp.Tuy nhiên, nhà báo luôn phải tỉnh táo,
biết kiểm chứng khi đọc thông tin trên mạng xã hội, hãy luôn nhớ và tìm trả lời các câu

hỏi: Ai là nguồn tin? Có phải họ thực sự là người họ tự nhận? Nhà báo có thể chắc
chắn rằng những người đó đang đứng ở địa điểm đó? Thơng tin này có nhất qn với
các báo khác khơng? Thơng tin đó có vẻ đáng ngờ không?
1.5.2.3. Đổi mới phát thanh để thu hút công chúng
“Công nghệ thay đổi, công chúng thay đổi, phát thanh cũng phải thay đổi để
khẳng định vị thế của mình” - Đó là quan điểm cuả Ơng Nguyễn Thế Kỷ, Ủy viên
Trung ương Đảng, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN). Ông Nguyễn Thế
Kỷ khẳng định: Ở Việt Nam, phát thanh đã và đang là loại hình báo chí rất quan trọng.
Khi xuất hiện mạng xã hội và các phương tiện thông tin khác trên internet, với thông
tin đa dạng, đa chiều, thật có, giả có, thật giả lẫn lộn, thì sóng phát thanh của Đài
TNVN và đài phát thanh các địa phương luôn là lựa chọn của cơng chúng vì độ tin cậy
và trung thực của thơng tin. Ở các nước phát triển, phát thanh vẫn có chỗ đứng rất
vững chắc”.

19


Cùng với sóng FM, phát thanh đã và đang chuyển sang phát sóng kỹ thuật số
mặt đất và phát trên nền tảng internet băng thông rộng đến với phần lớn dân số trên thế
giới
So với các loại hình truyền thơng mới thì phát thanh có những thế mạnh khơng
thua kém, đó là có thể đưa thơng tin tức thì; cơng chúng có thể cùng làm tin; cùng bình
luận về một vấn đề nào đó; cơng chúng có thể trực tiếp tương tác với người làm
chương trình và tương tác với nhau; cơng chúng có thể tiếp cận thơng tin khi đang di
chuyển… Hơn các loại hình báo chí khác, dù đang làm bất cứ việc gì, bất cứ ở đâu
(khơng cần phải nhìn như truyền hình, hay dùng tay để lật trang như trang báo in hay
báo điện tử) công chúng cũng có thể nghe được phát thanh.
Ngày nay, cơng chúng tiếp cận thơng tin ở đâu thì phát thanh có mặt ở đó…
Ngồi chiếc radio truyền thống, phát thanh đã có mặt trên internet, mobile phone, và
đặc biệt là phát thanh số có thể cho người ta có nhiều kênh sóng để lựa chọn. Bên cạnh

đó, nhu cầu tiếp nhận thông tin trên đài cũng khác trước rất nhiều. Ví dụ những người
đi trên ơ tơ, vì trong trạng thái di chuyển, nên họ cần cái gì đó ngắn gọn, trực tiếp, cần
những quan điểm chính thống, cần những ý kiến đa chiều… Người ta khơng cịn nghe
đài cả ngày nữa, mà lúc nào tiện thì nghe, lên ơ tơ thì nghe… Ở vùng nơng thơn, miền
núi, người ta còn nghe Đài TNVN, đài địa phương qua loa truyền thanh.
Công nghệ phát triển mạnh mẽ tác động đến công chúng - đó vừa là thách thức,
vừa là cơ hội. Nhưng có lẽ thách thức nhiều hơn, bởi cơng nghệ phát triển khiến cơng
chúng có nhiều sự lựa chọn. Một người dân là dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa
cũng có thể tiếp cận thơng tin qua điện thoại di động, qua internet... Thông tin lại rất
nhanh và đa dạng. Đó là chưa nói đến truyền hình - cơng nghệ ngày càng hiện đại,
người làm truyền hình lại “chiều” người xem hết cỡ...

20


Trong khi đó, nghe phát thanh thì lại chỉ có một cách duy nhất qua con đường
thính giác nên để công chúng lựa chọn phát thanh,
Đài TNVN đã và đang từng bước tháo gỡ khó khăn để hịa mình vào các xu
hướng của truyền thông thế giới để phát triển. Cùng với việc đổi mới công nghệ, Đài
TNVN sẽ tập trung đổi mới toàn diện nội dung đối với các khối biên tập: hướng đến
tiêu chí “lấy thính giả, khán giả, độc giả” làm trung tâm. Sản xuất và phát sóng những
gì cơng chúng cần chứ khơng sản xuất và phát sóng những gì Đài có. Ln ln coi
nội dung hấp dẫn là những tài sản đắt giá, quí hiếm và làm nên thương hiệu Đài
TNVN. VOV cũng sẽ phát huy lợi thế của mạng xã hội để quảng bá và làm tăng giá trị
của các sản phẩm phát thanh, truyền hình báo in và báo điện tử.
Cùng với Đài tiếng nói Việt Nam, hệ thống đài phát thanh – truyền hình các tỉnh
cũng đang từng bước đổi mới để hịa nhập, trong đó tập trung vào 2 xu hướng là xu
hướng đổi mới công nghệ và xu hướng đổi mới về nội dung
Xu hướng đổi mới về công nghệ
* Đơn giản về kỹ thuật, rẻ tiền về phương tiện

Chỉ cần một thiết bị thu tín hiệu nhỏ là cơng chúng đã có thể hưởng thụ các
chương trình phát thanh ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào. Nếu đọc báo in thì cần phải có
ánh sáng, xem truyền hình, đọc báo mạng điện tử thì phải có một chiếc tivi, có máy
tính hoặc phương tiện nối mạng internet… Hơn nữa tất cả các phương tiện này đòi hỏi
chúng ta phải tập trung cao độ trong một điều kiện không gian tương đối ổn định thì
mới có thể hưởng thụ trọn vẹn thông tin. Nhưng phát thanh đơn giản hơn thế rất nhiều.
Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh nhỏ gọn, chúng ta có thể liên lạc, nghe đài,
xem Truyền hình, đọc báo, chụp ảnh, quay video...đặc biệt với phát thanh, thính giả có

21


thể vừa nghe chương trình phát thanh vừa làm mọi công việc, kể cả lái xe ô tô hay đi
bộ tập thể dục trong công viên…
Nếu xét ở phương diện phủ sóng rộng thì phát thanh ln vững vàng ở vị trí số
một so với tất cả các loại hình báo chí khác như báo in, báo hình, báo mạng điện tử.
Chính vì đặc điểm đơn giản về kỹ thuật, rẻ tiền về phương tiện mà ở Việt Nam, từ
miền núi đến hải đảo xa xôi hay nông thôn đều có sự hiện hữu của chiếc radio.
* Về việc tăng cường tính chất đa phương tiện, hiện đại hóa kỹ thuật
Các đài địa phương đã xây dựng một website trên mạng để hỗ trợ cho các
chương trình phát thanh. Website cũng là một thư viện online, giúp công chúng phát
thanh tra cứu tư liệu khi cần thiết. Hiện nay, kênh VOV Giao thơng của Đài Tiếng nói
Việt Nam đang kết hợp phát trên sóng phát thanh tần số 91MHz và phát trên Hệ phát
thanh có hình vào những giờ cao điểm. Sự kết hợp mang tính chất đa phương tiện này
là một nét mới mẻ, cho thấy ưu thế của báo phát thanh hiện nay.
Các đài phát thanh trung ương và địa phương cũng đang nỗ lực đổi mới, hiện đại
hóa kỹ thuật nhằm giúp tiết kiệm thời gian cho q trình xử lý, biên tập thơng tin, giúp
thơng tin nhanh chóng được đến với cơng chúng.
Việc đưa ứng dụng kĩ thuật số vào các khâu (trang bị phương tiện tác nghiệp cho
phóng viên, xử lí, dựng các tác phẩm hồn chỉnh, truyền phát sóng…), giúp cho đài

phát thanh mở rộng diện phủ sóng, nâng cao chất lượng âm thanh và giúp cho q
trình truyền tin khơng bị gián đoạn.
Để thực hiện được các chương trình phát thanh mở, phát thanh tương tác, phát
thanh thực tế và nhất là phát thanh có hình, địi hỏi khơng chỉ về thiết bị kỹ thuật hiện
đại mà cịn phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng của những người làm chương trình và tính
chun nghiệp của ekip thực hiện.
22


Trong bối cảnh bùng nổ các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay, muốn
có chỗ đứng của mình, phát thanh cần phải phát huy tối đa những ưu thế của mình để
vượt lên trong việc cung cấp thơng tin nhanh, chính xác với một phưong thức sinh
động, gần gũi với công chúng.
Xu hướng đổi mới về nội dung
* Nâng cao chất lượng nội dung, hình thức và cách thể hiện các chương trình
Những người làm phát thanh đang tập trung đầu tư nhiều hơn nữa vào nội dung
các chương trình phát thanh; nâng cao chất lượng nội dung, hình thức và cách thể hiện
các chương trình theo hướng mới mẻ, hấp dẫn, thân mật, gần gũi và bổ ích; bám sát thị
hiếu, các mối quan tâm của người dân; giúp cho thính giả ln được tiếp cận với
những thơng tin mới mẻ, hấp dẫn, lơi cuốn nhất...
Một chương trình phát thanh hiện đại cần phải có nội dung mới, sự kiện nóng
hổi, tức thì, kết hợp hài hịa giữa thơng tin và yếu tố giải trí, đồng thời có định hướng
dư luận và định hướng thẩm mỹ; được phát sóng trong chương trình và khung giờ phù
hợp với đối tượng công chúng; phương thức truyền tin nhanh gọn (như phát thanh trực
tiếp); ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu, diễn đạt phổ thơng; giọng đọc phù hợp với chương
trình và thính giả; khai thác, sử dụng tốt các yếu tố bổ trợ cho giọng nói (âm nhạc,
tiếng động) một cách hiệu quả.
* Phát huy khả năng thông tin thời sự nhanh nhạy
Như đã nêu ở trên, ưu thế nổi bật đầu tiên của phát thanh là kỹ thuật đơn giản
tiện lợi. Thế nhưng, ưu thế đặc thù khiến cho phát thanh hiện đại cạnh tranh được với

các loại hình báo chí truyền thơng khác là sự nhanh nhạy trong thơng tin.

23


Thơng tin nhanh là một u cầu sống cịn đối với một đài phát thanh hiện đại. So
với các loại hình báo chí, truyền thơng đại chúng khác, sự vượt trội của phát thanh
trước hết là khả năng cung cấp cho bạn nghe đài những thơng tin mới nhất, nóng hổi
nhất, những thông tin vừa mới xảy ra, đang xảy ra, hoặc sẽ xảy ra mà chưa có ai biết.
Về ưu thế này, hiện nay chỉ có báo mạng điện tử mới có thể cạnh tranh được với báo
phát thanh mà thôi. Tuy nhiên, do đặc điểm của báo mạng là phụ thuộc vào đường
truyền và phương tiện cồng kềnh, kỹ thuật phức tạp nên sự tiện lợi của chiếc radio vẫn
có những ưu thế do ln đồng hành cùng với mỗi cá nhân trong mọi địa hình, mọi
hồn cảnh.
Theo PGS, TS. Đức Dũng thì “trong cuộc cạnh tranh giữa các phương tiện thông
tin đại chúng hiện nay, ai nắm vững thông tin mới nhất và truyền tải thông tin một cách
nhanh nhất thì người đó sẽ chiến thắng”. Riêng với báo phát thanh, xét về khía cạnh
nội dung thơng tin và hình thức giao tiếp với thính giả, việc đưa thơng tin nhanh sẽ
làm tăng tính trực tiếp, rút ngắn thời điểm sự kiện xảy ra với thời điểm công chúng tiếp
nhận sự kiện. Hiện nay, cũng giống như nhiều Đài phát thanh trên thế giới, ở Hệ Thời
sự - Chính trị tổng hợp của Đài Tiếng nói Việt Nam, cứ sau mỗi giờ đồng hồ lại có
một bản tin 5 phút để cập nhật những thông tin mới nhất, phản ánh kịp thời về những
sự kiện nóng hổi nhất.
* Gần gũi công chúng, hiệu quả tác động cao
Một trong những thế mạnh của báo phát thanh được thính giả đánh giá cao là
những người làm báo phát thanh biết cách tôn trọng người nghe và tác động nhanh,
hiệu quả đến cơng chúng. Nói cách khác, sức hấp dẫn của báo phát thanh chính là ở là
sự thân mật, gần gũi với cơng chúng thính giả.
Với mục tiêu thu hút thính giả, tạo ra sức sống cho làn sóng phát thanh, những
người làm báo phát thanh hiện đại không chỉ quan tâm đến việc đem lại cho công

24


chúng những thơng tin nóng hổi, bổ ích, gần gũi với cuộc sống thường nhật của người
nghe mà còn là ở cách thể hiện những thơng tin đó một cách thân tình, gần gũi “như
nói với một người bạn”. Người làm báo phát thanh ngày này rất quan tâm đến những
thói quen và sở thích của từng nhóm cơng chúng nghe đài, khơng ngừng cải tiến về
hình thức để các chương trình phát thanh ngày càng gần gũi hơn với thính giả, phù hợp
với từng đối tượng nghe đài, đáp ứng thị hiếu ở từng độ tuổi...
Phát thanh cũng đang nhanh chóng đổi mới và bổ sung nguồn nhân lực làm phát
thanh, vì đây chính là yếu tố quyết định giúp cho các chương trình phát thanh trở nên
hấp dẫn, lơi cuốn hơn. Các đài phát thanh có chính sách “cầu hiền” để thu hút được
nhiều tài năng nhằm sáng tạo được nhiều hơn những chương trình mới mẻ, hấp dẫn,
đáp ứng nhu cầu công chúng hiện đại.
* Tăng cường vai trị và sự tham gia trực tiếp của cơng chúng thính giả vào
chương trình.
Việc tăng cường số lượng và thời lượng các chương trình phát thanh trực tiếp,
coi đó là vũ khí cạnh tranh của báo phát thanh. Đồng thời, chú trọng các chương trình
“phát thanh mở”, phát thanh thực tế, phát thanh tương tác để tăng cường vai trị và sự
tham gia trực tiếp của cơng chúng thính giả vào chương trình.
Trong một chương trình phát thanh theo phương thức hiện đại, thính giả có thể
tham gia trực tiếp vào nội dung chương trình (thể hiện qua các vai trị: người cung cấp
thơng tin, người tham gia, người đưa câu hỏi, người kể chuyện…). Lợi ích mà chương
trình phát thanh hiện đại mang lại là thông tin chân thực, khách quan từ công chúng;
nguồn tin đa dạng; chương trình phong phú, có yếu tố bất ngờ; có khả năng thu hút
đơng đảo thính giả, đặc biệt những người quan tâm và mong muốn được tham gia vào
chương trình.

25